Phản ứng Ôxi hoá - Khử ppsx

Phản ứng Ôxi hoá - Khử Phản ứng oxy hoá khử của đất Khái niệmvề phản ứng oxy hoá khử Oxy hoá khử là quá trình diễn ra phổ biến trong đất, đặc biệt là đất lúa nước.. Dù trong điều kiện

Phản ứng Ôxi hoá - Khử

Phản ứng oxy hoá khử của đất

Khái niệmvề phản ứng oxy hoá khử

Oxy hoá khử là quá trình diễn ra phổ biến trong đất, đặc biệt là đất lúa nước Quá trình này giữ một vai trò quan trọng đối với độ phì nhiêu đất Oxy hoá là kết hợp với oxy hay mất hydro Trái lại khử oxy là mất oxy hay kết hợp với hyđro Quá trình oxy hoá khử cũng liên quan đến sự chuyển dịch điện tử (electron)… Các chất oxy hoá (ký hiệu là ox) là những chất nhận điện tử Quá trình chất oxy hoá nhận điện tử gọi là quá trình khử Các chất khử (ký hiệu là Red) là

những chất cho điện tử, quá trình chất khử cho điện tử là quá trình oxy hoá Cả hệ thống oxy hoá khử ký hiệu là Redox

Trong một phản ứng cụ thể chất oxy hoá và chất khử tạo thành cặp oxy hoá khử và được gọi là một hệ thống oxy hoá - khử trong đất

Ví dụ:

Trong đất có các chất oxy hoá là O2, NO3-,

Fe3+, Mn4+, Mn3+, Cu2+ và vi sinh vật hiếu khí Những chất khử là H2, Fe2+, Mn2+, Cu+ vi sinh vật yếm khí và các sản phẩm phân giải xác hữu

cơ trong điều kiện yếm khí Tất cả các phản ứng

oxy hoá khử đều có sự tham gia của vi sinh vật

Dù trong điều kiện oxy hoá hay điều kiện khử oxy, chất hữu cơ vẫn được phân huỷ chỉ khác nhau về tốc độ phản ứng và sản phẩm phân

giải:

Ảnh hưởng của trạng thái oxy hoá khử đến các dạng sản phẩm

phân giải xác hữu cơ

Thành phần chất hữu cơ Sản phẩm oxy hoá

(ox) Sản phẩm khử (Red)

Cường độ oxy hoá khử được xác định bằng

điện thế oxy hoá khử, ký hiệu Eh, đơn vị là

milivon (mV), tính theo công thức:

Eh (mV) = Eo + 59/ n.lg (ox)/ (red)

Trong đó Eo là điện thế tiêu chuẩn, nghĩa là điện thế phát sinh ở các điện cực nằm trong dung dịch có chất oxy hoá và chất khử oxy nồng độ 1N và là hằng số với mỗi hệ oxy hoá khử

Ví dụ:

Còn [ox] là nồng độ đương lượng của chất oxy hoá

[Red] là nồng độ đương lượng của chất khử

Ví dụ: trong đất cụ thể nào đó có [Fe2+] = 0,1 N

và [Fe3+] = 0,001 N thì

Eh = 770 + 59 lg0,001/ 0,1 = 625 mV

Hiện nay để xác định Eh đất người ta thường dùng các máy đo (Eh meter) cho kết quả nhanh

và chính xác hơn việc xác định nồng độ các

chất oxy hoá, khử

Yếu tố ảnh hưởng đến quá trình oxy hoá khử

+ Trong đất có thể chứa nhiều hệ thống oxy hoá khử có nồng độ khác nhau nhưng Eh của đất sẽ tương đương với trị số Eh của hệ thống oxy hoá khử có nồng độ chất khử và chất oxy hoá cao nhất

+ Trong đất thoáng khí quá trình oxy hoá khử trong đất được quyết định bởi nồng độ O2 tự do trong không khí đất và O2 hoà tan trong dung dịch đất Nồng độ oxy trong không khí đất và

trong dung dịch đất càng cao thì Eh càng cao + Ðộ ẩm đất: đất khô có quá trình oxy hoá mạnh nên Eh cao, đất ẩm hoặc dư ẩm thì quá trình khử mạnh nên Eh của đất thấp

+ Cây trồng: Eh đất phụ thuộc và loại cây trồng, mật độ cây Eh xung quanh rễ cây cũng khác nhau Ví dụ: gần rễ cây lúa mỳ Eh giảm vì rễ cây lúa mỳ tiết ra chất khử, gần rễ cây lúa nước Eh tăng do rễ lúa tiết ra oxy

+ Eh của đất có sự liên quan chặt chẽ với pH Nếu trong dung dịch đất có nhiều ion H+ sẽ diễn

ra quá trình:

2 H+ + 2e - = H2

Khi thay đổi 1 đơn vị pH thì Eh thay đổi từ

57-59mV

Klak đề nghị biểu thị điện thế oxy hoá khử trong đất là rH2 theo công thức:

rH2 (mV) = Eh/ 30 + 2 pH

+ Các biện pháp canh tác:

- Luân canh cây trồng cạn với cây trồng nước làm cho Eh thay đổi rất mạnh

- Ðiều tiết độ ẩm đất làm cho Eh đất thay đổi

- Cày sâu kết hợp với bón nhiều phân hữu cơ làm cho Eh giảm, xới xáo đất làm tăng tính

thông khí thì Eh tăng

- Phơi ải đất lúa làm cho Eh tăng

- Mật độ cây trồng: rễ lúa nước tiết ra oxy làm

Eh của đất vùng xung quanh rễ tăng Vì vậy lúa nước cấy càng dày thì mật độ rễ càng cao, Eh càng tăng và hàm lượng các chất khử càng

giảm

Ý nghĩa thực tiễn của phản ứng oxy hoá khử

+ Ðiện thế oxy hoá khử là chỉ tiêu đánh giá tính thông khí và tình hình cung cấp dinh dưỡng

trong đất Các chất dinh dưỡng như NH4+,

NO3-, PO43-, SO42- được hình thành do tác động của hệ vi sinh vật đất trong những điều

kiện cụ thể về pH, hoặc Eh nào đấy

Ví dụ: khi pH = 7, Eh khoảng 400mV thì NO3- bị khử mạnh thành NO2 cây không dùng được

+ Các loại đất khác nhau có Eh khác nhau, trong một phẫu diện Eh của các tầng khác nhau và

thường giảm theo chiều sâu Eh phù hợp với sản xuất nông nghiệp biến động trong phạm vi 200-700 mV (đất lúa nước từ 200-300mV) Eh quá cao chứng tỏ quá trình oxy hoá trong đất xảy ra mạnh Mùn tiêu hao nhanh và một số

chất dinh dưỡng có thể bị cố định lại Ngược lại nếu Eh quá thấp nghĩa là quá trình khử diễn ra mạnh, sinh ra một số chất độc như H2S, CH4 + Khi thay đổi Eh sẽ dẫn tới sự thay đổi một loạt trạng thái dinh dưỡng trong đất Thí dụ: khi đổ

ải, đất chuyển từ trạng thái oxy hoá sang trạng thái khử, Eh giảm mạnh Lúc đó Fe3+ trong các hợp chất bị khử thành Fe2+ (như Fe(OH)2 và FeHPO4) làm đất giảm tính chua trong thời gian khoảng 1 tháng, hàm lượng lân dễ tiêu tăng lên, hàm lượng NH4+ cũng tăng (do chất hữu cơ

phân giải trong điều kiện yếm khí tạo ra NH4+) đây là một quá trình có lợi vì cung cấp nhiều

dinh dưỡng cho cây

Ðiều tiết phản ứng oxy hoá - khử

Eh của đất quá cao hay quá thấp đều không tốt,

để điều chỉnh Eh có nhiều biện pháp khác nhau: + Ðiều chỉnh độ ẩm đất, không để đất khô hạn hoặc dư ẩm trong thời gian dài, làm cho quá

trình oxy hoá và khử diễn ra hài hoà:

- Luân canh cây trồng cạn - nước theo công

thức 2 lúa một màu (vụ đông)

- Rút nước phơi ruộng, làm cỏ sục bùn: Sau khi

trời mưa hoặc tưới nước cần rút nước xới phá váng đất để đất được thoáng khí Khi làm cỏ

phải sục bùn để oxy hoá những chất khử có tính độc, chuyển chúng ra dạng không độc và tạo bước nhảy vọt Eh để sau đó Eh giảm xuống sẽ

có tác dụng giải phóng chất dinh dưỡng như, tăng NH4+, tăng lân dễ tiêu, giảm chua Vì thế nhân dân ta có câu "Công cấy là công bỏ, công làm cỏ là công ăn"

- Cày ải sau vụ mùa đối với đất chuyên trồng lúa Trong quá trình phơi ải sẽ khử các chất độc như H2S, CH4, tăng cường phân giải chất hữu

cơ tăng nhiệt độ đất, tăng cường hoạt động của các vi sinh vật hảo khí, tăng Eh Khi đổ ải (cho nước vào) Eh đất từ cao sẽ giảm xuống giải

phóng NH4+, P2O5 dễ tiêu, giảm chua do trong đất sinh ra Fe(OH)2 và NH4OH và như vậy đúng là "một hòn đất nỏ bằng một giỏ phân"

Mặt khác nếu đất được phơi ải triệt để thì lúc đổ

ải bừa rất dễ nên chất lượng làm đất sẽ rất tốt Ngoài ra phơi ải là quá trình oxy hoá hút nhiệt nên lúc đổ ải sẽ toả nhiệt làm cho ôn độ đất tạm thời tăng lên cũng có tác dụng nhất định trong quá trình sinh trưởng của lúa mới cấy trong thời tiết lạnh của vụ đông xuân

+ Bón phân hữu cơ và bón vôi làm tăng kết cấu đất, tăng độ tơi xốp của đất, đất thông khí tốt thích hợp với cây trồng cạn Bón vôi để thay đổi

pH ở đất chua vì pH ảnh hưởng đến Eh như đã nói ở trên

+ Bón phân hữu cơ làm giảm Eh, nếu làm cỏ xới đất tiếp theo thì Eh không giảm đột ngột