Kỹ thuật chăn nuôi dê part 9 pdf

Trong trường hợp cấp tính có sự phá vỡ mô gan từng vùng với hiện tượng xuất huyết nặng, máu rỉ đầy xoang bụng và làm dê chết.. Bệnh sán lá gan cấp: Mặc dù ít xảy ra ở dê, nhưng có thể xu

Quá trình gây bệnh bắt đầu từ vĩ ấu trung gian xâm nhập vào gan và di trú qua mô

gan Khi có 1000 con sán ký sinh trong cơ thể có thể sinh ra bệnh sán lá gan cấp

tính ở dê Khi có 200 con sán ký sinh trong cơ thể chỉ có thể gây nên bệnh ở dạng

bán cấp tính Trong trường hợp cấp tính có sự phá vỡ mô gan từng vùng với hiện

tượng xuất huyết nặng, máu rỉ đầy xoang bụng và làm dê chết Thậm chí không

xuất huyết dê cũng có thể chết trong vòng vài ngày do hậu quả của việc mất chức

năng hoạt động của gan Bệnh viêm gan mãn tính xuất hiện sau khi sán xâm nhập

vào ống mật và gây mưng mủ Khi đó sẽ xảy ra thiếu máu và thiếu protein huyết

thanh Cả 3 dạng trên có thể xuất hiện đồng thời ở một cơ thể dê

Bệnh sán lá gan cấp: Mặc dù ít xảy ra ở dê, nhưng có thể xuất hiện các trường hợp

như dê chết đột ngột, hoặc yếu dần, suy nhược cơ thể, biếng ăn và xanh xao (da,

kết mạc, niêm mạc nhợt nhạt) Hiện tượng này kéo dài 3 ngày rồi chết

Bệnh sán lá gan bán cấp: Có các dấu hiệu giống như trên nhưng kéo dài vài tuần

Bệnh sán lá gan mãn tính: Là dạng phổ biến nhất Gia súc mắc bệnh thì suy yếu,

kém ăn, lờ đờ, giảm tiết sữa và giảm trọng lượng sau một tháng trở lên Trong

trường hợp kéo dài, có thể dê bị ỉa chảy Thể lực kém, xù lông, niêm mạc nhợt nhạt

và tim đập nhanh hơn Có xuất hiện thủy thũng trong trường hợp kéo dài

Điều trị và phòng bệnh

Thuốc điều trị và phòng bệnh sán lá gan có tác dụng tốt thường có ở Việt Nam là

Albendazole (10 mg/kg, uống) Sau khi tẩy 3 ngày, phân gia súc thải ra phải được

thu gọn và tiêu độc Biện pháp phòng bệnh tốt nhất là không nên chăn thả dê ở khu

vực có điều kiện cho ốc nước ngọt cư trú và định kỳ 6 tháng một lần tẩy sán bằng

thuốc hiệu lực cao cho toàn đàn dê bị nhiễm sán

Bệnh cầu trùng (Coccidiosis)

Nguyên nhân

Bệnh cầu trùng được gây nên bởi các chủng Eimena Đây là dạng đơn bào ký sinh

cư trú ở ruột non Dê hơn 6 tháng tuổi thường có miễn dịch Tuy nhiên, bệnh có thể

xuất hiện ở bất cứ lứa tuổi nào của dê, nếu chúng bị nhiễm quá cao một cách đột

xuất Miễn dịch cũng có thể bị suy yếu đi bởi dê già và do stress như ốm, tiết sữa,

vận chuyển, thay đổi thức ăn nước uống Những dê non dưới 5 tháng tuổi hay mắc

bệnh nặng vì chúng chưa phát triển được khả năng miễn dịch Bệnh cầu trùng

thường xuất hiện ở cơ sở nuôi thâm canh nhiều hơn so với quảng canh Hầu hết

bệnh xảy ra ở thời gian cai sữa; đặc biệt là dê con cai sữa đột ngột, không có sự

chuyển tiếp thức ăn tinh trước khi ngừng bú sữa Nếu cho dê ăn thức ăn trên mặt

đất là dê dễ nhiễm cầu trùng Nói chung, bệnh xảy ra ở dạng cá thể sau một giai

đoạn ỉa chảy dài khoảng 2 tuần và tỷ lệ chết không quá 10% Trường hợp bệnh xảy

ra đột xuất ở cơ sở nuôi dê thâm canh, tỷ lệ chết ở đàn dê con có thể tới 50%

Bệnh lý và triệu chứng lâm sàng

Tác động có hại của bệnh cầu trùng ở dê con là sự phá hủy biểu mô đường tiêu

hoá ỉa chảy là hậu quả của sự viêm niêm mạc đường ruột Trường hợp bệnh nặng

sự xuất huyết đường ruột có thể làm dê chết do mất máu Trường hợp cấp tính còn

gây mất nước và mất chất điện giải Nhiều khi bệnh thứ cấp do vi trùng cũng xuất

hiện sau khi niêm mạc bị phá hủy

Bệnh cầu trùng mãn tính thể hiện: dê con sinh trưởng kém, giảm trọng, phân không

ở dạng viên Trường hợp quá cấp tính do xuất huyết đường ruột làm dê chết đột

ngột trước khi có dấu hiệu ỉa chảy hoặc đau bụng Trong đường ruột có thể chứa

đầy máu do niêm mạc đường ruột bị phá hủy Trường hợp cấp tính, các triệu chứng

ban đầu là kém ăn, gầy yếu, và đau bụng, thể hiện: kêu la và đứng dậy, nằm xuống

liên tục Phân dê ban đầu nhão, sau loãng, có màu xanh hơi vàng chuyển đến màu

nâu, lẫn máu Dê non, yếu sẵn có thể chết do cầu trùng cấp tính trong vòng 1 hoặc

2 ngày sau khi biểu hiện lâm sàng Dê già hơn hoặc dê có sức đề kháng cao có thể

biểu hiện ỉa chảy và gầy yếu với sự giảm trọng trong vòng 2 tuần

Điều trị và phòng bệnh

Một số loại Sulfamide có thể được sử dụng như là thuốc cầu trùng nhưng chỉ có tác

dụng ức chế sự sinh sản của cầu trùng, giảm được sự thiệt hại trong đàn, chứ không

thể tiêu diệt hết được mầm bệnh Ví dụ: Sulfadimethoxine (75 mg/kg thể trọng),

Sulfadimidine (75 mg/kg thể trọng), Sulfamethazine (60 mg/kg thể trọng) Các loại

thuốc đó nên được sử dụng cho uống, hoặc trộn thức ăn trong 5 ngày liền, nghỉ một

ngày và lại tiếp tục điều trị trong 5 ngày

Các biện pháp phòng bệnh tổng hợp đối với bệnh cầu trùng là vệ sinh môi trường

tốt, tránh gây các tác động mạnh đột ngột khi cai sữa, nền đất, sàn chuồng và đồ lót

không được để ướt, nhốt dê ở nơi khô ráo những biện pháp này có hiệu quả

phòng bệnh hơn so với dùng thuốc sát trùng, vì độ ẩm cao là điều kiện tốt cho cầu

trùng phát triển ánh nắng mặt trời trực tiếp có tác dụng sát trùng tốt Sử sung thuốc

kháng cầu trùng trong thức ăn hoặc nước uống liên tục từ 2 tuần đến 5 tháng tuổi

có thể phòng được bệnh

C Các bệnh do rối loạn trao đổi chất

Chướng hơi dạ cỏ (Bloat)

Nguyên nhân và bệnh lý

Chướng hơi dạ cỏ là hội chứng rối loạn tiêu hoá chủ yếu do chế độ ăn uống Ví dụ

như cho dê ăn nhiều thức ăn bị ôi mốc, chứa nhiều nước, ít xơ và dễ lên men sinh

hơi như dây lang, cây ngô non, cây họ đậu, cỏ non xanh hoặc cho ăn nhiều cỏ khô

rồi thả ra đồng cỏ ướt Nếu thay đổi đột ngột loại thức ăn từ thức ăn thô sang thức

ăn tinh như hạt ngũ cốc, thức ăn tinh hỗn hợp cũng có thể gây nên chướng hơi

Nhưng chướng hơi thứ cấp cũng có thể xuất hiện ở dê, khi dê bị cảm lạnh do ướt

nước mưa, viêm ruột, bội thực dạ cỏ, tắc cuống họng do nuốt phải dị vật như quả

táo, cà rốt, hoặc khi dê ốm yếu không được uống nước đầy đủ cũng hay bị nghẹn

thức ăn Các áp-xe nội tạng cũng có thể tạo nên chướng hơi thứ cấp do chèn ép vào

thực quản

Về cơ bản, chướng hơi là sự ngăn cản quá trình thoát hơi từ dạ cỏ và thường xảy ra

rất đột xuất Hơi có thể ở dạng tự do hoặc lẫn với dịch dạ cỏ tạo thành bọt Nếu

không thoát hơi ra được, dạ cỏ sẽ căng to đè vào cơ hoành, chèn ép phổi gây trở

ngại cho hô hấp và tuần hoàn, có thể làm dê chết do thiếu ôxy trong máu

Triệu chứng lâm sàng

Chướng hơi do thức ăn có thể xảy ra trong vòng vài giờ sau khi ăn phải các loại

thức ăn không hợp lý Trong giai đoạn đầu của bệnh, con vật mệt mỏi, khó chịu và

bỏ ăn Dấu hiệu điển hình nhất là căng bụng, đặc biệt là căng ở bên trái, gõ vào khu

vực đó thì thấy âm trống Sau khi đầy bụng một thời gian, con vật trở nên khó chịu

hơn, đứng xoạng chân, đi loạng choạng, nhu động dạ cỏ yếu dần và mất hẳn Giai

đoạn cuối cùng, dê chảy dãi, mắt trợn ngược và chuyển động tròn, niêm mạc mắt,

mồm chuyển từ đỏ hồng sang tím tái, thể hiện cơ thể thiếu ô xy và sắp chết

Trong trường hợp chướng hơi thứ cấp các dấu hiệu lâm sàng cũng giống như trên

Dê chảy dãi nhiều hơn nếu bị tắc nghẽn ở cổ hoàn toàn, nước dãi không thể chảy

lại vào dạ cỏ được nữa Nếu tắc nghẽn không hoàn toàn thì hơi có thể thoát ra

được chướng bụng trong trường hợp này sẽ nhẹ hơn, ít nguy hiểm hơn

Điều trị

Can thiệp kịp thời là rất cần thiết

Chướng hơi thứ cấp: Được can thiệp bằng ống sông dạ cỏ hoặc tháo bỏ dị vật khỏi

cuống họng

Chướng hơi do thức ăn: Trước hết phải chống sự tạo hơi bằng cách cho dê uống

100-200 ml dầu rán, hoặc 50-100 ml rượu tỏi Cho dê hoạt động và chà xát vùng dạ

cỏ nhiều lần sau khi uống dầu sẽ làm tăng cường nhu động dạ cỏ và thoát hơi Nếu

dê bị tê liệt thì nên xoay tròn dê hoặc xoa vuốt vùng dạ cỏ để giúp cho dầu và chát

chứa dạ cỏ trộn đều, chống tạo bọt Sử dụng ống sông dạ cỏ để thoát hơi kịp thời

Chỉ nên dùng kim chọc dạ cỏ khi cấp cứu ở giai đoạn cuối cùng của chướng hơi

cấp vì phương pháp này dễ làm viêm phúc mạc và rò rỉ dạ cỏ Cần tiêm kháng sinh

3-5 ngày sau khi chọc thoát hơi dạ cỏ

Bệnh sốt sữa (Milk fever)

Nguyên nhân

Bệnh sốt sữa là một hội chứng rối loạn thần kinh do hậu quả của việc cho dê ăn

khẩu phần thiếu hay mất cân bằng can-xi và phốt-pho trong thời gian kéo dài Bệnh

thường xảy ra khi dê đang tiết sữa hoặc cạn sữa Bởi vì, trong giai đoạn này nhu

cầu can-xi và phốt-pho của cơ thể tăng lên đột ngột mà khả năng cung cấp can-xi

không đáp ứng, thấp hơn nhiều so với nhu cầu, nó phải sử dụng nguồn can-xi từ

máu Khi lượng can-xi huyết giảm xuống mức quá thấp (dưới 6 mg/100 ml) thì

xuất hiện các triệu chứng của bệnh

Triệu chứng lâm sàng

Hiện tượng này thường xảy ra ở dê sữa có năng suất cao Ban đầu dê kém ăn, suy

nhược cơ thể, đi lại khó khăn, loạng choạng, khó chuyển động, sau đó dê dựa vào

tường rồi nằm bệt về một bên, bị tê liệt và co giật, không đứng dậy được Thân

nhiệt hạ (<380C), mạch đập tăng Nếu không điều trị kịp dê có thể chết

Điều trị và phòng bệnh

Nếu bệnh ở giai đoạn đầu, có thể tiêm ven chậm 15 - 30 ml/ngày dung dịch can xi

clorua (CaCl2) 10% hoặc 50-100 ml/ngày dung dịch calcium gluconate 30% trong

vòng 3 ngày liên tục

Nên phòng bệnh sốt sữa cho dê bằng cách thường xuyên treo tảng liếm khoáng,

muối (70% bột khoáng can-xi, phốt-pho, 15% muối và 15% xi măng) bên thành

lồng, đặc biệt cần bổ sung thêm vào khẩu phần cho dê cái có chửa can-xi, phốt-pho

để đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của chúng

Chương VI:

Cách thịt dê và chế biến sản phẩm dê

Nhà xuất bản nông nghiệp - Hà Nội 2000

TS Đinh Văn Bình - TS Nguyễn Quang Sức

I Cách thịt dê

Tuỳ theo mục đích sử dụng da dê mà chúng ta chọn phương pháp giết thịt phù hợp

Nếu lấy cả bộ da để thuộc thì phải lột da Nếu sử dụng da dê làm thực phẩm thì

phải cạo lông hoặc đốt lông bằng đèn khò sau khi đã mổ moi hết nội tạng

Dù thịt dê bằng phương pháp nào, trước tiên đều phải trói 4 chân lại rồi treo 2 chân

sau lên cao vừa tầm để chọc tiết Dùng dao nhọn bản rộng 1 -1,5 cm để chọc tiết

Một tay cầm cuống họng kéo ra, tay kia cầm dao chọc xuyên qua da ngay dưới

cuống họng, tiết chảy hết thì dê chết Nếu sử dụng tiết để đánh tiết canh hay để làm

dược phẩm thì phải cắt lông, sát trùng da chỗ chọc tiết Cách thịt dê phổ biến nhất

là cạo lông, tiến hành theo các bước sau đây:

Cạo lông: Dùng nước sôi ngâm hoặc dội ướt tận da Dùng dao không sắc để cạo

lông

Mổ bụng: Cắt cuống họng rồi thắt chặt cuống họng và khí quản bằng dây để tránh

chất chứa dạ cỏ trào ra ngoài Khoét quanh hậu môn sao cho lỗ hậu môn dính liền

với ruột Mổ bụng từ hậu môn lên phía bụng một đoạn dài khoảng 20 cm, rồi lựa

tay nhẹ nhàng kéo ruột và các bộ phận nội tạng ra ngoài Dùng nước rửa sạch bên

trong rồi để ráo nước

Thui da: Trước khi thui cần cho lá xả và cây hương nhu vào khoang bụng Dùng

rơm rạ hoặc đèn khò để thui sao cho da vàng đều Thui xong bỏ lá đệm trong bụng

ra ngoài

Pha, lọc, ướp thịt: Dùng dao mổ rộng khoang bụng rồi pha, lọc thịt kỹ càng Dùng

200-300 g gừng giã nhỏ rồi pha với 2-3 lít nước lã để ngâm thịt đã lọc trong vòng

10 - 15 phút, sau đó dùng nước lã rửa sạch và để thịt cho ráo nước

II Chế biến một số món ăn từ thịt dê

1 Món tái dê

Nguyên liệu: Thịt dê, giềng, gừng, xả, vừng, tỏi, tương, mì chính, lá chanh, rau

ngổ, chuối xanh, khế chua, đường, dầu thực vật, bột canh

Cách làm: Pha thịt dê thành miếng to bằng bàn tay Dùng giềng, xả giã nhỏ cùng

với đường, mì chính, bột canh, tương để bóp trộn đều với thịt và ướp trong 1-2 giờ

Sau đó đun sôi trong dầu rán cho đến khi góc cạnh miếng thịt dê sém lại thì vớt ra,

để nguội rồi thái mỏng theo khổ thịt Dùng giềng, tỏi và xả giã nhỏ trộn với thịt dê,

bóp thịt lẫn với vừng, lá chanh thái nhỏ, tương, mì chính Nếu làm tái thính thì trộn

thêm với thính giả nhỏ Nếu làm tái chanh thì vắt chanh vào trộn đều với thịt đã

được chế biến Khi ăn thì kèm theo với các loại gia vị như rau ngổ, chuối xanh, khế

chua thái lát mỏng, chấm tương

2 Món sào lăn

Nguyên liệu: Tỏi, hành khô, giềng, xả, đường, mì chính, ngũ vị hương, mắm tôm,

hạt tiêu, rau mùi tàu, mỡ nước

Cách làm: Thịt dê thái miếng nhỏ, trộn đều, ướp với tỏi, giềng, mắm tôm, ngũ vị

hương, đường, mì chính, hạt tiêu, xả trong 1 -2 giờ Sau đó dùng mỡ nước phi hành

khô cho thơm, đổ thịt đã ướp vào đun, đảo liên tục cho đến khi chín Khi thấy thịt

săn đều, cho rau mùi tàu thái nhỏ vào đảo đều rồi bắc ra

3 Món chả nướng

Nguyên liệu: Hạt tiêu, ớt, giềng, xả, tương, đường, mì chính, mỡ nước, húng lìu, lá

chanh, vừng

Cách làm: Thịt dê thái thành miếng vuông hình quân cờ Dùng hạt tiêu, ớt, giềng,

xả, tương, đường, mì chính mỡ nước, húng líu trộn đều với thịt, bóp thật nhuyễn