LAO PHỔI AFB (+) Ở TRẺ EM pdf

LAO PHỔI AFB + Ở TRẺ EM TÓM TẮT Mục tiêu: Tìm hiểu trẻ em đã trở thành nguồn lây lao như thế nào, cách điều trị và phòng ngừa bệnh lao phổi AFB+ ở trẻ em.. Kết luận: Nhiễm HIV và nguồ

LAO PHỔI AFB (+) Ở TRẺ EM

TÓM TẮT

Mục tiêu: Tìm hiểu trẻ em đã trở thành nguồn lây lao như thế nào, cách

điều trị và phòng ngừa bệnh lao phổi AFB(+) ở trẻ em

Phương pháp nghiên cứu: Nghiên cứu cắt ngang Gồm 63 trường hợp

bệnh nhân là trẻ em nhập viện khoa B1 BV Phạm Ngọc Thạch từ 1/1/2006 đến 31/12/2006 với chẩn đoán lao phổi AFB(+)

Kết quả: Lao phổi AFB(+) thường gặp ở trẻ em lớn tuổi gần tuổi dậy thì,

hơn là ở trẻ nhỏ Với phương pháp tìm AFB và chụp Xquang phổi chúng tôi có 63

ca với 69,83% là lao phổi nặng; trong đó có 17 ca phối hợp với các bệnh lao khác Tiền sử có nguồn lây lao là 57,14% và nhiễm HIV là 28,57%

Kết luận: Nhiễm HIV và nguồn lây lao cùng với một số yếu tố thuận lợi;

đã làm cho đối tượng trẻ em ngày nay có thể trở thành nguồn lây Bệnh lao phổi AFB(+) trẻ em có thể điều trị được với hóa trị lao ngắn ngày và bệnh này có thể tránh được nhờ chủng BCG, dập tắt nguồn lây và một số biện pháp khác

ABSTRACT

Objective: To learn by way that children were became the contagious

tuberculous source; therapy and prevention of pulmonary tuberculosis in children

with bacteriological positive

Methods: Cross -sectional study 63 children with diagnosis of pulmonary

tuberculosis with bacteriological positive were admitted to Pham Ngoc Thach

hospital from 01.01.2006 to 31.12.2006

Results: Pulmonary tuberculosis in children with bacteriological positive

often happened in older than younger children After doing examine to find AFB

and chest radiographs we had 63 cases with 69.83% serious pulmonary

tuberculosis and 17 cases associated different tuberculosis Prehistory of these

cases include: 57.14% were close contacts of bacteriological positives cases and

28.57% to be contagious HIV

Conclusion: To be contagious HIV, close contacts of bacteriological

positives cases made children may be the contagious tuberculous source The

short court regimen is good for treatment pulmonary tuberculosis in children with bacteriological positive; and prevention this disease by BCG vaccinated, block up the contagious tuberculous source

ĐẶT VẤN ĐỀ

Lao phổi AFB(+) ở trẻ em là một thể bệnh gây trăn trở nhiều cho những nhà chuyên môn về Lao và Bệnh Phổi Bởi vì trẻ em là đối tượng chủ yếu bị lây bởi nguồn lây là người lớn, còn bản thân trẻ em trở thành nguồn lây là việc xưa nay hiếm

Lao phổi ở trẻ em hiếm khi tìm thấy vi khuẩn lao trong đàm mà chẩn đoán phải dựa trên tập hợp những dữ kiện: bệnh sử lâm sàng, nguồn lây, phản ứng lao

tố, X quang

Lao phổi có vi khuẩn lao chiếm tỉ lệ rất nhỏ ở trẻ em khoảng 2% có AFB(+) và 29% Cấy(+) là một công trình ở Canada khi thử trực tiếp và cấy bằng dịch dạ dày 3 ngày liên tiếp

Chúng tôi đã thực hiện nghiên cứu này nhằm tìm hiểu trẻ em đã trở thành nguồn lây lao như thế nào, từ đó thống nhất cách điều trị và đưa ra biện pháp để phòng ngừa

ĐỐI TƯỢNG - PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu cắt ngang Gồm 63 trường hợp bệnh nhân là trẻ em nhập viện khoa B1 BV Phạm Ngọc Thạch từ 1/1/2006 đến 31/12/2006 với chẩn đoán lao phổi BK(+)

Tiêu chuẩn chọn bệnh

- Bệnh nhân nhập viện điều trị nội trú khoa B1 BV Phạm Ngọc Thạch

- X quang phổi thấy tổn thương lao

- Vi trùng lao (+) trong đàm hay dịch dạ dày

- Không có triệu chứng ung thư phổi nguyên phát hay di căn

9,52%

15,88%

12,69%

19,05%

31,74%

Bảng 4

Bệnh

lao phối hợp

Số bệnh nhân

nhiễm 1 bên phổi

Có 44 ca là lao nặng với hang lao và tổn thương 2 phổi chiếm tỉ lệ 69,83%

Các thể lao khác nhập viện trong cùng thời điễm

Trong cả năm 2006 có 717 ca trẻ em nhập viện khoa B1 BV Phạm Ngọc Thạch vì bệnh lao, trong đó ghi nhận các thể lao như sau:

Bảng 7

Số

thứ tự

Các thể lao

AFB(+)

So với tổng số 717 trường hợp các bệnh nhân trẻ em nhập viện trong năm

2006 thì bệnh Lao phổi AFB(+) chiếm tỉ lệ 8,78 %, ít hơn nhiều so với lao màng não là 26,29% Lý do là nhiều trường hợp lao phổi AFB (+) được quản lý ngoại trú theo chương trình chống lao quốc gia, những trường hợp đặc biệt như nhiễm HIV, bệnh diễn tiến nặng hay phản ứng với thuốc lao thì mới cần nhập viện

Điều trị lao

Đa số các trường hợp lao phổi BK(+) ở trẻ em điều được điều trị lao theo công thức ngắn ngày: 2SRHZ/4RH Trừ những trường hợp đặc biệt có dị ứng với các thuốc lao thì công thức điều trị sẽ thay đổi

BÀN LUẬN

Nghiên cứu của chúng tôi là 63 trường hợp bệnh lao phổi ở trẻ em tìm được

vi trùng lao trong đàm hay dịch dạ dày nhập viện khoa B1 BV Phạm Ngọc Thạch trong 1 năm từ 1/1 /2006 đến 31/12/2006 Thông thường 50% lao khởi đầu ở trẻ dưới 5 tuổi, 30% lao ngoài phổi, trong đó có lao màng não, lao kê, xảy ra sớm ở trẻ dưới 5 tuổi, lao màng phổi thông thường sau 5 tuổi, lao hạch, xương khớp, cột sống tất cả các lứa tuổi 20% lao ở phổi sau 5 tuổi: lao phổi có vi khuẩn lao thường

ở trẻ lớn từ 10-14 tuổi Điều này phù hợp với nghiên cứu của chúng tôi: số trẻ em lao phổi AFB (+) gặp đa so ở lứa tuổi 11-14 (50,79%)

Tiền căn của những bệnh nhân là trẻ em bị lao phổi AFB (+) rất đa dạng

Nguồn lây lao trong gia đình

Trẻ em có hình ảnh bất thường trên XQ với triệu chứng lâm sàng hay không đều phải tìm nguồn lây lao trong gia đđình, thường có nguồn lây lao đđến 80% ở trẻ

em dưới 5 tuổi và 50% ở trẻ em lớn hơn Để khai thác được nguồn lây không phải dễ

vì với tâm lý sợ người ta biết gia đình mình có người bị lao nên khi được hỏi đến là người ta trả lời không có! Nghiên cứu của chúng tôi có 57,14 % ca khai thác được nguồn lây (+) Nghiên cứu ở Ấn độ, dân số chung có tiếp xúc với lao phổi AFB (+) (từ trẻ đến người già) trong 5 năm theo dõi có 10% bị lao tiến triển, nhưng riêng trẻ

em 0 – 14 tuổi số bị bệnh lao với tỷ lệ cao 22% Nghiên cứu ở Canada, đối với trẻ 0 –

14 tuổi tiếp xúc thường xuyên mật thiết với nguồn lây AFB (+) có 13% bị lao có vi khuẩn lao (soi trực tiếp và cấy) (nghiên cứu từ 1996 -1971)

sẽ làm cho bệnh lao trẻ em gia tăng vì do 2 hậu quả:

Nguy cơ trẻ em bị nhiễm HIV từ mẹ bị HIV (+)

Nguy cơ bị nhiễm lao cao hơn vì số lao phổi AFB (+) gia tăng do ảnh hưởng của dịch HIV/AIDS trên bệnh lao hiện có

Đặc biệt chúng tôi có 18 trường hợp nhiễm HIV chiếm tỉ lệ 28,57% và những trẻ có kinh tế gia đình rất nghèo chiếm tỉ lệ 58,73 % Những đứa trẻ nhiễm

HIV thường là mồ côi, chúng mất mẹ và cha vì bệnh AIDS

AFB (Acid fast bacilli) là tên gọi hiện nay của trực khuẩn lao thay cho tên goi thông thường trước kia là BK; viết tắt của “Bacille de Koch”theo tên người bác sĩ tìm

ra nó năm 1882

Thử đàm là phương pháp định bệnh chính xác nhất Mẫu đàm thường được lấy vào sáng sớm trong 3 ngày liền Nếu bệnh nhân không khạc đàm được, người

ta có thể làm long đàm bằng một dung dịch muối ưu trương (hypertonic saline), hoặc ở trẻ em thì lấy dịch dạ dày do trẻ em ít biết khạc đàm mà hay nuốt đàm vào

dạ dày Đàm được xét nghiệm bằng các phương pháp sau:

- Phương pháp nhuộm

Bằng một phương pháp nhuộm đặc biệt Ziehl-Neelsen; người ta có thể nhận diện AFB dưới kính hiển vi Phương pháp này nhanh chóng nhưng không hoàn toàn chính xác vì có thể nhầm lẫn với một số vi trùng khác

Soi và tìm trực khuẩn lao bằng phương pháp Ziehl-Neelsen

Phương pháp cấy vi trùng (culture)

Đây là phương pháp chính xác và quan trọng nhất vì là phương tiện duy nhất để thực hiện thử nghiệm hiệu quả của thuốc chống lao (drug susceptibility

test) Thử nghiệm này rất cần thiết trong việc điều trị các trường hợp lao kháng thuốc; điều bất tiện của phương pháp này là thời gian chờ đợi rất lâu (4-8 tuần)

Như phần kết quả ở bảng 5: có 63 ca tìm được vi trùng thì 38 ca tìm trong đàm và 25 ca trong dịch dạ dày

X quang

X.quang phổi trong nghiên cứu này: hình ảnh hang lao chiếm đa số 38,09%, kế đến là những trường hợp lao phổi nặng, có tổn thương nhiều khắp 2 phế trường (31,74%) Điều này phù hợp với việc bệnh nhân khạc ra vi trùng và trở thành nguồn lây nhỏ tuổi

Các thể lao trẻ em

Ở trẻ em, bệnh lao thường nặng có thể tử vong như: Lao kê và lao màng não ở lứ atuổi < 5 Phần lớn bệnh lao trẻ em liên hệ mật thiết với bệnh lao phổi AFB (+) Tại các nước đang phát triển lưu hành độ nhiễm lao của trẻ em không chủng BCG ở lứa tuổi 14 là > 20% và ở lứa tuổi 10 là từ 10-20%

Trong nước công nghiệp hoá, nước giàu trẻ em từ 0 – 14 tuổi chiếm 20% tổng

số dân chúng và lao trẻ em chiếm tỉ lệ lao chung của cộng đồng là 2,5 % ở Nhật, 5,2

% ở Mỹ và 7% ở Đức

Tại các nước nghèo, trẻ em 0-14 tuổi chiếm 45% dân số chung (ở Châu Phi) và lao trẻ em chiếm 17,7% số lao chung ở Kenya và 18,5 % ở Tanzanie Tỷ lệ mắc bệnh lao trẻ em thay đổi tùy theo từng nước, và trong một nước cũng tùy theo điều kiện kinh tế xã hội của những trẻ ở trong các cộng đồng khác nhau Ở Mỹ năm 1985 lao trẻ em 0-14 tuổi ở trẻ em gốc da trắng (không phải gốc Tây Ban Nha) là 1,3/100.000trẻ, da đen là 10,5/100.000, trẻ em gốc Tây Ban Nha là 11,7/100.000 và trẻ da đỏ 17,2/100.000 Lao sơ nhiễm có thể trước 5 tuổi và bệnh phát triển sau 10 tuổi Trái lại nhiễm lao lúc 12 - 14 tuổi thì có 10% xảy ra 2 năm sau khi nhiễm Do đó 2 năm đầu sau sơ nhiễm là đáng ngại nhất: Trẻ em dưới 5 tuổi có biến chứng lao cấp tính và tại chổ Trẻ em 12-14 tuổi có biến chứng lao phổi 2 năm sau

Nghiên cứu của chúng tôi thì bệnh phổi ở trẻ em rất đa dạng là trầm trọng

vì có đến 26,91% lao màng não, 2,37% lao kê + lao màng não, ngoài ra còn rất nhiều thể lao nặng khác như trong bảng 7 Điều này cho thấy tình hình lao trẻ em

Theo kết quả bảng 8 chúng tôi có 88,88% ca có chức năng gan bình thường, điều này là thông thường vì chức năng gan của trẻ em chưa bị ảnh hưởng nhiều bởi môi trường sống chung quanh Nhờ vậy, điều trị lao với công thức ngắn ngày nêu trên cho kết quả rất tốt

Phòng ngừa

Từ nay đến năm 2010, bệnh lao trẻ em ở các nước đang phát triển vẫn còn trầm trọng, ngược lại với sự lạc quan có được vào những năm đầu 1980s, vì vấn đề chăm sóc y tế cho trẻ em vẫn còn nhiều sự bất bình đẳng, không đồng đều ở trên thế giới

Các biện pháp phòng ngừa lao đã được nhắc đến nhiều trong y văn và chương trình chống lao, tuy nhiên chúng tôi xin được nói rõ hơn:

BCG chủng ngừa lúc sơ sinh

BCG là viết tắt chữ Bacille Calmette Gúerin, theo tên của 2 bác sĩ người Pháp bào chế ra thuốc ngừa này; người ta lấy vi trùng gây lao ở bò (Mycobacterium bovis) làm cho nó yếu đi và chích vào người Cơ thể chúng ta tập chống lại vi trùng này như lúc quân lính tập trận giả Cho đến lúc gặp vi trùng lao thiệt, cơ thể đã có “kinh nghiệm” rồi, có thể chống lại con vi trùng thiệt đó ở một mức độ nào đó BCG giúp giảm trực tiếp số lao trẻ em, giảm số lao khởi đầu rõ với biến chứng nặng như lao kê+ lao màng não ở trẻ < 5 tuổi và một số ít ca lao phổi sau sơ nhiễm Hiện nay chương

trình tiêm chủng mở rộng ở Việt nam làm rất tốt việc chủng BCG lúc sinh, chúng tôi

có 85,71% ca được chủng ngừa Tuy nhiên còn nhiều biện pháp dự phòng lao khác cần được chú ý hơn

Điều trị lao rộng rãi và hiệu quả

Có biện pháp phát hiện thường xuyên, triệt để và kịp thời bệnh lao phổi AFB (+) của người lớn và đưa vào quản lý điều trị cho khỏi hẳn, âm hóa nguồn lây

để dập tắt nguồn lây bệnh cho trẻ em

Vệ sinh môi trường

Chổ ở rộng rãi sạch sẽ, thoáng khí, nâng cao mức dinh dưỡng cho trẻ em; giảm hút thuốc lá, giảm uống rượu ở người lớn để nâng sức đề kháng với bệnh lao

KẾT LUẬN

Lao phổi AFB(+) ở trẻ em rất ít nên ít ảnh hưởng trên tình hình dịch tễ lao chung của cộng đồng.Tuy nhiên cùng với dịch HIV, nguồn lây lao tăng và sự nghèo đói kèm với một số yếu tố thuận lợi khác; thì đối tượng trẻ em ngày nay đã

có thể trở thành nguồn lây và ảnh hưỡng không nhỏ đến tình hình dịch tễ lao của cộng đồng

Bệnh lao phổi AFB (+) trẻ em có thể điều trị được với hóa trị lao ngắn ngày, kể cả các thể nặng nếu được chẩn đoán và điều trị đúng nguyên tắc

Bệnh này có thể tránh được nhờ chủng BCG sau khi sinh và đặc biệt nhờ chương trình chống lao dập tắt nguồn lây cùng với sự bình đẳng về chăm sóc y tế cho trẻ em; hy vọng đến năm 2010 tỉ lệ bệnh này ở Việt nam sẽ còn rất ít như ở các nước phát triển