SỰ HÌNH THÀNH PHÁT TRIỂN QUAN HỆ VIỆT-MỸ.doc (2).DOC

SỰ HÌNH THÀNH PHÁT TRIỂN QUAN HỆ VIỆT-MỸ.

Lời Nói Đầu

Trong số các xu hớng mang tính toàn cầu nổi lên trong mấy thậpniên gần đây, xu hớng chủ đạo thờng đợc đề cập đến là toàn cầu hoá.Toàn cầu hoá, trên thực tế là xu hớng đợc khởi xớng từ các nớc phát triển.Nhng cho đến nay nó đã và đang kéo tất cả các nớc, kể cả các nớc chậmphát triển nhất vào quỹ đạo của mình nh một tất yếu lịch sử Nó đangthiết định những nguyên tắc mới của cuộc chơi trên bàn cờ thế giới chotất cả các nớc mà không phân biệt lớn hay nhỏ, phát triển hay kém pháttriển Cũng vậy, Mỹ và Việt Nam không nằm ngoài "cuộc chơi" này

Đối với nớc ta, với bớc chuyển sang hệ thống kinh tế thị trờng mởcửa, xu hớng này cũng đang tác động rất mạnh, có ảnh hởng to lớn vàtoàn diện đến tất cả các khía cạnh của đời sống kinh tế-chính trị-xã hội.Trong đó, việc thiết lập quan hệ thơng mại với Mỹ- một siêu cờng kinh tếthế giới đang là một trong những vấn đề bức xúc cần thúc đẩy

Về phía Mỹ, sau hơn 20 năm áp đặt lệnh cấm vận kinh tế và tuyệtgiao mối quan hệ với Việt Nam, đến nay Mỹ đã dần tháo bỏ những bức t-ờng cấm đó để thực hiện quá trình bình thờng hoá quan hệ với Việt Namtrong đó mục tiêu kinh tế đợc coi là cơ sở, nền tảng chủ yếu trên nguyêntắc đôi bên cùng có lợi, đồng thời đây cũng là kết quả tất yếu khách quancủa tiến trình toàn cầu hoá đang đợc thúc đẩy ngày càng mạnh mẽ

Do từ khi kết thúc chiến tranh năm 1975 đến năm 1991, mối quan

hệ Việt Mỹ hầu nh bị lãng quên nên trong bản luận văn này, ngời viết muốnphân tích về mối quan hệ đó từ năm 1991 đến nay, bắt đầu từ mối quan hệngoại giao đến việc ký kết các hiệp ớc kinh tế, tháo gỡ các rào cản thơngmại và tài chính và việc ký kết một hiệp định thơng mại cũng nh nhữngtriển vọng của mối quan hệ này

Trong quá trình làm tiểu luận không thể tránh khỏi những thiếu sót

em mong nhận đợc ý kiến đóng góp của thầy cô và bạn đọc

Chơng I

Sự hình thành phát triển quan hệ Việt-Mỹ

Hiện nay trong chiến lợc toàn cầu của mình, Mỹ đã có những thayđổilớn theo hớng tập trung phát triển kinh tế Trong bối cảnh Châu Âu -một

địa bàn giao lu kinh tế truyền thống đang có xu hớng phát triển ôn hoà thìmột Châu á năng động đầy hấp dẫn đã thu hút đợc ngày càng nhiều sựquan tâm của Oasinhtơn

I.Vị thế của Châu á và chính sách của Mỹ

1.1 Châu á khu vực kinh tế phát triển năng động và tiềm tàng của một trung tâm kinh tế thế giới.

Khu vực Châu á sẽ khắc phục đợc khó khăn trớc mắt và tiếp tục pháttriển năng động, đạt tốc độ tăng trởng cao hơn so với các khu vực kháctrên thế giới

"Các nền kinh tế Châu á chắc chắn sẽ phát triển và thịnh vợng, cũng nh sẽtạo ra những sự thần kỳ mới về phát triển kinh tế" Đó là lời phát biểu tạihội nghị cấp cao các doanh nghiệp của ASEAN tại Kualalumpur của Bộtrởng bộ ngoaị thơng Trung Quốc Thạch Quảng Sinh tháng 4/2000 Ôngcũng cho rằng khu vực Đông á có thể lại tạo ra một sự thần kỳ mới vềkinh tế nếu các nớc trong khu vực này rút ra đợc những bài học kinhnghiệm từ cuộc khủng hoảng tài chính kinh tế từ năm 1997

Châu á, với Nhật Bản nổi lên không những nh một nền kinh tế thống trịkhu vực mà còn là một cực của thế giới, cùng những nền kinh tế mớiCNH (Nies) Hàn Quốc, Hồng Kông, Singapore, Đài Loan đang vơn lên

đầy thách thức với các cờng quốc kinh tế trong khu vực và thế giới, theosau đó là sự trỗi dậy của "các con rồng nhỏ" Thái lan, Malaixia,Indonêxia Đặc biệt là sự góp mặt của Trung Quốc _ một tiềm năng kinh

tế đang bùng nổ và là một sự cạnh tranh nguy hiểm cho bất cứ một cựckinh tế thế giới nào trong tơng lai Với kết cấu 3 tầng nh vậy, Nớc Pháttriển ( Nhật Bản), các nền kinh tế mới CNH (NIEs), các nớc ASEAN,Trung Quốc và các nớc đang phát triển khác- đang kết tạo thành mô hình

" đàn sếu bay" trong đó Nhật Bản là con chim đầu đàn Một số nhà khoahọc còn cho rằng Châu á có khả năng trong "Kịch Bản Châu á" tức là ra

đời khối châu á hoạt động trong khuôn khổ 'đồng yên' Theo thực định, "Kịch Bản Châu á" đợc hình thành do hai hớng phát triển kinh tế chínhtrị : Một hớng do các nguyên nhân bên ngoài tạo ra và một hớng khác dotiến trình của các sự kiện bên trong sinh ra Thứ nhất, các mâu thuẫn th-

ơng mại giữ một bên là Đông á, một bên là Mỹ và Tây âu đã đạt đến độgay gắt trong đó Nhật Bản, các nớc Đông Bắc á, Đông Nam á luôn nêucao chủ nghĩa khu vực Thứ hai, thơng mại bên trong khu vực và cácdòng đầu t qua lại đang đợc tăng cờng đến mức tất yếu là cơ sở cho dòngliên kết chính trị Trong trờng hợp đó, một chính sách chung sẽ đợc đa ra

và hoạt động phù hợp với tổ chức thơng mại thế giới (WTO) , bao quát tấtcả các lĩnh vực thơng mại, hoạt động đầu t và kinh tế vĩ mô mà điều nàycuối cùng sẽ dẫn đến hình thành khu vực tự do Đông á hoặc thị trờngchung Đông á

Hơn nữa, một lý do thúc đẩy quan hệ kinh tế quốc tế, mậu dịch nội khuvực phát triển mạnh mẽ cũng đợc giải thích bằng sự không đồng đều vềtrình độ phát triển giữa các nớc trong khu vực Nó có nghĩa là mô hìnhphân công lao động nhiều tầng đã đợc các nớc trong khu vực, đặc biệt nớc

đang phát triển, khai thác bằng cách thực hiện chiến lợc mở cửa nền kinh

tế thu hút công nghệ cao và phát huy những thế lợi so sánh của mình

Do đó, trong những năm qua buôn bán giữa các nớc Đông á với nhau,giữa Đông á với các nớc khác trong khu vực Châu á -Thái bình Dơng đãtrở thành động lực chính thúc đẩy sự phát triển của cả khu vực Các Công

ty xuyên quốc gia chuyển trọng tâm chiến lợc đầu t vào Đông á TỷTrọng mậu dịch giữa các nớc trong khu vực đã tăng từ 37% đến 40%trong những năm trớc khủng hoảng

Cùng với xu thế toàn cầu hoá và khu vực hoá trên thế giới, châu á cũnghình thành nhiều chơng trình hợp tác kinh tế khu vực và tiểu khu vực:Khu vực mậu dịch tự do ASEAN , vùng kinh tế Đông á, vùng kinh tế

Đông Bắc á, vùng kinh tế Hoàng Hà, Hoa Nam, các tam giác, tứ giáctăng trởng giữa các nớc ASEAN.

Vừa qua, Châu á phải trải qua một cơn lốc khủng hoảng tài chính kinh

tế nhng cho đến nay kinh tế các nớc Châu á hầu nh đã vợt qua khủnghoảng nhanh hơn dự kiến và đang trên đà phục hồi vững chắc NgoàiTrung Quốc, Đài Loan, Niudilân, ấn Độ tránh đợc tác động lớn của cuộckhủng hoảng thì mức tăng trởng của các nền kinh tế đang phát triển đạt3,4% trong năm 1999 so với mức 1,9% trong năm 1998 và đã vợt quakhỏi thời kỳ tồi tệ nhất, hứa hẹn một tơng lai phát triển rực rỡ hơn

 Châu á-khu vực thu hút vốn đầu t trực tiếp nớc ngoài (FDI) lớnnhất thế giới

 Theo ngân hàng thế giới (WB), năm 1995 Đông á nhận đợc 54

tỷ USD FDI đầu t vào nhóm các nớc có thu nhập thấp và trungbình Nớc nhận FDI lớn nhất là Trung Quốc với hơn 38 tỷ USDtrong năm 1995 so với 28 tỷ USD năm 1993, chiếm 42% tổngFDI vào các nớc có thu nhập thấp và trung bình của thế giới, gấphơn 6 lần nớc nhận FDI lớn thứ 2 là Malaixia Năm 1996, FDIvào Trung Quốc lên tới 40 tỷ USD, tăng 15% so với năm1995.Theo báo cáo của tổ chức ngoại thơng Nhật Bản( JETRO),FDI của thế giới vào các nớc đang phát triển tăng với mức 2 con

số trong mấy năm qua, trong đó hơn 60% vốn đầu t đó đã đợc

đổ vào khu vực Đông á

 Trong 2 năm 1987 và 1988 dòng vốn đổ vào các nớc Châu á

đàn phát triển chỉ khoảng 30 đến 40 tỷ USD /năm Nhng đếnnăm 1996 con số này lên tới gần 300 tỷ USD /năm Điều đócàng khẳng định mạnh mẽ nhận định của UNCTAD : " tầm vócngày càng lớn và sự năng động của Châu á đang phát triển đãlàm cho khu vực này ngày càng trở nên quan trọng đối với cáccông ty siêu quốc gia, đối với các thị trờng rộng mở hay để khaithác các nguồn tài nguyên hữu hình và vô hình của khu vực nàycho mạng lới sản xuất của thế giới Đặc biệt, cuộc khủng hoảngtài chính 1997 trở thành nguyên nhân dẫn đến sự mở cửa trở lạicho đầu t trực tiếp nớc ngoài mạng mẽ hơn rất nhiều Chỉ riêngtrong năm 1998, Hàn Quốc đã nhận đợc 8 tỷ USD _ FDI, TháiLan cũng nhận đợc 8 tỷ USD chiếm gần 8% GNP Đến năm

2000, Châu á ( không kể Nhật Bản) có khả năng đuổi kịp và vợtTây Âu về thu hút FDI Các nghành chế tạo, đặc biệt là nghànhviễn thông và kỹ thuật thông tin sẽ là những nghành dẫn đầu vềthu hút FDI vaò năm 2000

1.2 Lợi ích của Mỹ ở khu vực Châu á - Thái Bình Dơng.

Sau khi chiến tranh lạnh kết thúc, đặc biệt B.Clinton lên nắm quyền,vấn đề kinh tế đã đợc các nhà lãnh đạo Mỹ coi là trọng tâm trong chínhsách đối ngoại của mình Họ đã đa ra một khái niệm mới về an ninh quốcgia - an ninh kinh tế và chọn khu vực Châu á - Thái bình Dơng làm nòngcốt

Thứ nhất, tiềm năng tăng trởng cao, liên tục của Đông á ( trung bình7% từ năm 1965 - 1993) theo mô hình hớng về xuất khẩu đã mở rộngquan hệ mậu dịch với phần còn lại của thế giới Khu vực này đợc đánh giá

là trung tâm tiêu thụ lớn nhất, đang dẫn đầu trong cuộc chạy đua toàn cầuvào thế kỷ 21 Hơn nữa, việc trao đổi dịch vụ giữ hai bờ Thái bình dơngrất sôi động So với các nớc Châu á ven bờ thái bình dơng, Mỹ là nớc cólợi thế so sánh về xuất khẩu và dịch vụ Vì vậy, nếu nhập khẩu dịch vụ từ

Mỹ, các nớc này sẽ có điều kiện tiết kiệm đợc các nguồn của sự tăng

tr-ởng bền vững mà Mỹ theo đuôỉ để bớc vào thế kỷ 21 Hiện nay Châu áthái bình dơng chiếm 1/2 GNP và 40% ngoại thơng thế giới Nếu năm

1980, tổng kim nghạch trao đổi mậu dịch của Mỹ với khu vực Châu Thái bình Dơng đạt xấp xỉ mức buôn bán với Tây Âu thì năm 1991 chỉ số

á-đó đã vợt 40% so với mức buôn bán Mỹ-Tây Âu đạt 315 tỷ USD

Thứ hai, Châu á- Thái bình Dơng rất quan tâm đến việc đầu t vào cơ sởhạ tầng kinh tế nền tảng để phát triển các ngành dịch vụ liên quan, tạotiền đề sản xuất, chuyển giao công nghệ Đây là cơ hội lớn để Mỹ nângcao hiệu quả sử dụng vốn cũng nh tỷ suất lợi nhuận của vốn đầu t thôngqua hàng loạt các dự án đầu t của các công ty, tập đoàn có thế lực về kinh

tế, thực hiện sự bành trớng sức mạnh về kinh tế và nâng cao uy tín chínhtrị của Mỹ tại khu vực Ngoài ra, lợi ích của Mỹ tại Châu á- Thái Bình D-

ơng cũng không nằm ngoài hình thức viện trợ và cho vay vốn với quy môlớn, lãi suất hạ để đặt điều kiện về chính trị kinh tế trói buộc các nớc đangphát triển vào quỹ đạo điều khiển của mình

Thứ ba, Châu á -Thái Bình Dơng đối với Mỹ cũng là nơi đắc địa đểphát huy lợi thế so sánh, di chuyển t bản, nâng cao năng suất và quantrọng có thể khắc phục phần nào tình trạng lão hoá sản phẩm bằng cáchchuyển các ngành nghề tơng đối lạc hậu sang nớc này, để thay thế vào đóbằng sự bứt phá mới về công nghệ hiện đại, phát huy tối đa sản xuất trongnớc

Thứ t, Châu á với các nớc nh Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore, ĐàiLoan đều có xu hớng chú trọng tới việc tạo nền tảng công nghệ riêng củamình Điều này có lợi ích không nhỏ đối với Mỹ trong việc trao đổi hợptác để có đợc tính đa dạng khi tiếp cận với các kỹ thuật mới bên ngoài nớc

Mỹ mà vẫn giảm thiểu đợc các chi phí R&D và những rủi ro khác Châu

á-Thái Bình Dơng luôn là tiềm tàng những lợi ích to lớn về kinh tế-chínhtrị-thơng mại mà Mỹ hằng theo đuổi Để phát huy mạnh mẽ " mảnh đất"

đợc coi là"không có nơi nào quan trọng hơn khi Mỹ tiến hành khôi phụcnền kinh tế của mình", Mỹ luôn cố gắng duy trì sự cân bằng lực lợngtrong khu vực, dùng các liên minh quân sự, căn cứ quân sự để ngăn chặnmột cách có hiệu quả các nguy cơ gây bất ổn trong khu vực Đây cũng làmột ý nghĩa chiến lợc to lớn về mặt địa lý _chính trị đối với Hoa Kỳ

1.3 Chiến lợc Châu á-Thái Bình Dơng trong chiến lợc toàn cầuMỹ.

Chiến lợc toàn cầu của Mỹ với căn cứ chính là lục địa Châu Mỹ xuấtkích hớng ra Thái bình Dơng và Đại Tây Dơng để xây dựng một chiến lợcbá chủ toàn cầu Châu Âu, châu á-Thái Bình Dơng, Trung Đông đều làtrọng điểm chiến lợc ngoại giao của Mỹ Chiến lợc này đợc thực thi vớitên gọi "cam kết và mở rộng", lấy dân chủ hoá toàn cầu làm nội dung chủyếu và dùng an ninh kinh tế cùng với thực lực quân sự làm hậu thuẫn,tham dự và mở rộng các công việc quốc tế và khu vực, từ đó thựch hiệnvai trò lãnh đạo thé giới của Mỹ Nh vậy, chiến lợc châu á thái bình dơng

là sự triển khai chiến lợc toàn cầu này, mang đầy đủ tính chất và mục tiêu

mà Mỹ theo đuổi

Nội dung của Chiến lợc bao gồm:

 Tăng cờng quan hệ an ninh: Trong lĩnh vực an ninh, quân sự,chính quyền Oashinhton duy trì các mối quan hệ an ninh với cácnớc đồng minh truyền thống nh Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan,Philipin, Australia, trong đó hợp tác an ninh Mỹ , Nhật có tầmquan trọng số một

 Đẩy mạnh các hoạt động thơng mại và liên kết kinh tế:

 Củng Cố quan hệ đồng minh với Nhật Bản

 Cải thiện và phát triển quan hệ với Trung Quốc

II Chính sách của Mỹ đối với Việt Nam:

Quan hệ Hoa kỳ và Việt Nam là quan hệ giữ một nền kinh tế hùngmạnh nhất thế giới với một nớc đang phát triển nằm khiêm tốn trên bán

đảo Đông Dơng thuộc Đông Nam á với diện tích bằng 1/30 diện tích Hoa

Kỳ, GNP bằng 1/360 GNP Hoa Kỳ, GNP đầu ngời bằng 1/100 GNP đầungời của Hoa kỳ

Gần 20 năm kể từ khi kết thúc cuộc chiến tranh năm 1975, Mỹ thực thichính sách cấm vận Việt Nam về kinh tế với việc duy trì các đạo luật,chính sách kiềm chế sự phát triển của Việt Nam Mối quan hệ Việt -Mỹtrong giai đoạn này chỉ là những thơng lợng về tù binh chiến tranh Cho

đến năm 1991, khi tổng thống Clinton lên nắm quyền, với chơng trình 5

điểm về kinh tế đối ngoại nhằm mục tiêu chính là ổn định nền kinh tế Mỹ

và Thế giới, coi thơng mại là nhân tố u tiên đối với an ninh Mỹ, tăng cờngvai trò lãnh đạo của Mỹ trong giới tài chính quốc tế, mở rộng thị trờngsang các nớc đang phát triển và Việt Nam cũng nằm trong chơng trìnhnày Quán triệt tinh thần của bối cảnh mới trên chiến trờng quốc tế, đốivới Việt Nam, Mỹ tiến hành chuyển từ đối đầu sang đối thoại, "khép lạiquá khứ, hớng tới tơng lai", mở rộng quan hệ ngoại giao để đẩy mục tiêukinh tế lên hàng đầu nh một sự triển khai để chiến lợc toàn cầu của mìnhtại khu vực Châu á Thái Bình Dơng mà Đông Nam á là một tiêu điểm Việt Nam với dân số gần 80 triệu ngời, trong đó nguồn nhân lực dồi dàocần cù, giá nhân công thấp, đội ngũ trí thức trẻ năng động, cùng nguồn tàinguyên thiên nhiên phong phú cha đợc khai thác, đặc biệt là tiềm năng vềdầu mỏ, nông lâm hải sản quả là hứa hẹn về một thị trờng tiêu thụ lớnkhi mà mức sống của ngời dân ngày càng đợc cải thiện, nhu cầu tiêu dùng

và thẩm mỹ ngày càng cao Những lợi thế kinh tế kể trên đã thu hút mạnh

mẽ giới kinh doanh quốc tế Hơn nữa, sức hấp dẫn của thị trờng này cũng

đợc xét đến nhờ vị trí địa lý chính trị quan trọng khi Việt Nam nằm ởtrung tâm của tuyến đờng biển huyết mạch từ Bắc á xuống Đông Nam á

và ấn Độ Dơng Đối với Mỹ, Việt Nam còn có ý nghĩa địa lý -chính trịtrong việc kiềm chế Trung Quốc Ngoài ra, Việt Nam có quân cảng chiếnlợc Cam Ranh, từ đó có thể khống chế một vùng rộng lớn ở Đông Nam á Khoảng 3 tháng ( tính từ đầu tháng 10/1995) sau khi tổng thống BillClinton tuyên bố bình thờng hoá quan hệ Việt Mỹ, hội đồng thơng mạiMỹ-Việt do Visginia Foot làm chủ tịch đã công bố một tài liệu ghi nhậnrằng hiện nay Mỹ rất mong muốn đợc tham gia vào việc phát triển ViệtNam Tuy dung lợng thị trờng cha đợc lớn mạnh và VN cha phải là trọngtâm trong chiến lợc Châu á Thái Bình Dơng của Mỹ đối với Việt Nam tấtyếu hớng tới nới lỏng cấm vận, bình thờng hoá mối quan hệ, mở rộng thịtrờng, đẩy mạnh xuất khẩu

III Chính sách của Việt Nam đối với Hoa Kỳ và sự cần thiết phải

thúc

đẩy quan hệ Việt -Mỹ

Khi tổng thống Mỹ Bill Clinton tuyên bố : " Giờ đây chúng ta có thểtiến tới một nền tảng chung Bất kể những gì đã chia sẻ chúng ta trớc đây,chúng ta hãy xếp vào quá khứ Hãy để cho giờ phút này là một thời điểm

để hàn gắn và thời điểm kiến tạo" thì cũng là lúc Việt Nam mở cửa đónnhận luồng gió mới của xu hớng toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế quốc tế,trong đó việc " khép lại quá khứ , hớng tới tơng lai " đối với Mỹ cũng nằmtrong chiến lợc này Đó cũng là lúc cả hai nớc đều ý thức đợc tiềm năngcủa việc bình thờng hoá quan hệ và việc ký kết một hiệp định thơng mạisong phơng giữa hai nớc Việc bình thờng hoá đợc bắt đầu từ sự thiết lập

mối quan hệ ngoại giao bằng cách đặt ĐSQ ở thủ đô của hai nớc, tiếp đó

là việc nới lỏng cấm vận, dỡ bỏ các rào cản kinh tế thơng mại Trong hainăm qua, Mỹ và Việt NAm đã tiến hành đàm phán về hiệp định thơng mạisong phơng (BTA) và đã đạt đợc một thoả thuận trên nguyên tắc cho các

điều khoản của hiệp định này

BTA là bớc khởi đầu cho việc thực hiện dần dần những thay đổi thiếtchế quan hệ kinh tế trong nhiều năm Việt Nam nhất thiết phải tiến hànhnhững thay đổi này để hội nhập kinh tế và tham gia vào tổ chức thơng mạithế giới (WTO) Tự do hoá thơng mại phải đợc thực hiện cùng lúc vớinhiều loại hình cải cách kinh tế khác Đối với VN, ích lợi quan trọng nhất

mà BTA đem lại là giành đợc quy chế quan hệ thơng mại bình thờng củaHoa Kỳ Quy chế này sẽ giúp các nhà xuất khẩu Việt Nam tiếp cận đợcvới thị trờng tiêu dùng lớn nhất thế giới, và mặt khác nó giúp VN trởthành nơi hấp dẫn các công ty nớc ngoài đầu t vào thị trờng xuất khẩu của

VN Năm 1998, Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ chủ yếu là hàng tiêu dùng

nh cà phê, gia vị, dầu ăn, hải sản, đạt 553 triệu USD Nếu có quy chế NTR( Quan hệ mậu dịch bình thờng) hàng VN xuất khẩu vào Mỹ có thể lên tới

800 triệu USD, chủ yếu là hàng may mặc Hiệp định thơng mại cũng sẽtạo điều kiện cho các công ty Mỹ thâm nhập vào khu vực dịch vụ nh viễnthông, bảo hiểm, ngân hàng Nó là một yếu tố rất quan trọng để giúp sảnphẩm của VN có sức cạnh tranh trên thị trờng Quốc tế Ngoài ra, tiếp cậnvới thị trờng Hoa Kỳ cũng tăng khả năng thu hút đầu t nớc ngoài của VNtiến tới việc phát triển nhiều nghành CN mới Từ đó, sự gia tăng nhiềunghành nghề mới sẽ tạo ra hàng triệu việc làm cho ngời dân, dẫn đến việcnâng cao chất lợng cuộc sống cho toàn thể nhân dân Việt nam

Trong thời điểm hiện nay, khi mà tăng trởng kinh tế hàng năm suy giảm

từ đỉnh cao 9,5% năm 1995 xuống dới 5% năm 1999, đầu t trực tiếp nớcngoài kích thích chính của sự tăng trởng đã tụt xuống 600 triệu USD năm

1999 mức thấp nhất kể từ năm 1992, thì nó đợc coi nh là nhân tố quantrọng trong ban lãnh đạo VN nhận thấy đầu t của Mỹ vào VN là cách thứcchính để VN quay ngợc các tỷ lệ tăng trởng đang giảm sút Cho tới nay

Mỹ mới chỉ là nguồn đầu t nớc ngoài đứng thứ 9 tại VN và thu hút dới 5%xuất khẩu của VN Một hiệp định thơng mại song phơng có thể làm thay

đổi các con số này bằng việc Mỹ chấp nhận tạo u đãi thuế theo MFN cho

VN, qua đó dành cho các nhà xuất khẩu của VN các mức thuế nh đợc ápdụng đối với các nớc khác đã đợc nhận MFN Ký kết đợc hiệp định thơngmại với Mỹ, VN sẽ có cơ hội tiến gần hơn với việc nhận đợc lợi tức thơngmại từ Mỹ dới hệ thống u đãi phổ cập (GSP), quy chế cho phép nhiềuhàng nhập khẩu từ các quốc gia kém phát triển hơn vào thị trờng Mỹ màkhông bị đánh thuế Hơn nữa, các quan chức VN coi hiệp định thơng mạisong phơng là một bớc đệm quan trọng tiến tới gia nhập WTO Họ khôngchỉ coi BTA là việc cần thiết để giành sự ủng hộ của Mỹ cho việc VN gianhập WTO, mà họ còn coi các tiến trình đàm phán và thực hiện hiệp địnhnày là hữu ích cho việc nâng cao các hệ thống kinh tế, quy định và luậtpháp theo tiêu chuẩn của WTO

Về phía Mỹ, các quan chức chính quyền cũng nói rằng bản hiệp định

th-ơng mại song phth-ơng này sẽ hối thúc VN hớng tới một XH dân chủ hơnbởi nó gắn Chính phủ (VN) vào việc thực hiện những cải cách thị trờng,xiết chặt vòng luật pháp, hội nhập hoàn toàn các xí nghiệp của VN vàonền kinh tế toàn cầu, và về kinh tế trao quyền hợp pháp cho cá nhân Vềmặt chiến lợc, Chính quyền lập luận rằng cùng với các BTA mới hoàn tấtvới Campuchia và Lào, BTA Mỹ -VN sẽ khuyến khích sự ổn định khu vựcthông qua việc hội nhập một cách êm ả Đông Dơng vào cộng đồng toàncầu và khu vực

ChơngII Quan hệ kinh tế thơng mại của Việt Nam và Mỹ

từ 1991đến nay

I Lịch sử và thực trạng quan hệ kinh tế thơng mại Việt -Mỹ từ 1991 cho đến trớc khi ký kết hiệp định thơng mại.

1.1 Giai đoạn trớc khi bình thờng hoá (1991-1994)

Tháng 4/1991, chính quyền BUSH đã trao cho các quan chức VN một lộtrình trong đó vạch ra những bớc mà VN và Mỹ, mỗi bên sẽphải thực hiện

để tiến tới bình thờng hoá các quan hệ đã bị đình chỉ về căn bản kể từ khikết thúc chiến tranh năm 1975 Theo lộ trình này, sự tiến bộ vcủa VNtrong việc giúp giải quyết vấn đề POW/MIA là các vấn đề khác sẽ đợc

Mỹ đáp lại bằng một loạt những bớc cụ thể nhằm mở rộng các quan hệ

Lộ trình này gồm 4 giai đoạn mà kết thúc bằng việc Mỹ sẽ thiết lập cácquan hệ ngoại giao, cấp địa vị buôn bán tối huệ quốc và ủng hộ việc các

tổ chức tài chính quốc tế (IFI) giúp đỡ các nhu cầu không cơ bản của conngời ở VN

Năm 1992, Mỹ đã cung cấp3 triệu USD viện trợ nhân đạo cho Việt Nam

đồng ý tái thiết liên lạc viễn thông trực tiếp với VN, đồng ý cho phép cáccông ty thơng mại Mỹ bán hàng để đáp ứng nhu cầu con ngời cơ bản ở

VN và loại bỏ những hạn chế với các dự án ở VN do các tài chính phichính phủ("NGOs") Mỹ thực hiện

Vào tháng 7 /1993, đáp lại sự tiến bộ của chính phủ VN, Mỹ đã thôiphản đối việc khôiphục các dự án của IFI Ngay sau đó, vào tháng9/1993,chính quyền Clinton đã gia hạn thêm lệnh cấm vận thơng mại nhng lạicho phép các công ty Mỹ đâú thầu các dự án phát triển ở VN do IFI tàitrợ

1.2 Giai đoạn sau khi bình thờng hoá ( Từ 1994 đến nay)

1.2.1 Bãi bỏ lệnh cấm vận:

Tháng 2/1994, tổng thống Clinton đã bãi bỏ lệnh cấm vận buôn bán kéodài ở VN và tuyên bố cho phép có những giao dịch tài chính thơng mại làgiao dịch mới khác với VN và các công dân VN Cùng ngày 3/2 Tổngthống còn tuyên bố ý định cho phép lập các văn phòng phi ngoại giaoWashington và HN Đợc Mỹ coi nh là một điều kiện tiên quyết, một hiệp

định giải quyết các tài sản ngoại giao và những yêu cầu còn tồn tại khác

đã đợc ký kết các tài sản ngoại giao và những yêu cầu còn tồn tại khác đã

đợc ký kết tại HN vào ngày 28/1/1995 và chính thời điểm đó các VP nàyphải có một quan chức phụ trách ngoại thơng nào tiếp theo tuyên bố3/2/1994 là việc xem xét lại địa vị của VN trong hệ thống những quy địnhkiểm soát xuất khẩu Mỹ

1.2.2 Thiết lập các quan hệ ngoại giao.

Vào ngày 11/7/1995, tổng thống Clinton đã tuyên bố rằng VN và Mỹ sẽthiết lập mối quan hệ ngoại giao bằng việc trao đổi đại sứ Hành động này

đã có nhiều hàm ý quan trọng đối với giới kinh doanh Mỹ Trớc khi các

đại sứ quán vận hành với đầy đủ chức năng và quan hệ kinh tế đợc chínhphủ Mỹ bảo hộ, tất nhiên sẽ phải hoàn tất

1.2.3 Đối xử tối huệ quốc

Việc thiết lập quan hệ ngoại giao chỉ là sự khởi đầu của một quá trìnhphải tuân thủ trớc khi chính phủ Mỹ có thể mở rộng địa bàn buôn bán tốihuệ quốc (MFN) cho VN và trớc khi các công ty Mỹ có thể cảm thấy antoàn về các công việc làm ăn và đâù t của mình ở VN Tối huệ quốc đềcập đến một đơn vị buôn bán có tiêu chuẩn công bằng hay bình thờng Đó

là sự đối xử không phân biệt mà Mỹ áp dụng với những đối tác thơng mạicủa mình Đó là tiêu chuẩn nâng đỡ, làm nền tảng cơ sở cho những mốiquan hệ thơng mại bình thờng giữa Mỹ và hầu hết tất cả các đôí tác buônbán của Mỹ Hiện nay, Mỹ từ chối đối xử MFN chỉ với một số nớc nh:Việt Nam, Cuba, Campuchia, Lào, Bắc Triều Tiên, Tuy Mỹ có dànhMFN cho Lybia và Irắc nhng việc cấm vận về buôn bán chống lại nhữngnớc này đã khiến địa vị tối huệ quốc của họ trở thành vô giá trị

Để phân biệt các sản phẩm đợc hởng MFN và các sản phẩm không đợchởng địa vị đó, Mỹ đã duy trì một bản thuế quan gồm hai cột hoặc haidanh sách về các loại thuế Cột 1 thực tế đợc phân thành 2 phần chung và

đặc biệt, Phần chung của cột cho thấy thuế suất áp dụng cho những hànghoá đợc chế tạo ở những nớc đợc hởng đại vị tối huệ quốc ; phần đặc biệtcủa cột liệt kê các thuế quan u đãi hoặc đối xử đặc biệt mà Mỹ áp dụngtheo các hiệp định thơng mại đặc biệt nh hiệp định mậu dịch tự do Bắc

Mỹ Cột 2 cho thấy thuế xuất áp dụng cho những hàng hoá của những nớckhông đợc hởng MFN Thuế quan của cột 2, trong nhiều trờng hợp, hếtsức cao

Sự khác nhau giữa thuế suất tối huệ quốc và thuế suất không tối huệquốc là đáng kể Đó là vì thuế quan tối huệ quốc đợc giảm đều đặn theothời gian do kết quả của các cuộc thơng lợng buôn bán nhiều bên trong đó

Mỹ và các bạn hàng của Mỹ đồng ý giảm thuế quan mà họ áp dụng chocác hàng hoá của nhau trên cơ sở có đi có lại Trong khi đó thuế quan ởcột 2 vẫn không thay đổi kể từ khi chúng đợc định ra lần đầu Thuế quantối huệ quốc trung bình của các hàng hoá hoà nhập vào thị trờng Mỹ là d-

ới 4% còn thuế quan trung bình trong cột 2 là trên 50% Do đó không cógì đáng ngạc nhiên là mặt hàng xuất khẩu hàng đầu của VN cho đến naychỉ là cà phê (VN xuất khẩu gần 30 triệu USD sang Mỹ vào năm 1994,trở thành nớc cung cấp lớn thứ 5 của Mỹ)

Trớc khi có vòng thơng lợng của hiệp định chung về thuế quan và mậudịch (GATT) Mỹ chỉ đối xử tối huệ quốc với những nớc đã thơng lợng cáchiệp ớc buôn bán tay đôi Về sau, cùng với việc hình thành GATT Mỹ đãchấp nhận nghĩa vụ của GATT là phải mở rộng địa vị tối huệ quốc vô điềukiện cho tất cả các thành viên của GATT, kể cả những nớc mà Mỹ cha th-

ơng lợng một hiệp định buôn bán tay đôi nào

Tuy vậy, những lo ngại về chủ nghĩa cộng sản đã dẫn đến Quốc hội vàchính quyền Mỹ đến chỗ đình chỉ tối huệ quốc đối với các nớc cộng sản.Theo đạo luật hiện hành ban hành ngày 3/1/1975, tổng thống Mỹ đã phảitiếp tục từ chối đối xử tối huệ quốc với bất cứ nớc nào đã bị từ chối địa vị

đó vào ngày ban hành đạo luật đó Vì (Bắc) VN không đợc hởng địa vị tốihuệ quốc vào ngày 3/1/1975, nên hiện nay VN đợc yêu cầu phải đáp ứng

3 điều kiện để hàng hoá của mình có thể đợc hởng thuế quan tối huệ quốckhi họ có quan hệ buôn bán với Mỹ.

 Khẳng định hoặc bãi bỏ yêu cầu về di c: Tổng thống hoặc phảikhẳng định đợc rằng VN đã cho phép các công dân của mình di

c tự do hoặc phải bãi bỏ yêu cầu về di c đó trên cơ sở cho rằngviệc bãi bỏ đó sẽ đẩy mạnh đợc các mục tiêu di c của Mỹ Theo

điều 603 của Đạo luật mậu dịch năm 1974, tổng thống có thểkhẳng định rằng một nớc không có nền kinh tế thị trờng khônghợp tác với Mỹ để tiến hành kiểm kê đầy đủ những ngời Mỹ bịmất tích trong chiến tranh ("MIA" để cho những ngời còn sốnghồi hơng hoặc trả lại những di vật của họ

 Hiệp định thơng mại song phơng: Mỹ và VN phải ký với nhaumột hiệp định thơng mại để dành cho nhau sự đối xử khôngphân biệt Loại hiệp định này Mỹ đã thơng lợng với nhiều chínhphủ cộng sản trớc đây và hiện nay đảm bảo bảo vệ quyền sở hữutrí tuệ, việc có sẵn các thủ tục bảo vệ nếu nhập khẩu tăng gây ra

đe doạ gây rối loạn thị trờng trong nóc và các tiêu chuẩn phân

xử trong trờng hợp xảy ra bất đồng buôn bán Nếu là một hiệp

định 3 năm thì phải đợc cả hai viện quốc hội thông qua Tuyvậy, một khi đợc thông qua, nó sẽ tự động gia hạn thêm 3 nămnữa

 Phê chuẩn quốc hội: Bớc thứ 3 để đối xử tối huệ quốc đối vớicác hàng xuất khẩu của VN sang Mỹ là sự phê chuẩn của quốchội đối với hiệp định mậu dịch Một khi đợc trình bày cho quốchội thì hiệp định mậu dịch này có thể bị chất vấn gay gắt cả vềlịch sử quan hệ với VN bởi vì quốc hội rất chú ý các vấn đềnhân quyền, nh các cuộc tranh luận xảy ra suốt 5 năm qua mỗikhi việc gia hạn địa vị tối huệ quốc của Trung Quốc đặt ra trớcQuốc hội đã cho thấy Cụ thể trong khung cảnh VN, cơ quannghiên cứu của Quốc hội (CRS) đã lu ý rằng " Những phàn nàn

về việc vi phạm quyền con ngời" (nh bắt bớ tuỳ tiện và ngợc đãi)tại VN đã gây xôn xao d luận quốc tế Hơn nữa CRS còn chúthích rằng " những hoạch định chính sách trong quốc hội vàchính phủ Mỹ luôn nhấn mạnh sự quan tâm đặc biệt của họ tớiphần đông tù nhân ở VN, cảnh cáo rằng nhân quyền là một vấn

đề trung tâm trong chính sách đối ngoại của Mỹ và cũng khôngchỉ liên quan đến chính sách đối với VN"

1.2.4 Những thành tựu

Ngày 10/3/1998, th ký báo chí Nhà Trắng ra thông báo cho biết TổngThống Bill Clinton đã ký quyết định bãi miễn áp dụng điều luận bổ sungJackson Vanik đối với Việt Nam Việc bãi miễn này cùng với các quy

định có liên quan và việc bãi bỏ đạo luật viện trợ nớc ngoaì và đạo luậtNgân hàng XNK sẽ cho phép Việt Nam tham gia vào các chơng trìnhkhuyến khích xuất khẩu có hỗ trợ đầu t của Mỹ.Trong đó có chơng trìnhliên quan đến Ngân hàng XNK , CTy đầu t t nhân ra nớc ngoài (OPIC),cục hàng hải (MADRAD) và cơ quan phát triển quốc tế (AID)> Sự hỗ trợcủa các CTy này sẽ giúp cho CTy Mỹ đang hoạt động ở Việt NAm cạnhtranh một cách có hiệu quả trên thị trờng Việt Nam

Theo đó, Việt Nam và Hoa kỳ cùng hớng tới nhau trong mối quan hệ vềnhu cầu XNK các mặt hàng mang tính chất bổ sung lẫn nhau Hoa Kỳ h-ớng tới Việt Nam nh một thị trờng đông dân đầy tiềm năng ở Châu á.Còn Việt Nam hớng tới Mỹ nh một thị trờng có nền công nghệ kỹ thuật

hiện đại và nguồn vốn dồi dào bậc nhất thế giới Hoa Kỳ đang hớng vềChâu á trong khi Việt Nam hớng tới các chuẩn mực thơng mại thế giới Đến nay, hầu hết các hãng lớn nh: Microsft, Kilon, Kodak, General,Cocacola, Dial , đều đã xuất hiện tại Việt Nam Mặc dù mới thâm nhậpthị trờng song các sản phẩm trên đã nhanh chóng chiếm đợc cảm tình, thuhút thị hiếu của khách hàng Việt Nam.nhờ chiến lợc Marketing rầm rộ,chất lợng sản phẩm cao, nguồn vốn lớn ,.

Sau khi lệnh cấm vận đợc huỷ bỏ, hàng Việt Nam đã thâm nhập vào thịtrờng Mỹ con đờng Chính ngạnh Bia Sài Gòn hiện đã có mặt ở các tiểubang Colorado, Washington, Orgon, Kanas , với chất lợng đợc đánh giácao hơn hẳn bia Trung Quốc vốn đã có mặt ở thị trờng Hoa Kỳ từ rất lâu Năm 1995 hãng Bitis cũng đã đặt VPĐD tại New York để mở rộng buônbán hàng Giày dép sang Hoa Kỳ

Theo số liệu của Bộ Thơng mại Mỹ, con số về giá trị hàng XNK giữahai nớc còn lớn hơn nhiều Kim ngạch mậu dịch Việt _Mỹ năm 1994 đãtăng lên gần 224 triệu USD so với 62 triệu năm 1993 ( tăng hơn 30 lần) và

đạt trên 1 tỷ USD năm 1996

a Về Thơng Mại:

 Xuất khẩu Việt Nam sang Mỹ

Năm 1994, Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ lợng hàng hoá trị giá 50,45triệu USD trong đó hàng nông nghiệp là 38,3 triệu (chiếm 76% giá trịhàng xuất khẩu sang Hoa Kỳ ) và hàng phi nông nghiệp chỉ chiếm 12,15triệu (tơng ứng 24% ) Năm 1995, kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ đạt198,966 triệu USD ( chiếm 76% giá trị hàng xuất khẩu sang Mỹ) và hàngphi nông nghiệp đạt 47,417 triệu USD (24%)

Nh vậy, xét về mặt cơ cấu, mặt hàng xuất khẩu chủ yếu của Việt Namsang Mỹ trong năm 1994, 1995 là thuộc nhóm nông, lâm, thuỷ sản,.Trong nhóm này, cà phê chiếm phần lớn với kim nghạch 29,969 triệuUSD năm 1994, 145, 174 triệu năm 1995 Hàng Công nghiệp nhẹ củaViệt Nam cũng bắt đầu xâm nhập thị trờng Mỹ với kim ngạch năm 1995

đạt 24,4 triệu USD trong đó hàng dệt may chiếm chủ yếu gần 20 triệuUSD Năm 1996, chỉ trong 9 tháng đầu năm, giá trị kim ngạch XNK sang

Mỹ đạt 232,595 triệu USD trong đó hàng NN chỉ còn chiếm 46% ( 106,5triệu USD) và hàng phi NN là 54%(126,203 triệu USD) Trong năm 1996,nhóm hàng giày dép đã nổi lên nh một điểm sáng với kim ngạch vợtnhóm hàng dệt may Nhóm hàng CN nặng và khoáng sản đã có bớcchuyển biến tích cực Hai năm 1994-1995 nhóm hàng này chiếm tỷ lệ rấtnhỏ, chủ yếu là xuất khẩu thiếc (1994: 106.000 USD, 1995: 799.000USD) Trong năm 1996 ta đã bắt đầu xuất khẩu dầu thô sang Mỹ và đạt trịgiá 80,6 triệu USD, báo hiệu sự tăng mạnh kim ngạch nhóm mặt hàng nàytrong tơng lai Tuy xuất hiện muộn song giá trị của mặt hàng này đãchiếm vị trí thứ hai, sau cà phê trong danh mục các mặt hàng Mỹ nhậpkhẩu nhiều nhất từ Việt Nam

 Nhập Khẩu của Việt Nam từ Mỹ:

Ngay năm đầu tiên sau khi Mỹ huỷ bỏ lệnh cấm vận đối với Việt Namhàng nhập khẩu từ Mỹ đã tăng mạnh về số lợng và phong phú đa dạng vềchủng loại Năm 1993, chỉ có 4 nhóm hàng đợc phép xuất khẩu sang ViệtNam nhng trong năm 1994, số nhóm hàng đã tăng lên 35 Các mặt hàngchủ yếu xuất sang Việt Nam là máy móc và thiết bị, phân bón, ô tô, thiết

bị viễn thông

Kim ngạch nhập khẩu hàng từ Mỹ năm 1994 đạt giá trị 172,223 triệuUSD Năm 1995, con số này đã tăng vọt lên 252,860 triệu USD Trong