Châm cứu học - Bài 9 docx

Bổ tả theo hơi thở ư Bổ: khi người bệnh thở ra thì châm kim vào, gây được cảm giác “ đắc khí”, chờ lúc người bệnh hít vào thì rút kim ra.. ư Tả: khi người bệnh hít vào thì châm kim vào

Trang 1

Bài 9 THủ THUậT Bổ Tả TRONG CHâM

MụC TIêU

1 Nêu được chỉ định của phép bổ và phép tả

2 Trình bày được phương pháp châm bổ, tả theo hơi thở; theo chiều mũi kim; theo thứ tự châm; theo kích thích từng bậc; theo bịt và không bịt lỗ châm

3 Trình bày được phương pháp Thiêu sơn hỏa, Thấu thiên lương

4 Nêu được các phương pháp bổ tả hiện nay đang dùng

Trong quá trình điều trị bệnh nhân, người thầy thuốc châm cứu, phải quan tâm đến thủ thuật bổ tả Tùy theo trường hợp chọn lựa của thầy thuốc

mà thủ thuật này sẽ được tiến hành đồng thời hoặc sau khi đã đạt được cảm giác “đắc khí”

I CHỉ ĐịNH CủA PHéP Bổ

ư Những bệnh mà Y học cổ truyền chẩn đoán là hư, thường là những bệnh mắc đã lâu

ư Cơ thể suy nhược, sức đề kháng giảm

II CHỉ ĐịNH CủA PHéP Tả

ư Những bệnh mà Y học cổ truyền chẩn đoán là thực, thường là những bệnh mới mắc

ư Cơ thể bệnh nhân còn khỏe, phản ứng với bệnh còn mạnh

III NHữNG LOạI THủ THUậT Bổ Và Tả KINH ĐIểN

Có cách bổ tả dùng đơn thuần một thủ thuật, có cách bổ tả dùng phối hợp

2 đến 3 thủ thuật Người xưa đã đề cập đến những thủ thuật sau đây:

1 Bổ tả theo hơi thở

ư Bổ: khi người bệnh thở ra thì châm kim vào, gây được cảm giác “ đắc khí”,

chờ lúc người bệnh hít vào thì rút kim ra Như thế, khí được đầy đủ ở trong nên có tác dụng bổ hư

Trang 2

ư Tả: khi người bệnh hít vào thì châm kim vào, gây được cảm giác “ đắc khí”,

chờ lúc người bệnh thở ra thì rút kim ra

2 Bổ tả theo chiều mũi kim, thứ tự châm

ư Bổ: sau khi đạt cảm giác “đắc khí”, hướng mũi kim đi theo chiều vận hành

của kinh mạch để dẫn khí, do đó có tác dụng bổ, (ví dụ: châm các kinh âm

ở tay thì hướng mũi kim về phía ngón tay, châm các kinh dương ở tay thì mũi kim hướng về phía đầu); nếu châm nhiều huyệt trên một kinh thì châm các huyệt theo thứ tự thuận với chiều vận hành của kinh khí, (ví dụ: châm các kinh âm ở tay thì châm các huyệt ở ngực, cánh tay trước; huyệt ở bàn tay, ngón tay sau)

ư Tả: sau khi đạt cảm giác “đắc khí”, hướng mũi kim đi ngược chiều vận

hành của kinh mạch để đón khí, chuyển khí, do đó có tác dụng của tả (ví dụ: châm các kinh âm ở chân thì hướng mũi kim về phía ngón chân, châm các kinh dương ở chân thì hướng mũi kim về phía đầu) Nếu châm nhiều huyệt trên một kinh thì châm các huyệt theo thứ tự nghịch với chiều vận hành của kinh khí (ví dụ: châm các kinh âm ở chân thì châm các huyệt ở ngực, bụng trước, các huyệt ở bàn chân, ngón chân sau; châm các kinh dương ở chân thì châm các huyệt ở ngón chân, bàn chân trước, các huyệt ở

đầu, mặt sau)

3 Bổ tả theo kích thích từng bậc

ư Bổ: châm nhanh vào dưới da (bộ thiên), gây “đắc khí”, vê kim theo một

chiều 9 lần (số dương) rồi châm nhanh vào lớp cơ nông (bộ nhân) gây “đắc khí”, vê kim theo một chiều 9 lần; lại châm nhanh vào lớp cơ sâu (bộ địa) gây “đắc khí”, vê kim theo một chiều 9 lần; sau đó từ từ rút kim đến dưới

da, dừng lại một lát, từ từ rút kim ra hẳn Nếu bệnh tình cần thiết, có thể châm lại như trên lần thứ hai

ư Tả: làm ngược lại với cách bổ Trước tiên, từ từ châm thẳng vào lớp cơ sâu

(bộ địa), gây “đắc khí”, vê kim theo một chiều 6 lần (số âm); rút kim nhanh lên lớp cơ nông (bộ nhân), gây “đắc khí”, vê kim theo một chiều 6 lần rồi lại rút kim nhanh lên dưới da (bộ thiên), gây “đắc khí”, vê kim theo một chiều

6 lần; sau đó dừng lại một lát rồi rút kim nhanh ra ngoài Nếu bệnh tình cần thiết, có thể châm lại như trên lần thứ hai

4 Bổ tả theo bịt và không bịt lỗ châm

ư Bổ: rút kim ra nhanh (Nội kinh) hoặc rút kim ra từ từ (Đại thành), day ấn

để bịt ngay lỗ châm không cho khí thoát ra ngoài

ư Tả: rút kim ra từ từ (Nội kinh) hoặc rút kim ra nhanh (Đại thành), không

day bịt lỗ kim để cho khí tản ra ngoài

Trang 3

Bảng 10.1 Bảng tóm tắt các cách bổ tả

Hít vào, rút kim ra

Hít vào, châm kim vào Thở ra, rút kim ra

thuận chiều kinh mạch

Hướng mũi kim đi ngược chiều kinh mạch

chiều kinh mạch

Châm các huyệt theo thứ tự ngược chiều kinh mạch

Rút kim chậm 1 lần

Châm vào chậm 1 lần Rút kim nhanh 3 bậc Bịt hay không bịt lỗ kim Rút kim chậm hay nhanh, day ấn

bịt lỗ kim

Rút kim nhanh hay chậm, không day bịt lỗ kim

5 Phương pháp bổ tả hỗn hợp

a Thiêu sơn hỏa, Thấu thiên lương

ư Bổ: dùng thủ thuật Thiêu sơn hỏa có thể gây được cảm nóng ấm ở chỗ

châm hoặc có khi cả toàn thân Thủ thuật này phối hợp ba thủ thuật trên cùng làm

Bảo người bệnh hít vào bằng mũi 1 lần, thở ra bằng miệng 5 lần Khi người bệnh đang thở ra châm mau vào dưới da, gây “đắc khí”, vê kim theo một chiều 3 hoặc 9 lần (số dương); châm tiếp vào lớp cơ nông, gây “đắc khí”, vê kim theo một chiều 3 hoặc 9 lần; lại châm tiếp vàp lớp cơ sâu, gây “đắc khí”, vê kim theo một chiều 3 hoặc 9 lần Sau khi tiến hành và kích thích 3 bậc, từ từ kéo kim lên dưới da, dừng lại một lát, đợi người bệnh hít vào thì rút hẳn kim và day bịt ngay lỗ kim (Châm cứu đại thành)

ư Tả: dùng thủ thuật Thấu thiên lương, có thể gây được cảm giác mát ở chỗ

châm hoặc có khi cả toàn thân Đây cũng là thủ thuật phối hợp ba thủ thuật đơn giản trên

+ Bảo người bệnh thở vào bằng miệng 1 lần, thở ra bằng mũi 5 lần Khi người bệnh đang thở vào, châm từ từ vào lớp cơ sâu, gây “đắc khí”, vê kim theo một chiều 6 lần; rút nhanh lên lớp cơ nông, châm xuống từ từ rồi rút kim nhanh 3 lần; sau đó rút kim nhanh lên dưới da, dừng lại một lát, đợi khi người bệnh thở ra thì rút kim nhanh ra ngoài và không day bịt lỗ kim (Châm cứu đại thành)

IV NHữNG LOạI THủ THUậT Bổ Và Tả THườNG DùNG HIệN NAY

Trên cơ sở kinh nghiệm của người xưa, hiện nay các thủ thuật bổ tả thường dùng gồm:

ư Bổ tả theo hơi thở bệnh nhân

ư Bổ tả theo cường độ kích thích kim

Trang 4

ư Bổ tả theo thời gian lưu kim

ư Bổ tả theo kỹ thuật lúc rút kim

Bảng 10.2 Thủ thuật bổ tả thường dùng

Hít vào, rút kim ra

Hít vào, châm kim vào Thở ra, rút kim ra

vê kim

Châm ”đắc khí”, vê kim nhiều lần

Thầy thuốc châm cứu hiện nay có khi phối hợp cả 5 yêu cầu trên, nhưng rất thường chỉ phối hợp 2 yêu cầu cường độ và thời gian

V NHữNG THủ THUậT Và CHỉ ĐịNH THườNG DùNG

Tên gọi phương pháp Thao tác chính Chứng thích hợp

Phép bổ

Tiến kim chậm, vê kim nhẹ nhàng, khi rút kim đến sát ngoài da nghỉ một chút rồi rút kim nhanh

Hư chứng

Phương pháp

bổ, tả; bình

bổ, bình tả

dựa theo tốc

độ tiến lùi và

nhanh và rút kim chậm rãi

Thực chứng

Kích thích nhẹ Vê kim chậm và nhẹ nhàng Trẻ con, bệnh nhân sợ kim

hay xỉu Kích thích vừa Cường độ

kích thích vừa

Các loại bệnh

Phương pháp

dựa theo

cường độ kích

thích

Kích thích mạnh

(như hôn mê), viêm khớp, viêm cơ, bệnh tâm thần

nhiệt chứng tại biểu

Phương pháp

dựa theo độ

nông sâu của

kim châm

thấp mạn tính bệnh tâm thần Châm nhanh Châm vào nhanh, rút ra nhanh Hôn mê, nhiệt chứng (ở biểu)

pháp

Các bệnh mạn chứng nhiệt chứng (ở lý)

Phương pháp

dựa theo thời

gian châm

khớp, phong thấp mạn tính),

đau nhức, kinh liệt, co rút

Trang 5

Tù l−îng gi¸

E Kh«ng bÞt lç kim sau khi rót kim

E BÞt lç kim sau khi rót kim

D Rót kim nhanh 3 bËc

Trang 6

E Rót kim chËm mét lÇn

Trang 7

D Rót kim chËm mét lÇn

13 Nh÷ng kü thuËt sö dông trong thñ thuËt Thiªu s¬n ho¶

A Ng−êi bÖnh hÝt vµo b»ng mòi 1 lÇn, thë ra b»ng miÖng 5 lÇn

C Vª kim theo mét chiÒu 3 hoÆc 9 lÇn

D TiÕn kim nhanh theo 3 bËc

E Rót kim chËm 1 lÇn

C Vª kim theo mét chiÒu 6 lÇn

Trang 8

E HÝt vµo, rót kim

E Thë ra, rót kim

18 Nh÷ng kü thuËt sö dông trong thñ thuËt ThÊu thiªn l−¬ng

D TiÕn kim chËm 1 lÇn

E Rót kim nhanh theo 3 bËc

A Ng−êi bÖnh hÝt vµo b»ng miÖng 5 lÇn, thë ra b»ng mòi 1 lÇn

A Ng−êi bÖnh hÝt vµo b»ng miÖng 1lÇn, thë ra b»ng mòi 5 lÇn

Trang 9

E Thë ra, rót kim

E Thë vµo, rót kim

Tiêu đề	Thủ thuật bổ tả trong châm
Trường học	Trường Đại Học Y Hà Nội
Chuyên ngành	Châm cứu
Thể loại	Bài giảng
Thành phố	Hà Nội

Định dạng
Số trang	9
Dung lượng	307,67 KB