Luận văn, khóa luận tốt nghiệp, báo cáo là sản phẩm kiến thức, là công trình khoa học đầu tay của sinh viên, đúc kết những kiến thức của cả quá trình nghiên cứu và học tập một chuyên đề, chuyên ngành cụ thể. Tổng hợp các đồ án, khóa luận, tiểu luận, chuyên đề và luận văn tốt nghiệp đại học về các chuyên ngành: Kinh tế, Tài Chính Ngân Hàng, Công nghệ thông tin, Khoa học kỹ thuật, Khoa học xã hội, Y dược, Nông Lâm Ngữ... dành cho sinh viên tham khảo. Kho đề tài hay và mới lạ giúp sinh viên chuyên ngành định hướng và lựa chọn cho mình một đề tài phù hợp, thực hiện viết báo cáo luận văn và bảo vệ thành công đồ án của mình.
Trang 1LOI NOI DAU
Để thực hiện mục tiêu Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá đất nước, cần
phải có số vốn rất lớn Nguồn vốn đó có thể khai thác được bao gồm nguồn
trong nước và nguồn từ bên ngoài Muốn đi lên bằng chính sức mình, phải coi
nguồn vốn tích luỹ từ bản thân nền kinh tế trong nước là chủ yếu Tuy nhiên,
do điểm xuất phát từ nền kinh tế còn thấp, cần có sự hỗ trợ từ nguồn vốn bên
ngoài Tạo dựng được vốn cho yêu cầu phát triển này, đòi hỏi toàn bộ hệ
thống Tài chính Quốc gia phải nỗ lực vượt bậc Hệ thống ngân hàng với những ngân hàng ngày một lớn mạnh, là lực lượng chủ yếu trong việc thu hút nguồn vốn Cách đây gần một thế kỷ, V.I.Lê Nin đã đưa ra một luận điểm vĩ đại, đánh giá vai trò của ngân hàng như :
“ Không có những ngân hàng lớn thì sẽ không thẻ thực hiện được Chủ
nghĩa xã hội “ Và người đã ví hệ thống ngân hàng “ Đó là cái gì giống bộ
xương của xã hội Xã hội chủ nghĩa “
Tạo vốn cho Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá đất nước chính là một trong những giải pháp khắc phục nguy cơ tụt hậu so với các nước, trước hết là các nước trong khu vực Với vai trò là trung gian tài chính, ngân hàng là
ngành chủ yếu làm cho cung cầu tiền tệ gặp nhau
Các ngân hàng thương mại (NHTM) muốn tổn tại phát triển và đóng góp cho sự nghiệp đổi mới đất nước, không có cách nào khác là phải bằng mọi biện pháp để thu hút nguồn vốn nhàn rỗi trong dân cư Tuy trong hệ thống ngân hàng đã có nhiều đổi mới về mọi phương diện song nó chỉ đóng một vai trò khá “khiêm tốn” trong việc tập trung nguồn vốn tiết kiệm để phân phối vào các hoạt động tăng trưởng kinh tế Vậy làm thế nào để người dân gửi tiền vào ngân hàng? Cách tốt nhất đề huy động vốn, đặc biệt là vốn trung và dai han? Day 1a van dé ma tat cả các ngân hàng đều quan tâm Vì vậy em đã chọn đề tài nghiên cứu của mình là: “Biện pháp nâng cao hiệu quá huy động vốn của NHTM Việt Nam”.Với đề tài này, chỉ nghiên cứu ở phạm vi:
Trang 2+Pham vi không gian: Nghiên cứu hệ thống ngân hàng thương mại Việt
Nam
+Phạm vi nội dung: Giải pháp huy động vốn trong nước
Kết cấu của đề án gồm:
Chương I : Những vấn đề lí luận cơ bản
Chương II : Thực trạng về huy động vẫn của hệ thống NHTM Việt Nam Chương II: Một số giải pháp tăng cường khả năng huy động vẫn của
Trang 3CHUONG I: NHUNG VAN DE Li LUAN CO BAN
I KHAI QUAT VE NGAN HANG THUONG MAI:
1 Khai niêm Ngân hàng thương mại:
NHTM là một tổ chức kinh doanh trên lĩnh vực tiền tệ, tín dụng và ngân hàng, mà hoạt động chủ yếu và thường xuyên của nó là nhận tiền gửi
của khách hàng với trách nhiệm hoàn trả và sử dụng số tiền đó dé cho vay, dé đầu tư, để chiết khấu và đề làm phương tiện thanh toán
2 Ngân hàng ra đời là một tất yếu khách quan:
Ngân hàng thương mại hình thành và ra đời lần đầu tiên ở Châu Âu Kẻ
từ khoảng giữa thế kỷ 14, ở Châu Âu tồn tại các lãnh địa riêng biệt Các lãnh địa này diện tích và dân số không lớn lắm Trong sự tồn tại và phát triển của
chúng không thể thiếu được sự trao đối, giao thương buôn bán với các lãnh địa khác Tuy nhiên, các lãnh địa khác nhau lại sử dụng các loại tiền tệ khác
nhau và cũng có tiềm lực kinh tế khác nhau Trước tình hình đó, để các hoạt
động giao thương được diễn ra nhanh chóng và thuận lợi Đã hình thành nên
các tổ chức thu đổi tiền Hình thức này là khi các thương gia vào lãnh địa họ
sẽ đối tiền của mình lấy tiền lưu hành trong lãnh địa, và chịu một phan chi phí thu đổi Việc đổi tiền này lấy tiền khác dựa vào tiềm lực kinh tế của những lãnh địa có đồng tiền đó Dần dần tổ chức thu đổi này lớn mạnh và kiêm luôn việc giữ hộ tiền và thanh toán hộ Trong khi giữ số tiền nhàn rỗi (do chưa đến thời hạn thanh toán hộ) nhằm thu lợi, họ tiến hành cho vay lấy lãi Việc cho
vay này có căn cứ trên đặc tính "vô danh" của đồng tiền Tức là họ hoàn toàn
có thể lấy số tiền người gửi chưa đến thời hạn thanh toán và thanh toán cho người rút tiền Cùng với thời gian, hoạt động sản xuất kinh doanh giao thương ngày càng phát triển, tổ chức này cũng ngày càng lớn mạnh và hình thành các
loại hình thương mại đầu tiên
Trang 4Tóm lại, Ngân hàng thương mại là một trung gian tài chính ra đời dựa
trên cơ sở của sự phát triển sản xuất và trao đổi hàng hóa và dựa trên sự khác biệt về tiền tệ giữa các vùng, các khu vực
3.Các chức năng của NHTM:
Ngân hàng thương mại ra đời đo yêu cầu của sự phát triển của nền kinh tế Cơ
sở nền sản xuất và lưu thông hàng hóa, và nền kinh tế ngày càng phát triển
càng cần đến hoạt động của các Ngân hàng thương mại Thông qua việc thực
hiện các chức năng, vai trò của mình nhất là chức năng trung gian tín dụng Ngân hàng thương mại đã trở thành một bộ phận thúc đẩy nền kinh tế phát triển Sự đóng góp này thể hiện như sau:
* Thứ nhất: Ngân hàng là nơi cung cấp vốn cho nền kinh tế:
Nền kinh tế phát triển càng cao, thì nhu cầu về vốn càng lớn Vốn đóng vai trò rất quan trọng trong việc đầu tư mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh cũng như duy trì chính hoạt động đó nhằm đảm bảo hiệu quả của doanh nghiệp
Chiu trach nhiệm với nhiệm vụ này Ngân hàng thương mại đã đứng ra huy động các nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi của mọi tổ chức, cá nhân mọi
thành phần kinh tế (vốn tạm thời nhàn rỗi được giải phóng từ quá trình sản xuất, từ nguồn tiết kiệm của dân cư ) Thông qua nghiệp vụ tín dụng ngân hàng thương mại đã cung cấp vốn cho nền kinh tế, đáp ứng đầy đủ, kịp thời
cho quá trình tái sản xuất Nhờ đó các doanh nghiệp sẽ nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của mình, góp phần nâng cao hiệu quả của cả nền kinh tế
* Thứ hai: Ngân hàng là cầu nỗi giữa doanh nghiệp với thị trường Nền kinh tế thị trường là nền kinh tế mà trong quá trình vận động chịu
tác động của rất nhiều các quy luật kinh tế khách quan như quy luật cung, cầu,
cạnh tranh Các doanh nghiệp hoạt động trong nền kinh tế này cũng không thoát khỏi sự tác động mạnh mẽ của các quy luật kinh tế khách quan đó
Muốn tồn tại các đoanh nghiệp buộc phải thỏa mãn các yêu cầu của thị trường
Trang 5về: phương diện giá cả, khối lượng, chất lượng, mẫu mã, cải tiến máy móc, trang thiết bị, tìm tòi nghiên cứu, đầu tư Tuy nhiên tất cả những hoạt động này đều cần có phải có lượng vốn nhất định (thường vượt quá khả năng vốn
tự có của doanh nghiệp) Giải quyết khó khăn này, doanh nghiệp có thê tìm đến với Ngân hàng xin vay vốn Vì vậy Ngân hàng chính là cầu nối giữa doanh nghiệp và thị trường
_* Thứ ba: Ngân hàng thương mại là công cụ để Nhà nước điều tiết vĩ mô nên kinh tê
Thông qua hoạt động tín dụng và thanh toán giữa các Ngân hàng trong
hệ thống, các Ngân hàng thương mại đã góp phần mở rộng hay thu hẹp lượng tiền trong lưu thông Hơn nữa, bằng việc cấp các khoản tín dụng cho nền kinh
tế, Ngân hàng thương mại thực hiện việc dẫn dắt các luồng tiền, tập hợp, phân chia vốn của thị trường điều khiển chúng một cách có hiệu quả, thực thi vai
trò điều tiết vĩ mô đúng theo phương châm" Nhà nước điều tiết Ngân hàng,
cho vay, nghiệp vụ thanh toán, nghiệp vụ hối đoái và các nghiệp vụ khác đã góp phần thúc đây ngoại thương mở rộng Cũng thông qua các hoạt động
thanh toán, buôn bán ngoại hồi, quan hệ tín dụng với Ngân hàng nước ngoài,
hệ thống Ngân hàng đã thực hiện vai trò điều tiết nền tài chính trong nước phù hợp với sự vận động của nên tài chính quốc tế
Trang 64 Các loại hình Ngân hàng thương mại
a Chia theo tính chất hoạt động
* Ngân hàng chuyên doanh và đa năng
- Ngân hàng chuyên doanh: là Ngân hàng ngày chỉ tập trung cung cấp
một số dịch vụ Ngân hàng Ví dụ như chỉ cho vay đối với xây dựng cơ bản, hoặc đối với nông nghiệp, hoặc chỉ cho vay (không bảo lãnh hoặc cho thuê)
Tính chuyên môn hóa cao cho phép Ngân hàng có được đội ngũ cán bộ giàu kinh nghiệm, tính thông nghiệp vụ Tuy nhiên, loại Ngân hàng này thường
gặp rủi ro lớn khi ngàng hoặc lĩnh vực hoạt động mà Ngân hàng phục vụ sa
* Ngan hang ban buôn và ngân hàng bán lẻ
- Ngân hàng bán buôn là Ngân hàng chủ yếu cung cấp các dịch vụ cho các Ngân hàng, các Công ty tài chính, cho Nhà nước, cho các doanh nghiệp
lớn Ngân hàng bán buôn thường là Ngân hàng lớn hoạt động tại các trung
tâm tài chính quốc tế, cung cấp các khoản tín dụng lớn
- Ngân hàng bán lẻ là Ngân hàng chủ yếu cung cấp các dịch vụ trực tiếp cho doanh nghiệp, hộ gia đình và cá nhân, với các khoản tín dụng nhỏ
Với xu hướng phát triển hiện nay, rất ít Ngân hàng chỉ có bán lẻ hoặc bán buôn Các Ngân hàng nhỏ thường là Ngân hàng bán lẻ Các Ngân hàng lớn kết hợp cả hai
b Các loại hình Ngân hàng thương mại chia theo cơ cấu tỗ chức
Trang 7- Đó là Ngân hàng sở hữu Công ty và Ngân hàng không sở hữu Công
ty Ngân hàng sở hữu Công ty là Ngân hàng nắm giữ phần lớn vốn của Công
ty, cho phép Ngân hàng được quyền tham gia quyết định các hoạt động cơ bản của Công ty
- Ngân hàng đơn nhất và Ngân hàng có chỉ nhánh: Ngân hàng đơn nhất
được hiểu là Ngân hàng không có chi nhánh, tức là các dịch vụ Ngân hàng chỉ
do một hội sở Ngân hàng cung cấp
Ngân hàng có chỉ nhánh thường là Ngân hàng có vốn tương đối lớn, cung cấp dịch vụ Ngân hàng thông qua nhiều đơn vị Ngân hàng Việc thành lập chi nhánh thường bị kiểm soát chặt chẽ bởi Ngân hàng Nhà nước thông qua các quy định về mức vốn sở hữu, về chuyên môn của đội ngũ cán bộ, về
sự cần thiết của dịch vụ Ngân hàng trong vùng
5 Vai trò cơ bán về hệ thống Ngân hàng Việt Nam
a Ngân hàng trong cơ chế kế hoạch hóa
Tổ chức tín dụng đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa là
Nha tín dụng, được thành lập 1951 Là tiền thân của Ngân hàng Nhà nước
Việt Nam Trong cơ chế kế hoạch tập trung và trong điều kiện chiến tranh, Ngân hàng Nhà nước phải thực hiện các kế hoạch tiền tệ tín dụng được giao
Lãi suất, tỷ giá, tỷ lệ cho vay phải hướng vào phục vụ các đoanh nghiệp Nhà nước, các HTX và phục vụ quốc phòng để hoàn thành các kế hoạch 5 năm, phát triển kinh tế miền Bắc đồng thời chi viện cho tiền tuyến Ngân hàng Nhà nước đã đóng vai trò quan trọng trong công cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ cứu nước, xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, kiến thiết đất nước sau năm 1975
Sau năm 1975, nền kinh tế nước ta phải đối đầu với thử thách lớn: viện trợ bị giảm sút, đất nước đã chịu sự tàn phá khốc liệt của chiến tranh, chuyển đổi sang một cơ chế kinh tế mới khi chiến tranh kết thúc Ngân hàng Nhà nước phải in tiền để tài trợ cho nhu cầu chỉ tiêu của các doanh nghiệp, các
Trang 8đơn vị hành chính sự nghiệp Lượng tiền cung ứng gia tăng trong điều kiện sản lượng không tăng kịp đã đây lạm phát lên cao trong những năm 80 Lạm phát gia tăng làm xói mòn tiết kiệm, khuyến khích tích trữ và đầu cơ dẫn đến gia tăng mạnh nhu cầu vay vốn từ Ngân hàng Lãi suất thực âm, tỷ giá bị bóp méo, tiền lương không đủ trang trải các chỉ phí tối thiểu nên Ngân hàng càng phải in nhiều tiền Ngân hàng đã không bảo đảm được vốn, không tính
toán được hiệu quả kinh tế, bị kéo vào vòng xoáy của siêu lạm phát
b Hệ thống Ngân hàng trong chuyển đối cơ chế kinh tế
Mô hình tổ chức đã được thay đổi căn bản tách chức năng quản lý hoạt
động tiền tệ, tín dụng đối với chức năng kinh doanh tiền tệ, đa dạng các loại
hình Ngân hàng, từng bước xóa bỏ độc quyền, chuyền sang cạnh tranh có sự quản lý của Nhà nước
Tháng 5/1990, hai pháp lệnh Ngân hàng (pháp lệnh Ngân hàng Nhà
nước, pháp lệnh Ngân hàng HTX tín dụng và Công ty tài chính) ra đời là bước ngoặt quan trọng trong hoạt động của toàn hệ thống Ngân hàng là hệ thống Ngân hàng hai cấp bao gồm Ngân hàng Nhà nước và các Ngân hàng thương mại, HTX tín dụng, Công ty tài chính pháp lệnh đã khẳng định tính
đa hình thức sở hữu, đa loại hình, đa thành phần và kinh doanh đa năng của
hệ thống Ngân hàng thương mại Pháp lệnh đã mở đường cho quá trình phát
triển các loại hình Ngân hàng tại Việt Nam, bao gồm Ngân hàng quốc doanh Ngân hàng thương mại cổ phần, Ngân hàng liên doanh giữa Việt Nam và nước ngoài, chi nhánh Ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam
Hiện nay, Quốc hội đã thông qua Luật về Ngân hàng Nhà nước và Luật
về các tổ chức tín đụng Luật các tổ chức tín đụng đã tạo môi trường pháp lý mới cho sự phát triển của các Ngân hàng
6.Các nghiệp vụ cơ bản của Ngân hàng thương mại
6.1 Nghiệp vụ huy động vốn
Trang 9Đây là nghiệp vụ cơ bản, đầu tiên quan trọng nhất của một Ngân hàng thương mại Vốn được Ngân hàng huy động dưới nhiều hình thức khác nhau
và sử dụng (sau khi đảm bảo một tỷ lệ dự trữ bắt buộc) với trách nhiệm hoàn
trả gốc và lãi Nguồn vốn của Ngân hàng thương mại gồm vốn tự có (vốn chủ
sở hữu), vốn vay, vốn khác Ngân hàng thường sử dụng các nghiệp vụ huy
động vốn sau:
* Vốn tự có của Ngân hàng: đây là nguồn vốn thuộc sở hữu của riêng các Ngân hàng thương mại Trong thực tế nguồn vốn này không ngừng tăng lên từ kết quả hoạt động kinh doanh của bản thân Ngân hàng thương mại mang lại, nó đóng góp một phần đáng kê vào hoạt động kinh doanh của các Ngân hàng thương mại
* Nghiệp vụ tiền gửi: đây là nghiệp vụ phản ánh các khoản tiền gửi từ các doanh nghiệp vào đề thanh toán hoặc nhằm mục đích bảo quản tài sản mà
từ đó Ngân hàng thương mại có thể huy động được Ngoài ra các Ngân hàng còn huy động các khoản tiền nhàn rỗi của các cá nhân hay hộ gia đình gửi vào Ngân hàng với mục đích hưởng lãi
* Nghiệp vụ tiền vay: phản ánh quá trình tạo ra nguồn vốn bằng cách vay các tổ chức tín dụng trên thị trường tiền tệ và vay Ngân hàng Trung Ương dưới các hình thức tái chiết khấu, vay có bảo đảm mục đích tạo sự cân đối trong điều hành vốn của bản thân Ngân hàng thương mại khi họ không tự cân
đối được trên cơ sở khai thác tại chỗ
* Nghiệp vụ huy động vốn khác: thông qua nghiệp vụ Ngân hàng
thương mai có thể tạo vốn cho mình thông qua việc nhận làm đại lý hay ủy
thác vốn cho các tô chức cá nhân trong và ngoài nước
Trang 10vốn Ngân hàng cần phải nghiên cứu và đưa ra chiến lược sử dụng vốn của mình
* Một là, Ngân hàng tiến hành cho vay
Cho vay là một hoạt động quan trọng bậc nhất của Ngân hàng thương mại theo thống kê, khoảng 60 - 70% thu nhập của Ngân hàng là từ các hoạt
động cho vay Thành công hay thất bại của một Ngân hàng tuy thuộc chủ yếu
vào thực hiện, kế hoạch tín dụng và thành công của tín dụng xuất phát từ
chính sách cho vay của Ngân hàng Các loại cho vay có thể phân loại bằng
nhiều cách, bao gồm: mục đích, hình thức bảo đảm, kỳ hạn, nguồn gốc và
phương pháp hoàn trả
* Hai là tiến hành đầu tư
Đi đôi với sự phát triển của xã hội là sự xuất hiện hàng loạt những nhu cầu khác nhau Với tư cách là chủ thể hoạt động trong lĩnh vực dịch vụ, đòi hỏi Ngân hàng phỉa luôn nắm baét được thông tin, đa dạng các nghiệp vụ đẻ
cung cấp đầy đủ kịp thời nguồn vốn cho nền kinh tế Ngoài hình thức phố biến là cho vay, Ngân hàng còn sử dụng vốn dé dau tu Có hai hình thức chủ yếu mà các Ngân hàng thương mại có thê tiến hành là:
- Đầu tư vào mua bán kinh doanh các chứng khoán hoặc đầu tư góp
vốn vào các doanh nghiệp, các Công ty khác
- Đầu tư vào trang thiết bị TSCĐ phục vụ cho hoạt động kinh doanh
của Ngân hàng
* Ba là nghiệp vụ ngân quỹ
Lợi nhuận luôn là mục tiêu cuối cùng mà các chủ thể khi tham gia tiến hành sản xuất kinh doanh Tuy nhiên, đằng sau mục tiêu lớn lao ấy là hàng loạt các nhân tố cần quan tâm Một trong những nhân tố ấy là tính an toàn Nghề Ngân hàng là một nghề kinh doanh đầy mạo hiểm, trong hoạt động của mình Ngân hàng không thể bỏ qua sự "an toàn" Vì vậy, ngoài việc cho vay
và đầu tư để thu được lợi nhuận, Ngân hàng còn phải sử dụng một phần
Trang 11nguồn vốn huy động được đề đảm bảo an toàn về khả năng thanh toán về thực hiện các quy định về dự trữ bắt buộc do Ngân hàng Trung Ương đề ra
6.3 Nghiệp vụ khác
Là trung gian tài chính Ngân hàng có rất nhiều lợi thế Một trong những lợi thế đó là Ngân hàng đóng vai trò trung gian thanh toán cho khách hàng thông qua các hình thức như séc, thẻ thanh toán ủy nhiệm thu, ủy nhiệm
chi, thẻ tín dụng hoặc dựa trên việc hạch toán vào các tài khoản có liên quan
đến đối tượng đó
Cu thé:
a Dịch vụ thanh toán bộ: Trên cơ sở khách hàng gửi tiền và mở tài
khoản giao dịch tại Ngân hàng, Ngân hàng có thê đứng ra thanh toán hộ cho
khách hàng của mình về các khoản tiền mua bán, dịch vụ thông qua việc thu
hộ, chi hộ khách hàng của mình bằng các hình thức trên
b Dịch vụ môi giới: mua, bán chứng khoán cho khách hàng và làm đại
lý phát hành chứng khoán cho Công ty
c Các nghiệp vụ trung gian khác: dịch vụ ủy thác, bảo quản hộ các
chứng từ có giá cho khách hàng thuê két sắt Ngoài ra Ngân hàng còn thực hiện một số dịch vụ trung gian khác
Tóm lại, ba nghiệp vụ trên nếu thực hiện tốt sẽ đảm bảo cho Ngân hàng
ton tại và phát triển vững mạnh trong môi trường cạnh tranh ngày càng gay gắt Vì các nghiệp vụ trên có mối liên hệ chặt chẽ thường xuyên tác động qua lại với nhau Nguồn vốn huy động ảnh hưởng tới quyết định sử dụng vốn,
ngược lại nhu cầu sử dụng vốn ảnh hưởng tới quy mô, cơ cầu của nguồn vốn
huy động Các nghiệp vụ trung gian tạo thêm thu nhập cho Ngân hàng nhưng
mục đích chính là thu hút khách hàng qua đó tạo điều kiện cho việc huy động
và sử dụng vốn co hiệu quả
II LY LUAN CO BAN CHUC NANG HUY DONG VON CỦA NGÂN HÀNG Ngân hàng là con đẻ, là sản phẩm tất yếu khách quan của nền kinh tế hàng hoá Khi ra đời Ngân hàng lại thúc đấy nền kinh tế hàng hoá phát triển.
Trang 12Do đó, đối với hình thái kinh tế nào, đặc biệt là nền kinh tế thị trường, hoạt động ngân hàng là không thể thiếu được nó giử vai trò đặc biệt quan trọng trong nền kinh tế
Do vậy muốn phát triển nền kinh tế thị trường thì điều đầu tiên là phát
triển hoạt động ngân hàng
Nếu coi cơ chế thị trường là cơ thể sống thì ngân hàng là huyết mạch của cơ thể sống đó
Lật lại lịch sử phát triển, chúng ta có thé thấy, sự ra đời và phát triển của hệ thống Ngân hàng gắn với tư bản hoá tiền tệ, mà tiền thân của nó là tư ban cho vay nang lai đã từng tồn tại trong thời kì phân rá của chế độ nguyên thuỷ Sự phát triển mạnh của quan hệ hàng hóa-tiền tệ đã đòi hỏi khách quan
sự ra đời của các tổ chức và họat động Ngân hàng Lúc này tư bán tiền tệ nhàn rồi đã bắt đầu xuất hiện phục vụ tư bản công nghiệp với lải suất thấp Như vậy, tư bản công nghiệp đã trả một phần lợi thu được cho người cho vay đo việc sử dụng vốn vay vào sản xuất dưới hình thức lợi tức Cơ chế
phân chia lợi tức và lợi nhuận lúc đàu kinh doanh là ngau nhiên, nhưng khi tư
bản hoạt động và tư bản sở hửu được phân định rỏ ràng thì cơ chế phân chia
được điều chỉnh, một nhóm tư bản nhận lợi tức và bên kia nhận lợi nhuận Sự
phát triển trong quan hệ hàng-tiền trong công nghiệp tạo điều kiện cho phát
triển Ngân hàng, tư bản trong thương nghiệp Tư bản trong thương nghiệp là
tiền thân của tư bản có khả năng đem lại lải xuất Tuy buôn bán tiền tệ là chức năng chủ yếu, các chức năng khác của ngân hàng được bổ sung dầnvới sự phát triển của quan hệ hàng-tiền và của nền kinh tế hàng hoá
Theo Mác, các bộ phận cấu thành tư bản Ngân hàng bao gồm: vàng, giấy bạc và các chứng khoán Đến lược mình ngân hàng lại phân thành vốn tự
có và vốn đi vay Chính vì lí do đó mà có thê kết luận rằng tiền gửi là yếu tố cấu thành nghiệp vụ tín dụng-ngân hàng Các thành phần của nền tảng trên bao gồm:
- Von nhàn rôi
Trang 13- Các loại quỉ được huy động
- Thanh toán trung gian cho khách hàng trên tài khoản
hàng sẻ ít hơn rất nhiều so với vốn huy động nhưng nó rất quan trọng
Ngân hàng ra đời thúc đây nền kinh tế phát triển, với chức năng huy
động vốn, Ngân hàng thực hiện chức năng phân phối và tái phân phối vốn, tiền tệ xã hội, tác động chuyền dịch cơ cấu kinh tế Trong nền kinh tế hàng
hoá nhất là trong nền cơ chế thị trường mọi hàng hoá đều được biểu thị bằng giá cả thông qua tiền tệ Vốn huy động và vốn cho vay của Ngân hàng cũng là một loại hàng hoá Nó cũng được biểu hiện bằng tiền và giá cả trong quá trình
sử dụng vốn Giá cả đó chính là lải suát tiền vay mà Ngân hàng phải trả cho người cho vay và đòi lại ở người vay vốn từ Ngân hàng Chúng ta biết rằng,
việc phân chia lợi nhuận thành lợi nhuận thương nghiệp, lợi nhuận công
nghiệp và lải xuất là quá trình phân phối lại lợi nhuận xã hội đối với người
trực tiếp hay gián tiếp tham gia vào quá trình sản xuất
Đặc biệt trong nền kinh tế thị trường, khái niệm " tiền đẻ ra tiền " được
xem như là một qui luật Chính vì vậy, nhờ qui luật này mà nó tác động vào những người có vốn nhàn rồi muốn có khoản thu tiền lớn hơn (thu nhập từ tiền nhàn rồi của mình) sẻ đem đàu tư trực tiếp vào quá trình sản xuất, kinh doanh hoặc gửi tiền tiết kiệm vào Ngân hàng, để sau một khoảng thời gian
nhất định thu dược một số lợi tức nào đó Đây là cơ sở và nguồn gốc để các
Ngân hàng thực hiện được các chức năng cơ bản của mình, đó là huy động vốn nhàn rồi từ các lớp dân cư và các tổ chức trong nền kinh tế Qua đó Ngân
hàng đã thực hiện được vai trò rất quan trọng của mình với tư cách là một
trung gian tài chính, góp phần vào quá trình chu chuyên vốn nằm rải rác trong
Trang 14dân cư để trở thành khoản vốn lớn mà nhu cầu đầu tư trong nền kinh tế đòi hỏi
Tính tất yếu của Ngân hàng trong vai trò trung gian tài chính được thể hiện theo chu kì khép kín:
Huy động vốn- Trung gian tài chính-Sử dụng vốn
Trong đó Ngân hàng đóng vai trò chủ yếu trong mối quan hệ ràng buộc giữa người vay tiền, người gửi tiền và Ngân hàng Đồng thời, Ngân hàng còn
có ý nghĩa quyết định việc kích thích tăng trưởng nguồn vốn huy động vào Ngân hàng thông qua giải quyết tốt mối quan hệ và quyền lợi của cả ba bên
Trang 15
Người gửi Người vay
Đây là những tài khoản ở một ngân hàng, người sở hữu chúng có quyền
được phát séc cho những người thuộc bên thứ 3 Các khoản tiền gửi có thể phát séc gồm tất cả các tài khoản sau : tài khoản séc không có lãi (tiền gửi không kỳ hạn), các tài khoản NOW có lãi (NOW-negotiable order of
withdrawal-lệnh thu hồi có thể mua bán )„ các tài khoản super-NOW, và các
tài khoản tiền gửi thị trường tiền tệ (MMDA) Tiền gửi có thể phát séc là nguồn vốn quan trọng của ngân hàng
Tiền gửi có thể phát séc là tiền gửi có thể được thanh toán theo yêu cầu; tức là , nếu người gửi tới ngân hàng gửi vừa đòi thanh toán bằng cách viết ra một giấy rút tiền, ngân hàng đó sẽ thanh toán cho khách hàng đó ngay lập tức
Tương tự, nếu một người nhận được một tắm séc phát theo một tài khoản ở
một ngân hàng, khi ngân hàng đó nhận được tắm séc này, ngân hàng đó phải chuyền ngay lập tức số tiền ấy vào tài khoản của người đó
Tiền gửi có thể phát séc là một tài sản có đối với người gửi nó, bởi vì
nó là một phần của cải của người gửi nó Ngược lại, bởi vì người gửi tiền này
là có thể rút vốn khỏi tài khoản của ông ta, vốn đó ngân hàng có nghiã vụ thanh toán, đo đó các tiền gửi có thể phát séc là một tài sản nợ của ngân hàng.Tiền gửi này thường là nguồn vốn ngân hàng có phí tổn thấp nhất bởi vi những người bỏ tiền sẵn lòng bỏ qua số tiền lãi để có được một tài sản lỏng có
Trang 16thể dùng đề mua hàng Những chỉ phí của ngân hàng cho việc duy trì tiền gửi
có thể phát séc bao gồm tiền thanh toán lãi và những chỉ phí trong việc phục
vụ những tài khoản này [Xử lý và lưu giữ những séc đã thanh toán, soạn và gửi các thông báo tình hình hàng tháng, cung cấp những thủ quỹ có năng lực hoàn thành công việc (người hoặc máy), duy trì một toà nhà gây dược ấn tượng, và quảng cáo / marketing tới những khách hàng hấp dẫn dé họ gửi vốn vào một ngân hàng nhất định nào đó.]
2.Tiền gửi phi giao dịch
Tiền gửi phi giao dịch là nguồn vốn quan trọng nhất của ngân hàng Chúng có đặc tính chung là được hưởng tiền lãi và người sở hữu chúng không được quyền phát séc Mức lãi suất của chúng thường cao hơn tài khoản séc bởi vì những người gửi tiền đó không được hưởng nhiều những dịch vụ như đối với các tài khoản séc Tiền gửi phi giao dịch gồm hai loại chính: tài khoản tiết kiệm và tiền gửi kỳ hạn hay còn gọi là giấy chứng nhận tiền gửi (certificate of deposits-CD)
2.1.Tài khoản tiết kiệm
Với tài khoản tiết kiệm, vốn có thể được thêm vào hay rút ra bất kỳ lúc nào, những giao dịch và tiền thanh toán lãi được ghi trong một cuốn số nhỏ (số tiết kiệm do người sở hữu tài khoản giữ) hoặc trong thông báo tình hình hàng tháng Về mặt kỹ thuật dạng tiền gửi này không được rút ra khi yêu cầu (Ngân hàng có thể đợi đến 30 ngày đề thanh toán ); tuy nhiên do sự cạnh tranh các món gửi, các ngân hàng cho phép những người gửi rút tiền khỏi tiền
gửi tiết kiệm của họ ngay
Trang 17Tiền gửi kỳ hạn có thời gian đến ngày mãn hạn có định trước trong khoảng một vài tháng đến hơn 5 năm, và có những khoản phạt đáng kể cho trường hợp rút tiền trước hạn (bị mắt tiền lãi của một vài tháng) Tiền gửi tiết kiệm loại nhỏ là loại kém lỏng hơn so với tiền gửi tiết kiệm có số tiết kiệm: chúng có lãi suất cao hơn và là nguồn vốn có chỉ phí lớn hơn đối với các ngân hàng có hình thức gửi này
Tiền gửi kỳ hạn loại lớn (CD) chủ yếu do các công ty hoặc các ngân hàng khác mua CD loại lớn là loại có thể mang bán, do đó giống như một trái khoán, chúng có thê được bán lại ở thị trường cấp hai trước khi mãn hạn Vì lí
đo này, loại CD có thể bán được này các công ty, các quỹ tương trợ thị trường tiền tệ và các tổ chức tài chính khác nắm giữ như là tài sản thay thế cho các
tín phiếu kho bạc và những trái khoán ngắn hạn khác
3.Trái phiếu ngân hàng
Trái phiếu ngân hàng là một công cụ vay nợ dài hạn trên thị trường vốn
dưới hình thức giấy nhận nợ của các tổ chức tín dụng, phát hành đề huy động
vốn trong đó cam kết trả lãi và gốc cho người mua (hoặc người sở hữu sau một thời gian nhất định Về phía người mua, trái phiếu ngân hàng là giấy chứng nhận việc đầu tư vốn và quyền được hưởng thu nhập của người mua trên số tiền mua trái phiếu
Trái phiếu ngân hàng được chuyển nhượng quyền sở hữu đưới các hình thức mua, bán, cho, tặng, thừa kế Người sở hữu trái phiếu có thế dùng trái phiếu thế chấp tiền vay nếu được người cho vay chấp nhận và được thừa kế theo luật thừa kế
Trái phiếu ngân hàng có thể phát hành dưới hai hình thức: trái phiếu có
ghi tên hoặc trái phiếu không ghi tên
Thời hạn của trái phiếu ngân hàng từ 01 năm trở lên Thời hạn cụ thé
do các tô chức tín dụng quyết định tuỳ theo phương án sử dụng vốn huy động
từ trái phiếu
Trang 18Nguồn vốn huy động huy động từ trái phiếu ngân hàng là nguồn vốn
đài hạn của các tổ chức tín dụng, chủ yếu để đầu tư theo các dự án Các tổ chức tín dụng không phải thực hiện dự trữ bắt buộc trên số vốn huy động từ
trái phiếu ngân hàng Các tô chức tín dụng vừa có thể trực tiếp phát hành, vừa
có thể tổ chức thực hiện các dịch vụ cất trữ, mở tài khoản, thanh toán môi giới mua bán và mua bán trái phiếu
Lãi suất của trái phiếu do các tổ chức tin dụng ấn định trên cơ sở quan
hệ cung cầu về vốn trên thị trường, sao cho có thể khuyến khích, động viên được người gửi vốn dài hạn, người vay có thể chấp nhận được, tổ chức tín dụng đảm bảo hiệu quả kinh doanh
Phương thức trả lãi :
+Đề đáp ứng các yêu cầu khác của người mua, tổ chức tín dụng có thé
lựa chọn | trong 3 phương thức sau :
1.Trả lãi trước : tức bán trái phiếu thấp hơn mệnh giá, khi đến hạn
người mua sẽ lĩnh số tiền theo mệnh giá và được hưởng lãi số tiền chênh lệch
giữa mệnh giá và giá mua
2.Trả lãi sau : Trái phiếu được bán theo mệnh giá, khi đến hạn người
mua sẽ lĩnh số tiền theo mệnh giá và được hưởng lãi là số tiền chênh lệch giữa mệnh giá và giá mua
3.Trả lãi từng kỳ sáu tháng hoặc một năm căn cứ vào mức lãi ghi trên các phiếu lĩnh lãi kèm theo trái phiếu
Các tổ chức tín dụng có thể trả lãi theo lãi suất có điều chỉnh định kỳ,
căn vào một mức lãi suất làm cơ sở đã được Thống đốc ngân hàng nhà nước
Trang 19vi thé, uy tín trên thị trường thì hoạt động của Ngân hàng phải có hiệu quả
Một tring những hoạt động đòi hỏi Ngân hàng phải thực hiện có hiệu quả đó
là công tác huy động vốn của Ngân hàng Như phần trước đã đề cập, huy động vốn và hoạt động cơ bản của Ngân hàng, tạo điều kiện để Ngân hàng
thực hiện các hoạt động khác, mặt khác vốn được huy động từ nhiều nguồn
khác nhau và Ngân hàng sử dụng số huy động này với trách nhiệm hoàn trả gốc và lãi, đồng thời phải đám bảo một tỷ lệ dự trữ bắt buộc Cho nên hiệu quả của công tác huy động vốn là vấn đề quan tâm hàng đầu trong hoạt động của Ngân hàng thương mại Chính tầm quan trọng của công tác huy động vốn nên có rất nhiều các chỉ tiêu đã được các Ngân hàng đưa vào sử dụng đề đánh giá về tính hiệu quả Sau đây là một vài chỉ tiêu mà theo tôi các Ngân hàng
không thê bỏ qua trong quá trình đánh giá
1 Tính ốn định của nguồn vốn
Tính ổn định ở đây bao gồm ổn định về khối lượng, tốc độ tăng trưởng,
cơ cấu nguồn
Thật vậy, công tác huy động vốn không thể có hiệu quả khi mà nguồn
vốn huy động được lại không đạt được quy mô nhất định theo kế hoạch huy
động của Ngân hàng hay không đáp ứng nỗi nhu cầu về khối lượng vốn cho kinh doanh, cơ cầu vốn của Ngân hàng lại không có sự hợp lý giữa các nguồn
vốn huy động ngắn hạn, trung và dài hạn, giữa vốn ngoại tệ và vốn nội tệ Đối
với Ngân hàng, do mỗi nguồn vốn có những điểm mạnh, điêm yếu riêng trong
việc khai thác và huy động nên cơ cấu vốn biến đối sẽ dẫn tới sự biến đổi trong cơ cấu đầu ra, cho vay, đầu tư, bảo lãnh và kéo theo sự thay đổi trong lợi nhuận, rủi ro trong hoạt động kinh doanh Cơ cấu nguồn vốn huy động phụ thuộc không chỉ vào một phần kế hoạch của Ngân hàng mà còn chịu sự tác
động của các nhân tố bên ngoài đòi hỏi Ngân hàng phải thường xuyên nghiên cứu tiếp cận thị trường
Khối lượng vốn huy động phản ánh quy mô vốn Quy mô vốn lớn sẽ tạo điều kiện cho Ngân hàng mở rộng hoạt động kinh doanh của mình Trong