đại cương về tế bào và mô

Tại sao người ta cho rằng tế bào là đơn vị cấu tạo và chức năng cơ bản của cơ thể... Tại sao các tế bào trong cơ thể thuộc những loại khác nhau thường có hình dạng khác nhau như hình cầu

Đại cương

về tế bào và mô

Đối tượng: Điều dưỡng cao đẳng

GV: Trương Thị Thu Thủy

Bộ môn Y học cơ sở

Cơ thể người là một thể thống nhất, toàn vẹn, có thể chia thành nhiều mức độ tổ

chức khác nhau:

Phân tử

Tế bào Mô

Hệ cơ quan

Cơ thể

Cơ quan

Tại sao người ta cho rằng tế bào là đơn vị cấu tạo và chức năng

cơ bản của cơ thể

Dựa vào chức năng, có thể chia tế bào

Tại sao các tế bào trong cơ thể thuộc

những loại khác nhau thường có hình

dạng khác nhau như hình cầu, hình sao,

hình bầu dục…?

Trong quá trình phát triển của phôi, các phôi bào có sự phân hóa để hình thành nên những cơ quan khác nhau và thực hiện

những chức năng khác nhau,

nên các tế bào đó cũng có những cấu trúc

hình dạng khác nhau

Tuy nhiên, trong cơ thể đa bào, hiếm khi

ta gặp 1 tế bào đơn độc thực hiện 1 chức năng nào đó Thường là 1 tập hợp

tế bào với chất gian bào cùng nhau thực

hiện

Đó chính là Mô

Biểu mô

-Gồm các tế bào xếp sít nhau

-Bảo vệ, che chở, hấp thu, tiếp nhận kích thích từ môi trường

Mô liên kết

-Gồm các tế bào liên kết nằm rãi rác trong chất nền, có thể có các sợi đàn hồi …

-Tạo ra bộ khung của cơ thể, nâng

đỡ, liên kết các cơ quan, đệm.

A Mô sợi

B Mô sụn

C Mô xương

D Mô mỡ

Mô cơ

A Cơ vân

B Cơ tim Có chức năng co dãn tạo nên các hoạt động cơ học của cơ thể

Mô thần kinh

-Gồm các tế bào thần kinh gọi là nơron và các tế bào thần kinh đệm

-Tiếp nhận kích thích, dẫn truyền và

xử lý thông tin.

• Tất cả các loại mô có trong cơ thể đều có nguồn gốc từ sự biệt hóa của ba lá phôi:

»Lá phôi ngoài (ngoại bì)

»Lá phôi giữa (trung bì)

»Lá phôi trong (hạ bì)

Để nghiên cứu tế bào và mô sống,

ta có những phương pháp sau:

1 Nghiên cứu in vivo (trong cơ thể)

2 Nghiên cứu in vitro (Nuôi cấy)

3 Phương pháp nhuộm sống

Ngoài ra, ta còn có phương pháp nghiên cứu tế bào và mô chết:

• Đối tượng nghiên cứu trong trường hợp này là các tiêu bản mô học

• Các tiêu bản này sau khi cố định sẽ được quan sát dưới kính hiển vi

• Tiêu bản mô học có thể là:

• Tiêu bản dàn (đối với máu, tủy xương, dịch não

tủy )

• Tiêu bản áp (đối với những cơ quan mềm)

• Tiêu bản màng (đối với các màng mỏng như

màng phổi, phúc mạc, màng não mềm)

4 bước xử lý tiêu bản

Các loại máy sử dụng để xử lý tiêu

bản

Bước 1

Mẫu mô tươi được cố định bằng những chất cố định

( cồn, formalin, dung dịch muối một số kim loại nặng, acid osmic ) nhằm giết các tế bào, do đó giữ được cấu

trúc và thành phần hoá học của tế bào gần với thực tế,

tế bào trở nên cứng hơn, dễ xử lý và nhuộm màu hơn

Cố định mẫu vật

Bước 2 Khử nước - Ðúc khối

Mẫu mô được khử nước và ngâm tẩm trong nến (hoặc

Bước 3

Khối nến có mẫu mô vùi bên trong được đặt lên máy cắt vi thể (microtom) và cắt lát mỏng bằng lưỡi dao

thép đặc biệt

Lát cắt có độ dày khoảng từ 3-10 micron

Các lát cắt mỏng được đặt và dàn đều trên lam kính

Cắt lát mỏng

Bước 4

Làm tăng độ tương phản của các cấu trúc, dễ quan sát

dưới kính hiển vi

Phẩm nhuộm base và acid được sử dụng rộng rãi nhất

là hematoxylin và eosin.

Các cấu trúc hoặc tế bào bắt màu acid được gọi là

ưa acid và có màu đỏ hoặc hồng Các cấu trúc hoặc tế bào nhuộm màu base được gọi là

ưa base và có màu xanh

Nhuộm tiêu bản

Sau khi nhuộm, tiêu bản được khử nước bằng cồn có độ tăng dần và làm trong bằng xylen

hoặc toluen Ðể giữ màu được tự nhiên và tiêu bản bảo quản lâu, người ta trải một lớp keo

trong suốt đặc biệt và đậy lá kính (lamelle) lên

trên để bảo vệ

CÂU HỎI LƯỢNG GIÁ

• 1 Tế bào là đơn vị ………

cơ bản của cơ thể sống Dựa vào chức năng có thể xếp tế bào trong cơ thể thành …… nhóm • 2 Mô là tập hợp những tế bào có tính ………… ………., cùng thực hiện ……… nhất định • 3 Cơ thể người có bốn mô cơ bản: • A………

• B………

• C………

• D………

Cấu tạo và chức năng

8

Đồng nhất về cấu tạo Một hay nhiều chức năng nhất định

Biểu mô

Mô liên kết

Mô cơ

Mô thần kinh

4 Cố định mẫu vật có tác dụng:

• A Làm trong suốt vật quan sát

• B Làm ngưng sự phân hủy mô và tế bào

• C Giữ nguyên thành phần hoá học của tế bào

• D Tăng cường khả năng nhuộm màu của mô

Khoanh tròn vào câu trả lời đúng

5 Phương pháp nghiên cứu in vivo:

• A Ðược sử dụng phổ biến nhất để sản xuất

vaccin công nghiệp

• B Ðược sử dụng phổ biến nhất để sản xuất

kháng thể đơn dòng

• C Là phương pháp nhuộm sống có thể tiến

hành trong và ngoài cơ thể

• D Ðược sử dụng để quan sát các quá trình rụng trứng, thụ tinh

• E Ðược sử dụng phổ biến nhất để quan sát

dưới kính hiển vi điện tử

6 Phương pháp nghiên cứu mô và tế bào chết:

• A Tiêu bản dàn được áp dụng cho những cơ quan mềm

• B Tiêu bản áp được áp dụng cho màng phổi, phúc mạc và màng não mềm

• C Tủy xương và dịch não tủy không thể làm tiêu bản được

• D Mẫu mô cắt lát có độ dày rất mỏng chỉ vài mm

• E Phẩm nhuộm được sử dụng rộng rãi nhất là

Hematoxylin và Eosin