ct scan cơ bản - lê hữu ninh

Nhồi máu phổi thuyên tắc phổi: Đám đông đặc phế nang có hình tứ giác, đáy dựa vào màng phổi, bờ trong phồng, các mạch máu phổi cắm vào bên trong... Ung thư PQ thùy dưới phải có hình

CT SCAN IN PNEUMOLOGY NGUYÊN TẮC KỸ THUẬT

HÌNH ẢNH BÌNH THƯỜNG

TRIỆU CHỨNG HỌC

BS LÊ HỮU LINH

LỊCH SỮ

 10/1895 ROENGEN PHÁT HIỆN RA TIA X

 1967 HOUSFIELD TÌM RA NGUYÊN TẮC LƯU TRỬ HÌNH ẢNH BẰNG KỸ THUẬT SỐ

 1/10/1971 MÁY CT ĐẦU TIÊN ĐẶT TẠI

LONDON

 1991 MÁY CT ĐẦU TIÊN CÓ TẠI VIỆT

NAM ĐẶT Ở BV HỮU NGHỊ HÀ NỘI

 1993 MÁY CT CÓ TẠI TPHCM ĐẶT Ở BV 115

NGUYÊN TẮC KỸ THUẬT

Tia X sau khi đi qua cơ thể sẽ giảm năng lượng ở nhiều mức độ khác nhau.

Mức độ giảm năng lượng sẽ được các detectors thu nhận ở nhiều góc độ, dưới tín hiệu số.

Tín hiệu số thu được sẽ được xử lý và tái tạo qua máy vi tính

thành hình ảnh

-1000 HU

KHÍ

0 HU NƯỚC

1000 HU KIM LOẠI

CỬA SỔ

20.CÑMC

43.ÑMVT

•Cử động hô hấp.

•Cử động của tim, mạch máu.

•Dị vật

•Hiệu ứng thể tích một phần

Partial volume effect

1cm

0.5cm

0.5cm

CROSS SECTION ANATOMY

TRUNG THAÁT

5.ÑMDÑ

8.TTMCTÑP

KQ

7.TÑMCTÑP

11.Tm gian

sườn trên P

12.Tm gian

sườn trên T

Y.Sụn sườn

20.CÑMC

43.ÑMVT

44.TMVT

26 ÑMPP

28.TMPTP

17.Tồn dư

Tuyến ức

23.Pheåu thaát P

25.Tieåu nhó T

24.Tieåu nhó P

28.TMPTP

29.TMPTT

33.Nhó T

40.Ôáng ngực

49.Gan

52.Dạ dày

51.Lách

Trụ hoành

(mũi tên)

16 TMCD

53 Tuyến

thượng thận

54 Thận

NHU MOÂ PHOÅI

 ANATOMIE DU LOBULE

PULMONAIRE SECONDAIRE

MÀNG PHỔI: Rảnh liên thùy lớn

SCISSURE AZYGOS

TRIỆU CHỨNG HỌC

ĐÔNG ĐẶC PHẾ NANG

 Tình trạng thay thế khí trong phế nang bỡi chất dịch, tế bào hoặc các chất vô định hình được

biểu hiện trên CT scan bằng hình ảnh đông đặc các khoảng khí

 Đó là bóng mờ của nhu mô xóa bờ mạch máu và thành phế quản, bên trong có air bronchogram Đông đặc phế nang thường phân bố có hệ thống (thùy hoặc phân thùy), nhưng cũng có thể

không theo hệ thống (nhiều đám mờ giới hạn

không rõ, một bên hoặc lan tỏa).

Viêm phổi thùy lưỡi: Đám đông đặc phế nang, có air bronchogram bên trong, giới hạn sau là rảnh liên thùy

Viêm phổi do pneumocystic: Đám đông đặc phế nang hai bên,

ưu thế trung tâm, có hang và air bronchogram bên trong

Nhồi máu phổi (thuyên

tắc phổi): Đám đông đặc

phế nang có hình tứ giác,

đáy dựa vào màng phổi,

bờ trong phồng, các mạch

máu phổi cắm vào bên

trong

Liquid bronchogram: Đông đặc kéo dài hoặc do tắc nghẽn, các khí bên trong phế quản bị hấp thu, thay vào đo là chất tiết, sau khi tiêm cản quang, nhu mô phổi bắt thuốc, còn lòng phế quản không bắt thuốc tạo nên dấu liquid

bronchogram

NGUYÊN NHÂN CỦA ĐÔNG ĐẶC PHẾ NANG

DÀY MÔ KẼ

 Dày mô kẽ phổi là do có sự hiện diện của chất dịch hoặc mô xơ, hoặc cacù tế bào viêm thâm nhiễm trong mô kẽ.

 Khảo sát mô kẽ cần thực hiện ở các lát cắt mỏng với độ phân giải cao.

 Mô kẽ phổi được chia làm 3 phần Phần trung tâm gồm mô kẽ quanh phế quãn – mạch máu Phần ngoại biên là mô kẽ quanh tiêu thùy Phần bên trong tiểu thùy gồm các vách phế nang

Dày mô kẽ quanh phế

quản- mạch máu :

Dày mô kẽ quanh tiểu thùy:

* Lymphangite carcinomatose

* Phù mô kẽ

* Bệnh phổi mạn tính thâm nhiễm lan tỏa.

* Sarcoidose.

* Silicose, pneumoconiose.

* Xơ hóa mô kẽ phổi.

Lymphangite

carciomatose: Dày

mô kẽ gian tiểu

thùy: các tiểu thùy

xuất hiện nhiều

dưới dạng các đa

giác nhỏ vùng đáy

phổi phải.

Ung thư PQ thùy dưới phải có hình ảnh của lymphangite carciomatose: Dày mô kẽ gian tiểu thùy và dày mô kẽ phế quản – mạch máu (dày vách PQ và các nốt nhỏ trung tâm tiểu thùy).

Dày mô kẽ trong tiểu thùy

 Là các dãi mờ nhỏ, đan chéo nhau cùng với động mạch trung tâm tiểu thùy, vách tiểu thùy và mô kẽ cận màng phổi tạo thành một mạng lưới mảnh.

 Một dạng khác của dày mô kẽ trong tiểu thùy là hình ảnh mặt kính mờ.

 Nguyên nhân: Bệnh phổi thâm nhiễm mạn tính,

viêm phế nang xơ hóa (xơ hóa phổi vô căn, xơ cứng

bì, viêm đa khớp dạng thấp và abestose).

Viêm phế nang xơ hóa do bệnh tạo keo: thâm nhiễm ở hai đáy

TỔN THƯƠNG NỐT:

VI NỐT (<5mm) NỐT (5 đến 30mm) MASS (>30mm)

Vi nốt mô kẽ: bờ rõ,

mờ,theo phân bố của

mạch bạch huyết

 Bệnh lý lan theo mạch bạch

huyết hoặc quanh mạch bạch

huyết: Sarcoidose, silicose,

pneumoconiose, lymphangite

carcinomatose.

 Bệnh lý mô kẽ lan theo đường

máu: Lao kê, K dạng kê, nấm

(histoplasmose, blastomycose,

candidose), Virus (CMV,

herpes, varicelle).

 Khác: Pneumocystic carinii,

Amylose, vi sạn phế nang,

Vi nốt tiểu phế quản phế nang: bờ không rõ, Mờ ít, trung tâm tiểu thùy

 Bệnh lý tiểu phế quản hoặc quanh tiểu phế quản: Phế quản phế

viêm, lao cấp, lao atypique, panbronchiolite diffuse, bronchiolite obliterant, dãn phế quản, mucovisidose, bệnh phổi tăng nhậy cảm, viêm tiểu phế quản ở người hút thuốc lá, pneumopathie d’hypersensibilite, abestose, histiocytose X.

 Bệnh lý mạch máu hoặc quanh

 A sơ đồ của một tiểu

thùy

 B Bệnh lý lan theo

mạch bạch huyết

hoặc quanh mạch

bạch huyết: các vi

nốt phân bố quanh

tiểu thùy và trung

tâm tiểu thùy.

 C Bệnh lý lan theo

đường máu: các vi

nốt lan tỏa không có

vùng ưu thế.

Bệnh lý lan theo mạch bạch huyết - sarcoidose: các vi

Bệnh lý lan theo

đường máu –

ung thư phổi do

di căn từ tuyến

giáp: vi nốt lan

tỏa không vùng

ưu thế.

 Bệnh lý lan theo tiểu

phế quản –

Panbronchiolite diffuse:

vi nốt trung tâm tiểu

thùy, bờ không rõ, giữ

khoảng cách với động

mạch trung tâm tiểu

thùy Mặt phân cách

màng phổi thì trơn láng

và tự do với tất cả các vi

nốt.

TỔN THƯƠNG NỐT

 Nốt phế nang: giới hạn

mờ, khó xác định Đó là

tình trạng đông đặc phế

nang dạng tròn Nguyên

nhân rất nhiều: phế

quản phế viêm, lao,

virus, K tiểu phế quản –

phế nang, lymphome,

BOOP

 Nốt mô kẽ: Giới hạn rõ.

 Nốt đơn độc.

 Tổn thương đa nốt: Mạn tính: sarcoidose,

silicose, pneumoconiose, adenocarcinome pul

Primitif a forme multicentrique SIDA: sarcome de Kaposi Cấp tính: aspergilose pul

invasive, candidose, CMV, herpes virus, lao, Pneumocystic carinii…

 Aspergilose

pulmonaire

invasie: Nốt thùy

giữa được bao

quanh bỡi một

vòng mặt kính mờ

Mặt kính mờ cũng

có trong thùy dưới

phải.

 Aspergilose pulmonaire

invasie: diễn tiến một

vài ngày sau, ở giữa nốt

xuất hiện một ốc đảo do

họai tử.

 Ung thư phổi di căn theo đường máu: Đa nốt quanh mạch máu

 Ung thư phổi, lymphome.

 Lao, kyste hydatique, cryptococose.

 Fibrose (silicose, pneumoconiose, xơ xẹp )

 Xẹp phổi tròn: mass, bờ không đều, tiếp xúc với màng phổi đang viêm dày, mạch máu và phế quản lân cận bị cuốn vào thương tổn.

 Xẹp phổi tròn mass, bờ không đều, tiếp xúc với màng phổi đang viêm dày, mạch máu và phế quản lân cận bị cuốn vào thương tổn.

KÉN KHÍ, HANG VÀ NHU MÔ

BỊ XOẮN VẶN

 KÉN KHÍ: sang thương chứa khí, vách mỏng (<3mm).

 Nhiều kén khí: histiocytose X, Lymphangiomyomatose.

 Kén khí đơn độc hoặc chỉ vài kén khí: Nguyên nhân nhiễm trùng (pneumatocele, embolie septique, một hang tồn lưu sau hoại thư phổi, phổi biệt trí sau khi tháo dịch, kyste hydatique vở,

pneumocystose, lao) Nguyên nhân do u (ung thư phổi di căn từ sarcome, teratome, papillomatose laringo - tracheo -

bronchique) Nguyên nhân bẩm sinh (kyste bronchogenique,

malformation congenitale adenoid kystique).

 Chẩn đóan phân biệt của kén khí: giãn phế quản dạng túi và các bóng (bulle) khí (vách của bóng khí mỏng hơn và thường nằm ở cận màng phổi) Đôi khi rất khó phân biệt giữa kén khí hoặc

bóng khí.

 Histiocytose X: Nhiều kén khí lan tỏa khắp hai phổi

Phoåi bieät trí

Nốt và mass tạo hang

 Nốt tạo hang có vách dày hơn kén khí.

 Nguyên nhân: phế quản, phế viêm (staphilococcie, lao), thyên tắc phổi nhiễm trùng, di căn phổi, histiocytose X, viêm đa khớp dạng thấp, bệnh Wergener

 Mass tạo hang: lao, K, silicose và pneumoconiose (fibrose tạo hang).

 Abces phổi ở

phân thùy 6

phổi trái: đám

đông đặc phổi

ở vùng ngọai

vi có tạo hang

trung tâm

Khí phế thủng

 Đó là các khỏang giãm đậm độ nổi bật rõ với phổi bình thường xung quanh nhưng không có vách riêng biệt.

 Khí phế thủng trung tâm tiểu thùy, khí phế thủng tòan tiểu thùy (nếu ở cận màng phổi còn được gọi khí phế thủng cận thành), khí

phế thủng cận sẹo xơ.

 Nếu kén khí phế thủng lớn hơn 1cm được gọi là bóng (bulle) khí.

Hình ảnh tổ ong (rayon de miel)

 Đó là sự hiện diện của các kén khí phổi có lớp vỏ dày và xơ, mặt trong được lót bởi lớp biểu mô tiểu phế quản.

 Hình ảnh tổ ong là tình trạng hủy nhu mô phổi tạo kén khí và đó thường là biểu hiện giai

đọan chót của xơ hóa phổi bất kể nguyên

nhân.

 Hình ảnh tổ ong thường thấy ở vùng ngọai

biên.

Giãn phế quản và giãn tiểu phế

quản do xoắn vặn

 Tình trạng xơ phổi sẽ kéo theo sự gia tăng áp lực qua phổi

(pression transpulmonaire) và tăng kháng lực đàn hồi (résistace élastique), do đó sẽ có một tình trạng co kéo khí đạo gây ra giãn phế quản – tiểu phế quản thụ động

 Giãn phế quản do

xoắn vặn

Dấu hiệu của bệnh lý khí quản,

phế quản và tiểu phế quản

Bệnh lý của khí đạo gần (đường kính > 2mm):

Hẹp lòng khí đạo

Dày vách khí đạo

Giãn lòng khí đạo

Tình trạng tích tụ các chất tiết.

Bệnh lý của khí đạo xa (đường kính < 2mm):

Bóng mờ nhỏ trung tâm tiểu thùy

Nhu mô tăng sáng do giãm tưới máu.

Nhốt khí thì thở ra (piegeage expiratoire)

Hẹp khí quản sau lao

Hẹp khí quản sau lao

Hẹp phế quản gốc trái do K

 Amylose khí phế quản: Dày thành phế quản kéo theo hẹp không đều phế quản thùy trên trái

Dãn phế quản:

 Tình trạng tích tụ chất tiết

PQ trong PQ bị giãn: Hình ở

tư thế nằm ngữa là mộ nốt

mờ, trong khi ở tư thế nằm

sấp sau khi vổ lưng và cho

khạc là hình vòng nhẫn

cườm (giãn phế quản)

 Bệnh lý khí đạo xa –

Panbronchiolite diffuse:

vi nốt trung tâm tiểu

thùy, bờ không rõ, giữ

khoảng cách với động

mạch trung tâm tiểu

thùy Mặt phân cách

màng phổi thì trơn láng

và tự do với tất cả các vi

nốt.

 Bệnh lý khí đạo xa – Panbronchiolite diffuse

 Viêm tiểu phế quản co thắt: Hình ảnh khác biệt giữa hít vào và thở ra Ở thì thở ra có những

vùng tăng sáng do nhốt khí.

Dấu hiệu của bệnh lý màng phổi.

 Tràn dịch màng phổi hai bên gây

ra xẹp phổi thụ động của một

phần thùy dưới phải: TDMP thấy

ở sau dây chằng tam giác (mũi

tên), phần phổi thông khí thấy

phía trước dây chằng

♦ TDMP hai bên, tự do bên trái, tạo vách bên phải TDMP rảnh liên thùy lớn phải (đầu mũi tên ):

ghi nhận bên phải có dày màng phổi thành (mũi tên) và xẹp phổi thụ động một phần thùy dưới

 Tràn dịch màng phổi phải lượng ít: Ghi nhận trụ hòanh

di lệch, lớp dịch nằm phía trong cơ hòanh (đầu mũi tên)

♦ Mũ màng phổi : Ghi nhận

tình trạng lá thành màng

phổi dày và bắt thuốc cản

quang Trong lòng túi dịch

có một bóng khí nhỏ (mũi

Dày và vôi hóa màng phổi

 Mesotheliome ác tính

Dấu hiệu

bệnh lý trung

thất

 Mass mật độ mỡ: bướu

mỡ trong trung thất

giữa Lát cắt ngang qua

phế quản trung gian và

phế quản gốc trái Đám

mỡ lồi về phía nhu mô

(đầu mũi tên) và bao

bọc động mạch chủ

xuống và thực quản

(mũi tên)

Mass mật độ dịch

Kén:

 Các lọai kén của ống

ruột nguyên thủy trước,

kén tuyến ức, kén màng

phổi màng tim, kén của

ống ngực, kyste

hydatique.

U kén hóa:

 Thymome, teratome,

lymphome, u thần kinh,

hạch lao, di căn từ tinh

hòan (mang thành phần

Giả kén:

d’une nutrition parentérale.

bao quanh một thoát vị

 Mass mạch máu:

ngấm thuốc

hòan tòan sau

khi tiêm thuốc.

mạch chủ đọan

nằm ngang có

thrombus thành

(đầu mũi tên).

Mass mật độ mô

Lymphome: Phì đại chuổi hạch trung thất trước thân TM cánh tay đầu trái và mass mật độ mô ở trung thất trước trái bao

quanh động mạch cảnh chung và dưới đòn trái.

BN: NỮ 55T

HO RA MÁU,LƯỢNG ÍT,VÀI LẦN TRONGTHÁNG.

Case report 1

Case report 3

NAM 70 TUỔI

Ho ra máu, khò khè khoảng vài tháng Tiếng rít thì thở vào.Hút thuốc lá.CNhh:tắc nghẽn có hồi phục với thuốc dãn phế quản.

Case 4

BN NAM 45T NHẬP VIỆN VÌ ĐAU NGỰC