TỔN THƯƠNG XƠ VỮA ĐỘNG MẠCH CẢNH pdf

TỔN THƯƠNG XƠ VỮA ĐỘNG MẠCH CẢNH TÓM TẮT Đặt vấn đề: Tổn thương xơ vữa trên động mạch cảnh và động mạch vành ở bệnh nhân tăng huyết áp có vai trò quan trọng trong biến chứng của bệnh..

TỔN THƯƠNG XƠ VỮA ĐỘNG MẠCH CẢNH

TÓM TẮT

Đặt vấn đề: Tổn thương xơ vữa trên động mạch cảnh và động mạch vành ở bệnh nhân tăng huyết áp có vai trò quan trọng trong biến chứng của bệnh Mục đích của nghiên cứu nhằm phát hiện tổn thương xơ vữa trên động mạch cảnh bằng siêu âm Duplex và tìm mối tương quan giữa tổn thương xơ vữa trên động mạch cảnh và động mạch vành trên bệnh nhân tăng huyết áp

siêu âm Duplex động mạch cảnh trước khi chụp động mạch vành xoá nền số hoá Ghi nhận các kết quả về vị trí, mức độ tổn thương xơ vữa trên động mạch cảnh và động mạch vành Các dữ liệu thu nhận được sẽ được tiến hành

xử lý thống kê tìm mối tương quan, giá trị tiên đoán dương với phép kiểm Chi bình phương và vai trò của siêu âm Duplex động mạch cảnh trong tiên đoán tổn thương xơ vữa động mạch vành

Kết quả: Tổn thương xơ vữa động mạch cảnh có mối tương quan

chặt với tổn thương xơ vữa động mạch vành với giá trị tiên đoán dương khá

cao 89,7% Những bệnh nhân tăng huyết áp có tổn thương xơ vữa động mạch cảnh có nguy cơ đã tổn thương xơ vữa động mạch vành cao gấp 8,75 lần (p= 0,27) so với bệnh nhân tăng huyết áp không có xơ vữa động mạch cảnh Siêu âm Duplex động mạch cảnh có giá trị trong tiên đoán tổn thương

xơ vữa động mạch vành với diện tích dưới đường cong ROC =0,699

Kết luận: Tổn thương xơ vữa động mạch cảnh có khả năng tiên đoán

tổn thương xơ vữa động mạch vành Tương quan giữa xơ vữa động mạch cảnh và động mạch vành có vai trò quan trọng trong phát hiện và điều trị phòng ngừa bệnh lý động mạch vành trên bệnh nhân tăng huyết áp Siêu âm Duplex động mạch cảnh nên được chỉ định thường qui cho nhóm bệnh nhân tăng huyết áp

ABSTRACT

Background: Atherosclerotic lesions of carotid and coronary arteries

in hypertensive patients have important roles in complications of this disease The aim of study detect atherosclerotic lesions of carotid artery by Duplex ultrasound and find out the correlation between atherosclerotic lesions of carotid and coronary arteries in hypertensive patients

Methods: 47 hypertensive patients were performed Duplex

ultrasound of carotid artery before coronary angiography Data from ultrasound and angiography were collected and analysed to find out the correlation, positive predictive value with the Chi square test and the role of carotid Duplex ultrasound in prediction of coronary atherosclerosis

Results: Carotid atherosclerotic lesions well correlate to the coronary

atherosclerosis with high positive predictive value of 89.7% Hypertensive patients with carotid atherosclerosis has the risk of coronary atherosclerosis higher than patients without carotid atherosclerosis by 8.75 Carotid Duplex ultrasound has the high value in prediction of coronary atherosclerosis by the area under ROC curve is 0.699

Conclusions: Carotid atherosclerosis can predict coronary atherosclerosis The correlation between carotid and coronary atherosclerosis has the important role of detection and preventive management of coronary artery disease in hypertensive patients Duplex ultrasound of carotid artery should be indicated regularly in this patients

ĐẶT VẤN ĐỀ

Xơ vữa động mạch là bệnh lý của hệ thống động mạch Bệnh xuất hiện rất sớm, tiến triển tiềm tàng dưới mức lâm sàng qua thời gian dài và chỉ biểu hiện ra lâm sàng khi tổn thương xơ vữa gây hẹp đáng kể lòng mạch máu gây

ra tổn thương cơ quan đích Việc chẩn đoán xơ vữa động mạch còn nhiều khó khăn, thường chần đoán được khi xuất hiện các biến chứng của bệnh Những biến chứng của bệnh rất trầm trọng có thể tử vong ngay, nếu sống sót cũng để lại di chứng không hồi phục Bệnh lý động mạch vành là một trong những biến chứng nguy hiểm và thường gặp nhất của bệnh Tổn thương xơ vữa trên động mạch vành rất khó phát hiện và ít được quan tâm đến khi chưa có biểu hiện lâm sàng Do đó việc phát hiện sớm tổn thương xơ vữa trên động mạch vành có vai trò rất quan trọng trong phòng ngừa và điều trị bệnh lý nguy hiểm này Mặt khác có nhiều yếu tố nguy cơ tim mạch có thể làm gia tăng nhanh tiến trình xơ vữa động mạch, trong đó tăng huyết áp là một trong những yếu

tố nguy cơ thường gặp nhất Tăng huyết áp làm tăng nhanh tiến trình xơ vữa động mạch không chỉ ở động mạch vành mà còn ở tất cả các động mạch khác trong cơ thể như động mạch chủ, động mạch cảnh, động mạch đùi v.v Như vậy khi phát hiện tổn thương xơ vữa trên một động mạch thì cũng có thể đã có tổn thương xơ vữa trên động mạch khác

Mục đích của nghiên cứu này nhằm tìm mối tương quan giữa tổn thương xơ vữa trên động mạch cảnh phát hiện bằng siêu âm Duplex ở nhóm bệnh nhân tăng huyết áp có đau ngực với tổn thương xơ vữa trên động mạch vành bằng chụp động mạch xoá nền số hoá

ĐỐI TƯỢNG - PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Chúng tôi tiến hành khảo sát 47 bệnh nhân tăng huyết áp có đau ngực được nhập khoa Tim mạch can thiệp – Bệnh viện Chợ Rẫy Tất cả bệnh nhân đều được khám lâm sàng cẩn thận và đánh giá chẩn đoán Các dữ liệu

về tuổi, giới tính, hút thuốc lá, trị số huyết áp và tiền căn tăng huyết áp đều được ghi nhận Sau đó các bệnh nhân được tiến hành các xét nghiệm đường máu, bilan về mỡ trong máu, đo điện tâm đồ Tất cả bệnh nhân đều được siêu

âm Duplex đánh giá tổn thương xơ vữa trên hệ thống động mạch cảnh và ghi nhận các dữ liệu về vị trí tổn thương, loại tổn thương và mức độ hẹp của tổn thương Siêu âm Duplex động mạch cảnh đoạn ngoài sọ được tiến hành trước khi thực hiện chụp động mạch vành xóa nền số hoá Ghi nhận các dữ liệu về tổn thương xơ vữa động mạch vành trên kết quả chụp động mạch vành

Các dữ liệu thu thập được đều được xử lý thống kê tìm mối tương quan với phép kiểm Chi bình phương Giá trị p < 0,05 được xem là có ý

nghĩa thống kê Chúng tôi sử dụng phần mềm Epi Info 2002 trong xử lý thống kê dữ liệu

KẾT QUẢ

Đặc điểm chung của nhóm nghiên cứu

Đặc

điểm

Nhóm nghiên cứu

Tuổi 63,7 ±

10,988

60,59±

11,6283

70,3

± 5,3333

(68,1%)

15/47 (31,9%)

Thuốc

lá

28/47 (59,57%)

28/32 (87,5%)

0/15 (0%)

Rối

loạn mỡ máu

43/45 (95,6%)

28/30 (93,3%)

15/15 (100%)

Bảng 2 Mức độ tổn thương xơ vữa động mạch cảnh trên siêu âm

Duplex

Mức

(%)

Số

ca

Phần trăm

Phần trăm tích lũy

Mức

(%)

Số

ca

Phần trăm

Phần trăm tích lũy

cộng

Bảng 3 Tổn thương động mạch vành trên chụp động mạch xoá nền số

hoá

Mức độ

hẹp (% )

Số trường hợp

Phần trăm

50 3 6.4%

Tổng

cộng

Không tổn thương

Có tổn thương

83%

17%

Hình 1 Tỉ lệ tổn thương xơ vữa trên động mạch vành

Bảng 4 Kết quả siêu âm Duplex động mạch cảnh có đối chiếu với kết

quả chụp động mạch vành

Tổn thương động mạch vành

Tổn thương

động mạch cảnh

cộng

Tỉ số

chênh

8.7500

(1.5521 - 49.3281)

Tỉ số

nguy cơ

(RR)

4.8750

(1.5306 - 15.5274 )

Phép

kiểm 2

(Hiệu

chỉnh Yates)

4.8766

P=

0.0272236815

Diện tích dưới đường cong = 0,699

Hình 2 Đường cong ROC biểu diễn kết quả siêu âm Duplex động

mạch cảnh

Giá trị tiên đoán dương = 89,7%

Độ nhạy = 89,7%

Nguy cơ tương đối = 1,795

Bảng 5 Hệ số tương quan Spearman giữa mức độ nặng của tổn

thương xơ vữa trên động mạch cảnh và động mạch vành

động mạch cảnh

Hẹp động mạch vành

Hẹp

động mạch

cảnh

1.000 0.485

Số trường

hợp

BÀN LUẬN

Đặc điểm chung của dân số nghiên cứu

Chúng tôi khảo sát được 47 trường hợp bệnh nhân tăng huyết áp có đau ngực với tuổi trung bình là 63 tuổi, tỉ lệ nam: nữ = 2,13 Trong số đó có 59,57% trường hợp hút thuốc lá và 95,6% trường hợp có rối loạn mỡ trong máu Như vậy dân số nghiên cứu của chúng tôi có độ tuổi khá cao và tỉ lệ rối loạn mỡ máu cao

Tổn thương xơ vữa động mạch cảnh và động mạch vành

Theo bảng 2, chúng tôi có 8 trường hợp không phát hiện có tổn thương xơ vữa trên siêu âm chiếm tỉ lệ 17% Phần lớn trong nhóm có tổn thương xơ vữa trên động mạch cảnh có mức tổn thương gây hẹp 25% đường kính lòng mạch, các mức độ hẹp nặng của tổn thương chỉ xuất hiện ít trong khảo sát của chúng tôi Trong khi đó mức độ nặng của tổn thương xơ vữa động mạch vành tập trung nhiều vào nhóm bệnh nhân có tổn thương gây hẹp

≥ 70% đường kính lòng mạch chiếm 82% các trường hợp có tổn thương

Như vậy những bệnh nhân tăng huyết áp có biểu hiện đau thắt ngực có thể

đã có tổn thương xơ vữa nặng trên động mạch vành

Mối tương quan giữa tổn thương xơ vữa động mạch cảnh và động mạch vành

Theo kết quả bảng 4 và hình 2 chúng tôi thấy rằng khi có tổn thương

xơ vữa trên động mạch cảnh phát hiện bằng siêu âm ở nhóm bệnh nhân tăng huyết áp có đau ngực thì khả năng xuất hiện tổn thương xơ vữa trên động mạch vành tăng gấp 8,75 lần so với bệnh nhân không có tổn thương xơ vữa trên động mạch cảnh (p = 0.027) Tỉ số chênh này rất cao và cũng phù hợp với nghiên cứu của tác giả Nobukazu Ishizaka khi nhận thấy tỉ số chênh xuất hiện cao nhất ở nhóm bệnh nhân tăng huyết áp(Error! Reference source not found.) Như vậy, tổn thương xơ vữa động mạch cảnh và động mạch vành có mối tương quan chặc với nhau trên bệnh nhân tăng huyết áp, khi bệnh nhân có tổn thương xơ vữa động mạch cảnh thì có thể dự đoán được bệnh nhân cũng

đã có xơ vữa động mạch vành với tỉ lệ tiên đoán dương là 89,7% và hệ số tương quan Spearman giữa 2 tổn thương xơ vữa trên động mạch vành và động mạch cảnh là 0,485 có ý nghĩa thống kê với p = 0,001 Kết quả tổn thương xơ vữa động mạch cảnh phát hiện bằng siêu âm cũng có độ nhạy khá cao trong chẩn đoán tổn thương xơ vữa động mạch vành và đủ độ tin cậy

trong dự đoán có xơ vữa động mạch vành với diện tích dưới đường cong ROC là 0,699

Tăng huyết áp là bệnh lý thường gặp và là yếu tố nguy cơ cho bệnh lý động mạch vành và bệnh lý mạch máu não Những biến chứng nguy hiểm này rất khó phát hiện sớm và khi xãy ra thường đe doạ tính mạng người bệnh hay

để lại di chứng không hồi phục Nhiều nghiên cứu cũng đã chứng minh rằng tổn thương xơ vữa trên động mạch cảnh và động mạch vành có mối tương quan với nhau(1), xơ vữa động mạch cảnh có thể trở thành yếu tố nguy cơ và cũng là yếu tố tiên đoán cho bệnh lý động mạch vành(3,4) Như vậy việc tầm soát tổn thương xơ vữa trên động mạch cảnh ở bệnh nhân tăng huyết áp là rất cần thiết

và cần phải được quan tâm đúng mức không chỉ để chẩn đoán sớm và có kế hoạch điều trị phòng ngừa cho bệnh lý mạch máu não mà còn là một trong những yếu tố quan trọng trong tiên đoán và đề ra kế hoạch điều trị sớm cho bệnh lý động mạch vành ở nhóm bệnh nhân có nguy cơ này Siêu âm Duplex trong khảo sát động mạch cảnh là một xét nghiệm dễ thực hiện, không gây chãy máu, có thể thực hiện nhiều lần, có độ nhạy và độ tin cậy cao hoàn toàn có thể áp dụng được trên thực tế lâm sàng trong tầm soát tổn thương xơ vữa động mạch(6)

KẾT LUẬN

Mối tương quan chặc giữa tổn thương xơ vữa động mạch cảnh và động mạch vành đã mở ra một hướng mới trong chẩn đoán sớm và đánh giá tổn thương xơ vữa trên hệ thống động mạch Việc tầm soát tổn thương xơ vữa động mạch cảnh bằng siêu âm Duplex không chỉ là xét nghiệm giúp tầm soát bệnh của hệ thống động mạch cảnh mà còn là xét nghiệm giúp tầm soát cho bệnh lý xơ vữa động mạch nói chung và là yếu tố tiên đoán cho tổn thương xơ vữa trên động mạch vành nói riêng(2) Mối tương quan giữa 2 tổn thương xơ vữa của 2 hệ thống động mạch quan trọng này còn góp phần vào khả năng chẩn đoán sớm các biến chứng có thể xãy ra có thể làm giãm đi những biến chứng đe doạ tính mạng ở bệnh nhân tăng huyết áp trong tương lai