Quá trình hình thành, phát triển công ty cổ phần và vai trò của nó trong nền kinh tế Việt Nam .DOC

Quá trình hình thành, phát triển công ty cổ phần và vai trò của nó trong nền kinh tế Việt Nam

Lời nói đầu

Công ty cổ phần là hình thức kinh tế mới xuất hiện khi nớc ta chuyển sang nền kinh

tế nhiêu thành phần Đại hội VI (năm 1986) tiếp đó là các đại hội VII và VIII của Đảng

đã đề ra đờng lối đổi mới sâu săc và toàn diện đất nớc, trong đó đổi mới về kinh tế lànhiệm vụ trọng tâm và đổi mới hệ thống doanh nghiệp nhà nớc là khâu quan trọng nhất.Trong 10 năm qua thực hiện dờng lối đổi mới của Đảng và Nhà nớc, Trung ơng đã banhành rất nhiêu văn bản sắp xếp và đổi mới quản lý các hình thức kinh tế Trong đó xâydựng công ty cổ phần là hình thức trọng tâm và quan trọng nhất, giúp các doanh nghiệpthích nghi dần với các qui luật của kinh tế thị trờng trong bối cảnh nên kinh tế mở, hộinhập quốc tế Từ năm 1991 đến nay ở nớc ta có rất nhiêu công ty cổ phần đơc thành lập

Sự tồn tại và phát triển của những công ty này trong thời gian qua đã chứng minh hìnhthức sở hữu hỗn hợp theo mô hình công ty cổ phần là một tất yếu khách quan, một xu h -ớng phù hợp với thời đại Là sinh viên nghiên cứu kinh tế, việc nghiên cứu về công ty cổphần và quá tình cổ phần hóa ở Việt Nam là hết sức cấp thiết Đề tài kinh tế chính trị: ”công ty cổ phần và vai trò của nó trong phát triển kinh tế ở nớc ta hiện nay” đã mở ra chosinh viên cơ hội tích luỹ thêm kiến thức về kinh tế

Hình thức đa sở hữu ở Việt Nam là một vấn đề mang tính thời sự và còn rất mới mẻ.Mặt khác do trình độ còn hạn chế, mới làm quen với công việc nghiên cứu viết đề án nênbài viết này không tránh khỏi những sai sót, em rất mong đợc sự góp ý, hớng dẫn của thàycô

Nội dung chính của đề án này nghiên cứu về một số vấn đề cơ bản về công ty cổphần, tóm lợc quá trình cổ phần hóa ở Việt Nam trong thời gian qua và một số biện phápnhằm thúc đẩy quá trình cổ phần hóa ở nớc ta

Bố cục bài này gồm 3 ch ơng chính:

 Chơng 1: "Sự ra đời và phát triển của công ty cổ phần là một quá trình kinh tế

khách quan và vai trò của công ty cổ phần trong phát triển kinh tế’

 Chơng 2: "Quá trình hình thành, phát triển công ty cổ phần và vai trò của nó trong

nền kinh tế Việt Nam ”

 Chơng 3: "Một số giải pháp nhằm đẩy nhanh quá trình hình thành phát triển và

nâng cao vai trò của công ty cổ phần trong nền kinh tế nớc ta thời gian tới”

Phần nội dung

Ch ơng I: Sự ra đời phát triển công ty cổ phần

là một quả trình kinh tế khách quan và vai trò

của công ty cổ phần trong phát triển kinh tế

1.1 Công ty cổ phần là gì?

Công ty cổ phần là hình thức tổ chức phát triển sở hữu hỗn hợp, từ hình thức sở hữuvốn của một chủ sang hình thức sở hữu của nhiều chủ diễn ra trên phạm vi công ty

Công ty cổ phần là loại hình thức tổ chức hay công ty mà vốn của nó do nhiều cổ

đông (thành viên của công ty cổ phần) góp lại thông qua việc mua cổ phiếu do công typhát hành

1.1.1 Vai trò của công ty cổ phần.

- Công ty cổ phần là sản phẩm của xã hội hoá sở hữu phản ánh quá trình tích tụ vàtập trung t bản, nó góp phần đẩy nhanh hơn quá trình này về tốc độ và quy mô và làmxuất hiện những xí nghiệp mà với t bản riêng lẻ không thể thiết lập đợc

- Là kết quả của sự vận động tách biệt của hai mặt của sở hữu thể hiện ở mối quan

hệ giữa quyền sở hữu và quyền kinh doanh, công ty cổ phần ra đời và cho phép mở rộnghoạt động quy mô sản xuất nhanh cóng mà không bị giới hạn bởi thích luỹ của từng t bảnriêng biệt, tạo điều kiện đẩy nhanh quá trình xã hội hoá sản xuất và do đó khiến cho sảnxuất phẩi tiếp nhận các yêu cầu phát triển của nó và làm cho hệ thống ngân hàng, thị tr-ờng chứng khoán và Nhà nớc trở thành một bộ máy kinh tế hoạt động và thực hiện cácchức năng quản lý mà đến nay vẫn nằm trong tay các nhà t bản

- Việc thành lập công ty cổ phần đã trực tiếp mang hình thái t bản xã hội, đối lập với

t bản t nhân

1.1.2 Những u điểm của công ty cổ phần.

- Trách nhiệm vật chất và quyền hạn của từng thành viên (cổ đông) là rất rõ ràng,phân phối công bằng và sòng phẳng (theo tỷ lệ góp vốn)

- Quyền sở hữu và quyền sử dụng (quyền kinh doanh) đợc tách bạch rõ ràng, không

bị sự can thiệp có tính chất hành chính của chính quyền các cấp vào hoạt động sản xuấtkinh doanh

- Do khắc phục đợc tính “vô chủ”, phân phối theo bình quân nên hiệu quả sản xuấtkinh doanh của công ty cổ phần đợc nâng cao

- Cơ chế quản lý của công ty cổ phần đặc biệt là cơ chế quản lý tài chính vừa thôngthoáng vừa rõ ràng theo luật định sẽ giảm bớt nhiều sẽ trói buộc đối với doanh nghiệp vàquyền tự chủ sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp

1.2 Sự ra đời của công ty cổ phần là tất yếu kinh tế khách quan.

Công ty cổ phần ra đời từ cuối thế kỷ XVI ở các nớc phát triển Công ty cổ phần là

sự hình thành một kiểu tổ chức doanh nghiệp trong nền kinh tế thi trờng.Nó ra đời khôngnằm trong ý muốn chủ quan của bất cứ lực lợng nào mà là một quá trình kinh tế kháchquan, do các nguyên nhân sau:

- Quá trình xã hội hoá t bản, tăng cờng tích tụ và tập trung t bản ngày càng cao lànguyên nhân hàng đầu thúc đẩy công ty cổ phần ra đời

- Sự ra đời và phát triển của nền đại công nghiệp-cơ khí, của tiến bộ kỹ thuật cao tạo

động lực thúc đẩy công ty cổ phần ra đời và phát triển Nó phù với tính chất và trờnh độ

phát triển của lực lợng sản xuất và yêu cầu khắc nghiệt của cạnh tranh trong nền kinh tếthị trờng.

- Sự phân tán t bản để tránh rủi ro trong cạnh tranh và tạo thể mạnh về quản lý

- Sự phát triển rộng sâu của chế độ tín dụng tạo động lực thúc đẩy công ty cổ phần

ra đời và phát triển

- Việc phát hành cổ phiếu trong công ty cổ phần không thể thực hiện đợc nếu không

có thị trờng tiền tệ phát triển

Tóm lại: Công ty cổ phần là quá trình kinh tế khách quan đòi hỏi của sự hình thành

và phát triển kinh tế thị trờng nó là kết quả tất yếu của quá trình tập trung t bản Nó diễn

ra một cách mạnh mẽ cùng với sự phát triển nền đại công nghiệp cơ khí và sự tự do cạnhtranh dới chủ nghĩa t bản

1.2.1 Lịch sử hình thành và phát triển công ty cổ phần.

1.2.1.1 Hình thái kinh doanh một chủ.

Hình thái kinh doanh một chủ dùng để chỉ các doanh nghiệp trong đó sở hữu củangời chủ t nhân đợc duy trì và phát triển bằng lao động bản thân hoặc thuê mớn với vốnsẵn có trên cơ sở đòi hỏi của thị trờng Phơng thức kinh doanh này có đặc điểm ngời sởhữu đồng thời là ngời lao động do vậy sự phát triển quy mô phụ thuộc vào thị trờng

1.2.1.2 Hình thái kinh doanh chung vốn.

Khi sở hữu có sự tách biệt và trở thành quyền chi phối giá trị nhằm mực đích tìmkiếm một giá trị lớn hơn thì nó tìm thấy chế dộ tín dụng nh là một phơng thức để tăngthêm giá trị và do đó di chuyển sở hữu bằng đầu t các nguồn vốn sang các đối tợng kinhdoanh khác nhau mà không bị ràng buộc vào một lĩnh vực nhất định Với đặc tính này vànhờ sự phát triển của chế độ tín dụng, quá trình xã hội hoá sở hữu đã tạo ra những tiền đềcần và đủ cho sự ra đời của hình thái kinh doanh chung vốn Trong lịch sử hình thái kinhdoanh này có hai loại hình là: hợp tác xã và công ty chung vốn

1.2.1.3 Hình thái công ty cổ phần.

Sự ra đời và phát triển của chế độ tín dụng đã góp phần đẩy nhanh quá trình tậptrung t bản bằng việc đẩy nhanh quá trình tuần hoàn và chu chuyển các loại vốn tăngnhanh quy mô sản xuất và thúc đẩy quá trình xã hội hoá sở hữu trong nền kinh tế thị tr-ờng Với sự ra đời và phát triển của hệ thống ngân hàng đã làm cho hoạt động tín dụngchuyển biến cơ bản Ngoài các loại kì phiếu thơng nghiệp, thông qua ngân hàng đã hìnhthành lu thông các loại chứng khoán có giá khác nh cổ phiếu, hối phiếu, trái phiếu, tínphiếu kho bạc, các văn tự cầm cố, giấy tờ sở hữu bất động sản Những yếu tố này đã gópphần tạo ra tiền đề cho sự ra đời các công ty cổ phần Sự ra đời phát triển loại hình công

ty cổ phần đánh dấu sự chuyển hớng nền kinh tế từ trạng thái chủ vay mợn qua ngân hànghoặc chung vốn sang huy động vốn trên thị trờng tài chính Nhờ những u điểm của mình,hình thái công ty cổ phần lần lợt chiếm lĩnh hầu hết các ngành các lĩnh vực Hình tháicông ty cổ phần ngày càng đợc hoàn thiện phát triển và đa dạng hoá theo thời gian Có thểnói công ty cổ phần là phát minh quan trọng nhất trong lịch sử phát triển các hình thái tổchức doanh nghiệp

1.3 Công ty cổ phần là sản phẩm của nền kinh tế thị trờng.

1.3.1 Đặc điểm của công ty cổ phần.

1.3.1.1 Công ty cổ phần là một hình thức tổ chức kinh doanh.

Công ty cổ phần là tổ chức kinh doanh có t cách pháp nhân và các cổ đông chỉ cótrách nhiệm pháp lý hữu hạn trongn phần vốn góp của mình Điều này cho phép công ty

có t cách pháp lý đầy đủ để huy động vốn lớn và đợc chia thành nhiều phần bằng nhau gọi

là cổ phần Cổ phần là phần vốn cơ bản thể hiện một khâu giá trị thực tế tính bàng tiền.Giá trị của mỗi cổ phiếu gọi là mệnh giá cổ phiếu, là một thứ chứng khoán có giá ghinhận quyền sở hữu cổ phần và quyền lĩnh một phần thu nhập của công ty tơng ứng Thành

viên nắm giứ cổ phiếu gọi là cổ đông, cổ phiếu có ghi tên là cổ phiếu của sáng lập viên vàcòn lại là cổ phiếu tự do Mỗi công ty chỉ đợc phép phát hành một số lợng cổ phiếu nhất

định

Vốn cổ phần đợc cơ cấu bởi hai bộ phận: vốn cổ phần đợc hình thành do công typhát hành, thờng là loại cổ phiếu không thể thiếu của công ty cổ phần nhng chủ sở hữucủa nó chịu rủi ro cao và vốn cổ phần hình thành do công ty phát hành cổ phiếu u đãi Cổphần này đợc đảm bảo mức lãi cố định và không có rủi ro với chủ sở hữu bất kể công ty lỗhay lãi

Ngoài vốn góp của cổ đông, các công ty cổ phần còn có quyền đi vay mợn rồi trả lợitức

1.3.1.2 Cơ cấu tổ chức và điều hành công ty cổ phần.

Do đặc điểm nhiều chủ sở hữu trong công ty cổ phần các cổ đông không thể trựctiếp thực hiện vai trò chủ sở hữu của mình mà phải thông qua tổ chức đại diện làm nhiệm

vụ tổ chức trực tiếp quản lí công ty bao gồm: đại hội cổ đông, hội đồng quản trị, giám đốc

điều hành và ban kiểm soát Trong đó đại hội cổ đong là cơ quan quyết định cao nhất, hội

đồng quản trị là bộ máy quản lý công ty cổ phần, giám đốc điều hành là ngời điều hànhhoạt động hàng ngày của công ty và chụ trách nhiệm trớc hội đồng quản trị

1.3.1.3 Phân chia lợi nhuận trong công ty cổ phần.

Trong công ty cổ phần quan hệ phân phối đợc thực hiện theo nguyên tắc vốn gópcủa các cổ đông và lệ thuộc trực tiếp vào lợi nhuận của công ty Phần lợi nhuận mà các cổ

đông thu đợc tỷ lệ thuận với lợng vốn góp của họ và đợc gọi là lợi tức cổ phần

1.3.2 Vai trò của công ty cổ phần trong sự phát triển của nền kinh tế thị trờng.

Sự trình bày ở trên về quá trình hình thành công ty cổ phần cho thấy chế độ tín dụng

và ngân hàng là đòn bẩy cho quá trình xã hội hoá sở hữu và tạo điều kiện ra đời công ty

cổ phần Công ty cổ phần đóng vai trò lịch sử hết sức to lớn trong sự phát triển nền kinh tếthị trờng TBCN Có thể hình dung vai trò của nó ở một số điểm sau đây

+ Là sản phẩm của xã hội hóa sở hữu, phản ánh quá trình tích tụ và tập trung t bản,công ty cổ phần ra đời đã góp phần đẩy nhanh hơn quá trình này về tốc độ và quy mô làmxuất hiện những xí nghiệp mà với t bản riêng lẻ không thể nào thiết lập đợc Mác đã đánhgiá: “Nếu nh cứ phải chờ cho đến khi tích lũy làm cho một số t bản riêng lẻ lớn lên đếnmức có thể đảm đơng đợc việc xây dựng đờng sắt thì có lẽ đến ngày nay thế giới vẫn cha

có đờng sắt Ngợc lại qua các công ty cổ phần sự tập trung đã thực hiện đợc việc đó trongnháy mắt.”

+ Là kết quả của sự vận động tách biệt hai mặt sở hữu thể hiện mối quan hệ giữaquyền sở hữu và quyền kinh doanh, công ty cổ phần ra đời đã cho phép mở rộng quy môsản xuất nhanh chóng mà không bị gới hạn bởi tích luỹ của từng t bản riêng biệt, tạo điềukiện đẩy nhanh quá trình xã hội hoá sản xuất và do đó nó khiến cho xã hội phải chấpnhận theo các yêu cầu phát triển của nó và làm cho hệ thống ngân hàng, thị trờng chứngkhoán và nhà nớc trở thành một bộ máy kinh tế hoạt động và thực hiện các chức năngquản lý mà trớc đó vẫn nằm trong tay các nhà t bản Mác viết: “Công ty cổ phần là điểmquá độ, để hiểu tất cả những chức năng trong quá trình tái sản xuất cho đến nay vẫn còngắn liền với quyền sở hữu t bản đơn thuần thành những chức năng của những ngời sảnxuất liên hiệp, tức là thành những chức năng xã hội.”

+ Việc thành lập các công ty cổ phần theo Mác đã “trực tiếp mang hình thái t bản xãhội (t bản của những cá nhân đợc liên hiệp lại với nhau) đối lập với t bản t nhân, còn các

xí nghiệp của nó biệu hiện ra là những xí nghiệp xã hội đối lập với những xí nghiệp tnhân Đó là sự thủ tiêu t bản với t cách là sở hữu t nhân trong khuôn khổ bản thân phơngthức sản xuất t bản chủ nghĩa.”

1.4 Điều kiện để hình thành công ty cổ phần.

1.4.1 Tồn tại sở hữu khác nhau về vốn.

Công ty cổ phần thực chất là công ty hợp doanh do nhiều thành viên tham gia gópvốn để cùng kinh doanh Trong đó các cổ đông tham gia có thể là các cá nhân hay các tổchức kinh tế có t cách pháp nhân và có quyền tự quyết định đối với phần vốn góp củamình hay họ phải là ngời sở hữu độc lập Nh vậy công ty cổ phần là công ty có nhiều chủ

đồng sở hữu

1.4.2 Những ngời có vốn muốn tham gia đầu t để kinh doanh thu lợ nhuận.

Trong xã hội có thể có nhiều ngời có vốn nhàn rỗi và ai cũng muốn dùng nó để thulợi nhuận, nhng do kinh doanh có nhiều rủi ro nên không phải cũng dám bỏ vốn đầu t vàokinh doanh Thông thờng để đợc yên tâm và thu lợi nhuận chắc chắn, những ngời thích antoàn thờng đem tiền của mình gửi vào ngân hàng để hởng lãi dù là đợc ít Còn lại chỉ cómột số ngời có vốn dám góp vốn hình thành các công ty cổ phần và họ trở thành các cổ

đông Đây là hình thức đầu t mạo hiểm nhất so với các hình thức đầu t nh là: mua côngtrái, trái phiếu, tiền gửi tiết kiệm do kinh doanh có khả năng bị phá sản nhng lại là dạng

đầu t có hứa hẹn cao nhất

1.4.3 Lợi nhuận thu đợc phải đủ sức hấp dẫn ngời có vốn tham gia kinh doanh.

Những ngời có vốn luôn tìm nơi nào đầu t có lợi nhất nên có ý định góp vốn vàocông ty cổ phần để kinh doanh, thu lợi nhuận bao giờ họ cũng so sánh giữa lợi nhuận cóthể thu đợc khi góp vốn vào công ty cổ phần với một khoản lợi tức họ thu đợc nếu đem sốtiền đó gửi vào ngân hàng hoặc đầu t vào lĩnh vực khác Nếu doanh thu do kinh doanh lớnhơn lợi tức ngân hàng hoặc lợi tức đầu t vào lĩnh vực khác đủ mức cần thiết thì ngời cóvốn mới sẵn sàng góp vốn vào công ty cổ phần

Công ty cổ phần có pháp nhân độc lập, danh hiệu và địa chỉ, quốc tịch, vốn pháp

định bất định nghĩ là không đợc thay đổi tuỳ tiện, khi thay đổi vốn phải làm dự án kinhdoanh thông qua Đại hội cổ đông đăng ký với cơ quan chức năng của Nhà nớc

1.5.2 Cổ đông.

Cổ đông là những ngời mua cổ phần của công ty, tức là chủ của công ty vì họ gópvốn vào để công ty đợc thành lập Các cổ đông tuy là chủ của công ty nhng họ khôngquan hệ với nhau, chỉ quan hệ về quyền lợi với công ty

Cổ đông có quyền: Tham dự các đại hội cổ đông, đầu phiếu theo cổ phiếu, hởng lợitức cổ phần và quỹ dự trữ, u tiên mua cổ phiếu do công ty phát hành thêm, chuyển nhợng

về cổ phần

1.5.3 Cổ phiếu

Cổ phiếu công ty cổ phần đợc phát hành có mệnh giá bằng nhau Luật thơng mại cácnớc có quy định mệnh giá tối thiểu, tối đa Khi phát hành công ty có quyền phát hành caohơn mệnh giá (nhng không đợc thấp hơn)

Có nhiều loại cổ phiếu trong công ty cổ phần Theo tính chất chuyển nhợng có: cổphiếu đích danh (ghi tên ngời mua) và cổ phiéu vô danh Theo quyền lợi đợc hởng có cổphiếu thờng; cổ phiếu u đãi nh cổ phiếu u đãi dồn lãi, không dồn lãi, cổ phiếu u đãi dựphần, cổ phiếu u đãi hoàn vốn, cổ phiếu hởng lãi sau

Nếu là trái khoán (trái phiếu) cũng do công ty phát hành để huy động thêm vốn,

ng-ời mua trái phiếu không phải là cổ đông của công ty, không chịu sự rủi ro và có thng-ời hạn.Trái lại cổ phiếu khi phát hành không có thời hạn Về nguyên tắc công ty không hoàn lạivốn, cổ phiếu chỉ mất đi khi công ty bị phá sản

đợc thông qua đại hội cổ đông Mỗi thành viên trong hội đồng quản trị đều có nhiệm kì

cố định và đợc bầu sau mỗi kì

Hội đồng quản trị có các quyền nhiệm vụ vạch các chính sách để quản trị công ty:

Mở rộng thu hẹp công ty, mua bán đổi trác tài sản, quyết định sản phẩm, bổ nhiệm bãimiễn giám đốc điều hành thông qua quy chế hoạt động công ty, phơng án cổ tức; triệu tập

đại hội cổ đông

Ch ơngII: Quá trình hình thành phát triển công ty cổ

phần và vai trò của nó trong nền kinh tế Việt nam

2.1 Việc hình thành và phát triển công ty cổ phần thông qua cổ phần hoá là một yếu tố khách quan.

Nớc ta qua nhiều năm đổi mới kinh tế, tuy đã đa lại một số thành tựu, tạo thế và lực

đề đất nớc chuyển sang thời kì mới, thời kì đẩy mạnh công nghiệp hoá hiện đại hoá Songkhông thể thực hiện đợc nếu thiếu điều kiện về vốn Ngoài việc thu hút vốn từ nớc ngoàicòn cần phải nâng tỷ lệ huy động vốn trong nớc, muốn vậy phải cổ phần hoá, một hìnhthái huy động vốn có hiệu quả

Cổ phần hoá để phát triển công ty cổ phần không chỉ để huy động vốn mà còn tạothêm động lực thúc đẩy các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh có hiệu quả, khắc phụctình trạng vô chủ trong các doanh nghiệp nhà nớc trớc đây

Mặc dù cổ phần hoá các doanh nghiệp là cần thiết và có tác dụng to lớn nhng việcthực hiện còn rất chậm Điều nay có nhiều nguyên nhân nh nhận thức khác nhau về cổphần hoá, lãi suất tiền gửi nhân hàng và tín phiếu kho bạc còn cao hơn lại bảo đảm nênnhân dân và các tổ chức kinh tế muốn gửi tiết kiệm và mua tín phiếu hơn là mua cổ phiếu,

cổ phần; một số giám đốc và công nhân cha muốn cổ phần hoá; việc đánh giá tài sảndoanh nghiệp còn khó khăn; công tác lãnh đạo, chỉ đạo cha chặt chẽ

Không thể phát triển kinh tế thị trờng hiện đại, không thể có thị trờng chứng khoánnếu không cổ phần hoá cho dù bằng con đờng hay giải pháp nào Do vậy, sự hình thànhphát triển công ty cổ phần thông qua cổ phần hóa và kinh tế t bản nhà nớc ở nớc ta, đểnâng trình độ xã hội hoá sở hữu tạo ngày càng nhiều sở hữu xã hội hóa, dới hình thứccông ty cổ phần, một hình thức của kinh tế t bản nhà nớc để quá độ lên chủ nghĩa xã hội

là vấn đề mang tính khách quan và bức xúc hiện nay ở nớc ta

2.2 Các con đờng cổ phần hóa để hình thành công ty cổ phần ở nớc ta.

Cổ phần hóa - một giải pháp để hình thành và phát triển công ty cổ phần thông qua

ba con đờng

+ ở nớc ta sau nhiều năm do nôn nóng, chủ quan duy ý chí và giáo điều nên đã xoá

bỏ kinh tế t nhân Từ Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI đến nay, kinh tế t nhân nóichung đã đợc khôi phục và phát triển trong chừng mực nhất định, nên đã xuất hiện một sốcông ty trách nhiệm hữu hạn nhng cha nhiều Nói cách khác loại hình công ty cổ phầntheo con đờng truyền thống đi từ t nhân một chủ thành công ty trách nhiệm hữu hạn -công ty nhiều chủ, còn bị hạn chế do nhiều nguyên nhân Nớc ta đi lên CNXH từ một nớcthuộc địa nửa phong kiến, sản xuất nhỏ là chu yếu, nên lực lợng năng lực về vốn khônglớn, đặc biệt do ảnh hỏng của cơ chế kế hoạch hóa tập trung là cho mai một Việc hìnhthành công ty cổ phần theo con đờng này đòi hỏi phải có một quá trình, đặc biệt là phụthộc vào chính sách khuyến khích và giúp đỡ của Nhà nớc đối với kinh tế t nhân nóichung

+ Công ty cổ phần hình thành qua cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nớc Bằng con

đờng này, các doanh nghiệp nhà nớc sau khi cổ phần hóa sẽ tồn tại dới nhiều dạng khácnhau

- Doanh nghiệp nhà nớc bán một phần cổ phiếu cho công nhân viên doanh nghiệp

- Doanh nghiệp nhà nớc bán một phần cổ phiếu cho cả ngời trong và ngoài doanhnghiệp

- Loại doanh nghiệp nhà nớc đợc giữ nguyên nhng có phát hành cổ phiếu, trái phiếu

để tăng vốn

- Doanh nghiệp nhà nớc đợc thành lập bằng cách phát hành và bán cổ phiếu ngay từkhi thành lập.

- Tách một phần vốn của doanh nghiệp nhà nớc ra để tạo lập một doanh nghiệp nhànớc mới

+ Công ty cổ phần đợc hình thành thông qua liên doanh liên kết giữa kinh tế nhà nớcvới t bản t nhân trong nớc và t bản nớc ngoài Đây là con đờng phát triển công ty cổ phần

Thứ nhất, cần đánh giá đúng vai trò kinh tế t nhân đồng thời có chính sách thoả

đáng để khuyến khích kinh tế t nhân đầu t phát triển cả về chiều rộng lẫ chiều sâu, tạo cơ

sở kinh tế cho việc chuyển hình thức t nhân một chủ sang công ty trách nhiệm hữu hạn vàcông ty cổ phần có phát hành cổ phiếu Bằng phơng pháp này sẽ tạo điều kiện để pháttriển công ty cổ phần nhanh hơn, góp phần làm cho các doanh nghiệp nâng cao chónghiệu quả quá trình tích tụ vốn và tập trung vốn vào các doanh nghiệp lớn, tạo điều kiện

đổi mới công nghệ hiện đại

Thứ hai, nắm vững mục tiêu cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nớc khi tiến hành cổ

phần hóa Các mục tiêu là:

Trên cơ sở tổ chức sắp sếp lại các doanh nghiệp nhà nớc thành 4 loại, mà đổi mới cơcấu sở hữu, làm cho sở hữu nhà nớc đợc củng cố và tăng cờng, nắm đợc các vị trí thenchốt, trọng yếu để giữ vai trò chủ đạo quyết định sự ổn định và phát triển nền kinh tế.Thực hiện tích tụ và tập trung vốn cuả nhà nớc đầu t vào các lĩnh vực then chốt,trọng yếu mà t nhân hiện nay cha có khả năng đầu t

Bằng cách làm trên là tăng hiệu quả của việc huy động vốn, phân phối và sử dụngvốn trong tất cả các thành phần kinh tế, tăng tính xã hội hóa về mặt sở hữu tạo điều kiện

về vốn cho công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nớc

Thứ ba, trong quá trình cổ phần hóa càn nắm đợc các yếu tố thuận lợi và khó khăn

đang tác động nh quan điểm đổi mới của Đảng và Nhà nớc về cổ phần hóa hay sự nhỏ bé

và yếu ớt của kinh tế t nhân, sự thiếu vắng và non trẻ của thị trờng tài chính, trong đó cóthị trờng chứng khoán

Thứ t, việc chỉ đạo và thực hiện cổ phần hóa cần coi trọng các vấn đề sau:

+ Lựa chọn doanh nghiệp để cổ phần hóa, căn cứ vào chơng trình tổng thể của việc

tổ chức sắp sếp lại các doanh nghiệp nhà nớc

+ Dựa vào bảng tổng kết tài sản và kết quả hoạt động để xác định mục tiêu của cổphần hóa; giải quyết thoả đáng với các nguồn vốn, những tồn đọng về tài chính trớc khichuyển sang công ty cổ phần; xác định giá trị doanh nghiệp chính xác về cả hữu hình vàvô hình

+ Xác định phơng pháp và mức độ bán cổ phiếu một cách công khai rõ ràng

Các doanh nghiệp đợc cổ phần hóa sẽ hoạt động trong khuôn khổ luật công ty cổphần cả về hình thức lẫn nội dung hoạt động tài chính

Cuối cùng, Nhà nớc thông qua chức năng quản lí vĩ mô của mình tạo hành lang vàmôi trờng chính trị, kinh tế, xã hội một cách thu lợi và ổn định, đa các công ty cổ phầnsau khi cổ phần hóa đi vào hoạt động bình thờng và có hiệu quả

2.4 Hình thái cổ và vấn đề cổ phần hóa ở nớc ta hiện nay.

So với hình thái sở hữu khác trong khuôn khổ của kinh tế thị trờng, hình thái cổphần ra đời muộn hơn cả Điều đó có nghĩa là sự ra đời của hình thái cổ phần phải dựatrên những tiền đề vật chất và thiết chế kinh tế nhất định Đó là sự phát triển trình độ caocủa sức sản xuất xã hội cũng nh mức độ hoàn thiện của cơ chế quan hệ hàng hóa - tiền tệtơng ứng với nó Mức độ phổ biến của hình thái cổ phần trong điều kiện của nền kinh tếthị trờng không phải chỉ là do nó có u thế tuyệt đối trong vệc tập trung vốn của xã hội chonhững mục tiêu kinh doanh mà còn bao hàm trong đó những lợi điểm nổi bật sau:

+ Dới hình thức cổ phần những ngời đồng sở hữu của công ty chỉ dợc hởng lợi vàphải chịu trách nhiệm có giới hạn ở khuôn khổ số tiền mà họ đã bỏ ra để mua cổ phiếu.+ Hình thái cổ phần đã tách quyền sở hữu với quyền quản lí và sử dụng vốn kinhdoanh nên đã tận dụng một cách tốt nhất nguồn tài nguyên kinh doanh khan hiếm của xãhội thông qua chế độ thuê các nhà quản trị doanh nghiệp chuyên nghiệp

+ Việc đầu t t bản ra nớc ngoài dới hình thái cổ phần đã trực tiếp mở rộng tính chấtxã hội hóa của nền sản xuất xã hội theo xu hớng quốc tế hóa đời sống kinh tế

Hình thái cổ phần là một hình thái tổ chức sản xuất chứa đựng tính chất xã hội hóarất cao trong khuôn khổ của kinh tế thị trờng nên việc cổ phần hóa ở nớc ta hiện nay vớinội dung chủ yếu là chuyển một phần các doanh nghiệp quốc doanh sang hình thức công

ty cổ phần thực chất là sự chuyển đổi hình thức xã hội hóa quá trình sản xuất từ dạngdoanh nghiệp quốc doanh sang dạng công ty cổ phần Sự thay đổi ở đây không phải là bảnchất xã hội hóa của sản xuất mà là phơng cách tổ chức sản xuất kinh doanh, phù hợp với

sự chuyển đổi cơ chế kinh tế từ mô hình kế hoạch hóa tập trung sang kinh tế thị trờng Vìthế sự trì trện của tiến trình cổ phần hóa ở nớc ta trong thời gian khá dài vừa qua là một sựchậm trễ lớn

- Dới góc độ kinh tế thị trờng cổ phần hóa không phải là t nhân hóa Trớc đây chúng

ta cho rằng cổ phà hóa doanh nghiệp nhà nớc là do tính chất của CNXH bị suy yếu vàkhông chấp nhận kinh tế thị trờng nên cũng vì thế mà không chấp nhận các dạng thức xãhội hóa khác nhau của kinh tế thị trờng Nhng trên phơng diện logic và lịch sử hình thái

cổ phần chính là mộ hình thái biểu hiện tính chất xã hội hóa cao nhất và hiệu quả của nó

đã đợc thử thách qua thời gian với độ dài tính bằng thế kỉ Và theo logic không thểchuyển sang kinh tế thị trờng mà không chấn nhận hình thức tổ chức kinh tế chủ yếu đãtạo ra chính bản thân nó

- Để nâng cao sức mạnh kinh tế nhà nớc không phải là các doanh nghiệp nhà nớc vì

nó chỉ là một trong số nhiều công cụ khác nhau trong tay nhà nớc để điều hành nền kinh

tế Mà điều đã đợc khẳng định trong Nghị quyết đại hội lần thứ VIII của Đảng là: Cổphần hóa là một biện pháp thực hiện mục tiêu này

2.5 Cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nớc.

Sắp xếp doanh nghiệp nhà nớc thông qua các biện pháp giải thể, sát nhập và thànhlập mới các tổng công ty và tập đoàn kinh tế mạnh của chính phủ nhằm cơ cấu lại khu vựckinh tế nhà nớc Chủ trơng này đợc coi là cơ bản và cần thực hiện trớc tiên trong cải cáchdoanh nghiệp nhà nớc nhằm thu hẹp doanh nghiệp nhà nớc đã phình to quá thái nhng chagiải quyết vấn đề quan trọng - vấn đề sở hữu

2.5.1 Tính cấp thiêt của cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nớc.

Trong tiến trình chuyển đổi kinh tế từ tập trung bao cấp sang cơ chế thị trờng, sự đadạng hóa các hình thức sở hữu đã trở thành đòi hỏi tất yếu và ngày càng phổ biến trongtoàn xã hội Những thành tựu của công cuộc đổi mới cho phép công chúng nhận thứcngày càng rõ hơn rằng bên cạnh hình thức sở hữu nhà nớc, các hình thức sở hữu khác nếu

đợc tạo điều kiện thuận lợi cũng phát huy vai trò tích cực trong đới sống kinh tế Đồngthời việc đa dạng hóa các hình thức sở hữu cho phép thực hiện triệt để những nguyên tắckinh tế nâng cao quyền tự chủ tài chính và khả năng tự quản kinh doanh sản xuất, nângcao tinh thần trách nhiệm cũng nh óc sáng tạo của ngời lao động và ngời lãnh đạo doanhnghiệp

Việc nhận thức sâu sắc nh vậy thực sự đóng vai trò nền tảng cho một giải pháp cầnthiết, quan trọng, thậm chí về phơng diện nhất định đợc gọi là giải pháp trọng tâm củacuộc cải cách doanh nghiệp nhà nớc - giải pháp cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nớc.

2.5.1.1 Xóa bỏ tình trạng vô chủ của doanh nghiệp.

Thực tế rõ ràng mà mọi ngời đều thừa nhận là khu vực kinh tế quốc doanh kém hiệuquả hơn khu vực kinh tế t nhân và tập thể Thời kì dài trớc đổi mới, doanh nghiệp nhà nớc

đợc hởng chính sách tài trợ tràn lan đến mức bao cấp không tính đến lỗ lãi, không quantâm đến tiết kiệm Về phần chính phủ vì tin chắc rằng doanh nghiệp nhà nớc sẽ đảm bảothực hiện tốt mọi chủ trơng phát triển kinh tế xã hội nên chính phủ cũng chẳng kiểm soátgay gắt ngân sách của các doanh nghiệp nhà nớc, bù lỗ tràn lan cho nhiều doanh nghiệpnhà nớc hoạt động kém hiệu quả ngay cả khi trên thực tế không còn cần duy trì DNNN

nh vậy nữa Vô hình chung do buông lỏng quản lí một khoản vốn không nhỏ của chínhphủ đầu t vào kinh doanh sản xuất trông thấy thua lỗ Để khắc phục tình trạng này, chủ tr-

ơng xóa bỏ bao cấp trao quyền tự quả cho các DNNN là giải pháp kịp thời

2.5.1.2 Tháo gỡ khó khăn cho ngân sách nhà n ớc đồng thời huy động đ ợc nguồn vốn nhàn rỗi trong xã hội.

Ngững năm gần đây nền kinh tế Việt nam đang trong thời kì chuyển đổi mạnh mẽ,việc đảm bảo nền tài chính quốc gia vững mạnh là yêu cầ cực kì bức thiết Ngân sáchchính phủ không chỉ cần đợc phân bổ hợp lí mà cần đợc đàu t có hiệu quả tối đa Cổ phầnhóa DNNN là giải pháp giúp chính phủ thực hiện đợc những đòi hỏi trên Tài sản DNNNnhờ cổ phần hóa thu hồi lại sẽ đợc phân bổ cho những dự án quốc gia mang tính then chốtnhằm đảm bảo kinh tế phát triển bền vững và theo đúng định hớng của Đảng đã chọn.Hơn nữa công ty cổ phần dới quyền điều hành của chủ nhân mới, với động lực mớitrong quản lí doanh nghiệp, phơng hớng hoạt động thay đổi theo hớng không ngừng củng

cố sức cạnh tranh của công ty sẽ có thể huy động thêm nguồn vốn nhàn rỗi trong xã hội

2.5.1.3 Tạo dộng lực mới trong quản lí doanh nghiệp.

Cổ phần hóa DNNN đã biến doanh nghiệp trở thành có chủ, những ngời chủ trựctiếp điều hành và lao dộng trong chính doanh nghiệp Quyền lợi của họ gắn liền với sựthành bại của doanh nghiệp vì thế tất cả các thành viên đều rất quan tâm đến công việccủa mình, lao động tích cực với tinh thần trách nhiệm cao và óc sáng tạo phong phú.Những biểu hiện mới này hầu nh không tồn tại trong doanh nghiệp trớc khi cổ phần hóa

2.5.2 Những nguyên tắc cơ bản của cổ phần hóa DNNN.

Thông qua nghị quyết của Đại hội lần thứ hai ban chấp hành TW khoá VII, Hội nghị

đại biểu toàn quốc giữa nhiệm kì, Nghị quyết 10 NQ/TW/1995 của Bộ chính trị, chủ tr

-ơng cổ phần hóa DNNN đã đợc đặt ra một cách hết sức nghiêm túc và có hớng chỉ đạo rõràng

- Mục đích cơ bản của cổ phần hóa

+ Thu hồi lại vốn của Nhà nớc để phân bổ nguồn lực này hợp lí hơn, hiệu quả hơn.+ Huy động vốn của côngnhân viên chức trong doanh nghiệp, cá nhân, các tổ chứckinh tế đầu t phát triển

+ Tạo điều kiện để ngời lao động thực sự làm chủ doanh nghiệp

- Đối tợng cổ phần hóa

+ Những doanh nghiệp có quy mô vừa và nhỏ

+ Không thuộc diện những doanh nghiệp cần thiết giữ 100% vố đầu t nhà nớc + Có phơng án kinh doanh hiệu quả

Ngoài ra đối với doanh nghiệp nghiệp lớn cũng có thể thực hiện cổ phần hóa theohình thức phát hành cổ phiếu theo qui định nhằm thu hút thêm vốn phát triển sản xuấttrong khi vẫn giữ nguyên giá trị tài sản hiện có của doanh nghiệp