TRỨNG VÀ ẤP TRỨNG GIA CẦM part 5 pdf

Theo tác giả Piter D.Lewis, khi nhiệt độ môi trường tăng cao, gà sẽ tăng tần số hô hấp, cần phải tăng nồng độ protein và năng lượng để bù đắp, nhưng khi nhiệt độ tăng đến trên 27 0C thì

95,90 99,69 103,42 107,08 112,67 114,90 117,65 121,11 124,50 127,89 131,21 134,42 137,67

Số trứng chọn giống cộng dồn (quả)

Tỷ lệ ấp

nở (%)

Số gà con cộng dồn (con)

TA/1 gà/ngày (g)

140,86 143,98 147,04 150,03 152,96 166,89 168,75 161,54 164,22 166,85

Qua theo dõi các chỉ tiêu sản xuất của gà Tam Hoàng, người ta thấy năng suất trứng của gà là thấp so với gà đẻ hướng thịt, hướng trứng công nghiệp, lý do là do các giống gà này tạo từ gà địa phương với mục đích thả vườn

Nhưng nếu thả ở vườn, đồi gà tự kiếm ăn thêm, thì chi phí thức ăn giảm, phẩm chất thịt khá hơn, có cơ hội thu lợi lớn

Chú ý: Đối với các giống gà ta thả vườn hướng lấy thịt (gà Mía, Đông Tảo, gà Hồ )

nếu nuôi để đẻ thì ăn thức ăn có tiêu chuẩn dinh dưỡng như gà Tam Hoàng nhưng số lượng thức ăn thì giảm đi 1/3 - ở các giai đoạn gà dò, gà đẻ, với lý do là gà thả vườn tự kiếm ăn được 1/3 - lượng thức ăn yêu cầu (đây là dự tính, tuỳ thực tiễn sản xuất mà điều chỉnh) Còn đối với gà hướng trứng (gà Ri nuôi chăn thả để lấy trứng ấp và trứng ăn thì ăn có tiêu chuẩn dinh dưỡng như gà Tam Hoàng nhưng số lượng thức ăn chỉ cung cấp 1/3 so với tiêu chuẩn đề ra với lý do gà Ri nhỏ, tự kiếm được đủ lượng thức ăn yêu cầu Còn nếu nuôi nhốt thì phải cho ăn lượng thức ăn tăng lên 2/3 ở mức so với tiêu chuẩn gà Tam Hoàng ở giai đoạn gà dò, gà đẻ Còn gà con cho ăn tự do

Có lời khuyên: Đối với gà ta, kể cả gà thả vườn nhập nội (Tam Hoàng) phải áp dụng phương pháp chăn thả hoàn toàn, bán chăn thả tự nhiên với điều kiện vườn, đồi, ruộng rộng

áp dụng kỹ thuật chăn nuôi và phòng bệnh tốt thì chăn nuôi sẽ có hiệu quả cao

Ở những vùng sâu vùng xa không có bán TAHH (thức ăn chế sẵn), mọi gia đình có thể tự tạo thức ăn cho gà trên cơ sở có đủ một số nguyên liệu cơ bản sẵn có ở địa phương như: ngô, sắn, cám gạo, lạc, đậu tương, bột cá, premix, vitamin, khoáng và tự chế biến lấy theo các

công thức nuôi ở trên

- Kinh nghiệm nhiều hộ chăn nuôi gà ta tự chế biến thức ăn cho gà ăn thêm như sau: (bình quân cho 1 gà dò, gà đẻ)

0,1 kg (1 lạng) tinh bột (nửa ngô, nửa cám hoặc sắn)

0,02 kg (1/5 lạng) bột cá hoặc giun tép

0,050 kg (1/2 lạng) rau xanh băm nhỏ

Trộn đều cho gà ăn vào buổi sáng và buổi chiều (trước khi gà vào chuồng) Nếu được

ăn như vậy, gà lớn nhanh, đẻ nhiều trứng to, ấp nở tốt

- Tự tạo thức ăn protein động vật bằng cách nuôi giun

+ Nếu chăn nuôi nhiều gà vịt thì nuôi theo phương pháp thâm canh - chọn giống giun

đẻ nhiều, lớn nhanh (giun quế có bán giống tại trung tâm chuyển giao kỹ thuật của trường ĐHNN Hà Nội, Trung tâm Công nghệ Sinh học Hà Nội….) Nuôi giun trong thùng gỗ hoặc xây gạch kích thước dài 50, rộng 35, sâu 30 cm, đáy thùng dùi một số lỗ nhỏ để thoát nước và thông khí, đổ phân mục và đất (như cách trên) vào thùng rồi tưới nước ẩm Sau đó thả giun vào, mỗi thùng 350 - 400 con có thể dùng nước gạo tưới cho giun rất tốt Sau 30 ngày nuôi ta thu hoạch giun bằng cách đổ giun trong thùng lên mặt sàng dưới ánh nắng hoặc ánh điện, giun

sợ ánh sáng mạnh chui qua mắt sàng hoặc lưới mắt nhỏ rơi xuống dưới Đất, phân còn lẫn trứng giun và giun nhỏ trên sàng ta lại đổ vào thùng và trộn với phân bổ sung, đồng thời nhặt khoảng 200 - 250 giun ta thả vào thùng làm giống Nuôi trong thùng tiết kiệm được diện tích, thuận tiện cho việc tưới nước

Nuôi giun ở nơi tối mát, ẩm nhưng phải thoáng khí thì giun mới phát triển tốt

Chú ý: Các loại phân gà, phân lợn, phân trâu phải ủ 25 - 30 ngày, sau đó tãi ra cho bay

hết mùi hôi mới dùng nuôi giun Không được tưới đẫm, không được tưới nước xà phòng, nước bẩn Chú ý chống kiến cho giun vì loại giun này rất kỵ kiến

Nuôi giun đất địa phương: một số bà con nông dân có kinh nghiệm nuôi giun đất địa

phương rất đơn giản và hiệu quả cao Xung quanh vườn, dưới các tán cây, đào các hố có kích thước: dài 1,0-1,2 m; rộng 0,4 – 0,5 m; sâu 0,4- 0,5 m; hố nọ cách hố kia 3-4 m, đổ đầy phân hoai, tốt nhất là phân trâu bò, rơm, rạ, lá hay thân cây chuối…, lấp kín, tưới ẩm thường xuyên nhưng không để đọng nước Theo bản năng, giun đất sẽ tìm đến, do nhiều thức ăn, chúng sẽ định cư tại hố, sinh sản và phát triển rất nhanh Khi thấy trên bề mặt hố giun đùn lên nhiều phân giun tức là đã có thể thu hoạch, đưa vịt hay gà đến, bới hố phân lên, gà, vịt sẽ ăn hết giun Trong phân và đất còn lại vẫn có rất nhiều trứng giun, bổ sung thêm phân hoai vào cho đầy hố, lấp lại, tưới ẩm để giun tiếp tục phát triển cho lần sau Cứ 3 - 4 ngày khai thác một hố, gia cầm rất chóng lớn và giá rất rẻ

Một số vấn đề cần đặc biệt chú ý khi nuôi dưỡng gà đẻ

Nhu cầu protein phụ thuộc vào giai đoạn (Fa) đẻ, nhiệt độ môi trường:

Ví dụ:

Nhu cầu protein cho gà Brown Nick:

Đẻ Fa I: (20 - 48 TT) 20-21 g/con/ngày

Đẻ Fa II: (48 - 58 TT) 19 -20 g/con/ngày

Đẻ Fa III: (sau 58 TT) 18 - 19 g/con/ngày

Nhu cầu protein (%) của gà Isa Brown tăng theo nhiệt độ như sau:

Nhu cầu ME: Nhu cầu ME của gà Isa Brown phụ thuộc vào tuổi như sau:

Trước 35 tuần tuổi: 2800 Kcal/kg

Sau 35 tuần tuổi: 2750 Kcal/kg

Nhu cầu ME của gà Isa Brown phụ thuộc vào tỷ lệ đẻ và nhiệt độ môi trường:

ĐVT: Kcal/con/ngày

Trong giai đoạn trước đỉnh cao, bao gồm cả giai đoạn sắp đẻ (pre-lay) gà được ăn tăng nhanh

khối lượng thức ăn đến mức tối đa gần như tự do để gà vào đẻ sớm, đẻ rộ, nhanh chóng đạt tới

đỉnh cao của tỷ lệ đẻ và khối lượng trứng, cách này gọi là “cho ăn đón” (ăn tăng trước khi đẻ

tăng)

Trong giai đoạn sau đỉnh cao tỷ lệ đẻ, cần phải định mức ăn hợp lý: khi đạt tỷ lệ đỉnh cao, gà

duy trì đẻ tốt nhất trong khoảng 1 tuần, cần phải cho gà ăn khẩu phần tối đa Sau đó, khi tỷ lệ

đẻ giảm xuống thì mức ăn cũng giảm xuống tương ứng cho đến khi ngừng khai thác Việc

giảm này cần tiến hành từ từ và thường giảm sau khi gà giảm đẻ 1-2 tuần Cách giảm thức ăn

chậm hơn giảm tỷ lệ đẻ gọi là “cho ăn đuổi” (giảm ăn chậm hơn giảm đẻ)

Nguyên tắc cần giữ là: không được giảm khẩu phần trước đỉnh cao và tăng khẩu phần sau

đỉnh cao của tỷ lệ đẻ Cũng có thể không giảm khối lượng thức ăn nhưng giảm nồng độ

protein và ME trong khẩu phần sau khi đã đạt đỉnh cao

Cần chú ý khi trời nóng, gà sẽ ăn ít đi, thiếu dinh dưỡng, khi đó cần phải bổ sung thêm năng

lượng bằng cách bổ sung chất béo vào thức ăn cho gà, tốt nhất là dầu thực vật, bổ sung chất

béo có tác dụng làm tăng khối lượng trứng, nhất là axit linoleic Trong quy trình nuôi gà

Hy-line Brown, hãng cung cấp hướng dẫn bổ sung chất béo (%) như sau:

30 0C 30-350C >350C

Cần chú ý, khi nhiệt độ môi trường cao quá thì không nên tăng nồng độ chất dinh dưỡng lên

nữa vì rất nguy hiểm Theo tác giả Piter D.Lewis, khi nhiệt độ môi trường tăng cao, gà sẽ tăng

tần số hô hấp, cần phải tăng nồng độ protein và năng lượng để bù đắp, nhưng khi nhiệt độ

tăng đến trên 27 0C thì không cần tăng nữa vì khi đó gà không toả được nhiệt nên không bị

mất năng lượng, mặt khác gà bị rối loạn TĐC, thở nhiều, uống nước nhiều, ăn ít… nên không

những không cần tăng mà phải giảm để đảm bảo sức khoẻ cho gà

Ngoài ra, cần cung cấp cho gà đẻ 3,8-4,2 g Ca/con/ ngày, đặc biệt là bổ sung thêm vitamin,

nhất là vitamin C với liều 150 – 3000 ppm tuỳ thời tiết

Khi chuyển giai đoạn nuôi, cần chuyển thức ăn cũ sang thức ăn mới, cần chuyển từ từ

như sau:

Ngày 1-2: 1 phần thức ăn cũ + 3 phần thức ăn mới

Ngày 3-4: 2 phần thức ăn cũ + 2 phần thức ăn mới

Ngày 5-6: 3 phần thức ăn cũ + 1 phần thức ăn mới

Ngày 7: thức ăn mới hoàn toàn

Hàng tháng, cần Xác định độ đồng đều:

Độ đồng đều có vai trò rất quan trọng trong nuôi dưỡng gà hậu bị Độ đồng đều càng cao

thì gà sẽ đẻ càng tốt và ngược lại Cách làm:

1- Bắt ngẫu nhiên một nhóm gà với số lượng 1-5 % số gà trong đàn (tuỳ quy mô đàn

lớn hay nhỏ) và cân cả lô này trong 1 lần cân

2- Chia khối lượng trên cho số đầu gà trong mẫu cân đó để tìm khối lượng bình quân

Tạm gọi đây là khối lượng trung bình (P TB)

Formatted Table

Formatted: Indent: First line: 1.27

cm

Khoảng khối lượng [(P TB – 5%) đến (P TB + 5%)] được gọi là khoảng đồng đều

(khoảng đồng đều cũng có thể là P TB ± 10 % )

3- Cân lần lượt từng con trong toàn đàn và ghi lại khối lượng từng con Những gà có

khối lượng nằm trong khoảng đồng đều được coi là đạt khối lượng chuẩn

4- Tính tỷ lệ toàn đàn: nếu toàn đàn có trên 80 % cá thể có khối lượng nằm trong

khoảng đồng đều là tốt, chế độ chăn nuôi đạt yêu cầu

5- Dựa vào khối lượng vừa cân, chia đàn gà làm 3 nhóm: to, trung bình và nhỏ, cho ăn

như nhau (không được khác nhau giữa 3 lô về lượng thức ăn bình quân trên mỗi đầu gà), sau

một thời gian các nhóm gà sẽ có khối lượng trở về khối lượng trung bình

Cũng cần so sánh khối lượng trung bình nói trên với khối lượng chuẩn của hãng cung

cấp để cho gà ăn thích hợp Cần hết sức tránh để đàn gà có khối lượng cao hơn khối lượng

chuẩn và trong mọi trường hợp, không được để đàn gà sút cân, nghĩa là, trong mọi trường

hợp, đàn gà phải có tăng trọng dương (>0)

C.Tính nhu cầu nước uống cho gia cầm

Nhu cầu nước uống phụ thuộc vào tuổi, chức năng sản xuất, lượng thức ăn tiêu thụ của

gia cầm và nhiệt độ của môi trường

Qua nghiên cứu đã xác định được

Đối với gà đẻ ở nhiệt độ môi trường 18oC cần tỷ lệ nước trên thức ăn là 3/1, nếu nhiệt

độ môi trường tăng lên 1oC, lượng nước tiêu thụ tăng lên 2%

Ví dụ: Một đàn gà mái đẻ 1000 con, gà ăn 150 g thức ăn/ngày/gà Nhiệt độ môi trường 35oC

Tính lượng nước cần cho đàn gà 1 ngày

Giải: + Lượng thức ăn đàn gà mái tiêu thụ 1 ngày là

0,150 kg × 1000 gà = 150 kg

+ Lượng nước đàn gà cần 1 ngày ở nhiệt độ chuẩn (18oC) là

150 kg × 3 = 450 lít

+ Nhiệt độ môi trường tăng lên là : 34 - 18 = 16oC

+ Tỷ lệ nước tăng lên so với chuẩn là : 16oC × 2% = 32%

+ Lượng nước yêu cầu tăng lên so với chuẩn là:

450 lít × 32% = 143 kg = 143 lít

+ Tổng lượng nước cấp cho đàn gà/1 ngày là:

450 + 143 = 593 lít

Các ví dụ trên chỉ mang tính tham khảo Trong thực tế cần nắm vững nguyên tắc: cho gà uống

đủ nước sạch, nước “mềm” (đã qua lọc và kiểm nghiệm), không làm ướt chuồng, máng uống

phải đúng kỹ thuật, được cọ rửa thường xuyên 2 lần/ ngày

d Cách xác định và pha trộn thuốc bổ, thuốc phòng chữa bệnh vào thức ăn, nước uống

cho gia cầm

Pha trộn thuốc vào nước uống, thức ăn cho gia cầm

- Xác định tổng khối lượng đàn gà (thí dụ: ước 1 con gà nặng 800 g × đàn gà 500 con

= 400000 g = 400 kg)

- Biết liều thuốc dùng cho 1 đơn vị khối lượng gà, cho 1 đơn vị nước cần pha như:

1 g thuốc cho bao nhiêu thức ăn, cho bao nhiêu lít nước, cho bao nhiêu con Sau đó tính

lượng thuốc dùng cho cả đàn trong 1 ngày hay cả 1 kỳ

- Sau khi xác định được tổng lượng thuốc, lượng nước uống, lượng thức ăn tiêu thụ, ta

tiến hành pha theo 2 bước:

+ Pha dung dịch mẹ: (hoặc hỗn hợp mẹ) đổ cả lượng thuốc dùng vào vài lít nước hoặc

vài kg thức ăn quấy hoặc trộn đều trong vòng 5 - 10 phút

+ Pha thành dung dịch hoặc hỗn hợp con cho uống hoặc cho ăn: đổ toàn bộ dung dịch

hỗn hợp mẹ vào toàn bộ nước uống trong buổi sáng hoặc vào lượng thức ăn cả ngày, rồi cho

gà uống hoặc ăn

Chú ý: Cho gà uống hết nước hoặc ăn hết thức ăn mới đủ liều thuốc Tránh để nước

Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt

Deleted: ¶

Deleted: III

Deleted: 1.

hoặc thức ăn đã trộn nước qua ngày

Các ví dụ

Ví dụ 1: Hãy tính lượng A - T 104 trong 3 ngày (hỗn hợp vitamin ADE của hãng

Bayer) bổ sung vào 100 kg thức ăn cho 1000 gà con/ngày theo tỷ lệ thuốc/ thức

ăn 0,2%

Giải: Lượng thuốc cần dùng 1 ngày là : 100 × 0,2% = 0,2 kg/ngày

Lượng thuốc cần trong 3 ngày là : 0,2 × 3 = 0,6 kg

Cách trộn vào thức ăn:

- Trộn hỗn hợp mẹ: lấy 5 kg thức ăn tãi mỏng, rắc đều 0,2 kg thuốc lên mặt thức ăn

trộn đều trong 5 phút ta được hỗn hợp mẹ

- Trộn dung dịch con: số thức ăn còn lại 95 kg cũng được tãi mỏng với độ dày 10 - 15

cm (tuỳ lượng thức ăn nhiều hay ít mà tãi dày hay mỏng) rải hỗn hợp mẹ lên mặt thức ăn, trộn

đều từ trong ra ngoài, từ trên xuống dưới và ngược lại trong vòng 10 - 15 phút (nếu trên 100

kg thì trên 15 phút) Sau đó đóng vào bao để cho gà ăn trong ngày Nếu trộn thức ăn kháng

sinh dạng bột cũng thực hiện như vậy

Ví dụ 2: Đàn gà đẻ bị ỉa chảy lúc thời tiết nóng, cần uống nước có chất điện giải A-T110

trong 3 ngày Biết rằng gà uống bình quân 0,4 lít nước/ngày Liều lượng pha 1

gam A-T110 cho 2 lít nước, đàn gà gồm 250 con Tính lượng thuốc A-T110

- Pha dung dịch mẹ: lấy 10 lít nước uống trong số 100 lít/ngày, bỏ 0,2kg thuốc vào và

quấy đều cho tan (3 - 5 phút) ta có 10 lít dung dịch mẹ

- Pha dung dịch con uống: ước tính buổi sáng (uống hơn buổi chiều) khoảng 60 lít ta

lấy 60 lít dung dịch mẹ hoà với 60 lít nước uống trong 5 phút, cho gà uống hết, sau đó hoà số

nước và số thuốc còn lại cho uống tiếp

2.4 Những yếu tố quan trọng nhất của môi trường tiểu khí hậu chuồng

nuôi gà đẻ

2.4.1.Không khí

Những thí nghiệm trước đây với cách nuôi thâm canh gà mái đẻ đã sơ bộ chứng minh

được tầm quan trọng của việc cung cấp một số lượng đầy đủ không khí sạch đối với sức khoẻ

và khả năng sản xuất của gà Không nghi ngờ gì nữa, sự thông khí chuồng nuôi ảnh hưởng

đến trạng thái chung và khả năng sản xuất của gà, ngày nay vấn đề này có một ý nghĩa quan

trọng ngang với chất lượng thức ăn hay chất lượng của đàn giống để sản xuất trứng

Sự thông khí là đẩy không khí từ chuồng nuôi ra ngoài, thay thế bằng không khí mới

Nhiệm vụ của sự thông khí là đảm bảo cung cấp oxi cho gà, đẩy khí độc tạo ra trong chuồng

ra ngoài cùng với hơi nước mà không làm giảm độ nhiệt của chuồng nuôi xuống dưới giới hạn

cho phép Tầm quan trọng hàng đầu là đẩy hơi nước ra ngoài vì rằng cần nhiều không khí để

làm việc này hơn là thay đổi không khí để thở Do đó không nên tách riêng hai vấn đề này ra

với nhau Tính toán cho sự thông khí dựa trên cơ sở cân bằng nhiệt Sự cân bằng nhiệt cần

phải tính toán cho từng chuồng nuôi, phụ thuộc vào điều kiện khí hậu của địa phương, nguyên

liệu xây dựng được sử dụng, mật độ nuôi và các yếu tố khác Từ đó tính ra được một khối

lượng không khí thay thế cần thiết để đẩy hơi nước sinh ra trong chuồng bao gồm tất cả các

Formatted: Font: 14 pt Formatted: Font: 14 pt Formatted: Level 1 Formatted: Font: 7 pt, English

(U.S.)

Formatted: Font: 14 pt Formatted: English (U.S.)

Deleted: ¶

Deleted: 2.

Deleted: ¶

Deleted: ¶

yếu tố của môi trường không khí bên ngoài Nhiều thí nghiệm đã chứng minh rằng, trang bị thông khí làm theo sự tính toán ấy là chưa đủ

Mặc dù tính toán thông khí theo số lượng hơi nước trong chuồng nuôi đã là một bước đầu tiên quan trọng trong việc giải quyết để thành lập tiểu khí hậu thuận lợi cho gà, nhưng cho đến nay việc thành lập tiểu khí hậu chưa tính đến các ảnh hưởng khác, mà những ảnh hưởng này nhiều khi lại rất sâu sắc Như Junila và những người cộng tác trong các nghiên cứu của mình đã giải quyết vấn đề này trên một khía cạnh hoàn toàn khác, họ đã chứng minh vai trò quan trọng của cường độ thay đổi khí và sự chuyển động của không khí chuồng nuôi trong sự truyền một số bệnh nhất định Các tác giả thấy rằng khi tốc độ thay đổi khí thấp (0,9

m3/giờ trên một đầu gà) thường phát triển mạnh mẽ các bệnh đường hô hấp và bệnh New Castle qua sự nhiễm bệnh nhân tạo Khi có cường độ thông khí cao (5,1 m3/giờ trên một đầu gà) những bệnh này phát triển rất hạn chế Từ đó các tác giả đưa ra một kết luận có tính chất giả thiết là nếu giảm sự trao đổi khí sẽ kích thích sự phát triển của quần thể vi khuẩn luôn luôn có mặt trong không khí chuồng nuôi, đặc biệt là các bệnh đường hô hấp Do đó trong các chuồng nuôi hiện đại nuôi gà với mật độ lớn, cường độ thay đổi khí của không khí có một tầm quan trọng đặc biệt, ảnh hưởng mạnh đến sức khoẻ của gà

Nên chú ý tới những số liệu trong bảng 30 về cường độ trao đổi khí trong các chuồng nuôi hiện đại Số liệu của Esmei thu được trên cơ sở tính toán sự thông khí theo độ bão hoà của hơi nước được nêu lên trong bảng để tiện việc so sánh Tất cả các số liệu khác đều vượt quá số liệu trên và coi như có thể sử dụng trong thực tế được

Bảng 30 Sự thay đổi khí trong chuồng nuôi gà

Theo các tác giả khác nhau

Sự thay đổi khí m 3 /giờ Tác giả

Esmei, 1962

0,9 trên một đầu con

5,1 trên một đầu con Khối lượng tối thiểu là đủ

để đẩy hơi nước ra ngoài, khối lượng tối đa để đẩy hơi nóng tự do ra ngoài; hơi nóng do đốt đèn

Skinner và ctv - 3,8 trên 1 kg khối lượng

Wolton

3,4 trên một đầu con

9,2 trên một đầu con Thông khí thêm trong

những ngày nóng nhờ hệ thống quạt

Pero 2,4 trên 1 kg

khối lượng

6 trên 1 kg khối lượng

Braun

5 trên một đầu con

12 trên một đầu con Thông khí thêm trong

những ngày nóng qua cửa

số Kastello 1,8 – 2,7 trên 1

kg khối lượng

4,5 – 6,7 trên 1 kg khối lượng

Trị số tối thiểu thường ở mùa đông, trị số tối đa ở mùa hè Mặc dầu những con số nêu trên thu được trong những vùng khí hậu khác nhau, nhưng cũng không chênh lệch nhau nhiều Những số liệu của Pero, Braunt và Kastello dùng tốt cho điều kiện khí hậu của châu Âu

Ở phần lớn các nước Tây Âu khi xây dựng chuồng nuôi gà người ta chủ yếu chú ý đến

sự thay đổi khí Điều này đặc biệt quan trọng đối với sự thông khí trong mùa hè của các

chuồng không có cửa sổ, vì rằng ở đây công suất của thiết bị thông khí không đủ sẽ không thể

giải quyết được bằng sự thông khí qua cửa sổ trong những ngày mùa hè

Liên quan chặt chẽ với cường độ thay đổi khí còn có sự chuyển động và tốc độ quay

vòng của không khí trong chuồng nuôi Sự chuyển động của không khí cần thiết để đẩy hơi

nóng được tạo ra do sự trao đổi chất và để làm khô chất độn chuồng Ngoài ra sự chuyển động

của không khí còn làm giảm bớt mật độ của vi sinh vật trong chuồng nuôi Ý nghĩa thực tiễn

của hiện tượng này cho tới nay vẫn chưa được nghiên cứu đầy đủ

Tốc độ chuyển động của không khí trong chuồng nuôi gà mái đẻ không nhất thiết là

phải quá cao vì rằng nó sẽ làm cho gà bị lạnh đột ngột trong khi hệ thống điều tiết của gà

không thể bù đắp ngay lại được Tốc độ vận chuyển của không khí về mùa đông không được

quá 0,3 – 0,4m/s Về mùa hè có thể cao hơn nhiều (3m/s)

Không khí tự nhiên sạch và khô có thành phần như sau (tính theo % thể tích): nitơ

78,03; oxi 21; khí CO2 0,03 và acgon 0,94 Ngoài ra, không khí còn chứa một số lượng nhỏ

các khí neon, heli, kripton, xenon và hidro cũng như vô cùng ít khí ozon, hidroperoxit,

amoniac, axit nito và axit nitric… Do ảnh hưởng của các quá trình trao đổi chất trong cơ thể

động vật và sự phân huỷ của phân trong các hố phân hay lớp đệm chuồng mà tỷ lệ của các khí

kể trên có thể thay đổi nhiều, nuôi càng chật thì sự biến động ấy càng lớn

Khí ozon và hidroperoxit thường không gặp trong chuồng do sự không ổn định của

chúng Nitơ và các khí trơ không có liên quan gì đến cơ thể sống Nhưng nhờ sự có mặt của

chúng mà người ta xác định được nồng độ oxi trong không khí thuận lợi nhất cho sự thở Oxi,

khí cacbonic, amoniac, H2O là những yếu tố quan trọng nhất trong chuồng nuôi gà và chúng

cũng là những thành phần khí cơ bản của không khí Ngoài ra trong không khí còn chứa bụi

Oxi cần thiết cho cơ thể để thực hiện các quá trình đốt cháy chất dinh dưỡng và hô

hấp Không khí thở ra của động vật chỉ còn gần 16,4% oxi Hơn 4,5% oxi đã được kết hợp với

hemoglobin của máu Sự thiếu hụt oxi thường thấy ở trong các chuồng nuôi có mật độ dầy và

thông khí kém, ảnh hưởng xấu đến sự điều tiết nhiệt và các quá trình trao đổi chất của gia

cầm Trong điều kiện nhiệt độ thấp, sự thiếu hụt oxi hạn chế sự co của các mạch máu bên

ngoài, làm giảm khả năng phản ứng của da đối với tác động lạnh và làm cho cơ thể mất nhiệt

Do đó không cung cấp đầy đủ oxi qua không khí sẽ làm tăng ảnh hưởng có hại của nhiệt độ

thấp Sự thiết hụt oxi trong khi độ nhiệt cao gây nguy hiểm cho hệ tim mạch vì nó làm giảm

khả năng điều tiết của cơ thể Cung cấp đầy đủ oxi qua hệ thống thông khí có tác dụng tốt đối

với sức đẻ trứng, hệ số sử dụng thức ăn và tình trạng chung của cơ thể

Gà mái nặng 2,5 – 3kg trong lúc yên tĩnh tiêu thụ, theo Romein và CTV, 12 l oxi trên một

kilôgam khối lượng cơ thể, gà mái nặng 4 kg tiêu thụ 10 l Khi vận động và thức ăn vừa phải thì

lượng oxi tiêu thụ có thể tăng gấp đôi

Khí cacbonic sinh ra trong quá trình thở và quá trình phân huỷ của vi sinh vật Trong

không khí thở ra chứa gần 4% khí cacbonic Trong các chuồng nuôi có mật độ cao, thông khí

kém không khí bị bão hoà khí cacbonic, có thể vượt quá tiêu chuẩn Khí cacbonic, được thải

ra cùng với không khí nóng, do tỷ trọng của khí cacbonic cao hơn của không khí, khí này bay

lên trên và tụ tập nhiều ở trần nhà Khí này không độc nhưng có nồng độ cao sẽ ảnh hưởng

xấu đến sự trao đổi chất, tình trạng chung của cơ thể, khả năng sản xuất và sức chống đỡ đối

với bệnh tật Trong các khí nghiệm của Helbak và cộng sự, trong 24 giờ gà mái đẻ được nuôi

trong chuồng nuôi có nồng độc cacbonic là 5% Gà ngạt thở, trông rất ủ rũ Gà không còn

đứng vững được nữa, nhưng sau đó đưa về chuồng nuôi có thành phần không khí bình thường

thì chúng lại nhanh chóng hồi phục lại như thường Gà thải phân nhiều, kém ăn, nhưng uống

nước nhiều, pH của máu giảm xuống Độ nhiệt môi trường và sự đòi hỏi về thức ăn làm tăng

mức độ bài tiết ra khí cacbonic của gà Sơ bộ có thể tính được là một gà mái đẻ thải ra khoảng

1,4l khí cacbonic trên một kilôgam cơ thể Hàm lượng khí cacbonic không thể là tiêu chuẩn

để xét chất lượng không khí trong chuồng nuôi vì thiếu sự tương quan với các thành phần

khác và các yếu tố của tiểu khí hậu Theo Blanunt hàm lượng khí cacbonic trong không khí

Formatted: Vietnamese

chuồng nuôi trong điều kiện thông khí tốt không được quá 0,07 – 0,I%; theo ý kiến của Pero

và Kastello, một số tác giả khác nhau cũng đồng ý với họ, thì con số này là 0,2%

Khi tính sự thông khí, cần phải chú ý đến sự thải khí cacbonic ra ngoài vì rằng để đưa khí

cacbonic ra ngoài cần ít không khí hơn là việc đẩy hơi nước tạo ra do sự thở của gà ra khỏi chuồng

nuôi Do đó trong không khí khô thì hàm lượng của khí cacbonic không lớn

Amoniac được tạo ra do sự phân huỷ của vi sinh vật đối với ure chứa trong phân và

các chất chứa nitơ khác Hàm lượng amoniac trong không khí chuồng nuôi phụ thuộc vào số

lượng phân tích trong lớp độn chuồng, do đó phụ thuộc vào mật độ nuôi, độ ẩm, nhiệt độ của

không khí của lớp độn chuồng, tốc độ bay hơi và, ở một mức độ nhỏ hơn, là nguyên liệu và

độ xốp của lớp độn chuồng Khi độ nhiệt dưới 00

C và độ ẩm dưới 20% Otta và những người cộng tác không thấy có amoniac Khi độ nhiệt cao hơn 00C và độ ẩm là 70% đã thấy có

amoniac Nó có thể sinh ra khi nhiệt độ là dương và độ ẩm của lớp độn chuồng cao hơn 22%

Nếu dùng mùn cưa để làm lớp độn chuồng thì amoniac bắt đầu được sinh ra ở độ ẩm của

không khí thấp hơn Amoniac tiếp tục sinh ra đến khi độ ẩm của lớp độn chuồng chưa đạt đến

63% Các tác giả này cho rằng trong nồng độ của amoniac là 75% gà ngửa cổ lên, nhưng nếu

nồng độ là 40% thì không thấy hiện tượng đó Nồng độ thấp nhất của amoniac mà con người

cảm giác được là 10 – 15%, nồng độ là 25 – 35% gây ra bỏng màng nhầy và chảy nước mắt

Như Longhaus và những người công tác cho biết gà có thể chịu đựng được nồng độ amoniac

40%, trong thời gian dài mà không bị độc hại Nồng độ amoniac cao nhất cho phép trong

chuồng còn có nhiều ý kiến khác nhau Longhaus tính được là 40% Kastello cho rằng giới

hạn đó là 25% Theo Lanovsky nồng độ amoniac trong chuồng nuôi không được quá 10%

Amoniac và H2S trước hết làm hỏng màng nhầy của đường hô hấp, làm giảm sức

chống đỡ của gà đối với các tác nhân gây bệnh H2S là một khí rất độc, có mùi rất khó ngửi,

được sinh ra với các khí khác trong các quá trình mục rữa Ở nồng độ rất thấp nó cũng gây

độc Chưa có số liệu chính xác về nồng độ cho phép của H2S trong không khí chuồng nuôi

Ngoài các khí trên, không khí trong chuồng nuôi còn luôn luôn chứa bụi là những

phần tử sống (vi sinh vật) và không sống (có nguồn gốc hữu cơ hay vô cơ) Do sự có mặt của

bụi nên rất khó kiểm tra tiểu khí hậu một cách có hiệu quả, tất cả những thực nghiệm theo

hướng này cho đến nay thực tế chưa đạt được những kết quả mong muốn

Bụi không phải là một thành phần đồng nhất của không khí mà bao gồm những phần

tử có kích thước khác nhau Những phần tử to và nặng nhanh chóng rơi xuống, những phần tử

nhẹ hơn bay lơ lửng trong không khí một thời gian dài Koon và những người cộng tác đã

phân biệt được hai loại phần tử trong buồng khí hậu có cấu tạo đặc biệt Một loại phần tử bao

gồm những cấu tạo phẳng, hình vảy và hình khung, đó là những mảnh tế bào biểu bì và các

phần tử của thức ăn Loại thứ hai có dạng trụ dài, đó là các mảnh lông Cả hai loại này đều

tích điện và do đó tạo thành những đám bụi riêng biệt có kích thước khác nhau Nuôi trên lớp

độn chuồng, bụi được tạo ra chủ yếu là do các mảnh vụn của lớp độn chuồng đó

Quy luật tạo thành bụi trong chuồng nuôi rất phức tạp và đến nay vẫn chưa được giải

thích đầy đủ Trong chăn nuôi lồng và chăn nuôi trên lớp độn chuồng, sự tạo thành bụi khác

nhau về nguyên tắc Trong trường hợp đầu sự tạo thành bụi chủ yếu là do độ nhiệt trong

chuồng nuôi Bụi được tạo thành nhiều nhất khi độ nhiệt giữa 15 và 2I0C Trong độ nhiệt

thấp, ở giới hạn I00C hay thấp hơn, sự tạo thành bụi bị hạn chế do những nguyên nhân chưa rõ

rệt Nuôi trên lớp độn chuồng sự tạo thành bụi gắn liền với độ ẩm của không khí Độ ẩm của

không khí và hàm lượng hơi nước trong lớp độn chuồng có liên quan chặt chẽ với nhau Độ

ẩm của không khí thấp sẽ làm cho bụi sinh ra nhiều Trong độ ẩm là 70% Grub và những

người cộng tác thấy bụi ở mức trung bình Otta và những cộng tác đã xác định được độ ẩm

của lớp độn chuồng là 36 – 40% khi độ ẩm của không khí là 75% và ở độ nhiệt trung bình,

hơn nữa trong điều kiện này hầu như bụi không được sinh ra Trái lại, khi độ nhiệt cao (320C)

và độ ẩm của không khí là 55 – 70% thì trong chuồng nuôi rất nhiều bụi vì độ ẩm của lớp độn

chuồng chỉ có 21 – 25% Sự tạo thành bụi khi nuôi trên lớp độn chuồng còn phụ thuộc vào

Formatted: Vietnamese

nguyên liệu được dùng làm độn chuồng, vào thời gian sử dụng lớp độn chuồng và vào sự hoạt

động của gà Lớp độn chuồng càng cũ càng tạo ra nhiều bụi vì gà làm gãy vụn chúng cùng với

thời gian Mặt khác trong lớp độn này tích luỹ nhiều mảnh vụn thức ăn, phân gà và cả biểu bì

của da Grub và những người cộng tác đã xác định được rằng mỗi gà mái nuôi trong lồng một

ngày tạo ra 54g bụi Trong điều kiện nuôi trên lớp độn, con số này có thể cao hơn 4 – 12 lần

tuỳ thuộc vào loại và vào thời hạn sử dụng lớp độn chuồng Sự xác định về mặt số lượng

không thu được những kết quả mong muốn (do các phần tử của bụi có số lượng không giống

nhau) vì vậy đó chỉ là những con số có tính chất tham khảo

Tác dụng gây hại của bụi đối với cơ thể gà một mặt được biểu hiện ở chỗ chúng là

những vật mang nhiều sinh vật gây bệnh, mặt khác chúng chui vào các đường hô hấp, phá

hoại cơ học và hoá học lớp màng nhầy Cuối cùng chúng làm giảm sức chống đỡ của cơ thể

gà đối với các bệnh hay lây

2.4.2 Nhiệt độ

Trong tất cả các yếu tố của tiểu khí hậu, nhiệt độ là yếu tố quan trọng nhất Làm giống

như vùng độ nhiệt thích hợp của y tế, Schultz và Pekert đưa vào chăn nuôi một khái niệm về

vùng nhiệt độ của khả năng sản xuất Trong vùng nhiệt độ này động vật tiêu tốn ít thức ăn

nhất mà khả năng sản xuất lại cao nhất Ở gà trưởng thành vùng nhiệt độ này nằm trong giới

hạn từ 10 đến 200C

Otta cho rằng nhiệt độ thích hợp nhất cho sự đẻ trứng là giữa 10 và 180C, Longhaus

và những người cộng tác thì cho rằng nhiệt độ đó là 130C Haues và những người cộng tác

cho biết, nhiệt độ 13 – 150C là thuận lợi nhất cho hệ số sử dụng thức ăn Nhiệt độ thấp hơn

nữa sẽ làm cho sự sản xuất trứng phải trả một giá đắt hơn vì thức ăn để sản xuất ra một quả

trứng nhiều hơn Romein và Lokhorst trong những thí nghiệm gần đây về mối quan hệ giữa

nhiệt độ với trao đổi khí, yêu cầu về thức ăn và nước, nhiệt độ cơ thể và mất nhiệt do sự bay

hơi đã cho rằng cần phải giữ nhiệt độ trong chuồng nuôi gà mái ở 200C hay cao hơn Nhưng

giữ được nhiệt độ này trong mùa đông cho đến nay còn là một loạt vấn đề chưa được giải

quyết đầy đủ Từ những kết quả của những nghiên cứu đáng tin tưởng liên quan đến chế độ

trong chuồng nuôi có thể rút ra những kết luận thực tiễn dưới đây: vùng nhiệt độ trong giới

hạn 22 – 250C là thuận lợi Còn 00 – 50C và 25- 300C là nguy hiểm, dưới 00 và cao hơn 300C

là rất nguy hiểm

Ảnh hưởng của các yếu tố tiểu khí hậu đến cơ thể gia súc phụ thuộc vào khả năng điều

tiết nhiệt của chúng Khả năng này là tất cả các quá trình liên quan với sự trao đổi và thoát

nhiệt để giữ cho cơ thể có một nhiệt độ không đổi Khả năng điều tiết nhiệt đã phát triển hoàn

toàn ngay từ khi gà còn nhỏ và có liên quan nhiều với cơ chế điều tiết nhiệt bằng hoá học và

lý học Trong cơ chế đầu sự tăng hay giảm cường độ trao đổi các chất trung gian sẽ làm tăng

hay giảm sự sản sinh ra nhiệt Nhiệt độ và độ ẩm của không khí, thành phần thức ăn ảnh

hưởng rất nhiều đến các quá trình này Khi nhiệt độ thấp hơn 200C sự sản sinh ra nhiệt của

động vật tăng lên, 20 – 30% nhiệt lượng tạo ra được thải ra ngoài qua sự bốc hơi Sự đòi hỏi

về thức ăn cũng tăng lên, nhu cầu về nước cũng tăng theo

Khi nhiệt độ cao hơn 200C, sự sản sinh ra nhiệt của cơ thể không thay đổi, cùng với sự

tăng nhiệt độ của chuồng nuôi sẽ xảy ra sự điều tiết lý học, biểu hiện ở sự thoát nhiệt bằng

cách bốc hơi Ở nhiệt độ 270C sự thoát nhiệt bị hạn chế mạnh, và khi ở nhiệt độ 320C sự thoát

nhiệt hoàn toàn ngừng lại Trong trường hợp này theo Wilson và những người cộng tác nhiệt

độ bề mặt cơ thể bằng nhiệt độ môi trường bên ngoài không khí Phần lớn sự thoát nhiệt xảy

ra ở những phần không có lông của da

Da của gà không có tuyến mồ hôi Do đó trong môi trường nóng, sự thoát nhiệt hầu

như gắn liền với sự thải hơi nước qua đường hô hấp Sự thoát nhiệt sinh lý chủ yếu phụ thuộc

vào nhiệt độ của môi trường, sự chuyển động của không khí, và áp lực của hơi nước trong

Formatted: Vietnamese

Formatted: Font: 14 pt, Vietnamese Formatted: Font: 14 pt

Formatted: Vietnamese Deleted: ¶

không khí Độ ẩm của không khí hít vào cao làm hạn chế sự bốc hơi của chim và do đó hạn

chế sự thoát nhiệt của chúng

Bởi vậy trong thời tiết nóng mà không khí không chuyển động, nhiệt độ cơ thể sẽ

nhanh chóng đạt tới mức nguy hiểm hơn là ở những ngày nóng nhưng khô, và điều này có thể

làm cho gà bị chết choáng do nóng

Khả năng chống đỡ lại không khí nóng tuỳ thuộc vào từng giống Gà Leghorn có thể

chịu đựng được dễ dàng hơn so với gà nặng cân Điều này được giải thích là do khác nhau về

mặt di truyền của khả năng hoạt động của gà, đó có thể là một những dạng thuần hoá về mặt

di truyền đối với nhiệt độ cao Bề mặt và khối lượng cơ thể là những thông số vật lý quan

trọng về mặt này

Khi nhiệt độ tăng lên gà bắt đầu xoã cánh, mở những bộ phận không có lông của da để

làm tăng sự thoát nhiệt Nhịp thở tăng lên và lông dựng lên để làm tăng quá trình bốc hơi và

đó là con đường duy nhất để thực hiện sự thoát nhiệt Trong những ngày nóng, cung cấp nước

mát đầy đủ là rất quan trọng để tránh cho gà khỏi bị chết vì choáng nóng Khi bị choáng nóng

gà mất hơn 20% nước theo không khí thở ra Wilson và những người khác đã chứng minh, ở

nhiệt độ 180C gà mái yêu cầu về nước gấp hai lần thức ăn, còn ở 350C gấp 4,7 lần Ở nhiệt độ

trên 200C, yêu cầu về nước đã không còn song song với thức ăn nữa và chỉ phụ thuộc vào

nhiệt độ của môi trường Yêu cầu về nước tăng lên là để làm mát cơ thể Khi nhiệt độ môi

trường tăng lên, cơ thể bắt đầu điều tiết bằng cách giảm thấp cường độ trao đổi chất và yêu

cầu về thức ăn, như vậy giảm sự sản sinh ra nhiệt Khi nhiệt độ của chuồng nuôi lên đến 28 –

320C, sự sản sinh ra nhiệt đạt tới mức cao Nhiệt độ 320C nên được coi là nhiệt độ tới hạn:

tăng cao hơn nữa sẽ gây ra hiện tượng quá nhiệt, càng nguy hiểm nếu độ ẩm của không khí

càng cao (Romein và Lokhorst) Sự khác nhau giữa nhiệt độ bình thường và nhiệt độ gây chết

của cơ thể gà rất không rõ rệt Phụ thuộc vào các giống gà, thời gian trong năm và ngày đêm,

nhiệt độ gây chết của gà thay đổi giữa 40,3 - 430C Nhiệt độ gây chết phụ thuộc vào các giống

gà, vào giới tính, thời gian trong năm và sự thuần hoá trước đó, có thể thay đổi giữa 45 và

470C Khi nhiệt độ không khí trong chuồng nuôi là 240C, yêu cầu về thức ăn giảm xuống,

khối lượng cơ thể gà giảm dần dần Khối lượng của quả trứng giảm xuống nhiều sau 24 giờ

thay đổi nhiệt độ 210 lên 270C trong khi khối lượng của cơ thể có thể giảm xuống ở nhiệt độ

trên 180C Khối lượng quả trứng giảm xuống nhiều ở nhiệt độ cao hơn 290C Cùng với sự

giảm khối lượng quả trứng do nhiệt độ, vỏ trứng cũng trở nên mỏng hơn Nguyên nhân của

hiện tượng này còn chưa được rõ Không nên giải thích là gà ăn ít thức ăn cũng tức là ăn ít

canxi vì gà trong nhiệt độ cao lại tăng cường hấp thụ canxi Tăng số lượng canxi trong thức ăn

(4%) trong trường hợp này rõ ràng là có lợi vì trong thời gian hình thành vỏ trứng, hàm lượng

canxi trong cơ thể tăng lên, điều này có thể làm cho sự hấp thụ canxi được dễ dàng trong thời

kỳ mà cơ thể đang bị nguy ngập nhất (Meller)

Lượng thức ăn ăn vào giảm xuống và sự phá hoại mạnh mẽ trạng thái chung của cơ

thể đã làm giảm sức sản xuất và phụ thuộc một cách trực tiếp vào sự tăng nhiệt độ trong

chuồng nuôi Khi nhiệt độ ở 290C, sức sản xuất giảm xuống nhiều, nhưng sự giảm đó có sự

khác nhau giữa các cá thể, các giống và xuất xứ của gà

Biểu hiện của sự giảm sút này phụ thuộc vào tốc độ thay đổi nhiệt độ và thời gian kéo

dài của tác động Nhiệt độ tăng nhanh ảnh hưởng đến sức đẻ trứng, chất lượng trứng và yêu

cầu về thức ăn còn nguy hại hơn nhiệt độ tăng từ từ Đặc biệt nguy hại là tăng nhiệt độ kéo dài

và lặp đi lặp lại trong khoảng vài ngày Tăng nhiệt độ từ 390C đến 320C trong năm giờ mỗi

ngày, điều này đã được làm với thí nghiệm của Meller và kkết quả là, nhiệt độ cao không ảnh

hưởng đến sức đẻ trứng nếu thời gian có nhiệt độ cao được thay thế định kỳ với thời gian có

nhiệt độ thấp hơn

Nhiệt độ tăng lên từ 35 đến 450C làm cho gà chết nhiều Số lượng gà chết vì choáng

nóng phụ thuộc vào mức độ tăng và thời gian kéo dài của tác động nhiệt độ cao Theo tài liệu

của Wilson, gà mái đẻ Leghorn có thể chịu đựng được nhiệt độ 400C hơn sáu giờ Trong

Formatted: Vietnamese