Sự chuyển đổi kinh tế ở Đức

Sự chuyển đổi kinh tế ở Đức

Đề tài: Sự chuyển đổi kinh tế ở Đức

Mục lục

Mục lục 1 LỜI MỞ ĐẦU 1 Nguyên nhân sụp đổ CNXH ở Đông Đức 6

LỜI MỞ ĐẦU

Một số nhà nghiên cứu đã thừa nhận rằng lịch sử của Châu Âu là lịch sử của những cuộc chiến tranh để chia sẽ và hợp nhất các quốc gia Quốc gia Châu Âu mà nhóm nghiên cứu và để cập đến là Cộng hòa Liên bang Đức

Các nước xã hội chủ nghĩa năm 1987

m nắm quyền a

Dân

số 1986 (triệu)

Diện tích

1986 (1.000

km 2 )

Mức độ phát triển *

1985 USA=10 0

Tỷ lệ dân số nông nghiệp

các nước XHCN/ toàn thế

giới

%

Một vài nét chính vể hình thành và phát triển Cộng hòa liên bang Đức

- Ngày 01/09/1939: Đức phát động chiến tranh thế giới lần thứ II

- Đến ngày 08/05/1945: Đức đầu hàng quân Đồng minh vô điều kiện, lãnh thổ của Đức bị 4 nước là Anh, Pháp, Nga và Hoa Kỳ chiếm đóng

- Trên cơ sở vùng lãnh thổ của 3 nước chiếm đóng là Anh, Pháp, Mỹ thì vào tháng 09/1949 nước cộng hòa LB Đức ra đời

- Trước tình hình đó, vào ngày 07/10/1949, cộng hòa dân chủ Đức được thành lâp trên khu vực do Liên Xô chiếm đóng

- Lúc này, nước Đức bị chia thành 2 quốc gia tồn tại song song với hai chế độ kinh tế - chính trị khác hẳn nhau

1 Xuất phát điểm của chuyển đổi

- Với những hạn chế mang tính hệ thống của XHCN khiến cho một loạt các quốc gia theo khối này đều vấp phải những khó khăn về sự thiếu thốn trong tiêu dùng, bức bách trong hoạt động kinh tế và chính trị Sự phát triển nhanh chóng của Tây Đức cũng phần nào ảnh hưởng đến tâm lý của người dân Đông Đức lúc bấy giờ Chính vì vậy mà nó tạo ra những mâu thuẫn không chỉ bên trong đường lối của CHDC Đức lúc này mà còn cả trong lòng người dân đã từng hoan nghênh chế

độ này

- Mùa thu năm 1989, trong trào lưu biến động chung của khối XHCN ở Đông

Âu, CHDC Đức sa vào một cuộc khủng hoảng chính trị sâu sắc và ngày một nghiêm trọng hơn, khi biểu tình nổ ra liên tiếp tại nhiều thành phố: Leipzig, Dresden, Karl-Marx-Stadt, Magdeburg, Plauen v.v Hàng chục nghìn người xuống đường, đòi đổi mới đảng cầm quyền, minh bạch thông tin, truyền thông trung thực,

mở cửa biên giới (tường Berlin) để người dân được quyền tự do đi lại… Trong bối cảnh ấy, những người cộng sản, như chính Egon Krenz sau này thừa nhận, đã

không đánh giá đúng tình hình, “đánh mất cơ hội đổi mới triệt để” Bản thân ông

“cũng chỉ xắn tay can thiệp khi CHDC Đức đã sa vào khủng hoảng trầm

trọng”, bằng việc lên thay thế Eric Honecker làm Tổng Bí thư đảng cầm quyền,

chủ tịch Hội đồng Nhà nước 1

1 http://trangridiculous.blogspot.com/2010/09/tong-bi-thu-50-ngay-cua-ang-cong-san-uc.html

• Nguyên nhân sụp đổ CNXH ở Đông Đức

- Việc Đông Đức không còn tồn tại có rất nhiều nguyên nhân, nội tại và khách quan, trong nước và quốc tế Suốt 40 năm, thế giới không có chiến tranh nóng nhưng lại có chiến tranh lạnh Nhiều người Đức xem nó giống như một đại chiến thế giới lần thứ ba Lúc nào chúng ta cũng mấp mé bờ vực xảy ra một cuộc chiến tranh nguyên tử Điểm khác nhau rất đặc biệt là so với Việt Nam thì sự sụp đổ của cộng sản Đông Đức (DDR cũ) và từ đó đưa đến sự thống nhất nước Đức gần như không đổ máu!

- Ngược dòng thời gian, sau đệ nhị Thế chiến 1945, biên giới Đông-Tây được phân định Hàng loạt các quốc gia thuộc khối Cộng sản bắt đầu xây dựng chủ nghĩa xã hội theo kiểu mô hình kế hoạch hóa do Liên Xô lãnh đạo

- Nhiều phong trào chống đối tại nhiều quốc gia Đông Âu bùng phát mà trong

đó phải kể đến Ba Lan, Hungary và Tiệp Khắc, nhưng những cuộc nổi dậy này đều

bị đàn áp đẫm máu Đơn cử là cuộc nổi dậy của giới thợ thuyền tại cảng Poznan,

Ba Lan năm 1956, hay cuộc cách mạng mùa thu Budapest 1956, và cuộc cách mạng mùa xuân thành Praha 1968 đã là bài học xương máu cho các quốc gia Đông

Âu Đây được gọi là sự chuyển đổi sang xã hội chủ nghĩa do đảng cộng sản áp đặt lên xã hội với hình thức bạo lực, sau khi giàng được chính quyền

- Sau những biến cố chính trị như vừa kể, hàng triệu người dân Đông Âu đã phải bỏ nước ra đi “chạy nạn cộng sản”, các phong trào chống đối tại Đông Âu bước vào giai đoạn trầm kha nhất trong lịch sử và phải để rồi mãi cho tới năm

1989, thời cơ đã đến, các cuộc đấu tranh đòi tự do dân chủ bắt đầu công khai với chính quyền trong bối cảnh Đông Âu có nhiều dấu hiệu thay đổi

- Vào cuối xuân, đầu mùa hè năm 89, hàng chục ngàn người dân Đông Đức đã chạy vào xin tị nạn chính trị tại Tòa Đại sứ Tây Đức ở Tiệp Khắc Ngày 10-09-89, chính phủ Hungary đã quyết định mở cửa biên giới cho người dân Đông Đức chạy qua Áo và Tây Đức tị nạn chính trị

- Vào thời điểm đó ông Gorbachev đã đưa ra chủ trương perestroika (cải tổ), điều đó được coi như là một ý tưởng tuyệt vời Nhưng các chính trị gia của Mỹ cũng như CHLB Đức thì không hề có ý định từ bỏ Chiến tranh Lạnh Họ vẫn tiếp tục chống phá Và với cuộc chiến tranh lạnh đó thì họ tạo ra những hậu quả rất tiêu cực về kinh tế đối với các nước XHCN ở châu Âu.

- Trong khi đó, vai trò lãnh đạo của Liên bang Xô Viết ngày càng yếu dần Liên bang Xô Viết đã sụp đổ không phải vì những cuộc cách mạng, mà là sụp đổ

từ bên trên, từ Gorbachev và những đồng chí của ông ta Và chính là do nằm trong tầm ảnh hưởng của Liên Xô mà CHDC Đức sụp đổ, vì nói thẳng ra, CHDC Đức là đứa con của Liên bang Xô Viết Không có Liên Xô thì CHDC Đức đã không ra đời Rất tiếc là lúc này Liên Xô cũng nắm vai trò đứng bên cỗ quan tài của CHDC Đức

• Sự kiện Berlin – thống nhất nước Đức:

- Năm 1989, bầu cử gian lận, một làn sóng di dân chưa từng thấy và biểu tình hàng loạt đã làm sụp đổ chính quyền Cộng hoà dân chủ Đức trong vòng vài tháng Sau khi Chủ tịch nước kiêm Tổng bí thư Erich Honecker từ chức ngày 18/10 và bức tường sụp đổ đầu tháng 11, quá trình thống nhất đã diễn ra nhanh chóng Dưới đây là những mốc quan trọng nhất:

- Ngày 09.11.1989 trong một buổi họp báo Uỷ viên Bộ chính trị Guenter Schabowski tuyên bố – có vẻ chỉ là thoáng qua – rằng biên giới được mở ngay lập tức Không lâu sau hàng nghìn người Đông Đức tràn qua biên giới Sau 28 năm, bức tường sụp đổ

- Ngày 13.11.1989 lãnh đạo Đảng Hans Modrow ở được Quốc hội Đông Đức trao nhiệm vụ thành lập chính phủ mới Tại các cuộc biểu tình đã tiếp diễn từ vài tháng trước, xuất hiện các biểu ngữ “Tổ quốc Đức thống nhất”

- Ngày 17.12.0989 một hội nghị bàn tròn – một diễn đàn của đại diện các đảng và tổ chức cũ và mới – họp dưới dự chủ trì của các đại diện giáo hội để đưa ra các giải pháp cho cuộc khủng hoảng quốc gia.

- Ngày 19.12.1989 thủ tướng Tây Đức Helmut Kohl thăm Đông Đức lần đầu tiên Ở , ông được chào đón nồng nhiệt với những tiếng hô “Helmut, Helmut” và

“Tổ quốc Đức thống nhất”

- Ngày 15.01.1990 khoảng 2000 người biểu tình chiếm trụ sở của mật vụ Stasi

ở Đông trong khi 100.000 người biểu tình trước cửa

- Ngày 28.01.1990 đại diện các đảng phái chính trị đồng ý thành lập chính phủ lâm thời Đại diện các nhóm dân quyền được tham dự hội nghị bàn tròn

- Ngày 01.01.1990 thủ tướng Modrow trình Quốc hội dự thảo thống nhất nước Đức dựa trên nguyên tắc trung lập quân sự và hệ thống liên bang

- Ngày 07.02.1990 chính phủ Tây Đức đề nghị đàm phán ngay lập tức với Đông Đức về thống nhất tiền tệ

- Ngày 18.03.1990 cuộc bầu cử tự do đầu tiên diễn ra tại Đông Đức, với chiến thắng rõ ràng về tay liên minh bảo thủ do Liên minh dân chủ Thiên chúa giáo CDU đứng đầu

- Ngày 12.04.1990 quốc hội đầu tiên được bầu cử tự do tại Đông Đức chọn Lothar de Maiziere (CDU) làm Thủ tướng

- Ngày 23.04.1990 chính phủ Tây Đức đồng ý về căn bản một hiệp định thống nhất tiền tệ

- 5/5/1990 – Vòng đàm phán đầu tiên của các hội nghị Hai cộng bốn diễn ra tại Bonn giữa ngoại trưởng sáu nước Mỹ, Liên Xô, Anh, Pháp, Tây Đức và Đông Đức Chủ đề chính của cuộc đàm phán là vấn đề đồng minh.

- 18.05.1990 ký hiệp định thống nhất kinh tế, tiền tệ và xã hội Helmut Kohl coi đây là “ngày sinh của nước Đức tự do và thống nhất”

- 01.07.1990 Thi hành thống nhất tiền tệ Đông Đức đổi sang đồng D-Mark Người qua lại biên giới giữa hai nước Đức không còn bị kiểm soát

- Bắt đầu thảo luận ở Đông về hiệp định thứ hai, Hiệp ước thống nhất

- 16.07.1990 Helmut Kohl và lãnh đạo Liên Xô Mikhail Gorbachev tuyên bố một bước đột phá trong vấn đề đồng minh Nước Đức sẽ tiếp tục là thành viên NATO sau khi thống nhất

- 22.07.1990 Quốc hội Đông Đức thông qua luật về tái lập các bang trong nước

- 23.08.1990 Quốc hội Đông Đức thông qua việc sát nhập Cộng hoà dân chủ Đức vào Cộng hoà liên bang Đức (Tây Đức) từ ngày 3/10

- 31.08.1990 Hiệp ước thống nhất được ký tại Đông Cả hai quốc hội phê chuẩn hiệp ước này vào 20/9 với đa số trên hai phần ba

- 24.09.1990 Đông Đức ra khỏi Khối hiệp ước

- 01.10.1990 Nước Đức trở thành hoàn toàn tự chủ Các đặc quyền của phe Đồng minh thế chiến II tại bị bãi bỏ kể từ 3/10

- 3/10/1990 – Vào nửa đêm, lá quốc kỳ đen-đỏ-vàng của nước Đức được kéo lên trước Nhà quốc hội trong tiếng quốc thiều, trong lúc hàng trăm nghìn người ăn mừng trên các đường phố Berlin và các thành phố khác

2 Mô hình lựa chọn

- Cai trị chính trị

Nếu như xuất phát điểm của các nước xã hội chủ nghĩa đều là nước kém phát triển và đi lên từ sự đàn áp thực dân, đời sống và trình độ phát triển vẫn phụ thuộc phần lớn vào nông nghiệp lạc hậu Tuy nhiên, trên thực tế hai trong số những nước này, Tiệp Khắc và Đông Đức, thuộc vào nhóm những nước có trình độ phát triển công nghiệp cao nhất Do vậy có thể nói, những nước này bị buộc phải chấp nhận một hệ thống mà nhận thức mang tính lịch sử đầu tiên là được thực hiện ở những

xã hội lạc hậu, do sự can thiệp công khai và giấu diếm của Liên xô (Kornai)

Trong quá trình chuyển đổi của Đông Đức dưới mô hình của Xô Viết:

- 'Sự tước đoạt đối với những kẻ chiếm đoạt" sẽ xảy ra ngay lập tức Một phần các nhà máy, ngân hàng và các thể chế khác được đưa vào sở hữu nhà nước hoặc tập thể Việc tập trung hóa quá trình sản xuất và phân phối cũng được thực hiện ngay tức thì

- Biện pháp tái phân phối quan trọng nhất là tịch thu những điền sản của các chủ đất và chia chúng cho những người không có đất và những người nông dân nghèo

- Ở hầu hết các nước, sự chuyển đổi mang tính cách mạng ban đầu này xảy ra vào thời điểm nội chiến hoặc chiến tranh chống lại kẻ thù bên ngoài, khi mà nền kinh tế trong tình trạng bị sụp đổ Do đó, một trong những nhiệm vụ cấp bách hàng đầu là đảm bảo thực phẩm được phân phối một cách công bằng Phân phối theo khẩu phần được thực hiện, do vậy những thực phẩm cơ bản, với mức giá có thể chấp nhận được, được đảm bảo đối với cả những người nghèo Những kẻ buôn bán trên thị trường chợ đen cố gắng lẩn tránh hệ thống phân phối theo khẩu phần đều bị bắt và khởi tố

- Nhưng cho dự những khú khăn kinh tế cú nghiờm trọng đến đõu, một chiến dịch giỏo dục đối với toàn bộ nhõn dõn đó được bắt đầu, chăm súc sức khoẻ ban đầu khụng mất tiền được hứa sẽ ỏp dụng đối với tất cả mọi người, và những kỳ nghỉ cho trẻ em cũng đó được tổ chức.

- Đõy chớnh là những lợi ớch ban đầu mà mụ hỡnh XHCN đem lại cho người dõn Đức như ở cỏc nước XHCN khỏc

Đảng - Nhà nước đó khụng mấy thành cụng trong việc tỏch biệt người dõn Đụng Âu Điều này đặc biệt đúng ở Đông Đức, nơi mà không thể cấm ngời dân xem chơng trình truyền hình của Tây Đức Vì thế tất cả ngời dân Đông Đức có thể có những so sánh thờng xuyên về cách sống của họ với những đồng bào của họ ở Tây

Đức

So sỏnh lịch sử của cỏc nước khỏc nhau, người ta thấy khụng cú mối liờn hệ rừ ràng về thời gian giữa những nỗ lực hoàn thiện và cải cỏch ở một số nước như Hungary và Liờn Xụ, đó cú một hoặc nhiều thời kỡ khi mà hệ thống hành chớnh quan liờu đó cú những cố gắng đầu tiờn hoàn thiện cỏc quy định và sau đú bắt đầu con đường cải cỏch Đó cú những nước như Cuba, cỏc chương trỡnh hoàn thiện được lặp lại nhiều lần, nhưng khụng bao giờ đi xa hơn được Tuy nhiờn cú những nước khỏc như Đụng Đức đó cú bước nhảy vọt tiến thẳng từ hệ thống xó hội chủ nghĩa cổ điển, hay núi chớnh xỏc hơn từ hệ thống luụn được hoàn thiện, lờn thời kỡ quỏ độ hậu xó hội chủ nghĩa, trỏnh được giai đoạn của những cải cỏch sõu hơn và triệt để hơn

Trong quỏ trỡnh cải cỏch, cũng giống như dưới hệ thống cổ điển, bộ mỏy quan liờu và hệ tư tưởng chớnh thức của nú là thế lực thống trị, nếu khụng vỡ nguyờn nhõn khỏc, thỡ bởi vỡ nú nắm độc quyền của cỏc cụng cụ hành chớnh quyền lực Tuy nhiờn, sự hiện diện của lĩnh vực chớnh trị phi hỡnh thức khỏc cú nghĩa là bộ mỏy đú

khụng cũn nắm độc quyền về tư duy của nhõn dõn nữa Để cú sự độc quyền mang tớnh chuyờn chế về tư duy của nhõn dõn thỡ cần đến hoặc là một lũng tin mạnh mẽ hơn, hoặc sự khiếp sợ lớn hơn

Trong năm 1989, xu thế tự do hoỏ ở Đụng Âu đó khụng dừng lại ở những giới hạn do đảng Cộng sản đặt ra Sự đũi quyền dõn chủ đó quỏ mạnh và sự chống đối

đó quỏ yếu để cú thể giữ được cỏc giới hạn Nhõn tố chủ yếu ẩn sau đú là, Liờn xụ

đó khụng dựng lực lượng quõn sự để đố bẹp cỏc cuộc cỏch mạng dõn chủ Tuy nhiờn, chỉ riờng điều đú vẫn chưa đủ để giải thớch điều gỡ đó xảy ra; điều khụng kộm quan trọng là sự phõn ró bờn trong của hệ thống

Sự chuyển đổi hậu xã hội chủ nghĩa của Đông Đức khác với sự chuyển đổi của các nớc khác Đông Đức là một trong số nớc nhảy từ hệ thống xã hội chủ nghĩa cổ

điển lên hậu xã hội chủ nghĩa và bỏ qua giai đoạn cải cách, và trong phạm vi đó có những điểm giống với tình hình ở Tiệp khắc và Rumania Điều đã làm cho tình huống trở thành duy nhất là sự thống nhất nớc Đức Tại nớc Đức thống nhất, các thể chế của dân chủ nghị viện và nền kinh tế thị trờng t bản đã hầu nh có sẵn đón chờ xã hội Đông Đức

- Vấn đề tỏi cơ cấu

Xuất phỏt điểm của sự thay đổi hệ thống hậu xó hội chủ nghĩa là trạng thỏi kế thừa từ chủ nghĩa xó hội gồm cỏc thể chế và tổ chức sẵn cú Trong số cỏc tỏc động của xu hướng hoàn thiện, cú xu hướng làm cho sản xuất tập trung hơn so với những nền kinh tế ở đú việc phõn bổ cỏc nhà mỏy cú quy mụ khỏc nhau được xỏc định bởi chọn lọc tự nhiờn của thị trường Đụi khi một doanh nghiệp nhà nước nào

đú nắm độc quyền hoàn toàn những lĩnh vực rộng lớn của sản xuất hoặc thương mại Thậm chớ những doanh nghiệp về bản chất khụng cú tớnh độc quyền, nhưng việc sỏp nhập nhõn tạo cỏc doanh nghiệp đó mang lại cho nú thị phần lớn hơn như

nú cú thể cú được dưới điều kiện của cạnh tranh thị trường thực sự

Bảng 17.4

Quy mô xí nghiệp ở Đông và Tây Đức, năm 1988

Ngành Số lao động trên một xí nghiệp

Đông Đức a Tây Đức

3 Nội dung chuyển đổi

a Thống nhất tiền tệ

Sau sự kiện bức tường Berlin thì Ngày 19.5.1990, một hiệp ước về kinh tế, tiền

tệ và xã hội được ký kết Bởi vì hệ thống kinh tế Đông Đức (DDR) không cho phép cải đổi nên Đông Đức đành chấp nhận hệ thống kinh tế của Tây Đức (BRD)

vào ngày 01.7.1990 Ít lâu sau, hai bên thương thảo với nhau về hiệp ước thống nhất tại thủ đô Berlin.

Ngay sau khi thống nhất, Tây Đức họ đã ban lệnh đổi tiền DDR, một đồng tiền thời đó không có giá trị gì nhiều so với đồng Mác Đức với tỉ lệ 1:1, giúp cho dân

cư ở Đông Đức có được những lợi thế tương đương với người dân Tây Đức Cũng cần phải nói thêm rằng, tỷ giá hối đoái giữa đồng Mác Đông Đức với tiền DDR trước khi thống nhất 2 miền tại thị trường chợ đen là 4:1 Việc ban lệnh đổi tiền và với mức tỷ lệ như vậy đã tạo cho người dân Đông Đức niềm tin lớn hơn vào sự phục hồi kinh tế của họ thông qua sự giúp đỡ của Tây Đức

Tại Ba lan chính phủ tiến hành cải cách kinh tế toàn diện và triệt để vào ngày

1 tháng giêng năm 1990, mà một thành tố của nó là: trừ một vài ngoại lệ, tự do hoá tất cả giá sản phẩm, để cho cơ chế thị trường xác định giá sản phẩm Đưa ra tính chuyển đổi nội địa của đồng tiền và sự tự do hoá nhập khẩu buộc hệ thống giá cả trong nước phải chú ý đến giá cả của thị trường thế giới Cùng với sự tự do hoá giá sản phẩm đồng thời họ cố gắng hạn chế lương trả trong khu vực nhà nước với các quy định nghiêm ngặt Về giá các yếu tố sản xuất khác: lãi suất của hệ thống ngân hàng nhà nước và tỉ giá ngoại hối vẫn được quy định bằng biện pháp hành chính.Biến đổi triệt để cũng diễn ra ở nước Đức Từ 1 tháng sáu năm 1990 đồng mác tây Đức đã trở thành công cụ thanh toán hợp pháp ở Đông Đức Sự hợp nhất của hai nền kinh tế buộc giá cả ở Đông Đức phải thích ứng với hệ thống giá cả của Tây Đức

Tiêu dùng ở Đông Đức và Tây Đức, 1970