Kiến thức HS biết được : - Bản chất của các phản ứng xảy ra trong dung dịch các chất điện li là phản ứng giữa các ion.. - Để xảy ra phản ứng trao đổi ion trong dung dịch các chất điện li
Trang 1BÀI 4
PHẢN ỨNG TRAO ĐỒI ION TRONG DUNG DỊCH
CÁC CHẤT ĐIỆN LI
I MỤC TIÊU
1 Kiến thức
HS biết được :
- Bản chất của các phản ứng xảy ra trong dung dịch các chất điện li là phản ứng giữa các ion
- Để xảy ra phản ứng trao đổi ion trong dung dịch các chất điện li phải có ít nhất một trong các điều kiện: Tạo thành chất kết tủa, tạo thành chất điện li yếu hoặc tạo thành chất khí
2 Kĩ năng
- Quan sát hiện tượng thí nghiệm để biết có phản ứng hóa học xảy ra
- Dự đoán kết quả phản ứng trao đổi ion trong dung dịch các chất điện li
- Viết được phương trình ion đầy đủ và rút gọn
- Vận dụng để giải bài tập lý thuyết và bài tập thực nghiệm
II PHƯƠNG PHÁP
- Trực quan
- Đàm thoại – nêu vấn đề
III CHUẨN BỊ
- Dụng cụ : Cốc 25 ml, ống nghiệm, kẹp, ống nhỏ giọt, đèn cồn.
- Hóa chất : dd Na2SO4, dd BaCl2, dd NaOH, dd HCl, phenolphtalein, dd CH3COONa, dd Na2CO3
IV KIỂM TRA BÀI CŨ
1 Hãy xác định [H ] và pH trong môi trường trung tính? môi trường axit? môi trường bazơ? Các biểu thức tính pH
2 Tính nồng độ H , OH và pH của dung dịch H2SO4 0,10M ? (coi H2SO4 2H + 2
4
V CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY BÀI MỚI
Hoạt động 1 : Vào bài.
Hoạt động 2 : Phản ứng tạo thành chất kết tủa.
Hoạt động 3 : Phản ứng tạo thành nước.
Hoạt động 4 : Phản ứng tạo thành axit yếu.
Hoạt động 5 : Phản ứng tạo thành chất khí.
Hoạt động 6 : Kết luận.
Hoạt động 7 : Củng cố toàn bài.
Trang 2HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN - HỌC SINH NỘI DUNG
Hoạt động 1 : Vào bài
GV nêu vấn đề : Tại sao các phản ứng hóa học xảy
ra được? Bản chất của các phản ứng đó là gì? Để
biết điều đó ta xét bài mới
Hoạt động 2 : Phản ứng tạo thành chất kết
tủa
HS tiến hành thí nghiệm : Nhỏ dd Na2SO4 vào dd
BaCl2 Quan sát, ghi nhận hiện tượng
HS : Xuất hiện kết tủa màu trắng – BaSO4
GV yêu cầu : Viết phương trình hóa học dưới dạng
phân tử
HS : Na2SO4 + BaCl2 BaSO4 + 2NaCl
GV : Hướng dẫn HS viết phương trình phản ứng
dưới dạng ion và ion rút gọn
24
2 SO
HS nhận xét : Bản chất của phản ứng là sự kết hợp
giữa hai ion Ba2 và 2
4
là BaSO4 Ý nghĩa của phương trình ion rút gọn
HS vận dụng : Muốn có kết tủa BaSO4 cần trộn hai
dung dịch, một dung dịch có ion Ba2 , còn dung
4
GV yêu cầu : Hãy viết phương trình hóa học dưới
dạng phân tử và ion rút gọn của phản ứng giữa dd
4
ứng
HS :CuSO4+ 2NaOH Na2SO4 + Cu(OH)2
Cu2+ + 2OH Cu(OH)2
Bản chất phản ứng là sự kết hợp của ion Cu2+ và
ion OH tạo ra chất kết tủa Cu(OH)2
GV lưu ý với HS : Chất kết tủa, chất khí, chất điện
li yếu, H2O viết dưới dạng phân tử
I - ĐIỀU KIỆN XẢY RA PHẢN ỨNG TRAO ĐỔI ION TRONG DUNG DỊCH CÁC CHẤT ĐIỆN LI
1 Phản ứng tạo thành chất kết tủa
Thí nghiệm :
- Phương trình hóa học của phản ứng :
Na2SO4 + BaCl2 BaSO4 + 2NaCl
- Giải thích :
4
Na
2
Phương trình ion rút gọn:
2 SO
Bản chất của phản ứng là sự kết hợp giữa hai ion Ba2 và 2
4
tủa là BaSO4
Thí dụ : Khi cho dd CuSO4 vào dd NaOH ta thấy xuất hiện kết tủa màu xanh lam của Cu(OH)2
Phương trình phân tử :
4 CuSO + 2NaOH Na2SO4 + Cu(OH)2 Phương trình ion rút gọn :
Cu2+ + 2OH Cu(OH)2
Nhận xét : Phương trình ion rút gọn cho biết
bản chất của phản ứng trong dung dịch các chất điện li
Lưu ý : Chất kết tủa, chất khí, chất điện li yếu,
H2O viết dưới dạng phân tử
Trang 3Hoạt động 3 : Phản ứng tạo thành nước
GV biểu diễn thí nghiệm : Nhỏ vài giọt dd
phenolphtalein vào cốc đựng dd NaOH 0,10M Sau
đó rót từ từ dung dịch HCl 0,10M vào cốc trên, vừa
rót vừa khuấy Yêu cầu HS quan sát ghi nhận hiện
tượng
HS : Dung dịch chuyển từ không màu dung dịch
màu hồng dung dịch không màu
GV : Yêu cầu HS viết phương trình phân tử và
phương trình ion rút gọn của phản ứng giữa NaOH
và HCl
HS : HCl + NaOH NaCl + H2O
H + OH H2O
Bản chất của phản ứng là sự kết hợp giữa cation
H và anion OH tạo thành chất điện li yếu là
H2O
GV : Gợi ý HS giải thích về sự thay đổi màu của
dung dịch
GV : Tương tự cho HS viết phương trình phân tử và
ion rút gọn của phản ứng giữa Mg(OH)2và HCl.
HS : Mg(OH)2+ 2HCl MgCl2 + 2H2O
2 ) OH
(
Mg +2H +2 Cl Mg2++2Cl
+2H2O
2 ) OH
(
Mg + 2H Mg2+ + 2H2O
Hoạt động 4 : Phản ứng tạo thành axit yếu
GV : Biểu diễn thí nghiệm, cho gửi mùi của sản
phẩm tạo thành, giải thích?
HS : Giải thích, viết phương trình phản ứng dưới
dạng phân tử và ion rút gọn Nêu bản chất của
phản ứng
Hoạt động 5 : Phản ứng tạo thành chất khí
GV : Làm thí nghiệm : dd HCl + dd Na2CO3
HS : Quan sát hiện tượng Viết phương trình phản
2 Phản ứng tạo thành chất điện li yếu
a) Phản ứng tạo thành nước
Thí nghiệm : ddHCl + dd NaOH
Phương trình phân tử : HCl + NaOH NaCl + H2O Phương trình ion :
Na+ + OH + H + Cl Na+ + Cl + H2O Phương trình ion rút gọn :
H + OH H2O
Bản chất của phản ứng là sự kết hợp giữa cation H và anion OH tạo thành chất điện
li yếu là H2O
Nhận xét : Phản ứng giữa dung dịch axit và
hiđroxit có tính bazơ rất dễ xảy ra vi tạo thành chất điện li rất yếu là H2O
b) Phản ứng tạo thành axit yếu
Thí nghiệm : dd HCl + dd CH3COONa Phương trình phân tử :
HCl + CH3COONa CH3COOH + NaCl Phương trình ion rút gọn :
H + CH3COO CH3COOH
Bản chất của phản ứng là sự kết hợp giữa cation H và anion CH3COO tạo thành axit yếu CH3COOH
3 Phản ứng tạo thành chất khí
Thí nghiệm : dd HCl + dd Na2CO3
Phương trình phân tử : 2HCl + Na2CO3 2NaCl + CO2 + H2O
Trang 4ứng dạng phân tử và ion rút gọn Nêu bản chất của
phản ứng
GV : Gợi ý để HS đưa ra nhận xét về khả năng
phản ứng của các muối cacbonat với dung dịch axit
Hoạt động 6 : Kết luận
GV gợi ý, hướng dẫn HS rút ra kết luận chung
Hoạt động 7 : Củng cố toàn bài
Viết phương trình phân tử, phương trình ion,
phương trình ion rút gọn, nêu bản chất của các
phản ứng sau :
HCl và Na2CO3 đều dễ tan và phân li mạnh: HCl H + Cl
3
2CO
3
CO
3
3
HCO
3
3
2CO
Phương trình ion rút gọn :
3
CO CO2 + H2O
Bản chất của phản ứng là sự kết hợp giữa ion H với ion 2
3
Nhận xét : Phản ứng giữa muối cacbonat và
dung dịch axit rất dễ xảy ra vì vừa tạo thành chất điên li yếu là H2O, vừa tạo ra chất khí CO2
tách khỏi môi trường phản ứng Chẳng hạn, các muối cacbonat ít tan trong nước nhưng tan
dễ dàng trong dung dịch axit
Thí dụ : CaCO3 tan rất dễ trong dd HCl
CaCO3 (r) + 2H Ca2+ + CO2 + H2O
II - KẾT LUẬN
1 Phản ứng xảy ra trong dung dịch các chất điện
li là phản ứng giữa các ion
2 Phản ứng trao đổi trong dung dịch các chất
điện li chỉ xảy ra khi các ion kết hợp được với nhau tạo thành ít nhất một trong các chất sau :
- Chất kết tủa.
- Chất điện li yếu.
- Chất khí.
Trang 5Bài tập về nhà : Bài tập 1,2,3,4,5,6,7 SGK trang 20