đại cương và ứng dụng lâm sàng chụp cắt lớp điện toán

TRỊ SỐ ĐẬM ĐỘMỗi phân tử vật Voxel có trị số tương ứng với mức độ hấp thu tia của mô và được biểu thị bằng các độ xám khác nhau trên hình ở từng phân tử ảnh pixel... TRỊ SỐ ĐẬM ĐỘĐậm độ

ĐẠI CƯƠNG VÀ ỨNG DỤNG

LÂM SÀNG

CHỤP CẮT LỚP ĐIỆN TOÁN

Bs.PHẠM NGỌC HOA

Bs LÊ VĂN PHƯỚC

Khoa Chẩn đoán hình ảnh

ĐẠI CƯƠNG

CHỤP CẮT LỚP ĐIỆN TOÁN

1895

W.C Roentgen phát hiện tia X

Lịch sử

Hình bày tay của W.C.Roentgen

Lịch sử

Hạn chế X quang

 Sự chồng hình

 Mô mềm

4/1972 Hounsfield : Giới thiệu máy

CT đầu tiên

1979 Hounsfield +Cormark

Nobel Y học

Lịch sử

-Computerized axial transverse scanning

-Computerizedaxial tomography

(CAT)

- C omputed t omography (CT)

TÊN GỌI

HÌNH CT SCANNER

•  Cấu trúc giải phẫu cắt lớp

•  Khác biệt đậm độ

•  Độ ly giải

-Thường chụp theo hướng trục (axial)

-Tia X sau khi qua cơ thể được tiếp nhận bằng hệ thống cảm biến.

-Giảm lượng tia khuếch tán.

-Tương phản đậm độ cao

Chụp hình sọ nghiêng

X QUANG QUI ƯỚC

Tia X

CT

CÁC THẾ HỆ MÁY CT

THẾ HỆ THỨ NHẤT

-Chùm tia song song và đầu đèn có chuyển động tịnh tiến và chuyển động quay

-Thời gian cho một lớp cắt khoảng 4 –5 phút và chỉ áp dụng cho những vùng không di động như đầu.

THẾ HỆ THỨ HAI

-Chuyển động tịnh tiến và chuyển động quay

-Chùm tia rẻ quạt (3 –5 độ) và hệ cảm biến có 6 –60 kênh

-Thời gian cho một lớp cắt giảm xuống còn 10 –20 giây

THẾ HỆ THỨ BA

-Chùm tia rẻ quạt rộng (30 –60 độ)

-Thời gian cho một lớp cắt khoảng 1-

4 giây

-Đầu đèn và bộ cảm biến cùng quay -Hệ cảm biến có 400 –800 kênh

CLĐT XOẮN ỐC ( HELICAL CT )

-Đầu đèn quay, phát tia liên tục

-Thu dữ liệu liên tục

-Bàn di chuyển liên tục

-Spiral CT= Helical CT= Volume Scan

CLĐT XOẮN ỐC

 Thời gian khảo sát rất ngắn

 Khả năng tái tạo cao

KHÁC BIỆT

CT QUI ƯỚC >< CT XOẮN ỐC

CT qui ước (Conventional CT)

CT xoaén oác (Helical CT)

CHỤP CĂT LỚP SIÊU NHANH

Máy CT Scanner siêu nhanh (Ultrafast CT)

CT ĐA LỚP CẮT (MULTI-SLICE )

- Nhiều hàng detectors

-Khảo sát đồng thời nhiều lắt cắt (hiện nay 4 lát cắt)

-Thời gian quét nhanh (0.5 giây/vòng)

-Khảo sát tốt trong các trường hợp cần thời gian nhanh (tim-mạch, có bơm cản quang, bộ phận cử động ).

NGUYÊN LÝ TẠO HÌNH

Nguyên lý tạo hình

-Đầu đèn -Detectors -Máy tính -Hình ảnh

Phương trình hấp thụ tia X của các khối vật chất

TRỊ SỐ ĐẬM ĐỘ

Mỗi phân tử vật (Voxel) có trị số tương ứng với mức độ hấp thu tia của mô và được biểu thị bằng các độ xám khác nhau trên hình ở từng phân tử ảnh (pixel)

TRẮNG

Lát cắt (slice)

Nguyên tố thể tích (Voxel)

Nguyên tố hình (Pixel)

TRỊ SỐ ĐẬM ĐỘ

Đậm độ của nước : 0 đơn vị

Hounsfield (HU) Đậm độ của xương :+ 1000 HU

Đậm độ của khí :–1000 HU

Đậm độ mỡ :–100 HU

TRỊ SỐ ĐẬM ĐỘ

Đậm độ của các mô, dịch khác trong cơ thể sẽ được tính theo sự tương ứng với các trị số trên

Loại mô Trị sổ chuẩn (HU) Trị số giới hạn (HU)

Sọ não Trị số giới hạn (HU)

Xuất huyết, tụ máu 55 – 75

CÁC TỪ DIỄN TẢ ĐẬM ĐỘ

Giảm đậm độ (Hypodensity) Đồng đậm độ (Isodensity)

Tăng đậm độ (Hyperdensity).

ĐẶT CỬA SỔ TRÊN CT

(WINDOW SETTING)

THAY ĐỔI HÌNH ẢNH

-Trị số đậm độ của các mô cơ thể thay đổi từ – 1000HU đến +1000 HU

-Biểu hiện trên hình bằng các độ xám khác nhau -Tuy nhiên mắt thường của chúng ta chỉ phân biệt được ừ 15 – 20 độ xám khác nhau

Do đó để có thể phân biệt được các cấu trúc khác

phản giúp mắt thường ta nhận biết được.

ĐỘ RỘNG CỬA SỔ (WINDOW WIDTH)

-Giới hạn trên và giới hạn dưới của trị số đậm độ cần khảo sát

- Trị số đậm độ ngoài giới hạn trên sẽ có màu trắng trên hình, các trị số đậm độ ngoài giới hạn dưới sẽ có màu đen.

TRUNG TÂM CỬA SỔ ( WINDOW LEVEL )

Trị số giữa của độ rộng cữa sổ

Điều chỉnh cho phù hợp với tổ chức mô cần khảo sát

Cửa sổ hẹp thì hình ảnh sẽ có tương phản cao, phân biệt các sai biệt nhỏ về đậm độï

Nhưng những cấu trúc ngoài giới hạn của cữa sổ sẽ khôngthấy được

Nếu mở cửa sổ rộng thì sự sai biệt nhỏ về đậm độ không thể phân biệt được.

ĐẶT CỬA SỔ

Cửa sổ hẹp : Độ rộng cửa sổ -20 đến +120 HU, trung tâm cửa sổ +30-50HU giúp ta phân biệt được cấu trúc nội sọ như chất xám, chất trắng, dịch não tủy, mạch máu.

Mắt thường có thể phân biệt được 20 độ xám

HU

Phân biệt các cấu trúc chất trắng, chất xám,

Ví du ï1

Cửa sổ rộng : Độ rộng từ -600HU đến +1400HU, trung tâm cửa sổ là +400 HU

Độ rộng cửa sổ là 2000HU

đậm độ xương-mô mềm-khí

Ví dụ 2

ỨNG DỤNG LÂM SÀNG

CHỤP CẮT LỚP ĐIỆN TOÁN

CHÆ ÑÒNH

CƠ QUAN KHẢO SÁT   CƠ QUAN KHẢO

SỌ NÃO   LÁCH, TỤY

TẠNG   -Bệnh lý bẩm sinh +++ -U, kén +++

-Chấn thương ++++ -Chấn thương

nhiễm trùøng +++ -Nhiễm trùng +++ THẬN  

-U (Nguyên phát, di

căn) ++++ -U, kén, chấn thương ++++ -Bệnh lý mạch máu ++ -Bệnh lý bẩm sinh +++ -Bệnh lý thoái hóa ++ THƯỢNG THẬN ++++

CƠ QUAN KHẢO

MẮT, TAI- MŨI –

HỌNG   SAU PHÚC MẠC  

-Nhiễm trùng, chấn

thương ++ -U, nhiễm trùng, mạch máu ++++

-U +++ TRONG PHÚC

MẠC   TRUNG THẤT   -Abcès, dịch, u ++

-U, hạch ++++ CỘT SỐNG  

-Bất thường mạch

máu ++ -Chấn thương, đĩa đệm, u +++

CƠ QUAN KHẢO SÁT   CƠ QUAN KHẢO

PHỔI THÀNH NGỰC  

-U, nhiễm trùng ++

GAN, MẬT   HỆ CƠ XƯƠNG  

-U (nguyên phát, di

căn) ++++ -U xuơng +++ -Chấn thương nhiễm

trùng +++ -U phần mềm +++ -Bệnh lý thoái hóa, sỏi ++ -Khớp +

Kỹ thuật hình ảnh giá trị Chỉ định rộng rãi

Tránh lạm dụng kỹ thuật

Chỉ định

HÌNH ẢNH MINH HOẠ

NHỒI MÁU NÃO TỤ MÁU DƯỚI MÀNG CỨNG

TIẾN BỘ VÀ PHÁT TRIỂN

Các ứng dụng và phát triển

-Tăng tốc độ ghi hình (real time)

-Chi tiết giải phẫu

-Khả năng tái tạo (2D, 3D, Virtual endoscopy)

-Perfusion CT

-PET- CT

Máy PET/ CT Scanner (kết hợp CT và PET)

Hình PET/

CT Ung thư thận di căn tuỵ

L’endoscopie

virtuelle

CT töông lai ?

4 D-CT (4 dimentional CT)

-Kỹ thuật hình ảnh giá trị ( Hình ảnh chuẩn, chi tiết giải phẫu tốt, không xâm phạm (non invasive)

)

-Chỉ định rộng rãi

-Kết hợp lâm sàng-hình ảnh

-Sử dụng hiệu quả

XIN CÁM ƠN