CHỤP CẮT LỚP ĐIỆN TOÁN SỌ NÃO pps

 Trình bày các chỉ định của CLĐT trong chấn thương sọ não & một số bệnh lý của hệ thần kinh trung ương..  Đọc được các dấu hiệu máu tụ, dập não, phù não trên CLĐT sọ não... NGUYÊN TẮC

CHỤP CẮT LỚP ĐIỆN TOÁN SỌ NÃO

Mục tiêu bài giảng : Qua bài này sinh viên có khả

năng :

 Giải thích được nguyên tắc cơ bản của phương pháp chụp cắt lớp điện toán (CLĐT)

 Trình bày các chỉ định của CLĐT trong chấn

thương sọ não & một số bệnh lý của hệ thần kinh trung ương

 Đọc được các dấu hiệu máu tụ, dập não, phù não trên CLĐT sọ não

1. Lịch sử:

 Năm 1895, W.C RÖntgen đã tìm ra tia

X, từ đó về sau đã có nhiều cải tiến kỹ thuật nhưng vẫn còn hạn chế

 1972 G.N Hounsfield & A.M Cormack

đã phát minh ra phương pháp chụp cắt lớp điện toán (CLĐT)

 Phương pháp này càng được phổ biến

và kỹ thuật ngày càng được nâng cao.

2 NGUYÊN TẮC :

 Chụp CLĐT là phép đo mật độ của các điểm khối

(voxel) của 1 lớp cắt sọ não

 Nghiên cứu độ suy giảm của chùm tia X khi qua một lớp cắt của não

 Chùm tia X được nén mỏng, chỉ quét một lớp mỏng

để tránh hiện tượng chồng chất hình ảnh, hạn chế tối thiểu sự tán xạ

Đầu dò

Biểu đồ cường độ

Đầu dò

Lớp cắt thứ nhất

Lớp cắt

120 th

Đầu tia X

Các bước xoay

Đầu tia X

Vòng đầu dò cố định, đầu tia X xoay

Chùm tia X

rẻ quạt

Đầu tia X

CT thế hệ thứ 4

 Nhờ máy vi tính xử lý sẽ cho hình ảnh 100 lần

chính xác hơn phương pháp chụp X Quang cổ điển

 Tuy nhiên một mặt phẳng chiếu không đủ để tái tạo trọn vẹn hình ảnh của một lớp cắt nên cần có

chuyển động xoay quanh trục chính của bệnh nhân

 Các đầu dò hay bộ phận cảm biến (detectors) tạo

bởi những tinh thể nhấp nháy (scintillation crystals) hay các buồng khí Xenon cho phép đo độ suy giảm của chùm tia X khi qua lớp cắt của sọ

 Độ hấp thu chùm tia X của các khối vật chất

được tính theo phương trình Lamor :

I= Io e - µ L.

Io : cường độ tia ban đầu I: cường độ tia sau khi xuyên qua lớp cắt

µ : hệ số hấp thu, phụ thuộc vào mật độ điện

tử, bậc nguyên tử của cấu trúc mô khác nhau trong

cơ thể.

L: bề dày của lớp cắt.

 Biết được Io, I, L ta tính được các hệ số hấp thu của khối vật chất mà chùm tia X đi qua

 Ta có thể tính được từng hệ số hấp thu µ1,µ2,µ3…µn, nghĩa là ta biết được bản chất của từng khối vật chất cấu thành lớp cắt đó.

 Các dữ liệu suy giảm của chùm tia X sau khi đi qua

lớp cắt sẽ được chuyển đến một hệ thống vi tính để

xử lý

 Chuyển giá trị số thành giá trị hình tương tự nghĩa là hình ảnh lớp cắt được tái tạo với các mức xám (Gray shadows) khác nhau

Lưu trữ: đĩa, băng từ

Sản xuất: Fim

Hình 1 Qui trình chụp CT Scan sọ não

3.1 Thực hiện :

 Bệnh nhân nằm ngữa, đầu bất động Thực hiện các lớp cắt sát nhau từ 5 đến 10mm theo mặt phẳng

đuôi mắt- ống tai ngoài hay mặt phẳng Virchow

 Cho thuốc an thần hoặc gây mê cho bệnh nhân kích động hay trẻ em

 Thực hiện lớp quét toàn bộ theo tư thế nghiêng

(scout view), từ đó xác định vị trí và hướng các lớp cắt ngang theo mặt phẳng đuôi mắt- ống tai ngoài

 Thực hiện một chuổi lớp cắt ngang khoảng 20 lớp cắt, không tiêm thuốc cản quang, dày 5mm ở hố sau

và 10mm ở tầng trên lều tiểu não

 Không tiêm thuốc cản quang trong bệnh nhân chấn thương sọ não.

 Trên màn hình TV, quan sát các cấu trúc mô não dưới cửa sổ hẹp và cấu trúc xương dưới cửa sổ

rộng

 Có thể tái tạo theo mặt phẳng trán (coronal) hay

đứng dọc (sagittal) nhưng hình ảnh không nét

3.2 Thang mật độ HOUNSFIELD

 G.N.Hounsfield xây dựng 1 hệ thống đơn vị

để đo mật độ gọi là đơn vị Hounsfield (UH), phân chia 2000 mức khác nhau

 Do mắt thường chỉ phân biệt được khoảng

20 mức, nên phải quan sát dưới nhiều cửa sổ.

 cửa sổ hẹp : để khảo sát nhu mô não, dùng cửa sổ có độ rộng khoảng 100 UH, điểm

trung tâm ở mức + 20.

 cửa sổ rộng (> 400 UH) để khảo sát xương

Cấu trúc sọ não mật độ UH

 Bệnh lý mạch máu não (nhồi máu não, xuất huyết

não), dị dạng mạch máu não (túi phình động mạch, u

5 Triệu chứng trên chụp CLĐT :

 Một tổn thương trên chụp CLĐT được mô tả theo

vị trí, thể tích và mật độ riêng, so với mật độ của

các cấu trúc bình thường là giảm, đẳng hay tăng

mật độ.

 Khi tiêm thuốc cản quang, sẽ cho phép nghiên

cứu ảnh hưởng cuả hàng rào máu- não của tổn thương và phân bố mạch máu của tổn thương

Tiêm cản quang

CHỤP CLĐT VÀ CHẤN THƯƠNG SỌ NÃO

1 Chỉ định :

 Bệnh nhân tĩnh (14 -15), có nứt sọ / X Quang sọ, hay có nhức đầu tăng, nôn ói

 Các bệnh nhân lơ mơ Glasgow <13

 Các bệnh nhân có giảm tri giác hay/ và có dấu thần kinh khu trú

 Bệnh nhân đa thương: cần loại trừ CTSN, để can thiệp phẩu thuật ngực, bụng, gãy xương

 Các bệnh nhân có vở nền sọ, VTSN.

 Trẻ em < 2 tuổi hay người già > 65 tuổi

2 Chống chỉ định tương đối :

 Bệnh nhân bị choáng & suy hô hấp, bệnh nhân hôn

mê sâu (Glasgow =3 ) và mất phản xạ thân não

3 Đọc kết quả CLĐT :

3.1 Chấn thương sọ não sớm (< 48 giờ) :

3.1.1 Tổn thương ngoài não

thấu kính lồi, khu trú thường ở vùng thái dương, trán, đỉnh

hình liềm lan toả, bờ lõm hướng vô trong

 Chảy máu màng nhện: xảy ra từ 25- 33% trong

CTSN, trên CLĐT có hình ảnh tăng mật độ ở các bể dịch não tủy hay rãnh vỏ não

liềm ngoài não và giảm mật độ

lõm sọ, giãn khớp sọ, tụ dịch trong các xoang

thương, cơ chế dội

3.1.2.Các tổn thương trong mô não:

mô não

dập hay lan toả cả bán cầu

tiêu gồm tổ chức phù nề và xuất huyết

vài mm ở thể chai, ranh giới giữa chất xám và chất

trắng, phần sau bên trung não v.v

Máu tụ trong não trán 2 bên

Tổn thương sợi trục

Dập não thái

dương (T)

Phù não sau mổ

 tụ khí trong não: vùng mật độ thấp trong mô não.

thể đơn thuần hay phối hợp với máu tụ trong não hay tổn thương sợi trục

khu vực tưới máu của động mạch Ví dụ động mạch não sau; hay chung quanh ổ máu tụ

tụ khí trong sọ

Nhồi máu

chẩm-thái dương (P)

sau mổ

3.2 CÁC TỔN THƯƠNG SỌ NÃO SAU 48 giờ:

đoạn này các huyết cầu tố (hemoglobin) bị phân hủy thành methemoglobin hay hemosiderin, sẽ có mật độ ngang hay mật độ giảm

Phù não Dập não

Máu tụ ngoài màng cứng

Máu tụ dưới màng cứng

Nang não do nhủn não

tụ khí, tràn dịch não thất, teo

CTSN kín CTSN hở

Máu tụ ngoài màng cứng

Máu tụ dưới màng

cứng