Quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường trung học cơ sở lê hữu trác, tỉnh hưng yên

Khái niệm bồi dưỡng học sinh giỏi - Bồi dưỡng: Là một trong những hoạt động quan trọng nhất của quá trình phát triển nguồn nhân lực, nó tạo ra sức mạnh của tổ chức... Nhiều tài năng có t

DANH MỤC KÝ HIỆU CÁC CHỮ VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Thống kê nhân sự của trường năm học 2011 – 2012……… Bảng 2.2 Kết quả giáo dục của trường 4 năm học gần đây………… Bảng 2.3 Kết quả khảo sát việc HS thực hiện nội dung bồi dưỡng do

GV hướng dẫn Bảng 2.4: Đánh giá của CBQL, GV và HS về điều kiệnđảm bảo cho học tập………

Bảng 2.5 Tầm quan trọng của việc quản lý hoạt đông bồi dưỡng

HSG ở trường THCS Lê Hữu Trác

Bảng 2.6 Kết quả khảo sát nhận thức về mục đích quản lý hoạt động

bồi dưỡng HSG………

Bảng 2.7 Kết quả đánh giá của GV về quản lý điều kiện CSVC đảm

bảo cho hoạt động bồi dưỡng HSG ………

Bảng 2.8 Thực trạng quản lý kiểm tra, đánh giá việc thực hiện kế

hoạch của giáo viên………

Bảng 2.9 Kết quả điều tra nhận thức về việc phối hợp giữa gia đình

và nhà trường trong công tác bồi dưỡng HSG………

Bảng 2.10 Kết quả khảo sát thực tế việc phối hợp giữa gia đình và

nhà trường trong công tác bồi dưỡng HSG………

Bảng 2.11 Kết quả khảo sát 95 CMHS về các nội dung quản lý việc

phối hợp giữa gia đình và nhà trường trong công tác bồi dưỡng HSG

Bảng 3.1 Kết quả kiểm chứng về mức độ cần thiết của các biện pháp

quản lý công tác bồi dưỡng HSG ở trường THCS Lê Hữu Trác, tỉnhHưng Yên………

Bảng 3.2 Kết quả kiểm chứng về tính khả thi của các biện pháp quản

lý công tác bồi dưỡng HSG ở trường THCS Lê Hữu Trác, tỉnh

Hưng Yên………

Bảng 3.3 Tổng hợp khảo nghiệm về tính cần thiết và tính khả thi của

các biện pháp………

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ

Sơ đồ 1.1: Mối quan hệ giữa các chức năng quản lý ………

Sơ đồ 1.2: Cấu trúc hệ thống quản lý………

Sơ đồ 1.3 Các yếu tố quản lý giáo dục………

Sơ đồ 1.4: Quản lý nhà trường ………

Sơ đồ 3.1 Nội dung bồi dưỡng giáo viên………

Sơ đồ 3.2 Mối quan hệ giữa các biện pháp………

MỤC LỤC

Trang

Lời cảm ơn i

Danh mục viết tắt ii

Danh mục bảng iii

Danh mục sơ đồ iv

Mục lục v

Mở đầu 1

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI 5

1.1 Tổng quan lịch sử nghiên cứu vấn đề 5

1.1.1 Trên thế giới 5

1.1.2 Ở Việt Nam 7

1.2 Những khái niệm cơ bản về học sinh giỏi và bồi dưỡng học sinh giỏi 9

1.2.1 Năng lực, tài năng, năng khiếu 9

1.2.2 Các giai đoạn phát triển của một tài năng 10

1.2.3 Học sinh giỏi, học sinh giỏi THCS 11

1.2.4 Khái niệm bồi dưỡng học sinh giỏi 13

1.2.6 Tầm quan trọng của việc bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường THCS 14

1.2.7 Mục đích của việc bồi dưỡng học sinh giỏi 15

1.3 Những vấn đề cơ bản về quản lý và biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường THCS 16

1.3.1 Quản lý, Quản lý Giáo dục, Quản lý nhà trường THCS 16

1.3.2 Biện pháp quản lý 26

1.3.3 Nội dung quản lý hoạt động bồi dưỡng HSG ở các trường THCS 27

1.3.4 Các yếu tố có tác động đến quản lý hoạt động bồi dưỡng HSG 31

1.4 Các quy định của cơ quan quản lý về bồi dưỡng HSG đối với trường THCS trong bối cảnh hiện nay 33

Kết luận chương 1 34

Chương 2 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG VÀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI Ở

TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ LÊ HỮU TRÁC, TỈNH HƯNG YÊN35

2.1 Đặc điểm giáo dục huyện Mĩ Hào, tỉnh Hưng Yên 35

2.1.1 Tình hình kinh tế- xã hội huyện Mỹ Hào 35

2.1.2 Khái quát về giáo dục của huyện Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên 36

2.2 Thực trạng hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường THCS Lê Hữu Trác, tỉnh Hưng Yên 38

2.2.1 Đặc điểm, tình hình giáo dục của trường 38

2.2.2 Thực trạng hoạt động bồi dưỡng HSG của trường 43

2.3 Thực trạng quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường THCS Lê Hữu Trác, tỉnh Hưng Yên 49

2.3.1 Nhận thức của CBQL, GV, HS, CMHS về tầm quan trọng của việc quản lý hoạt động bồi dưỡng HSG 49

2.3.2 Quản lý các điều kiện CSVC đảm bảo cho hoạt động bồi dưỡng HSG 51

2.3.4 Quản lý kiểm tra đánh giá 52

2.3.5 Quản lý việc phối hợp giữa nhà trường - gia đình - xã hội trong công tác bồi dưỡng HSG 53

2.4 Đánh giá chung về thực trạng biện pháp quản lý công tác bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường THCS Lê Hữu Trác, tỉnh Hưng Yên 55

2.4.1 Mặt mạnh 55

2.4.2 Mặt yếu 56

2.4.3 Nguyên nhân của những hạn chế 56

2.4.4 Bài học kinh nghiệm 57

Kết luận chương 2 58

Chương 3 MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ LÊ HỮU TRÁC, TỈNH HƯNG YÊN 59

3.1 Các định hướng và nguyên tắc xây dựng biện pháp 59

3.1.1 Định hướng phát triển giáo dục của trường THCS Lê Hữu Trác 59

3.1.2 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp 60

3.2 Các biện pháp cụ thể 61

3.2.1.Quán triệt và nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của công tác bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường THCS Lê Hữu Trác 61

3.2.2 Xây dựng kế hoạch chỉ đạo cụ thể, thiết thực với từng bước đi thích hợp 63

3.2.3 Đầu tư thoả đáng cho việc mua sắm tài liệu. 65

3.2.4 Tăng cường phối hợp các lực lượng giáo dục khi tổ chức các hoạt động giáo dục của nhà trường, tạo sự đồng thuận trong các hoạt động 68

3.2.5 Tuyển chọn và bồi dưỡng giáo viên tham gia bồi dưỡng HSG 70

3.2.6 Các biện pháp phát hiện và tuyển chọn HSG 77

3.2.7 Các biện pháp bồi dưỡng và phát triển học sinh giỏi 80

3.2.8 Cải tiến chế độ chính sách thi đua khen thưởng để khuyến khích học sinh và giáo viên tham gia bồi dưỡng HSG 82

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 85

3.4 Khảo sát tính cần thiết và khả thi của các biện pháp 86

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 90

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 91

1.Kết luận 91

2 Khuyến nghị 95

TÀI LIỆU THAM KHẢO 98

PHỤ LỤC 100

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Ngày nay, sự đánh giá sức mạnh và sự giàu có của một quốc gia khôngphải ở chổ đất đai và các loại quặng quí mà là ở số lượng và chất lượng nhữngcon người có học thức, có sự nhạy bén, năng động và khả năng sáng tạo trí tuệ.Sức mạnh của trí tuệ có thể giúp con người tự tin hơn, độc lập hơn và có khảnăng giải quyết những vấn đề đầy thách thức mà cuộc sống vốn dĩ luôn ẩn chứa.Giáo dục là biện pháp hữu hiệu nhất nhằm tăng cường sức mạnh cho mỗi quốc

gia Khẳng định tầm quan trọng của sự nghiệp Giáo dục - đào tạo, Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên Chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển

năm 2011) chỉ rõ: “Giáo dục và đào tạo có sứ mệnh nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, góp phần quan trọng phát triển đất nước, xây dựng nền văn hoá và con người Việt Nam Phát triển giáo dục và đào tạo cùng với phát triển khoa học và công nghệ là quốc sách hàng đầu; đầu tư cho giáo dục và đào tạo là đầu tư phát triển”.

Để góp phần thực hiện sứ mệnh “Bồi dưỡng nhân tài” này ngành giáo dục cầnchú trọng nâng cao chất lượng bồi dưỡng học sinh giỏi ngay từ bậc học phổthông, các nhà quản lý phải đề ra được những biện pháp quản lý dạy học bồidưỡng học sinh giỏi để công tác này đạt kết quả cao nhất

Trường THCS Lê Hữu Trác là trường trọng điểm trong khối THCS củahuyện Mỹ Hào Trường được thành lập từ ngày 16 tháng 01 năm 1993 với tên

gọi “Trường phổ thông Năng khiếu cấp I, II Mỹ Văn” đảm nhiệm việc dạy

học bồi dưỡng học sinh năng khiếu toán, văn từ lớp 5 đến lớp 9 của huyện MỹVăn (Mỹ Hào, Yên Mĩ, Văn Lâm) Để phù hợp với đường lối Giáo dục củaĐảng và Nhà Nước cùng với sự thay đổi về địa giới hành chính (tách huyện),

ngày 20 tháng 8 năm 1997, Trường được đôi tên thành “trường THCS Lê Hữu Trác” Năm 2006, Trường được công nhận là Trường Chuẩn Quốc Gia.

Trường là trung tâm Giáo dục chất lượng cao khối THCS của huyện

Mỹ Hào Trường có nhiệm vụ nâng cao chất lượng giáo dục đại trà, bồidưỡng học sinh giỏi các môn học Văn - Toán - Vật lý - Hóa học - Ngoại ngữ(tiếng Anh) - Tin học Hằng năm, trường cung cấp phần lớn Học sinh dự thihọc sinh giỏi cấp huyện, cấp tỉnh khối các bộ môn này (khoảng 50% - 100%).Kết quả thi học sinh giỏi cũng là một trong những tiêu chí quan trọng để đánhgiá, xếp loại trường THCS Lê Hữu Trác Chính vì vậy, nhiệm vụ chính trịquan trọng của người lãnh đạo nhà trường là quản lý dạy học bồi dưỡng họcsinh giỏi đạt kết quả cao nhất Tuy nhiên, công tác quản lý bồi dưỡng học sinhgiỏi của trường vẫn chỉ làm theo kinh nghiệm Việc tìm kiếm được các biệnpháp quản lý công tác này một cách khoa học, có hệ thống là vấn đề cấp bách

và cần thiết để đáp ứng yêu cầu của xã hội, phù hợp với yêu cầu của đổi mớigiáo dục và hội nhập quốc tế

Bản thân tác giả luận văn luôn mong muốn có đóng góp cho hoạt độngbồi dưỡng học sinh giỏi của cơ sở mình công tác Vì thế, nếu nghiên cứuthành công đề tài này, có thể tích lũy được những kinh nghiệm quản lý chobản thân và đưa trường THCS Lê Hữu Trác trở thành trường có tên tuổi hơnnữa trong khối các trường THCS của tỉnh Hưng Yên

Với các lý do nêu trên, chúng tôi chọn nghiên cứu đề tài “Quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường Trung học Cơ sở Lê Hữu Trác, tỉnh Hưng Yên”.

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở lý luận và đánh giá thực trạng công tác quản lý hoạt độngbồi dưỡng học sinh giỏi ở trường THCS Lê Hữu Trác, tỉnh Hưng Yên, đềxuất các biện pháp tăng cường quản lý để từng bước nâng cao chất lượng bồidưỡng học sinh giỏi lớp 9 của trường

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường THCS

3.2: Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường THCS

Lê Hữu Trác

4 Giả thuyết nghiên cứu

Hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường THCS Lê Hữu Trác đãđược quan tâm và đã đạt được những kết quả đáng khích lệ Song trước yêucầu đổi mới giáo dục hiện nay, chất lượng bồi dưỡng vẫn chưa đạt như mongmuốn Nếu có các biện pháp quản lý phù hợp hơn với đặc điểm và yêu cầu củaviệc nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường với tư cách là trườngTHCS trọng điểm thì kết quả bồi dưỡng học sinh giởi sẽ được nâng cao

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Xác định cơ sở lý luận của biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng họcsinh giỏi ở trường THCS

5.2 Khảo sát, đánh giá thực trạng bồi dưỡng học sinh giởi và các biện phápquản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi của trường THCS Lê Hữu Trác,tỉnh Hưng Yên

5.3 Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ởtrường THCS Lê Hữu Trác, tỉnh Hưng Yên đáp ứng yêu cầu nâng cao chấtlượng giáo dục của trường

7 Phương pháp nghiên cứu.

7.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

+ Lý luận hoạt động dạy học bồi dưỡng học sinh giỏi

+ Lý luận về quản lý giáo dục, quản lý hoạt động dạy học, quản lý dạyhọc bồi dưỡng học sinh giỏi

+ Nghiên cứu về mục tiêu giáo dục học sinh THCS, mục tiêu dạy học học sinh giỏi.

+ Lý luận về học sinh giỏi: Một số quan điểm về học sinh giỏi, đặc điểmhọc tập của học sinh giỏi

+ Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả dạy học học sinh giỏi

7.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Phương pháp quan sát sư phạm

Thu thập thông tin qua việc quan sát các hoạt động quản lý của Ban giámhiệu, hoạt động dạy của GV và hoạt động học của HS học bồi dưỡng học sinhgiỏi trường THCS trọng điểm Lê Hữu Trác, huyện Mĩ Hào, tỉnh Hưng Yên

Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia

+ Phỏng vấn cán bộ lãnh đạo phụ trách quản lý bồi dưỡng học sinh giỏi trường THCS THCS Lê Hữu Trác

+ Thăm dò bằng phiếu cán bộ giáo viên có kinh nghiệm dạy học bồi dưỡng học sinh giỏi của trường THCS Lê Hữu Trác

Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Thực nghiệm tại trường Trung học cơ sở Lê Hữu Trác, tỉnh Hưng Yênnhằm kiểm tra hiệu quả của các biện pháp quản lý dạy học bồi dưỡng học sinhgiỏi đã nghiên cứu trong đề tài

Phương pháp tổng kết kinh nghiệm.

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục, nộidung chính của luận văn được trình bày trong 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận của quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏiChương 2: Thực trạng hoạt động bồi dưỡng và quản lý hoạt động bồidưỡng học sinh giỏi ở trường trung học cơ sở Lê Hữu Trác, tỉnh Hưng Yên

Chương 3: Một số biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinhgiỏi trường trung học cơ sở Lê Hữu Trác, tỉnh Hưng Yên

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI 1.1 Tổng quan lịch sử nghiên cứu vấn đề

Âu đã tiến hành nghiên cứu “Di truyền nhân tài” và tìm ra chỉ số thông minh

IQ Một số nước có trường chuyên tổ chức các kỳ thi HSG, HSNK để bồidưỡng thành nhân tài phục vụ cho nền khoa học tiên tiến Trên thế giới có các

kỳ thi quốc tế (Olympic) về văn học, vật lý, toán học, hóa học … thu hút hàngngàn HSG các nước tham dự

Nhiều nước trên thế giới đã tập trung và chăm lo để giáo dục phát triểntrước một bước nhằm đón đầu yêu cầu phát triển KT - XH Tiêu biểu là nước

Nhật từ cuối thế kỷ trước đã có nhận thức “Bồi dưỡng một thế hệ thanh niên

có đạo đức, có tài năng, có sức sáng tạo để gánh vác trọng trách của thế kỷ XXI chính là vận mệnh của Nhật Bản trong tương lai” Ở Nhật Bản thì trong

hệ thống giáo dục không có hệ thống trường lớp năng khiếu để đào tạo, bồidưỡng tài năng, nhưng nước Nhật lại phát triển rất nhanh, tạo nên một thần

kỳ về kinh tế nổi tiếng thế giới Hướng chiến lược giáo dục vào cuộc cáchmạng khoa học - kỹ thuật và sự phát triển kinh tế, đã tạo nên “Sự thần kỳ NhậtBản” Tuy ở Nhật không có hệ thống trường lớp dành riêng cho năng khiếu,nhưng việc cạnh tranh rất gay gắt qua các kỳ kiểm tra, thi tuyển vào cáctrường Đại học, buộc học sinh và gia đình phải đầu tư, phải vươn lên, phảiphát triển năng khiếu, tài năng

Ở Trung Quốc, từ đời nhà Đường, những trẻ em có tài đặc biệt được

mời đến sân Rồng để học tập và được giáo dục bằng những hình thức đặcbiệt Từ năm 1985, Trung Quốc thừa nhận phải có một chương trình giáo dụcđặc biệt dành cho hai loại đối tượng học sinh yếu kém và HSG, trong đó chophép các HSG có thể học vượt lớp.

Trong tác phẩm phương Tây, Plato cũng đã nêu lên các hình thức giáodục đặc biệt cho HSG Ở châu Âu trong suốt thời Phục hưng, những người cótài năng về nghệ thuật, kiến trúc, văn học đều được nhà nước và các tổ chức

cá nhân bảo trợ, giúp đỡ

Nước Mỹ mãi đến thế kỉ XIX mới chú ý tới vấn đề giáo dục HSG và tàinăng Đầu tiên là hình thức giáo dục linh hoạt tại trường St Public SchoolsLouis 1868 cho phép những HSG học chương trình 6 năm trong vòng 4 năm;sau đó lần lượt là các trường Woburn; Elizabeth; Cambridge…

Và trong suốt thế kỉ XX, HSG đã trở thành một vấn đề của nước Mỹvới hàng loạt các tổ chức và các trung tâm nghiên cứu, bồi dưỡng HSG ra đời.Năm 2002 có 38 bang của Hoa Kỳ có đạo luật về giáo dục HSG (Gifted &Talented Student Education Act) trong đó 28 bang có thể đáp ứng đầy đủ choviệc giáo dục HSG Nhà nước có chính sách phát hiện tuyển chọn các loạiHSG, học sinh năng khiếu hàng năm với nhiều hình thức: Biểu diễn thi đấu,thi viết, thi diễn thuyết ở từng tiểu bang và trong phạm vi cả nước Về hìnhthức đào tạo, bồi dưỡng thì rất phong phú, đa dạng … Tất cả đều theo nguyêntắc giáo dục chuyên biệt, vừa chú trọng đảm bảo kiến thức phổ thông chung,vừa quan tâm tới năng khiếu, sở trường của từng học sinh

Các nước phát triển như Anh, Pháp, Đức, Liên Xô (trước đây) … đãhoàn thành phổ cập giáo dục và từ thế kỷ XIX cũng đã chú ý nhiều đến côngtác bồi dưỡng HSG Thi HSG là một trong các hình thức phát hiện để tuyểnchọn bồi dưỡng năng khiếu: Liên bang Xô Viết có bài viết từ những năm 70rằng: “Theo thống kê, hơn 90% các nhà Toán học Xô Viết đều xuất thân từ thiHSG” “Nước Đức cũng có hệ thống thi HSG toán được tổ chức chặt chẽ từcấp cơ sở (trường phổ thông) tới cấp quốc gia Nước Anh thành lập cả một

Viện hàn lâm quốc gia dành cho HSG và tài năng trẻ và Hiệp hội quốc giadành cho HSG, bên cạnh Website hướng dẫn giáo viên dạy cho HSG và họcsinh tài năng (http://www.nc.uk.net/gt/) Từ năm 2001 chính quyền NewZealand đã phê chuẩn kế hoạch phát triển chiến lược HSG CHLB Đức cóHiệp hội dành cho HSG và tài năng Đức

Giáo dục Phổ thông Hàn Quốc có một chương trình đặc biệt dành choHSG nhằm giúp chính quyền phát hiện học sinh tài năng từ rất sớm Năm

1994 có khoảng 57/174 cơ sở giáo dục ở Hàn Quốc tổ chức chương trình đặcbiệt dành cho HSG

Một trong 15 mục tiêu ưu tiên của Viện quốc gia nghiên cứu giáo dục

và đào tạo Ấn Độ là phát hiện và bồi dưỡng học sinh tài năng

Nhìn chung các nước đều dùng hai thuật ngữ chính là gift (giỏi, có năng khiếu) và talent (tài năng).

Có thể nói, hầu như tất cả các nước đều coi trọng vấn đề đào tạo và bồidưỡng HSG trong chiến lược phát triển chương trình giáo dục phổ thông.Nhiều nước ghi riêng thành một mục dành cho HSG, một số nước coi đó làmột dạng của giáo dục đặc biệt hoặc chương trình đặc biệt

1.1.2 Ở Việt Nam

Vấn đề bồi dưỡng người tài đã được nhiều triều đại Việt Nam coi làcông việc hàng đầu của đất nước và đúc rút thành kinh nghiệm quý báu:

“Hiền tài là nguyên khí quốc gia” Để tuyển chọn người hiền tài, ông cha ta

đã ra nhiều hình thức như: Thi Hương, thi Hội, thi Đình, những thi đấu biểu

diễn, suy tôn, tiến cử, tự tiến cử, kết hợp với thi cử, với nhiều nội dung, hìnhthức phong phú Việc phát hiện, tuyển chọn, bồi dưỡng nhân tài thể hiện rõ từthời kỳ nhà Lý, qua việc xây dựng trường Quốc Tử Giám – trường bồi dưỡngnhân tài đầu tiên của Việt Nam Sau nhà Lý, các triều đại phong kiến vẫn tiếptục truyền thống quý trọng người tài, làm phong phú kho tàng văn hóa dân tộc

và góp phần làm rạng rỡ đất nước

Khi cách mạng tháng Tám thành công, ngày 20/11/1946, trong bài viết

“Tìm người tài đức”, Hồ Chủ Tịch khẳng định: “Nước nhà cần phải kiến thiết, kiến thiết phải có người tài, trong số 20 triệu đồng bào chắc không thiếu

gì người có tài, có đức” Muốn có nhân tài phải “trồng”, phải chăm sóc, bồi

dưỡng rất công phu mới mong gặt hái thành công

Kế thừa truyền thống hiếu học, trọng giáo dục, trọng nhân tài của dântộc Việt Nam, trong nhiều thập kỷ qua, kể cả trong hoàn cảnh hết sức khókhăn của các cuộc kháng chiến chống xâm lược và can thiệp của nước ngoài,nhân dân ta, Đảng và Nhà nước ta luôn coi trọng sự nghiệp GD&ĐT, quantâm đến nhân tố con người và bồi dưỡng người tài Đặc biệt là những nămgần đây, từ khi có nghị quyết trung ương 2 khóa VIII thì vấn đề nâng cao dântrí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài càng được coi trọng Với quanđiểm “Giáo dục là quốc sách hàng đầu” thì chất lượng giáo dục có nhiềuchuyển biến và đội ngũ HSG ngày càng nhiều Vì thế HSG Việt Nam ngàycàng được phát triển qua số lượng HSG đạt giải cao trong kỳ thi thế giới

Trước đây, vấn đề nhận thức về nhân tài chưa đầy đủ nên đã mở cáctrường chuyên, lớp chọn để bồi dưỡng HSG ngay từ Tiểu học Qua các nămthực hiện cho thấy việc mở trường chuyên lớp chọn tạo cho đội ngũ HSG đạtchất lượng cao trong các kỳ thi chọn HSG Song bên cạnh đó trường chuyênlớp chọn có những điểm bất cập sau:

+ Việc lựa chọn trường, lớp, giáo viên cho con em của phụ huynh làm ảnh hưởng tới tâm lý học sinh và giáo viên

+ Học sinh không được giáo dục toàn diện nên không phù hợp với yêucầu của xã hội và ảnh hưởng tới quá trình phát triển nhân cách của học sinh(học sinh học lệch do quy chế thi HSG chỉ quy định thi một trong hai mônToán hoặc Tiếng Việt) Vì thế học sinh không cân bằng về lượng kiến thứctrong cuộc sống Nhận thức được điều bất cập này, ngày 24 tháng 12 năm

1996, Hội nghị lần thứ hai Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII đã chỉthị cho Bộ GD&ĐT “Không tổ chức trường chuyên, lớp chọn ở bậc Tiểu học

và THCS” Các trường đã thực hiện tốt quy định trên và việc tuyển chọn bồi

dưỡng HSG càng được quan tâm Bộ GD&ĐT và các trường THCS chú ýtuyển chọn, bồi dưỡng HSG có hệ thống, khoa học, có các giải pháp nâng caochất lượng và số lượng HSG trong cả nước.

1.2 Những khái niệm cơ bản về học sinh giỏi và bồi dưỡng học sinh giỏi

1.2.1 Năng lực, tài năng, năng khiếu

- Năng lực: Là những đặc điểm tâm lý cá biệt ở mỗi con người, tạo thành điều kiện quy định tốc độ, chiều sâu của việc lĩnh hội tri thức, kỹ năng,

kỹ xảo để đáp ứng yêu cầu và hoàn thành xuất sắc một hoạt động nhất định

Năng lực chỉ tồn tại trong quá trình phát triển, vận động của một hoạtđộng tương ứng cụ thể, nó là sản phẩm của một hoạt động thực tiễn tích cựccủa con người, không tách rời hoàn cảnh xã hội và sự tham gia phục vụ cho

xã hội phát triển

- Tài năng (trình độ cao của năng lực là tài năng) Tài năng là một tổ

hợp các năng lực tạo tiền đề thuận lợi cho con người sáng tạo, thực hiệnnhiệm vụ đạt hiệu quả cao Tài năng được rèn luyện, hình thành trong quátrình hoạt động của con người Người có năng khiếu được phát hiện, bồidưỡng kịp thời thì có nhiều cơ hội trở thành tài năng

Những người có tài năng có những tiền đề để trở thành nhân tài Sự khácnhau giữa tài năng và nhân tài là ở mức sáng tạo Chính vì vậy, nhiều học sinhViệt Nam có tài năng về Toán, Lý, Tin, … đã đạt được huy chương Vàng trongcác kỳ thi Olympic quốc tế nhưng không trở thành nhân tài vì họ không

được đào tạo, bồi dưỡng nhằm phát huy óc sáng tạo – một sản phẩm chỉ có ởcon người nên họ cũng chưa thể đóng góp lớn hơn cho đất nước

Trong các tài liệu từ những hội thảo quốc tế về bồi dưỡng tài năng Toánhọc, khoa học công nghệ ở các nước châu Á – Thái Bình Dương tại Hàn Quốc, Trung Quốc và Nhật Bản những năm qua, mô hình cấu trúc tài năng 3 thành phần: Thông minh, sáng tạo, niềm say mê được công nhận là hợp lý và

có tính khả quan trong việc xây dựng phương pháp phát hiện, tuyển chọn HSG, học sinh năng khiếu

I: Intelligence (Thông

minh)

C: Creativity (Sáng tạo)

M: Motiva tion (Sự thúc đẩy, niềm say

mê)G: Gift (Năng khiếu, tài năng)

Thông minh

Mô hình 1.1: Cấu trúc tài năng

(Mô hình này do Renzulli đưa ra năm 1993 tại hội thảo ở Tokyo)

- Năng khiếu: Là “mầm mống” của tài năng, là tín hiệu của tài năng

trong tương lai Nó chưa là bậc nào của năng lực nhưng nếu được phát hiện,bồi dưỡng kịp thời, có phương pháp và hệ thống thì sẽ phát triển và đạt tớiđỉnh cao của năng lực, ngược lại, “mầm mống” ấy sẽ bị thui chột đi Năngkhiếu không được tạo ra mà chỉ được tìm ra, phát hiện thấy ở trẻ em Năngkhiếu có liên quan tới một số yếu tố bên trong dựa trên những tư chất bẩmsinh – di truyền thể hiện ở các tố chất sinh lý, thần kinh trội tương hợp vớinăng khiếu có ở một người Cấu trúc của năng khiếu gồm 3 yếu tố chính:

Thông tuệ; Sáng tạo; Có một số phẩm chất nổi bật (say mê, kiên trì, làm việc

có mục đích, dám xả thân lao vào cái mới, luôn có xu hướng vươn tới hoànthiện) Ba yếu tố này cần có đồng thời, với mức độ cao, ở một học sinh thì đó

là học sinh năng khiếu Trẻ em có năng lực chưa được giáo dục đầy đủ thì

năng khiếu không bền vững Nó cần được bồi dưỡng kịp thời và công phu sẽ

có cơ hội trở thành tài năng

Do đó, muốn phát hiện và bồi dưỡng HSG, học sinh năng khiếu phảiquan tâm cả năng lực chung và năng lực đặc thù của mỗi người

1.2.2 Các giai đoạn phát triển của một tài năng

1.2.2.1 Giai đoạn 1: Giai đoạn sinh học: (từ lúc người mẹ mang thai đến lúc

đứa trẻ ra đời) Đây là giai đoạn hình thành các tổ chức cấu trúc tế bào, gắn bóchặt chẽ với việc hình thành và phát triển của thai nhi cũng như việc nảy sinh

(hoặc thui chột) mầm mống ban đầu tài năng của mỗi con người Trong giai đoạnnày, vai trò di truyền, sức khỏe, vật chất, tinh thần, những hiểu biết và điều kiệnsống, làm việc của người mẹ có ảnh hưởng quyết định tới sự phát triển của thainhi, đặc biệt là sự phát triển của trí tuệ và tình cảm sau này của trẻ.

1.2.2.2 Giai đoạn 2: Giai đoạn sinh – xã hội: (Bắt đầu từ lúc đứa trẻ ra đời

cho tới lúc đứa trẻ trưởng thành) Đây là giai đoạn nảy sinh, bộc lộ, phát triển

và xác lập năng lực Trong giai đoạn này, vai trò của môi trường vĩ mô: Giađình – nhà trường – xã hội nơi đứa trẻ sống, học tập và giao tiếp hàng ngày làcực kỳ quan trọng, trong đó vai trò của bố mẹ, bạn bè và nhất là của thầy giáo

cô giáo có tính chất quyết định

1.2.2.3 Giai đoạn 3: Giai đoạn xã hội: Đây là giai đoạn tài năng được thể hiện,

được sử dụng trong thực tiễn, mang lại các kết quả, các cống hiến cụ thể Tronggiai đoạn này, vai trò của môi trường vĩ mô (đường lối, chủ trương, chính sách,

xu thế của dân tộc và thời đại, …) đặc biệt có tác động và ảnh hưởng tới việcphát triển sức sáng tạo và cống hiến tài năng của mỗi con người

Ba giai đoạn này kế tiếp nhau tạo điều kiện để hình thành tài năng.Muốn làm tốt công tác bồi dưỡng HSG, cán bộ quản lý phải nắm vững cơ sởkhoa học và chú trọng giai đoạn thứ hai để chăm lo, kích thích tạo tiền đề chotài năng phát triển

1.2.3 Học sinh giỏi, học sinh giỏi THCS

1.2.3.1 Học sinh giỏi: Là học sinh có tiềm năng của sự “thông thạo”

Trước hết, HSG là học sinh luôn hoàn thành tốt nhiệm vụ học tập.Nhiều nước quan niệm: HSG là những đứa trẻ có năng lực trong các lĩnh vựctrí tuệ, sáng tạo, nghệ thuật và năng lực lãnh đạo hoặc lĩnh vực lí thuyết.Những học sinh này cần có sự phục vụ và những hoạt động không theo nhữngđiều kiện thông thường của nhà trường nhằm phát triển đầy đủ

các năng lực vừa nêu trên

1.2.3.2 Học sinh giỏi THCS

- HSG về một môn học nào đó là sự đánh giá, ghi nhận kết quả học tập

mà các em đạt được ở mức độ cao so với mục tiêu môn học ở từng lớp và cảcấp THCS Kết quả ở mỗi môn học của học sinh được thể hiện thông qua kiếnthức và kỹ năng mà các em có được, đồng thời còn thể hiện ở trình độ tư duy,qua thái độ và cách ứng xử, qua cách vận dụng kiến thức và kỹ năng trongcuộc sống thường ngày

Theo quy chế đánh giá, xếp loại học sinh trung học cơ sở và học sinh trung

học phổ thông (Ban hành kèm theo Thông tư số: 58/2011/TT-BGDĐT ngày

12 tháng 12 năm 2011 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo) thì học sinh

được xếp loại học lực môn học ở tất cả các môn học dưới hai hình thức: Đánh

giá bằng điểm số và đánh giá bằng nhận xét Đối với các môn học được đánh

giá bằng điểm số, một học sinh được xếp loại học lực môn loại Giỏi phải cóđiểm học lực môn đạt từ 8,0 trở lên Các môn học đánh giá bằng nhận xétđược đánh giá theo hai mức: Đạt yêu cầu (Đ) và Chưa đạt yêu cầu (CĐ) Điềukiện để được xếp loại Đ nếu đảm bảo ít nhất một trong hai điều kiện sau: +Thực hiện được cơ bản các yêu cầu chuẩn kiến thức, kỹ năng đối với nội dungtrong bài kiểm tra; + Có cố gắng, tích cực học tập và tiến bộ rõ rệt trong thựchiện các yêu cầu chuẩn kiến thức, kỹ năng đối với nội dung trong bài kiểm tra.Xếp loại (CĐ): Các trường hợp còn lại ) Những học sinh có năng khiếu đượcgiáo viên bộ môn ghi thêm nhận xét vào học bạ

Trên cơ sở xếp loại học lực môn, khen thưởng danh hiệu Học sinh Giỏicho những học sinh có đủ các tiêu chuẩn sau đây:

a) Điểm trung bình các môn học từ 8,0 trở lên, trong đó điểm trung bìnhcủa 1 trong 2 môn Toán, Ngữ văn từ 8,0 trở lên; riêng đối với học sinh lớpchuyên của trường THPT chuyên phải thêm điều kiện điểm trung bình mônchuyên từ 8,0 trở lên;

b) Không có môn học nào điểm trung bình dưới 6,5;

c) Các môn học đánh giá bằng nhận xét đạt loại Đ

Để có HSG, hiệu trưởng cần chú ý tới các yếu tố tham gia tác động tới tâm lý nhận thức của các em.

+ Nhà trường: Có điều kiện về phương tiện, thiết bị dạy học … phục

vụ cho giảng dạy và học tập, có bộ máy tổ chức quản lý tốt Quan trọng là nhàtrường có phong trào thi đua, có tập thể sư phạm lành mạnh, đoàn kết và thựchiện hiệu quả việc bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên

+ Chương trình tài liệu: Phong phú, phù hợp với học sinh

+ Cha mẹ HSG là nơi nhen nhóm lên lòng yêu khoa học, yêu lao động,yêu con người, quan tâm tạo mọi điều kiện về vật chất và tinh thần cho con

em phát huy năng lực của bản thân và giúp các em vượt qua mọi khó khăntrên con đường chiếm lĩnh khoa học

Các nhân tố trên nếu biết kết hợp phát huy sức mạnh của các yếu tố thìcông tác bồi dưỡng HSG hết sức thuận lợi và có hiệu quả Ngược lại, các yếu

tố này sẽ cản trở tới quá trình bồi dưỡng HSG Điều này phụ thuộc vào nghệthuật, nghiệp vụ quản lý của người hiệu trưởng Do đó, nhà quản lý phảithường xuyên tổng kết, đúc rút kinh nghiệm quản lý để học hỏi thêm, mở rộngtầm nhìn thì sẽ giải quyết được các vấn đề thực tiễn xảy ra trong quá trình bồidưỡng HSG

Chất lượng học tập của học sinh, HSG không chỉ thể hiện và được đánhgiá bằng điểm số, qua bài kiểm tra, … mà cơ bản và quan trọng hơn cả là các emtrưởng thành và phát triển như thế nào? Các em có phẩm chất gì thuộc nhâncách đang hình thành, các em có được năng lực gì để tiếp tục học tập, tiếp tụcphát triển Vì thế không nên so sánh giữa học sinh này với học sinh khác, họcsinh trường này với học sinh trường khác theo một vài tiêu chí, một vài biểuhiện mà chỉ nên đối chiếu với mục tiêu giáo dục để tạo điều kiện và động viêncác em học tập theo hướng làm cho học sinh nào cũng chăm ngoan, tiến bộ

1.2.4 Khái niệm bồi dưỡng học sinh giỏi

- Bồi dưỡng: Là một trong những hoạt động quan trọng nhất của quá trình phát triển nguồn nhân lực, nó tạo ra sức mạnh của tổ chức

Theo Từ điển Giáo dục học 2001, bồi dưỡng được định nghĩa như sau:

“Bồi dưỡng là quá trình trang bị thêm kiến thức, kỹ năng nhằm mục đích nâng cao và hoàn thiện năng lực hoạt động trong các lĩnh vực cụ thể”.

Qua các định nghĩa trên, ta thấy, bồi dưỡng là một quá trình nhằm trang

bị hoặc trang bị thêm kiến thức kỹ năng cho mỗi con người nhằm mục đíchhoàn thiện, nâng cao kỹ năng sống và hoạt động thực tiễn trong mỗi lĩnh vựcnhất định Bồi dưỡng là một dạng hoạt động của con người, mà trong hoạtđộng ấy, con người bộc lộ bộ mặt tâm lý, hình thành và phát triển năng lực,phẩm chất của mình Bồi dưỡng thực chất là quá trình bổ sung tri thức, kỹnăng để nâng cao trình độ trong lĩnh vực hoạt động chuyên môn nào đó, quahình thức đào tạo nào đó Trong quá trình bồi dưỡng, vai trò chủ thể ngườihọc là yếu tố quyết định chất lượng các hoạt động bồi dưỡng, thông qua conđường tự học, tự bồi dưỡng và phát huy nội lực cá nhân

- Bồi dưỡng HSG là chủ động tạo ra môi trường và những điều kiệnthích hợp cho người học phát huy cao độ nội lực của mình, đi đôi với việc tiếpnhận một cách thông minh, hiệu quả ngoại lực (người thầy có vai trò quantrọng hàng đầu trong môi trường có tính ngoại lực); mà cốt lõi là giúp chongười học về phương pháp, biết cách học, cách nghiên cứu, cách tư duy, cách

tự đánh giá, tận dụng phương tiện hiện đại nhất để tìm kiếm, thu thập và xử lýthông tin để tự học, tự bồi dưỡng

1.2.5 Một số biểu hiện của học sinh giỏi cần chú ý trong việc tuyển chọn, bồi dưỡng học sinh giỏi

HSG thường tỏ ra thông minh, trí tuệ phát triển, có năng lực tư duy tốt,tiếp thu nhanh, nhớ lâu, có khả năng suy diễn, khái quát hóa, hiểu sâu, rộng,

có khả năng giải quyết vấn đề nhanh, hiệu quả cao

HSG có óc tư duy độc lập, luôn tìm cái mới, hiểu khá sâu về bản

chất và hiện tượng, có cách giải hay, ngắn gọn và sáng tạo

HSG rất say mê tò mò, ham hiểu biết, biết vượt khó, lao vào cái mới,

có ý chí phấn đấu vươn lên

1.2.6 Tầm quan trọng của việc bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường THCS

Tầm quan trọng của việc bồi dưỡng HSG được thể hiện qua báo cáo

chính trị của ban chấp hành trung ương Đảng VI: “Nhân tài không phải là sản phẩm tự phát mà phải được phát hiện và bồi dưỡng công phu Nhiều tài năng

có thể bị mai một đi nếu không được phát hiện và sử dụng đúng lúc, đúng chỗ…"

Đối với nhà trường, việc phát hiện bồi dưỡng HSG là một việc làm hếtsức cần thiết và là nhiệm vụ của mỗi giáo viên, của mỗi cán bộ quản lý.Nhiệm vụ này được quy định trong Nhiệm vụ năm học 2012 – 2013:

1) Tập trung chỉ đạo việc quản lí, tổ chức dạy học theo chuẩn kiến thức,

kĩ năng; điều chỉnh nội dung dạy học và đánh giá, xếp loại phù hợp đặc điểmtâm sinh lí học sinh; tăng cường giáo dục đạo đức, giáo dục kĩ năng sống; đổimới phương pháp dạy học; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong đổimới quản lí chỉ đạo và đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao thực chất chấtlượng giáo dục

2) Củng cố thành tựu phổ cập giáo dục Tiểu học – Chống mù chữ, thựchiện phổ cập giáo dục tiểu học đúng độ tuổi một cách vững chắc, xây dựngtrường chuẩn quốc gia, “trường học thân thiện, học sinh tích cực” đáp ứng nhucầu giáo dục chất lượng cao

3) Xây dựng kế hoạch chỉ đạo, tạo điều kiện để các nhà trường nâng

cao hiệu quả trong việc giúp đỡ học sinh yếu kém, bồi dưỡng học sinh giỏi

đồng thời tổ chức kiểm tra, đánh giá, phổ biến kinh nghiệm tốt

Thực tế quản lý giáo dục cho thấy, khi đánh giá chất lượng giáo dục vàthành tích thi đua của một trường, chúng ta căn cứ vào chất lượng giáo dụcđại trà và số lượng, chất lượng HSG đạt được trong năm học Bên cạnh đó,HSG còn là bằng chứng thực tiễn khẳng định sự phát triển đi lên của trường,

là khả năng lãnh đạo của hiệu trưởng và còn là tiền đề đảm bảo uy tín củatrường Chính vì vậy, chúng ta phải nhận thức đúng tầm quan trọng của côngtác bồi dưỡng HSG

HSG ở cấp THCS là mầm mống của tài năng, nếu được phát hiện vàbồi dưỡng kịp thời cùng với sự nỗ lực của bản thân thì sau này các em có cơhội trở thành những con người tài giỏi hữu ích cho đất nước Do vậy, hiệutrưởng trường THCS cần quán triệt nghị quyết, thực hiện tốt mục tiêu giáodục THCS để HSG được giáo dục toàn diện, có cơ hội phát triển năng khiếu,

tư chất thông minh … Nếu các em được bồi dưỡng tốt sẽ có cơ hội trở thànhnhân tài của nước nhà

1.2.7 Mục đích của việc bồi dưỡng học sinh giỏi

Mục đích của việc bồi dưỡng HSG được quy định rõ ràng trong điều I –

Quy chế thi HSG quốc gia chính là: “Động viên, khích lệ những học sinh học giỏi và các giáo viên dạy giỏi; góp phần thúc đẩy việc cải tiến, nâng cao chất lượng dạy và học, chất lượng của công tác quản lý, chỉ đạo của các cấp quản lý giáo dục; đồng thời nhằm phát hiện học sinh có năng khiếu về môn học để tiếp tục bồi dưỡng ở cấp học cao hơn, nhằm đào tạo nhân tài cho đất nước”.

1.3 Những vấn đề cơ bản về quản lý và biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường THCS

1.3.1 Quản lý, Quản lý Giáo dục, Quản lý nhà trường THCS

1.3.1.1 Quản lý

Khi con người bắt đầu hình thành các nhóm để thực hiện những mục

tiêu mà họ không thể đạt được với tư cách là những cá nhân riêng lẻ, thì quản

lý xuất hiện như một yếu tố cần thiết để phối hợp những nỗ lực cá nhân hướng tới những mục tiêu chung.

Quản lý là một chức năng lao động xã hội được bắt nguồn từ tính chất

xã hội của lao động, nó ra đời khi xã hội cần có sự chỉ huy, điều hành, phâncông, hợp tác, kiểm tra, chỉnh lý … Trong lao động tập thể trên một quy mônào đó để đạt năng suất cao hơn, hiệu quả tốt hơn thì phụ thuộc rất lớn vào vaitrò của người đứng đầu một tổ chức Như vậy, quản lý là một phạm trù tồn tạikhách quan và là một tất yếu lịch sử Thực tế đã chứng minh rằng, loài người

đã trải qua nhiều hình thái phát triển xã hội khác nhau nên cũng đã trải qua

nhiều hình thức quản lý khác nhau Các triết gia, các nhà chính trị từ cổ đạiđến nay đều rất coi trọng vai trò của quản lý trong sự tồn tại, ổn định và pháttriển xã hội.

Sự cần thiết của quản lý được C.Mác viết: “Tất cả mọi lao động trực tiếp hay lao động chung nào tiến hành trên quy mô tương đối lớn, thì ít nhiều cũng cần đến một sự chỉ đạo để điều hòa những hoạt động cá nhân và thực hiện những chức năng chung phát sinh từ sự vận động của toàn bộ cơ thể sản xuất khác với sự vận động của những khí quan độc lập của nó Một người độc tấu vĩ cầm tự mình điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc thì cần phải có một nhạc trưởng”.

Ngày nay thuật ngữ quản lý đã trở nên phổ biến, nhưng chưa có một định nghĩa thống nhất Khái niệm quản lý được tiếp cận với nhiều góc độ

khác nhau Chính từ sự đa dạng về cách tiếp cận dẫn đến sự phong phú về cácquan niệm quản lý

Theo góc độ điều khiển thì quản lý là lái, là điều khiển, điều chỉnh Theo cách tiếp cận hệ thống thì quản lý là sự tác động của chủ thể quản lý

đến khách thể quản lý (hay là đối tượng quản lý) nhằm tổ chức, phối hợp hoạtđộng của con người trong quá trình sản xuất để đạt được mục đích đã định

Còn trong quá trình tồn tại và phát triển của quản lý, đặc biệt trong quátrình xây dựng lý luận về quản lý, khái niệm quản lý được nhiều nhà lý luậnđưa ra, nó thường phụ thuộc vào lĩnh vực hoạt động, nghiên cứu của mỗingười Chẳng hạn, các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lê nin đã khẳng

định: “Bất cứ lao động xã hội hay cộng đồng trực tiếp nào được thực hiện ở quy mô tương đối lớn đều cần đến sự quản lý”.

Từ những ý chung của các định nghĩa và xét quản lý với tư cách là

một hành động, có thể định nghĩa: “Quản lý là sự tác động có tổ chức, hướng đích của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý nhằm đạt mục tiêu đề ra”.

Frederik Winslon Taylo (1856-1915), được coi là “cha đẻ của thuyếtquản lý khoa học”, là một trong những người mở ra “kỷ nguyên vàng” trong

quản lý đã thể hiện tư tưởng cốt lõi của mình trong quản lý là: “Mỗi loại côngviệc dù nhỏ nhất đều phải chuyên môn hoá và đều phải quản lý chặt chẽ” Ông

cho rằng “quản lý là nghệ thuật biết rõ ràng chính xác cái gì cần làm và làm cái đó như thế nào bằng phương pháp nào tốt nhất, rẻ nhất”.

Tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc cho rằng: Hoạt động

"quản lý" được coi là kinh điển nhất được hiểu là "quá trình tác động có chủ

hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể (người

bị quản lý) trong một tổ chức, nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được

mục đích của tổ chức".Hiện nay hoạt động "quản lý" được định nghĩa rõ hơn:

"Quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng cácchức năng kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ đạo (lãnh đạo) và kiểm tra"

Theo tác giả Trần Quốc Thành: “Quản lý là sự tác động có ý thức củachủ thể quản lý để chỉ huy, điều khiển, hướng dẫn các quá trình xã hội, hành

vi và hoạt động của con người nhằm đạt tới mục đích, đúng với ý chí của nhà quản lý, phù hợp với quy luật của khách quan”

Theo tác giả Đặng Quốc Bảo: Bản chất của hoạt động quản lý nhằm làmcho hệ thống vận hành theo mục tiêu đã đặt ra và tiến đến các trạng thái cótính chất lượng mới

Mặc dù có nhiều định nghĩa khác nhau về "quản lý", tuy nhiên khái niệmquản lý đã nhấn mạnh đến những khía cạnh sau: quản lý là một loại hoạt động xãhội, luôn gắn liền với một nhóm người hay một tổ chức xã hội nào đó Bản chấtcủa hoạt động quản lý là sự tác động có mục đích của chủ thể quản lý tới đốitượng quản lý thông qua các chức năng quản lý là kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo vàkiểm tra nhằm đảm bảo cho hệ thống ổn định, thích ứng và phát triển

Mối quan hệ giữa các chức năng quản lý được minh hoạ trong sơ đồ 1.1dưới đây

Kế hoạch

Kiểm tra

Chỉ đạo

Sơ đồ 1.1 Mối quan hệ giữa các chức năng quản lý

Chức năng lập kế hoạch: Là chức năng hạt nhân của quá trình quản lý

bởi vì kế hoạch là tâp hợp những mục tiêu cơ bản được sắp xếp theo một trình

tự nhất định cùng với một chương trình hành động cụ thể để đạt mục tiêu đã

đề ra Kế hoạch được xây dựng xuất phát từ đặc điểm tình hình của tổ chức vànhững mục tiêu đã định sẵn mà tổ chức có thể hướng tới và đạt được, dưới sựtác động có định hướng của người quản lý

Chức năng tổ chức: Là chức năng quan trọng của quá trình quản lý,

thiết lập cấu trúc của tổ chức và đảm bảo sự phối hợp trong hệ thống tạo thànhsức mạnh của tổ chức để thực hiện thành công kế hoạch đã đề ra Tầm quan

trọng này đã được Lênin khẳng định: “ Tổ chức là nhân tố sinh ra hệ toàn vẹn, biến một tập hợp các thành tố rời rạc thành một thể thống nhất, người ta gọi là hiệu ứng tổ chức”

Chức năng chỉ đạo: Đây là chức năng đặc thù của người quản lý, nó

biểu hiện rất rõ nét năng lực của người quản lý Đó là sự điều hành, điềuchỉnh hoạt động của hệ thống nhằm thực hiện đúng kế hoạch đã đề ra để đạtđược mục tiêu đã định Nó đòi hỏi người quản lý phải luôn theo sát các hoạtđộng, các trạng thái vận hành của hệ thống và đề ra được những biện pháp

điều chỉnh, uốn nắn kịp thời sao cho hệ thống vận hành không làm thay đổimục tiêu đã định của hệ thống.

Chức năng kiểm tra đánh giá: Người quản lý muốn hoàn thành được

trọng trách của mình một cách hiệu quả nhất thì không bao giờ được coi nhẹchức năng này Bởi vì chính chức năng này giúp cho người quản lý thu thậpđược những thông tin ngược từ đối tượng quản lý trong quá trình vận hànhcủa hệ thống Nhờ đó mà đánh giá được trạng thái vận hành của hệ thống rasao so với kế hoạch đã đề ra và như vậy sẽ đánh giá được kế hoạch khả thiđến mức độ nào? Nguyên nhân của sự thành công, thất bại? Cần điều chỉnh,

bổ sung những gì vào nội dung kế hoạch để đạt được mục tiêu? Và cũng nhờ

có chức năng này mà người quản lý rút ra cho mình những bài học kinhnghiệm để thực hiện các quá trình quản lý tiếp theo được hiệu quả hơn nữa

Điều cần chú ý đối với người quản lý là bốn chức năng của quản lý có

quan hê ̣̣chặt chẽ với nhau , được thực hiện liên tiếp, phối hợp và bổ sung cho

nhau tạo thành chu trình quản lý Trong chu trình này, yếu tố thông tin luôn cómặt ở tất cả các giai đoạn, nó vừa là điều kiện vừa là phương tiện không thể thiếu khi thực hiện các chức năng quản lý

Quản lý là sự tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lýđến khách thể quản lý bao gồm nhiều giải pháp khác nhau thông qua cơ chếquản lý nhằm sử dụng có hiệu quả nhất các tiềm năng, các cơ hội của hệ thống

để đạt tới mục tiêu đặt ra trong điều kiện biến động của môi trường Điều nàycũng xác lập rằng quản lý phải có một cấu trúc và vận động trong một môitrường xác định, cấu trúc hệ thống quản lý bao gồm các yếu tố trong sơ đồđơn giản sau:

MÔI TRƯỜNG QUẢN LÝ

Cơ chế quản lý Mục tiêu

Sơ đồ 1.2 Cấu trúc hệ thống quản lý

Xã hội ngày càng phát triển, các loại hình lao động ngày càng phongphú, phức tạp, tinh vi thì hoạt động quản lý càng có vai trò quan trọng vàquyết định để tổ chức đạt tới mục tiêu bằng con đường ngắn nhất nhưng đạthiệu quả cao nhất

Liên quan đến đối tượng là con người nên trong quá trình điều hành quản lý, các nhà quản lý phải biết kết hợp hài hòa các yếu tố tâm lý, xã hội, kinh tế, giáo dục Hay nói cách khác là cần vận dụng tốt các nguyên tắc: Nguyên tắc đảm bảo tính Đảng, nguyên tắc tập trung dân chủ, nguyên tắc đảmbảo tính khoa học và thực tiễn trong quá trình quản lý

1.3.1.2 Quản lý giáo dục

Giáo dục là một hoạt động đặc trưng của lao động xã hội Đây là mộthoạt động chuyên môn nhằm thực hiện quá trình truyền đạt và lĩnh hội kinhnghiệm lịch sử xã hội qua các thế hệ, đồng thời là một động lực thúc đẩy sựphát triển của xã hội Để hoạt động này vận hành có hiệu quả, giáo dục phảiđược tổ chức thành các cơ sở, tạo nên một hệ thống các cơ sở giáo dục, điềunày dẫn đến một tất yếu là phải có một lĩnh vực hoạt động có tính độc lậptương đối trong giáo dục, đó là công tác quản lý giáo dục để quản lý các cơ

sở giáo dục có trong thực tiễn.

Trong quá trình nghiên cứu về lĩnh vực quản lý giáo dục, các nhà nghiêncứu giáo dục đã đƣa ra những khái niệm khác nhau về quản lý giáo dục

Theo chuyên gia giáo dục Liên Xô M.I.Kônđacôp thì “Quản lý giáo dục

là tập hợp những biện pháp: Tổ chức, phương pháp cán bộ, kế hoạch hóa, … nhằm đảm bảo sự vận hành bình thường của các cơ quan trong hệ thống giáo dục để tiếp tục phát triển và mở rộng hệ thống cả về mặt chất lượng cũng như

Theo quan niệm của GS Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý giáo dục là hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý (hệ giáo dục) nhằm làm cho hệ vận hành theo đương lối và nguyên lý giáo dục của Đảng, thực hiện được các tính chất của nhà trường Xã hội chủ nghĩa Việt Nam, mà tiêu điểm hội tụ là quá trình dạy học, giáo dục thế hệ trẻ, đưa giáo dục tới mục tiêu dự kiến, tiến lên trạng thái mới về chất”

Tác giả Phạm Viết Vƣợng quan niệm rằng: “Mục đích cuối cùng của quản lý giáo dục là tổ chức quá trình giáo dục có hiệu quả để đào tạo lớp thanh niên thông minh, sáng tạo, năng động, tự chủ, biết sống và biết phấn đấu vì hạnh phúc của bản thân và của xã hội”

Theo PGS Trần Kiểm: “Quản lý giáo dục là tác động có hệ thống, có

kế hoạch, có ý thức và hướng đích của chủ thể quản lý ở các cấp khác nhau nhằm mục đích đảm bảo sự hình thành nhân cách cho thế hệ trẻ trên cơ sở nhận thức và vận dụng những quy luật chung của xã hội cũng như các quy luật của quản lý giáo dục, của sự phát triển tâm lý và thể lực của trẻ em”

Và theo tác giả Đặng Quốc Bảo thì: “Quản lý giáo dục theo nghĩa tổng quát là hoạt động điều hành phối hợp của các lực lượng xã hội nhằm thúc đẩy công tác đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu của xã hội”

Những khái niệm trên tuy có cách diễn đạt khác nhau nhưng tựu chung

thì Quản lý giáo dục được hiểu là sự tác động có tổ chức, có định hướng phù

hợp với quy luật khách quan của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý nhằmđưa hoạt động giáo dục ở từng cơ sở và của toàn bộ hệ thống giáo dục đạt tớimục tiêu đã định

Ta có thể biểu diễn các yếu tố của quản lý giáo dục trong sơ đồ sau:

Phương pháp QL

Chủ thể quản lý

Công cụ quản lý

Sơ đồ 1.3 Các yếu tố quản lý giáo dục 1.3.1.3 Quản lý nhà trường

Theo tác giả Phạm Minh Hạc: “Quản lý nhà trường ở Việt Nam là thựchiện đường lối giáo dục của Đảng trong phạm vi trách nhiệm, đưa nhà trườngvận hành theo nguyên lý giáo dục để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đàotạo với thế hệ trẻ và với từng học sinh”

Bản chất của việc quản lý nhà trường là quản lý hoạt động giảng dạy,quản lý hoạt động học tập và các hoạt động giáo dục khác trong nhà trường.Thông qua quá trình quản lý làm sao đưa các hoạt động từ trạng thái này sangtrạng thái khác để dần đạt được các mục tiêu giáo dục Các hoạt động trongnhà trường bản thân nó đã có tính giáo dục song cần có sự quản lý, tổ

chức chặt chẽ mới phát huy được hiệu quả của bộ máy.

Mục tiêu của quản lý nhà trường:

- Đảm bảo kế hoạch giáo dục kế tiếp, tuyển sinh HS vào đúng số lượngtheo kế hoạch giáo dục hằng năm, đúng chất lượng theo quy định của BộGD&ĐT Duy trì sĩ số HS và hạn chế tối đa số HS lưu ban, bỏ học

- Đảm bảo chất lượng, hiệu quả, quá trình dạy học và giáo dục, tiếnhành các hoạt động giáo dục theo đúng chương trình, đảm bảo đạt yêu cầucủa các môn học và hoạt động giáo dục

- Xây dựng đội ngũ GV của nhà trường đồng bộ, có đủ loại hình và chấtlượng ngày càng cao Xây dựng đội ngũ nhân viên phục vụ có nghiệp vụtương ứng thích hợp, am hiểu về đặc thù giáo dục trong công việc của mình

- Từng bước hoàn thiện, nâng cao CSVC, trang thiết bị, phương tiện -

Trong lý luận và thực tiễn khẳng định, quản lý nhà trường gồm hai loại:

- Quản lý các chủ thể bên ngoài nhà trường nhằm định hướng và tạo điều kiện cho nhà trường hoạt động và phát triển

- Quản lý các chủ thể bên trong nhà trường nhằm cụ thể hoá các chủtrương đường lối, chính sách giáo dục thành các kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo,kiểm tra để đưa nhà trường đạt các mục tiêu đề ra

Tóm lại, Quá trình giáo dục trong nhà trường được xem như một thểthống nhất gồm 6 thành tố có mối quan hệ gắn bó với nhau Quản lý nhà trường chính là quản lý các thành tố của quá trình dạỵ̣học và có thể mô tả bằng hình sau:

Sơ đồ 1.4 Quản lý nhà trường

Trường THCS là một loại hình trường trong hệ thống GDQD Việt Nam,

vì vậy Quản lí nhà trường THCS cũng chính là quản lý nhà trường nhưng trong

một phạm vi xác định của một đơn vị giáo dục nền tảng đó là nhà trường THCS

Vì thế quản lý nhà trường THCS là vận dụng tất cả các nguyên lý chung củaquản lý giáo dục để đẩy mạnh hoạt động của nhà trường theo mục tiêu đào tạocủa cấp học, đó là: Mục tiêu chung của giáo dục THCS là củng cố và phát triểnnhững kết quả của giáo dục Tiểu học, tiếp tục hình thành cho học sinh những cơ

sở nhân cách của con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, có học vấn phổ thông cơbản, có những hiểu biết cần thiết về kĩ thuật và hướng nghiệp để có thể tiếp tụchọc THPT, trung học chuyên nghiệp, học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động.Học xong THCS, học sinh có những năng lực chủ yếu sau đây: năng lực thíchứng với thay đổi trong thực tiễn để tự chủ, tự lập trong lao động, trong cuộc sống

và hóa nhập với môi trường nghề nghiệp; năng lực hành động trên cơ sở có kiếnthức tức là học để làm trên cơ sở để biết; năng lực ứng xử, biết sống thân ái và cótrách nhiệm cùng gia đình và tập thể, cộng đông; năng lực tự học, cụ thể là hiếuhọc, ham thích tiếp thu và tìm tòi cái mới, biết cách tự học và học suốt đời Tronggiai đoạn phát triển của đất nước hiện nay, cấp THCS có vai trò quan trọng, cónhiệm vụ cung cấp nhu cầu học vấn cơ sở cho toàn dân, do đó việc quản lý lại có

ý nghĩa đặc

biệt quan trọng Chất lượng, hiệu quả giáo dục THCS sẽ thấp nếu công tácquản lý bị buông lỏng, không phù hợp Và ngược lại, dù trong những điềukiện khó khăn nhưng nếu biết cách quản lý phù hợp, biết vận dụng linh hoạt

và sáng tạo đối với từng hoàn cảnh cụ thể sẽ phát huy được nội lực, sẽ nângcao chất lượng hiệu quả giáo dục

Quản lý nhà trường nói chung, quản lý nhà trường THCS học nói riêng

về bản chất là quản lý con người Điều đó tạo cho các chủ thể (người dạy vàngười học) trong nhà trường một sự liên kết chặt chẽ không những chỉ bởi cơchế hoạt động của những tính quy luật khách quan của một tổ chức xã hội –nhà trường, mà còn bởi hoạt động chủ quan, hoạt động quản lý của chính bảnthân giáo viên và học sinh Trong nhà trường, giáo viên và học sinh vừa là đốitượng, vừa là chủ thể quản lý Với tư cách là đối tượng quản lý, họ là đốitượng tác động của chủ thể quản lý (hiệu trưởng), với tư cách là chủ thể quản

lý, họ là người tham gia chủ động, tích cực vào hoạt động quản lý chung vàbiến nhà trường thành hệ tự quản lý Cho nên, quản lý nhà trường không chỉ

là trách nhiệm riêng của người hiệu trưởng, mà là trách nhiệm chung của tất

cả các thành viên trong nhà trường

1.3.2 Biện pháp quản lý

Để tồn tại, con người phải lao động, khi xã hội ngày càng phát triển thì

xu hướng lệ thuộc lẫn nhau trong cuộc sống và lao động cũng phát triển theo

Vì vậy, con người có nhu cầu lao động tập thể, hình thành nên cộng đồng và

xã hội Trong quá trình hoạt động của mình, để đạt được những mục tiêu, cánhân phải có biện pháp như là dự kiến kế hoạch, sắp xếp tiến trình, tiến hành

và tác động lên các đối tượng bằng cách nào đó theo khả năng của mình Haynói cách khác, đây chính là các biện pháp quản lý giúp con người đạt đượcmục tiêu đã định Trong quá trình lao động tập thể lại càng không thể thiếuđược các biện pháp quản lý, chẳng hạn như: xây dựng kế hoạch hoạt động, sựphân công điều hành chung, sự hợp tác và tổ chức công việc, các tư liệu laođộng …

Có nhiều khái niệm khác nhau về biện pháp quản lý, theo F.W.Taylor:

“Biện pháp quản lý là sự tác động chỉ huy, điều khiển các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người để chúng phát triển hợp quy luật, đạt mục đích đề ra và đúng ý chí của người quản lý”.

Khi tìm hiểu về các biện pháp quản lý cũng cần phải xem xét khái niệmphương pháp quản lý Phương pháp quản lý là tổng thể các cách thức tácđộng có thể và có chủ định của chủ thể quản lý lên đối tượng và khách thểquản lý nhằm đạt được mục tiêu đề ra Như vậy, phương pháp quản lý là kháiniệm rộng hơn khái niệm biện pháp quản lý Phương pháp quản lý có vai tròquan trọng trong hệ thống quản lý, biện pháp quản lý là cần thiết trong quátrình quản lý Quá trình quản lý là quá trình thực hiện các chức năng quản lýtheo đúng các nguyên tắc đã được xác định, các nguyên tắc đó được vận dụng

và được thực hiện thông qua các phương pháp quản lý nhất định và biện phápquản lý phù hợp Vì vậy, việc vận dụng các phương pháp quản lý cũng như ápdụng các biện pháp quản lý là nội dung cơ bản của quản lý

Tóm lại, biện pháp quản lý là cách làm, cách giải quyết những côngviệc cụ thể của công tác quản lý nhằm đạt được mục tiêu quản lý Hay nóicách khác, biện pháp quản lý là những phương pháp quản lý cụ thể trongnhững sự việc cụ thể, đối tượng cụ thể và tình huống cụ thể

1.3.3 Nội dung quản lý hoạt động bồi dưỡng HSG ở các trường THCS

1.3.3.1 Công tác kế hoạch

Kế hoạch hoá là chức năng quản lý đầu tiên trong bốn chức năng quản

lý cơ bản Có ba nội dung chủ yếu của chức năng kế hoạch hóa: Xác định,hình thành các mục tiêu, phương hướng phát triển cho tổ chức; Xác định vàbảo đảm các nguồn lực để đạt được mục tiêu; Quyết định những biện pháp tốtnhất để đạt được các mục tiêu đó

Nhiệm vụ chủ yếu của chức năng kế hoạch hoá trong quản lý giáo dục:

- Khi tiến hành chức năng kế hoạch, người quản lý giáo dục các cấp cầnxác định những mục tiêu cần để phát triển giáo dục và quyết định những biện

pháp có tính khả thi (phù hợp với quan điểm, đường lối theo từng giai đoạn phát triển của đất nước và địa phương).

- Các mục tiêu và biện pháp tương ứng phải được thể hiện bằng các loại

kế hoạch như: kế hoạch chiến lược, kế hoạch năm học, kế hoạch tác nghiệp

Kế hoạch chiến lược thường có thời hạn từ 3 đến 5 năm cho một tổ

chức và dài hạn hơn 10 đến 15 năm cho một ngành hoặc một quốc gia Trong

đó các bước hoạt động chi tiết được vạch ra để đạt được mục tiêu chiến lược.Những kế hoạch này hướng vào những vấn đề lớn như: cần phải hoạt độngnhư thế nào để đáp ứng được các điều kiện đang thay đổi; cần phân bố nguồnlực như thế nào trong phạm vi tổ chức; những hành động nào cần tiến hành đểtạo nên một nỗ lực chung, thống nhất và có sức mạnh trong toàn bộ tổ chức để

có thể đạt được mục tiêu chiến lược

Kế hoạch năm học, có thời hạn từ 1 năm trở lên, là những cách thức

được vạch ra để hỗ trợ cho việc triển khai kế hoạch chiến lược cũng như đạtđược các mục tiêu chiến thuật

Kế hoạch tác nghiệp có thời hạn dưới 1 năm, thậm chí có thời hạn tính

theo tháng, tuần, ngày Trong đó các biện pháp được hoạch định để triển khai

kế hoạch năm học và đạt được mục tiêu tác nghiệp

1.3.3.2 Công tác tổ chức

Chức năng tổ chức có hai vai trò chủ yếu trong quá trình quản lý:

Thứ nhất, vai trò hiện thực hoá các mục tiêu theo kế hoạch đã xác định.

Nếu chức năng kế hoạch cho phép người quản lý hình dung trước kết quảhoặc đích cuối cùng cần đạt được như thế nào, thì chức năng tổ chức chophép họ khẳng định liệu kết quả đó chắc chắn sẽ thành công hay không

Thứ hai, chức năng tổ chức có khả năng tạo ra sức mạnh mới của một tổ

chức, cơ quan, đơn vị thậm chí của cả một hệ thống nếu việc tiếp nhận, phânphối và sắp xếp các nguồn lực được tiến hành khoa học, hợp lý và tối ưu Sứcmạnh mới của tổ chức có thể mạnh hơn nhiều lần so với khả năng vốn có của nó

Do vậy, vai trò này còn được nhấn mạnh bằng cụm từ "hiệu ứng tổ chức".

1.3.3.3 Công tác chỉ đạo

Chức năng chỉ đạo là một chức năng quan trọng và cần thiết cho việc hiệnthực hóa các mục tiêu, do đó khi thực hiện chức năng chỉ đạo trong quản lý giáodục phải quán triệt phương châm “duy trì - ổn định - đổi mới - phát triển” Thựchiện chức năng chỉ đạo thực chất là những hành động xác lập quyền chỉ huy và

sự can thiệp của người cán bộ quản lý trong toàn bộ quá trình quản lý, là huyđộng mọi lực lượng vào việc thực hiện kế hoạch và điều hành nhằm đảm bảo chomọi hoạt động trong tổ chức diễn ra trong kỷ cương, trật tự Thực hiện chức năngchỉ đạo trong quản lý cần đảm bảo những vấn đề sau:

Thực hiện quyền chỉ huy và hướng dẫn triển khai các nhiệm vụ Người

lãnh đạo với quyền hạn và trách nhiệm của mình phải giao nhiệm vụ cụ thểcho từng cá nhân, tập thể trong đơn vị theo kế hoạch, đúng vị trí công tác của

họ thông qua những quyết định quản lý

Thường xuyên đôn đốc, động viên Cùng với việc giao và hướng dẫn thực

hiện nhiệm vụ, quản lý còn phải thường xuyên đôn đốc thuộc cấp thực hiệnnhiệm vụ bảo đảm tiến độ và chất lượng Động viên kịp thời nhằm phát huy mọikhả năng của con người vào quá trình thực hiện mục tiêu của tổ chức

Giám sát và điều chỉnh: Thực hiện hoạt động giám sát nhằm thu thập

thông tin về thực trạng thực hiện kế hoạch đã được xác định, kịp thời pháthiện những điển hình tốt để phổ biến, những khó khăn để giúp đỡ, khắc phục,những thiếu sót để kịp thời uốn nắn hoặc điều chỉnh kế hoạch nếu không sátthực tiễn hoặc do tình hình khách quan có những biến đổi

Thúc đẩy các hoạt động phát triển Tạo động lực thúc đẩy mọi người ham

thích, mong muốn hoàn thành tốt nhiệm vụ và duy trì năng suất lao động cao

1.3.3.4 Công tác kiểm tra

Về mặt hình thức, kiểm tra là chức năng thứ tư của quá trình quản lýđồng thời chuẩn bị cho một quá trình quản lý tiếp theo Song kiểm tra khôngphải là giai đoạn cuối cùng trong hoạt động quản lý cũng không phải hoạtđộng đan xen mà là một quá trình liên tục về thời gian, bao quát về

không gian Khi nghiên cứu về Đánh giá trong giáo dục, tác giả Nguyễn Đức

Chính cho rằng: “Bất kỳ khâu nào của quản lý giáo dục cũng cần tới đánh giá Không có đánh giá thì hệ thống quản lý giáo dục sẽ trở thành một hệ thống một chiều Đây là một cơ chế quản lý giáo dục không khoa học và không hoàn thiện Khi có đánh giá, quản lý giáo dục mới nhận được phản hồi, mới kịp thời phát hiện ra các vấn đề và giải quyết chúng Giáo dục là một hệ thống quản lý hai chiều kiểu khứ hồi Như vậy có thể nói đánh giá là một nhân tố đảm bảo cho quản lý giáo dục có tính khoa học và hoàn thiện” Kiểm tra là công cụ quan trọng

để nhà quản lý phát hiện ra những sai sót và có biện pháp điều chỉnh Kiểm tragóp phần đôn đốc việc thực hiện kế hoạch với hiệu quả cao giúp cho việc đánhgiá khen thưởng chính xác những cá nhân và tập thể có thành tích, đồng thờiphát hiện được những lệch lạc để uốn nắn, sửa chữa kịp thời Thông qua kiểmtra, các hoạt động sẽ được thực hiện tốt hơn và giảm bớt sai sót có thể nảy sinh,cũng như tiền đề cho quá trình hoàn thiện và đổi mới Tuy nhiên, kiểm tra phảiphản ánh đúng bản chất và nhu cầu của hoạt động nhà trường Hoạt động kiểmtra phải tiến hành thường xuyên, có hệ thống, có mục đích, có kế hoạch rõ ràngsuốt năm học Phải sử dụng các tiêu chuẩn biểu mẫu dễ hiểu, tận dụng, phù hợpvới trình độ và hoàn cảnh nhà trường

1.3.3.5 Công tác thông tin

Hoạt động quản lý bao giờ cũng gắn liền với thông tin Thông tin đượccoi như hệ thần kinh của hệ thống quản lý Bất kỳ hoạt động quản lý nào cũngđều liên quan đến thông tin Việc nghiên cứu thông tin, hệ thống đảm bảothông tin và các biện pháp hợp lý hóa hệ thống đảm bảo thông tin sẽ giúpnâng cao hiệu quả của hoạt động quản lý Dưới đây là một số yêu cầu vềthông tin quản lý nhà trường:

- Thông tin phải chính xác, phản ánh trung thực thực trạng của đốitượng quản lý, của môi trường quản lý Đồng thời, thông tin phải có tính đầy

đủ, lôgic, tránh tình trạng thừa hoặc thiếu thông tin, thông tin cần thì lại không

có Thông tin phải có tính nhất quán, có luận cứ, không có các chi tiết thừa hoặc tự mâu thuẫn.

- Các thông tin phải có tính kịp thời nếu không thông tin sẽ trở thành lỗithời và vô ích Các thông tin phải có tính hệ thống và tổng hợp Thực chất củayêu cầu này là thông tin được kết hợp với nhau về mặt lịch sử hoặc lôgic, thunhận được theo một thứ tự và trình tự nghiêm ngặt mới có thể phục vụ cho việc quản lý một cách có hiệu quả

- Thông tin phải có tính kinh tế, yêu cầu này liên quan đến tính tối ưu, tính hiệu quả trong hoạt động thông tin của quản lý

- Thông tin phải có tính pháp lý Các thông tin dưới dạng chỉ thị đềuphải hợp lý, phù hợp với chủ trương của cấp trên Các công văn, chỉ thị gửicấp dưới được coi như văn bản pháp quy

1.3.4 Các yếu tố có tác động đến quản lý hoạt động bồi dưỡng HSG

1.3.4.1 Quy chế dạy học và quy chế quản lý hoạt động dạy học

Quy chế dạy học và quy chế quản lý hoạt động dạy học là những chủtrương, chính sách của Đảng, Nhà nước, các chỉ thị, hướng dẫn giảng dạy của

Bộ GD&ĐT, Sở GD&ĐT và của Phòng GD&ĐT có ý nghĩa vô cùng quantrọng trong việc thực hiện mục tiêu quản lý hoạt động bồi dưỡng HSG vànâng cao chất lượng giáo dục toàn diện

Quy chế dạy học và quy chế quản lý hoạt động dạy học là cơ sở pháp lý

để sắp xếp tổ chức, xây dựng cơ chế quản lý, điều hành nhân sự, xác định mụcđích, nội dung, chương trình và kế hoạch bồi dưỡng HSG

Dưới đây là một số yêu cầu của quy chế dạy học và quy chế quản lýhoạt động dạy học ở các trường hiện nay:

- Không được trái với luật, chính sách của Đảng, Nhà nước và của địa phương

- Nội dung tuyên truyền phải ngắn gọn, chính xác, khoa học và phải được cập nhật thường xuyên

- Hình thức tuyên truyền phù hợp với giáo viên, học sinh, ban đại diện cha mẹ học sinh, ….

- Nâng cao hiệu lực của quy chế và coi đó là nhiệm vụ chính trị của bản thân.

1.3.4.2 Năng lực CBQL và đội ngũ GV

Năng lực CBQL và chất lượng đội ngũ GV có ảnh hưởng sâu sắc đếnchất lượng bồi dưỡng HSG của nhà trường Đội ngũ GV là lực lượng nòngcốt quyết định tới chất lượng của một cơ sở giáo dục Chính vì vậy, nâng caonăng lực CBQL và chất lượng đội ngũ GV là một nhiệm vụ trọng tâm nhằmthực hiện có hiệu quả mục tiêu giáo dục Nó là nguồn nhân lực tham gia trựctiếp hoặc gián tiếp vào hoạt động bồi dưỡng HSG

1.3.4.3 Chất lượng học sinh và chất lượng tuyển sinh đầu vào

Chất lượng của học sinh là kết quả phản ánh về động cơ, tinh thần, thái

độ trong quá trình giáo dục và được thể hiện qua hai mặt giáo dục là: Học lực(văn hóa) và Hạnh kiểm (đạo đức) Chất lượng hai mặt dùng để đánh giá khảnăng, trình độ nhận thức, lính hội tri thức của học sinh Hai mặt giáo dục nàyluôn có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, thể hiện kết quả học tập và rèn luyệncủa HS

Để đáp ứng mục tiêu đào tạo của nhà trường thì chất lượng tuyển sinhđầu cấp có một ý nghĩa cực kỳ quan trọng Công tác tuyển sinh phải giúp nhàtrường tuyển được những học sinh có kết quả học tập thuộc loại xuất sắc ởbậc Tiểu học, có năng khiếu, ý chí trong học tập để các em tiếp tục được bồi

dưỡng và phát triển 1.3.4.4 Cơ sở vật chất và trang thiết bị dạy học

Cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học là một phần không thể thiếu trong quá trình dạy học Nó là yếu tố tác động trực tiếp đến quá trình giáo dục,góp phần quyết định đến chất lượng giáo dục của nhà trường Việc khai thác,

sử dụng đồ dùng, thiết bị dạy học, đồ dùng thí nghiệm có tác dụng rất quan trọng trong việc rèn kỹ năng cho HS

1.3.4.5 Môi trường giáo dục và môi trường dạy học

Gia đình, nhà trường và xã hội là ba môi trường liên kết, có mối quan

hệ gắn bó chặt chẽ với nhau trong quá trình hình thành và phát triển nhân cáchcủa mỗi học sinh Chính vì vậy, nhà quản lý phải xây dựng được mối quan hệtốt giữa gia đình, nhà trường và xã hội nhằm:

- Thống nhất quan điểm, nội dung, phương pháp giáo dục

- Huy động mọi lực lượng của cộng đồng chăm lo cho sự nghiệpgiáo

dục, xây dựng phong trào học tập và môi trường giáo dục lành mạnh, tạo điềukiện thuận lợi cho hoạt động bồi dưỡng HSG

1.3.4.6 Công tác thi đua, khen thưởng

Công tác thi đua, khen thưởng là một trong những biện pháp quản lý.Khen thưởng đúng, kịp thời và thích đáng sẽ tạo ra động lực, động viên, cổ vũlòng nhiệt tình sự say mê sáng tạo của mỗi GV và HS

1.4 Các quy định của cơ quan quản lý về bồi dưỡng HSG đối với trường THCS trong bối cảnh hiện nay

- Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI Đảng Cộng sản ViệtNam ngày 12/01/2011 nhấn mạnh một trong những nhiệm vụ chủ yếu pháttriển đất nước 5 năm 2011-2015 là “Phát triển, nâng cao chất lượng giáo dục

và đào tạo, chất lượng nguồn nhân lực”

-Trong chiến lược phát triển giáo dục 2011 – 2020 khẳng định: “Giáodục và đào tạo có sứ mệnh nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồidưỡng nhân tài, góp phần quan trọng phát triển đất nước, xây dựng nền văn hoá

và con người Việt Nam”; “Phát triển giáo dục phải thực sự là quốc sách hàngđầu, là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước và của toàn dân”; “Đầu tư cho giáo dục làđầu tư phát triển.” Đồng thời đề cập một trong những quan điểm chỉ đạo pháttriển giáo dục là: “Phải chú trọng thỏa mãn nhu cầu phát triển của mỗi ngườihọc, những người có năng khiếu được phát triển tài năng” và một trong nhữnggiải pháp về đổi mới giáo dục là: “ Chú trọng xây dựng các cơ sở giáo dục tiêntiến, trọng điểm, chất lượng cao để đào tạo bồi dưỡng các tài năng”

- Nghị quyết số 40/NQ/2000/QH10 ngày 09 tháng 12 năm 2000 của Quốc hội về “đổi mới chương trình giáo dục phổ thông”.

- Ngày 25 tháng 11 năm 2011, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Quychề thi chọn HSG cấp quốc gia theo quyết định số 56/2011/TT-BGDĐT Điều

2 của quy chế này nêu rõ: “Thi chọn học sinh giỏi cấp quốc gia nhằm độngviên, khuyến khích người dạy và người học phát huy năng lực sáng tạo, dạygiỏi, học giỏi; góp phần thúc đẩy việc cải tiến, nâng cao chất lượng dạy vàhọc, chất lượng công tác quản lý, chỉ đạo của các cấp quản lý giáo dục; đồngthời phát hiện người học có năng khiếu về môn học để tạo nguồn bồi dưỡng,thực hiện mục tiêu đào tạo nhân tài cho đất nước”

- Ngày 12 tháng 12 năm 2011, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Quychế đánh giá, xếp loại học sinh THCS và học sinh THPT theo quyết định số58/2011/TT-BGDĐT

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Chương 1 đã đề cập tới các vấn đề về đào tạo - bồi dưỡng người tài nóichung, bồi dưỡng học sinh giỏi nói riêng ở một số nước trên thế giới và ở ViệtNam, đồng thời đã nêu được mục đích của công tác bồi dưỡng học sinh giỏi.Tác giả cũng đã cố gắng làm sáng tỏ một số khái niệm cơ bản về bồi dưỡnghọc sinh giỏi như: năng lực, năng khiếu, tài năng; Các giai đoạn phát triển tàinăng; Khái niệm học sinh giỏi và học sinh giỏi môn học cấp THCS; Nhữngbiểu hiện của học sinh giỏi cần được chú ý trong tuyển chọn, bồi dưỡng họcsinh giỏi Đã hệ thống hoá và làm rõ những vấn đề cơ bản về quản lý và biệnpháp quản lý Ở phần này, khái niệm về quản lý nhà trường, các biện phápquản lý, đặc biệt là biện pháp quản lý công tác bồi dưỡng học sinh giỏi ởtrường THCS đã được đề cập đến một cách khá sâu sắc Đây chính là nềntảng lý luận để tác giả luận văn định hướng nghiên cứu thực trạng quản lýcông tác bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường THCS và đề xuất các biện phápquản lý công tác này ở chương 3 dưới đây