Địa Chí Toàn Thư - Quãng Ngải phần 3 pot

Thực hiện chủ trương này, Tỉnh ủy Quảng Ngãi ựề ra nhiệm vụ trọng tâm số một của đảng bộ và nhân dân lúc này là: tập trung sức ựể ựánh ựịch; xây dựng, củng cố các lực lượng vũ trang ựịa

chiến trường Liên khu V Nhiều thanh niên dân tộc ắt người dù không ựủ sức khỏe, nhưng với lòng yêu nước ựã tìm mọi cách ựể ựược nhập ngũ

Từ ựầu năm 1949, theo sự ựiều ựộng của Liên khu ủy V, nhiều cán bộ, chiến sĩ thuộc các lực lượng vũ trang tham gia phục vụ ở các chiến trường Bình Thuận,

đồng Nai Thượng, Kon Tum Ngoài ra, tỉnh còn cử 1 ựội trật tự xung phong và 1 ựội công an xung phong tham gia chiến ựấu ở chiến trường Quảng Nam - đà Nẵng

Cùng với cán bộ quân sự, cán bộ chắnh trị cũng ựược ựiều ựộng phục vụ cho vùng

bị ựịch chiếm trong toàn Liên khu V và các chiến trường đông Bắc Cămpuchia, Nam Lào Trong 2 năm 1948 - 1949, có hơn 400 cán bộ xã, 60 cán bộ tỉnh và huyện ựược cử ựi phục vụ các vùng

Theo sắc lệnh số 255 của Chắnh ph về việc bầu cử Hội ựồng nhân dân các cấp khóa II, cử tri Quảng Ngãi ựã tham gia bầu cử Hội ựồng nhân dân xã (13.6.1949)

và Hội ựồng nhân dân tỉnh (30.7.1949) Các ựại biểu ựược nhân dân tắn nhiệm bầu

ra ựã ựi sâu, ựi sát quần chúng ựể tổ chức và lãnh ựạo, xây dựng bộ máy chắnh quyền từ xã ựến tỉnh ngày càng vững mạnh

Quán triệt ựường lối của đảng về việc xây dựng nền kinh tế ựộc lập phục vụ sự nghiệp "kháng chiến, kiến quốc", nhân dân Quảng Ngãi ựã phát huy tinh thần tự lực, tự cường, thi ựua tăng gia sản xuất, triệt ựể tiết kiệm Với ý thức xây dựng nền kinh tế tự cấp, tự túc ngày càng vững mạnh, 23.417 nông dân trong tỉnh ựã tham gia các hợp tác xã Nông dân thay ựổi dần tập quán sản xuất mang tắnh ựộc canh, thực hiện ựa canh, luân canh, gối vụ, ựẩy mạnh khai hoang, vỡ hóa, trồng các giống rau, lúa mới, phổ biến rộng rãi cách nuôi và phòng bệnh gia súc Về thủy lợi, nhân dân ựã ựóng góp công sức ựắp ựập An Thọ (huyện đức Phổ), ựào kênh Sơn Tịnh, Tư Nghĩa, kênh Bàu Súng (huyện Mộ đức) Ngoài ra, còn có 47 con ựập khác cũng ựược ựào ựắp Chắnh nhờ tinh thần lao ựộng cần cù và sáng tạo của nhân dân trong tỉnh, năng suất lúa và hoa màu ựều tăng, ựời sống của nhân dân không ngừng ựược cải thiện, tạo ra khả năng tự cấp, tự túc về lương thực, thực phẩm,

ựồng thời ựóng góp cho cuộc kháng chiến

Trong hoàn cảnh bị ựịch bao vây, phong tỏa về kinh tế, các ngành nghề thủ công truyền thống của ựịa phương ựược nhân dân khôi phục và phát triển Vải dệt tại Quảng Ngãi ựược ựánh giá có chất lượng tốt, ựặc biệt vải SITA, là mặt hàng có tiếng lúc bấy giờ Các nghề thủ công: làm giấy, gốm, thuộc da, thủy tinh, xà phòng

ựều phát triển, ựáp ứng nhu cầu tiêu dùng của nhân dân và phục vụ kháng chiến

Nhân dân còn tham gia xây dựng và khôi phục hệ thống ựường giao thông gồm

ựường bộ và ựường sắt, ựảm bảo các tuyến giao thông trong tỉnh thông suốt và vận

chuyển hàng hóa trong vùng tự do Liên khu V

Sự nghiệp văn hóa - giáo dục tiếp tục phát triển sâu rộng trong quần chúng Toàn dân từ già ựến trẻ ựều thi ựua ựi học Ngành giáo dục khắc phục nhiều khó khăn trong việc in sách học vần chữ Quốc ngữ, tập ựọc, mở lớp ựào tạo, bồi dưỡng

công tác giáo dục thu ñược những thành tựu lớn Năm 1947, xã Bình Chánh (huyện Bình Sơn) là xã ñầu tiên của tỉnh Quảng Ngãi hoàn thành việc xóa nạn mù chữ và ñược Liên khu V khen thưởng Ngày 12.12.1948, Tư Nghĩa là huyện ñầu tiên của miền Nam Trung Bộ thanh toán nạn mù chữ ðến cuối năm 1948, trừ các huyện miền núi, Quảng Ngãi là một trong 10 tỉnh của cả nước thanh toán xong nạn

mù chữ

Chính từ những kết quả này, trong dịp lễ Quốc khánh 2.9.1948, Ty Bình dân Học vụ Quảng Ngãi ñược Ủy ban Kháng chiến Hành chính miền Nam Trung Bộ tuyên dương công trạng Ngày 31.12.1948, ñồng chí Phạm Văn ðồng, thay mặt Chính phủ dự lễ thanh toán nạn mù chữ, trao Huân chương ðộc lập hạng Nhất của Chính phủ tặng cho nhân dân Quảng Ngãi về thành tích tăng gia sản xuất và thanh toán nạn mù chữ

Ngoài các lớp xóa nạn mù chữ, các lớp bổ túc bình dân ñược mở ở nhiều nơi Trong 2 năm 1948 - 1949, toàn tỉnh ñã mở 54 lớp Tiểu học cho 1.705 cán bộ xã, huyện Tỉnh còn thành lập Trường Bổ túc Văn hóa cho cán bộ ñịa phương; ñồng thời cử hàng trăm cán bộ ñi học tại Trường Trung học Bình dân Nam Trung Bộ và Trường Trung học Bình dân Quân sự Liên khu V ñặt tại Quảng Ngãi Sự nghiệp giáo dục phổ thông phát triển mạnh, số lượng học sinh ñi học ngày càng ñông, nhiều trường không ñủ lớp cho học sinh ñến học Ở các huyện ñồng bằng, xã nào cũng có trường Tiểu học, hầu hết có trường cấp II ðến tháng 9.1949, toàn tỉnh ñã

có 318 lớp Tiểu học với 29.710 học sinh và 715 giáo viên

Trật tự trị an ở thôn xóm ñược giữ vững Tang ma, hiếu, hỉ ñều thực hiện theo

ñời sống mới Mọi gia ñình ñều thi ñua ăn ở vệ sinh, sạch ñẹp Không khí sinh hoạt

văn hóa lành mạnh, vui tươi tràn ngập khắp thôn, xã

Tuyên dương những thành tích ñã ñạt ñược của ñịa phương, ngày 30.12.1949, Chủ tịch Hồ Chí Minh ñã ký sắc lệnh số 149, tặng thưởng Huân chương Lao ñộng hạng Nhì cho cán bộ và nhân dân Quảng Ngãi

Năm 1950, tình hình trong nước và thế giới chuyển biến có lợi cho cách mạng Việt Nam Từ ngày 21.1 ñến ngày 3.2.1950, Hội nghị Trung ương ðảng ñã ñề ra nhiệm vụ cơ bản trong giai ñoạn kháng chiến mới là: "Gấp rút hoàn thành chuẩn bị chuyển mạnh sang tổng phản công", thực hiện tổng ñộng viên trong cả nước theo khẩu hiệu "Tất cả cho tiền tuyến, tất cả ñể chiến thắng!"

Dưới sự lãnh ñạo của Tỉnh ủy, với tinh thần "Tất cả ñể phụng sự tiền tuyến", nhân dân Quảng Ngãi ñã ñóng góp 138.045.976 ñồng tín phiếu vào quỹ ñảm phụ chuyển mạnh sang tổng phản công

Những năm 1950 - 1952, thiên tai liên tục xảy ra ở Quảng Ngãi, gây nhiều tổn thất về người và của Thực hiện lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh "cứu ñói như cứu hỏa", các cấp ủy ðảng và chính quyền ñã nêu cao khẩu hiệu "tự lực cánh sinh, dựa vào sức dân ñể giải quyết nạn ñói", nhân dân Quảng Ngãi tiếp tục phát huy

truyền thống tương trợ, ựùm bọc, giúp ựỡ nhau từng lon gạo, bó rau ựể vượt qua nạn ựói Nhiều xã ở các huyện Nghĩa Hành, Mộ đức nhận ựỡ ựầu cho các xã ựói nặng ở ven biển của các huyện Bình Sơn, Sơn Tịnh đồng bào các huyện miền núi, nhất là ở Sơn Hà, ựã chuyển về trung châu nhiều khoai mì, khoai lang, bắp, ựậu ựể cứu ựói

Tinh thần tương trợ, ựùm bọc giúp ựỡ lẫn nhau trong sản xuất cũng ựược phát huy Toàn tỉnh có 316 tổ hợp công, 374 tổ ựổi công, 36 hợp tác xã công - nông nghiệp, 6 hợp tác xã nông nghiệp Phong trào xen canh tăng vụ, tăng năng suất cây trồng ựược ựẩy mạnh ở hầu hết các huyện ựồng bằng Người dân Quảng Ngãi không ựể một tấc ựất bỏ hoang, thực hiện luân canh, xen canh, gối vụ, chú trọng việc gieo trồng các loại cây lương thực chắnh

Các nghề thủ công truyền thống cũng phát triển mạnh Có 111.610 thợ thủ công tham gia vào các hợp tác xã thủ công nghiệp Công nhân các xắ nghiệp quốc phòng thi ựua cải tiến kỹ thuật, tăng giờ lao ựộng, tăng năng suất từ 25% ựến 35% Riêng

ở xưởng Quân giới 240, có mặt hàng tăng 200% năng suất

đông ựảo các nhân sĩ, trắ thức, những người hoạt ựộng tôn giáo ngày càng hiểu

rõ và ựúng hơn phong trào cứu tế, tương trợ, ra sức ựóng góp nhiều hơn cho kháng chiến Các huyện ựồng bằng ựã có 71 xã thành lập quỹ với gần 1.500.000 ựồng,

800 ang lúa Có 11 hội tản cư ựược thành lập ựể kịp thời giúp ựỡ nhân dân vùng biển sơ tán mỗi khi ựịch càn quét, bắn phá Các gia ựình thương binh, liệt sĩ ựược quan tâm, chăm sóc chu ựáo; có 4 huyện ựồng bằng thực hiện chế ựộ phụ cấp cho thương binh và gia ựình liệt sĩ

Văn hóa giáo dục ựạt nhiều thành tựu ựáng kể theo phương châm: "Dân tộc, khoa học, ựại chúng" do đảng ựề ra Cùng với các văn nghệ sĩ của Liên khu V, các hội viên Hội Văn hóa Cứu quốc Quảng Ngãi tắch cực tham gia các hoạt ựộng tuyên truyền, ựộng viên nhân dân tham gia thực hiện nếp sống mới, ựóng góp ngày càng nhiều cho kháng chiến Phong trào rèn luyện thân thể khỏe ựể phục vụ Tổ quốc phát triển sâu rộng trong các tầng lớp nhân dân

Việc phát triển ựảng viên mới ựược ựẩy mạnh Nhờ làm tốt công tác giáo dục, bồi dưỡng cộng với ý thức phấn ựấu ựứng vào hàng ngũ của đảng, nên số lượng

ựảng viên của đảng bộ tăng nhanh Vào thời ựiểm Cách mạng tháng Tám thành

công, toàn tỉnh chỉ có 38 ựảng viên, ựến tháng 10.1949, số lượng ựảng viên ựã lên

ựến 12.000 người Hầu hết ựảng viên phát huy ựược vai trò tiên phong, gương

mẫu, ựóng góp nhiều công sức cho công cuộc kháng chiến, kiến quốc

Tổ chức đảng các cấp không ngừng ựược củng cố và phát huy sức mạnh Từ tháng 6.1946 ựến tháng 4.1952, đảng bộ ựã tiến hành 4 lần ựại hội (I, II, III, IV)(1)

đảng bộ luôn quán triệt sâu sắc các chủ trương ựường lối của Trung ương đảng,

Liên khu ủy V, với tinh thần nhìn thẳng vào sự thật, ựánh giá ựúng và kịp thời tình hình cách mạng ở ựịa phương, ựề ra những chủ trương, ựường lối và hành ựộng cụ

thể, lãnh ựạo quân và dân Quảng Ngãi xây dựng và bảo vệ tỉnh nhà, ựóng góp vào cuộc kháng chiến của cả nước

Công tác xây dựng đảng ựược chú trọng đảng viên nghiêm túc thực hiện phê bình và tự phê bình Công tác huấn luyện, bồi dưỡng giáo dục, kiểm tra, khen thưởng và kỷ luật ựược tiến hành thường xuyên Nhờ những biện pháp trên ựây,

đảng bộ Quảng Ngãi trở thành một đảng bộ mạnh của Liên khu V Ngày

30.10.1949, đảng bộ Quảng Ngãi ựược Ban Chấp hành Trung ương đảng ra nghị quyết khen thưởng

Từ 1950 ựến 1952, ựịch tăng cường các hoạt ựộng bắn phá, càn quét, ựẩy mạnh

do thám, tung gián ựiệp vào vùng tự do Liên khu V nhằm thực hiện âm mưu xâm chiếm, phá hoại hậu phương, căn cứ ựịa của cuộc kháng chiến ở Nam Trung Bộ và Tây Nguyên Ở Quảng Ngãi, ựịch tiến hành nhiều cuộc ựổ bộ, bắn phá vùng biển, càn quét vào ựất liền, cướp phá tàu thuyền, tài sản, ựốt phá lương thực của nhân dân ven biển Tháng 9.1951 chúng ựánh chiếm ựảo Lý Sơn Chỉ riêng trong năm

1952, ựịch ựã 35 lần ựổ bộ vào ựất liền, trong ựó có những cuộc ựổ bộ quy mô lớn vào đức Lân (huyện Mộ đức), Phổ An, Sa Huỳnh (huyện đức Phổ) Riêng trong 3 tháng 7, 8, 9 năm 1952, ựịch ựã 26 lần bắn phá, ựổ bộ vào ựất liền, giết hại 100 người, phá 140 thuyền,

Nhân dân cùng với lực lượng vũ trang, bán vũ trang kịp thời phát hiện và ựánh trả quyết liệt các cuộc ựổ bộ, càn quét của ựịch đặc biệt, ngày 21.7.1950, du kắch

và tự vệ ựịa phương chiến ựấu anh dũng, ngoan cường, ựánh bại cuộc càn quét lớn nhất của ựịch ở Sa Huỳnh, tiêu diệt 52 tên ựịch và làm bị thương 80 tên khác Dân quân du kắch các xã Bình đông, Bình Chánh, Bình Châu (huyện Bình Sơn), Tịnh Khê, Tịnh Hòa (huyện Sơn Tịnh), Phổ Thạnh (huyện đức Phổ) cùng với nhân dân

sử dụng các loại vũ khắ tự tạo, thô sơ, chiến ựấu chống ựịch ựánh phá, lấn chiếm Các ựơn vị lực lượng vũ trang ựịa phương, như ựại ựội 28, 84, phối hợp tác chiến với các lực lượng du kắch, ựẩy lùi nhiều cuộc ựổ bộ càn quét của ựịch vào ựất liền

Ở các huyện miền núi, dân quân du kắch, lực lượng vũ trang ựịa phương sát cánh

cùng bộ ựội chủ lực chiến ựấu bảo vệ vùng căn cứ ựịa, chăm sóc, cứu chữa thương binh, tăng gia sản xuất đặc biệt, từ tháng 1.1950 ựến tháng 12.1951, dưới sự chỉ

ựạo trực tiếp của Liên khu ủy V và Tỉnh ủy Quảng Ngãi, lực lượng vũ trang của

tỉnh phối hợp với bộ ựội chủ lực Liên khu V giải quyết dứt ựiểm "vụ Sơn Hà" do thực dân Pháp và tay sai xúi giục, sắp ựặt, ựảm bảo trật tự, trị an ở vùng núi miền Tây Quảng Ngãi

Tiếp ựó, từ ngày 13.4.1952 ựến ngày 10.5.1952, lực lượng vũ trang ựịa phương, dân quân du kắch và nhân dân ựã cùng với bộ ựội chủ lực Liên khu V ựập tan cuộc hành quân Latơrit của thực dân Pháp (từ Kon Tum ựánh xuống các huyện miền Tây Quảng Ngãi), diệt hơn 600 tên ựịch, bắt sống hơn 100 tên Thắng lợi này ựã góp phần phá tan âm mưu của thực dân Pháp và tay sai hòng xâm chiếm vùng tự

do Liên khu V Hậu phương căn cứ ựịa Quảng Ngãi ựược củng cố vững mạnh

Miền Tây Quảng Ngãi trở thành hậu phương trực tiếp của chiến trường Tây Nguyên và Nam Trung Bộ

Tóm lại, từ tháng 12.1946 ựến năm 1952, đảng bộ và nhân dân Quảng Ngãi ựã kiên trì, từng bước phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, phát triển thực lực chắnh trị,

vũ trang cách mạng, góp phần to lớn vào sự nghiệp kháng chiến của cả nước Mặt khác, các lực lượng vũ trang và nhân dân Quảng Ngãi ựã cùng với lực lượng vũ trang Liên khu V ựập tan các cuộc hành quân lấn chiếm, càn quét của kẻ thù, làm cho tiềm lực cách mạng ở ựịa phương ngày càng vững mạnh, tạo ựiều kiện cho Quảng Ngãi trở thành hậu phương vững chắc của Liên khu V và cả nước

3 TIẾP TỤC XÂY DỰNG VÀ GIỮ VỮNG HẬU PHƯƠNG VỮNG CHẮC, DỐC SỨC CÙNG CẢ NƯỚC đƯA CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG THỰC DÂN PHÁP đẾN THẮNG LỢI HOÀN TOÀN (1953 - 1954)

Sau 8 năm tiến hành chiến tranh, thực dân Pháp ngày càng sa lầy và bế tắc về chiến lược, chiến thuật Hòng tìm ra lối thoát danh dự trong cuộc chiến tranh đông Dương, ựược sự giúp sức của Mỹ, tháng 7.1953, thực dân Pháp bày ra "kế hoạch Nava" với ảo tưởng trong vòng 18 tháng sẽ giành thắng lợi quyết ựịnh, buộc chắnh phủ ta ký hiệp ựịnh ựình chiến theo những ựiều kiện do chúng ựặt ra

Tại Liên khu V, từ giữa năm 1953, thực dân Pháp mở chiến dịch Atlăng nhằm chiếm ựóng vùng tự do Liên khu V

để phá tan kế hoạch Nava, tháng 9.1953, Bộ Chắnh trị quyết ựịnh mở cuộc tiến

công chiến lược đông Xuân 1953 - 1954, trong ựó có hướng chiến lược quan trọng

là tiến công lên Tây Nguyên nhằm giành lại ựịa bàn chiến lược và ựập tan âm mưu

ựánh chiếm vùng tự do, bình ựịnh miền Nam của ựịch

Dựa vào phương hướng chiến lược do Trung ương đảng ựề ra: "Tránh chỗ mạnh, ựánh chỗ yếu, ựánh chắc, thắng chắc", Liên khu ủy V ựộng viên toàn đảng

bộ, toàn quân và toàn dân tin tưởng, nỗ lực phấn ựấu giành thắng lợi to lớn nhất, cụ thể là tập trung toàn bộ lực lượng bộ ựội chủ lực tiến công ựịch ở Tây Nguyên, kiên quyết ựánh ựịch, bảo vệ, củng cố vùng tự do; nơi nào ựịch chưa ựến thì vừa sẵn sàng ựánh ựịch, vừa tắch cực phục vụ tiền tuyến tiến công ựịch

Thực hiện chủ trương này, Tỉnh ủy Quảng Ngãi ựề ra nhiệm vụ trọng tâm số một của đảng bộ và nhân dân lúc này là: tập trung sức ựể ựánh ựịch; xây dựng, củng cố các lực lượng vũ trang ựịa phương, tập trung sức người và sức của phục vụ chiến dịch Tây Nguyên; tắch cực xây dựng, bảo vệ và giữ vững vùng tự do; mở rộng căn cứ ựịa; ra sức bồi dưỡng sức dân; bảo vệ tắnh mạng và tài sản của nhà nước và nhân dân

Quán triệt Nghị quyết Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương lần thứ 4 (khóa II) tháng 1.1953 về thực hiện cải cách ruộng ựất, tháng 4.1953, Tỉnh ủy Quảng Ngãi

ựộng viên mạnh mẽ tinh thần kháng chiến của nhân dân lao ựộng, các tầng lớp

nhân dân phấn khởi thi ựua ựem sức người, sức của ựóng góp cho kháng chiến Tuy nhiên, do trình ựộ và năng lực của một số cán bộ các cấp, ngành còn thấp, chưa tiếp thu ựầy ựủ tinh thần của chủ trương cải cách ruộng ựất nên thời gian ựầu, việc chỉ ựạo, lãnh ựạo giảm tô ở Quảng Ngãi chưa ựược chặt chẽ, phạm nhiều thiếu sót, ảnh hưởng ựến chắnh sách ựại ựoàn kết của đảng Tỉnh ủy Quảng Ngãi ựã kịp thời và nghiêm túc nhìn nhận sai lầm, tổ chức học tập, giáo dục chắnh sách cho cán

bộ, ựảng viên, tìm ra những biện pháp tắch cực, thắch hợp ựể lãnh ựạo tốt phong trào Nhờ ựó chắnh sách ruộng ựất tiếp tục ựược ựẩy mạnh, ựem lại nhiều thay ựổi

ở nông thôn, hàng ngũ nông dân ựược củng cố, tác ựộng tắch cực ựến sự nghiệp

kháng chiến, kiến quốc ựang trên ựà thắng lợi

Dưới sự lãnh ựạo của Tỉnh ủy, nhân dân Quảng Ngãi tiếp tục khắc phục khó khăn, vừa phục vụ ựắc lực cho tiền tuyến, vừa ựẩy mạnh công cuộc xây dựng và giữ vững vùng tự do Trong sản xuất nông nghiệp, nhờ ứng dụng kỹ thuật tiến bộ, năng suất lúa và hoa màu tăng lên rõ rệt Chiến sĩ thi ựua toàn quốc Phan đường

ựã áp dụng các biện pháp khoa học - kỹ thuật, tăng năng suất lên 700% và hướng

dẫn nhân dân ở ựịa phương áp dụng theo, biến cả thôn vốn thiếu ựói trở thành thôn

no ựủ Tinh thần tương trợ trong sản xuất dưới hình thức các hội ựồng canh, nghiệp

ựoàn, các tổ vòng công, tổ sản xuất, ựược ựẩy mạnh Trong 6 tháng ựầu năm 1954,

các tổ chức của nông hội ựã giúp nhau ựược 33 vạn ngày công, 2.800 ang lúa và 3.700.000 ựồng đến năm 1953, hầu hết các huyện hoàn thành việc ựào ựắp hệ thống kênh mương dẫn nước ngọt và ựập ngăn mặn Nếu như trước Cách mạng tháng Tám 1945, toàn tỉnh chỉ có 6.890 mẫu ruộng ựược tưới nước, thì ựến 1954, con số này là 26.650 mẫu; nhiều vùng trước kia chỉ canh tác một vụ, nay thành hai vụ Tiểu thủ công nghiệp và công thương nghiệp tiếp tục phát triển Nghề làm giấy (với 5 xưởng) hàng tháng sản xuất ựược 6 tấn giấy, ựáp ứng ựủ nhu cầu tiêu dùng trong tỉnh Các mặt hàng xuất ra ngoài tỉnh ngày càng tăng, ựặc biệt là gạo, có ngày vận chuyển 30 tấn ựi Quảng Nam Giá cả thị trường ổn ựịnh

Nhiều phong trào thi ựua cải tiến kỹ thuật phát triển sôi nổi trong các công binh xưởng, mức năng suất sản xuất tăng từ 15% ựến 50%, có công binh xưởng tăng năng suất lên ựến 250% Nhiều sản phẩm mới có chất lượng ra ựời, ựáp ứng kịp thời cho nhu cầu phục vụ tiền tuyến trong chiến dịch đông Xuân 1953 - 1954

đời sống của nhân dân tuy còn gặp nhiều khó khăn, máy bay ựịch lại thường

xuyên bắn phá, song phong trào Bình dân học vụ ựã dần ựược khôi phục lại sau thời gian xảy ra nạn ựói đến tháng 10.1953, tỉnh ựã mở ựược 580 lớp sơ cấp và dự

bị với tổng số 11.760 học viên Số lượng học sinh phổ thông ựi học khá ựông, các

xã ựều mở những lớp học vỡ lòng Trong toàn tỉnh, số học sinh vỡ lòng có hơn 20.000 em; Tiểu học: 25.502 em; Trung học cơ sở: 2.741 em; Trung học phổ thông: 159 em Nội dung, phương pháp và chất lượng giáo dục ựược cải tiến Phong trào thi ựua phòng bệnh phát triển mạnh đời sống văn hóa và tinh thần của nhân dân ngày càng khởi sắc Các tệ nạn xã hội bị ựẩy lùi, phong trào xây dựng nếp sống mới phát triển sâu rộng

Mặc dù chịu nhiều thiên tai, ựịch họa, nhân dân Quảng Ngãi ựã có những ựóng góp ựáng kể trong việc thực hiện nghĩa vụ ựối với nhà nước và phục vụ chiến trường Tắnh ựến ngày 5.6.1954, toàn tỉnh ựã ựóng góp 5.245 tấn lúa thuế nông nghiệp, 498.500.000 ựồng thuế công thương

Phong trào phòng chống ựịch và nhân dân du kắch chiến tranh phát triển mạnh

mẽ Nhiều hầm trú ẩn ựược ựào, ựắp khắp nơi, các ựội tuần tra tổ chức canh gác ựể phát hiện máy bay, tàu chiến ựịch, ựề phòng ựịch ựổ bộ, tiến công bất ngờ Các ựội

du kắch ven biển ựược trang bị thêm vũ khắ, tăng cường lực lượng có kinh nghiệm chiến ựấu; thôn xóm nào cũng có hầm bắ mật, hầm chiến ựấu, giao thông hào liên

xã Làng chiến ựấu ựược xây dựng ở nhiều nơi, hầm chông, cạm bẫy ựược ựặt khắp thôn, xóm Trong toàn tỉnh, nhân dân xây dựng hàng trăm bãi chông, mỗi bãi dài

từ 100m - 500m, rộng từ 200m - 300m Các cơ quan, kho tàng, công xưởng, trường học ựược sơ tán và bảo vệ nghiêm ngặt

Thực hiện chỉ thị của Liên khu ủy V về nhiệm vụ phục vụ tiền tuyến, ựông ựảo nhân dân Quảng Ngãi hăng hái ựi dân công phục vụ chiến trường Trong ựợt dân công ựầu tiên, có 39.752 người phục vụ các mặt trận trong thời gian 6 tháng; 10.000 lượt người ựi làm các kho tàng, mở ựường trong thời gian 15 ngày; 6 ựội thanh niên xung phong với 852 người ựã ựược thành lập Tiếp ựó, có nhiều ựợt dân công ựi phục vụ hỏa tuyến trong suốt 6 tháng liền Những người ựi dân công ựã thể hiện tinh thần dũng cảm, không ngại hy sinh gian khổ Nhiều ựơn vị, cá nhân lập thành tắch xuất sắc ở chiến trường Phong trào ựi dân công phục vụ chiến trường trong chiến dịch đông Xuân 1953 - 1954 của nhân dân Quảng Ngãi ựược Bộ tư lệnh Quân khu V và Ban chỉ huy tiền phương khen thưởng: 112 nữ cứu thương, hộ

lý cùng 23 tập thể ựược tuyên dương; tiêu biểu là các dân công Huỳnh Nết (huyện Sơn Tịnh), Nguyễn Tấn Hứa, Phan Văn đối (huyện đức Phổ), ựội xung phong công tác huyện Mộ đức, ựội dân công xã Bình Dương (huyện Bình Sơn)

Ngày 26.1.1954, ựại bộ phận bộ ựội chủ lực của Liên khu V tiến công lên Tây Nguyên - một ựịa bàn chiến lược quan trọng Hàng vạn lượt dân công Quảng Ngãi

ựã tham gia phục vụ mặt trận, dọc theo ựường tiến công của bộ ựội lên Kon Tum

Nhân dân các dân tộc ở Ba Tơ ựem nước uống, cơm nắm ra tiếp tế cho bộ ựội và dân công hành quân Hàng vạn tấn thực phẩm, lương thực, hàng hóa, ựạn dược

ựược dân công gấp rút chuyển ra chiến trường

Ngày 15.2.1954, toàn tỉnh Kon Tum, rộng hơn 16.000km2 với 200.000 dân,

ựược hoàn toàn giải phóng

Sau khi ta giải phóng Kon Tum, Pháp tăng cường máy bay, tàu chiến ựánh phá nhiều vùng ở Quảng Ngãi Từ tháng 2.1954 ựến tháng 6.1954, ựịch dùng máy bay phá sập 6 cầu, triệt phá ựường giao thông, ném bom vào các nơi mà chúng nghi có

cơ quan và kho tàng của ta Mặt khác, chúng cho quân ựổ bộ vào các xã ven biển

ựốt phá, bắt bớ nhân dân

được sự chỉ ựạo chu ựáo và kịp thời của các cấp ủy, chắnh quyền, nhân dân các

vùng bị ựịch phá hoại chủ ựộng, nhanh chóng khắc phục hậu quả, cất giấu tài sản

an toàn

Những thành tắch của nhân dân Quảng Ngãi từ 1953 ựến tháng 7.1954 ựã góp phần vào thắng lợi của chiến dịch Xuân - Hè năm 1954 - chiến thắng lớn nhất của quân và dân Nam Trung Bộ trong 9 năm kháng chiến chống thực dân Pháp Thắng lợi vĩ ựại của chiến dịch lịch sử điện Biên Phủ cùng những chiến thắng giòn giã của quân và dân ta trên khắp chiến trường, trong ựó có sự ựóng góp công sức của quân và dân Quảng Ngãi, ựã góp phần phá tan kế hoạch Nava, buộc thực dân Pháp

ký kết Hiệp ựịnh Giơnevơ (Genève) 1954

đánh giá về giai ựoạn 9 năm kháng chiến chống Pháp, Ban Chấp hành đảng bộ

tỉnh Quảng Ngãi ựã nhận ựịnh:

" Cách mạng tháng Tám thắng lợi, cùng với cả nước nhân dân Quảng Ngãi thoát khỏi ách thống trị của thực dân, phong kiến Mọi người ựều vui mừng phấn khởi ựược làm dân một nước ựộc lập, tự do, ựược làm chủ cuộc ựời mình

Song niềm vui ngắn chỉ tày gang, giặc Pháp quay trở lại xâm lược nước ta một lần nữa, đảng bộ và nhân dân Quảng Ngãi lại tiếp tục cùng cả nước bước vào cuộc kháng chiến vô cùng gian lao nhưng cũng ựầy thử thách vẻ vang ựể giành lấy ựộc lập cho Tổ quốc, tự do cho giống nòi

Trong chắn năm kháng chiến chống Pháp gian lao và ác liệt, ựể bảo vệ, xây dựng quê hương, đảng bộ Quảng Ngãi ựã lãnh ựạo nhân dân toàn tỉnh phát huy truyền thống cách mạng kiên cường, bất khuất, cần cù, chịu ựựng hy sinh gian khổ, hoàn thành thắng lợi mọi nhiệm vụ mà Trung ương đảng, Chắnh phủ và Chủ tịch Hồ Chắ Minh ựã ựề ra

để có thể tồn tại và phát triển, đảng bộ Quảng Ngãi ựã chăm lo xây dựng khối ựoàn kết toàn dân Thông qua Mặt trận Việt Minh và Liên Việt, nhân dân các dân

tộc Quảng Ngãi từ miền núi ựến miền xuôi, từ già ựến trẻ, không phân biệt ựảng phái, tôn giáo, với truyền thống cách mạng kiên cường ựã sẵn sàng hy sinh tất cả, sẵn sàng ựóng góp máu xương, tiền của cho cuộc kháng chiến, quyết tâm ựánh

ựuổi thực dân Pháp, không cho chúng quay lại cướp nước ta một lần nữa

Trong suốt chắn năm kháng chiến chống thực dân Pháp, khối ựoàn kết toàn dân trong tỉnh ngày càng ựược củng cố và phát triển rộng khắp, ựã thu hút ựược ựông

ựảo các tầng lớp, các thành phần nhân dân tham gia, góp phần làm cho sức mạnh

chiến ựấu tăng lên gấp nhiều lần Cuộc sống mới do đảng ựem lại làm cho nhân dân Quảng Ngãi càng thêm tin tưởng, yêu mến và ựi theo đảng ựến cùng Dù phải chiến ựấu với kẻ thù dã man, tàn bạo, nhân dân vẫn một lòng ựi theo đảng, bền gan vững chắ tin vào ngày mai tươi sáng của dân tộc đảng bộ tồn tại và phát triển ngày càng vững mạnh chắnh là nhờ hầu hết cán bộ, ựảng viên anh dũng, kiên cường bền bỉ ựấu tranh, bám chặt, ựi sát quần chúng ựể phát ựộng các phong trào

cách mạng sâu rộng ðể chuẩn bị và tiến hành tham gia kháng chiến cùng với nhân dân cả nước, ðảng bộ Quảng Ngãi đã nhanh chĩng chuyển cao trào tổng khởi nghĩa vào cuộc kháng chiến với tinh thần cách mạng và khí thế hào hùng, sẵn sàng vươn lên đạp mọi hiểm nguy, vượt qua mọi khĩ khăn thử thách, hồn thành thắng lợi nhiệm vụ chiến đấu, xây dựng quê hương, chi viện mọi mặt cho tiền tuyến

Từ một tỉnh nghèo, nhân dân thường xuyên lâm vào cảnh đĩi khổ, ðảng bộ và chính quyền cách mạng đã phát huy cao độ tinh thần tự lực cánh sinh của nhân dân, từng bước xây dựng Quảng Ngãi thành vùng căn cứ địa vững chắc của Liên khu V Chính quyền được xây dựng vững mạnh, đủ khả năng lãnh đạo, điều hành cơng cuộc kháng chiến, kiến quốc Chế độ mới ngày càng bền vững, con người mới và nền văn hĩa mới, giáo dục mới được hình thành và phát triển hài hịa, lực lượng vũ trang phát triển cân đối và mạnh mẽ Kinh tế trong tỉnh được phát triển khơng những đảm bảo nhu cầu của nhân dân và lực lượng vũ trang trong tỉnh mà cịn gĩp phần quan trọng vào việc xây dựng lực lượng vũ trang của Liên khu ngày càng lớn mạnh, chi viện cho tiền tuyến

Những thành cơng trong việc lãnh đạo nhân dân Quảng Ngãi tham gia kháng chiến, kiến quốc của ðảng bộ Quảng Ngãi đã bắt nguồn từ việc kế thừa và phát huy truyền thống đấu tranh cách mạng kiên cường của các thế hệ đảng viên, sự

đồn kết chiến đấu, hy sinh bất khuất của nhân dân trong tỉnh, từ chủ trương, đường lối đúng đắn và sự lãnh đạo sáng suốt của Trung ương ðảng, Chính phủ và

Chủ tịch Hồ Chí Minh, từ sự chỉ đạo trực tiếp, kịp thời, sâu sát của Liên khu ủy V,

ðảng bộ Quảng Ngãi đã vận dụng đúng đắn, sáng tạo chủ trương, đường lối của

cấp trên, kịp thời đề ra được những biện pháp phù hợp với tình hình thực tế của địa phương trong từng giai đoạn của cuộc kháng chiến

Trong quá trình lãnh đạo phong trào cách mạng ở Quảng Ngãi, ðảng bộ khơng thể tránh khỏi những sai lầm, khuyết điểm, thậm chí cĩ lúc, cĩ nơi cịn mắc phải một số sai lầm nghiêm trọng Sau những sai lầm, ðảng bộ Quảng Ngãi dám nhìn thẳng vào sự thật, nghiêm túc và nghiêm khắc tự kiểm điểm Chính vì vậy mà trong suốt chín năm kháng chiến, nhất là trong những tình huống khĩ khăn ngặt nghèo nhất, nhân dân Quảng Ngãi vẫn luơn tin tưởng tuyệt đối vào sự lãnh đạo của

ðảng bộ, cùng nhau đồn kết vượt qua mọi thử thách, gĩp phần đưa cuộc kháng

chiến đến thắng lợi cuối cùng

Quảng Ngãi xứng đáng là hậu phương, căn cứ địa vững chắc của Liên khu V Những thành tích mà ðảng bộ, nhân dân Quảng Ngãi đạt được trong chín năm kháng chiến chống thực dân Pháp đã tạo ra những tiền đề quan trọng cơ bản về vật chất, tinh thần, là hành trang vơ giá của nhân dân trong tồn tỉnh, củng cố sự bình tĩnh, tự tin của cán bộ, chiến sĩ, các tầng lớp nhân dân khi bước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước với tư thế của người chiến thắng"

(1) Thời gian diễn ra các kỳ ựại hội đảng bộ tỉnh, xem Phụ lục 1: Biên niên sử Quảng Ngãi 1402 - 2005 ở cuối phần

II QUẢNG NGÃI TRONG THỜI KỲ KHÁNG CHIẾN CHỐNG MỸ, CỨU NƯỚC (1954 - 1975)

1 đẤU TRANH CHÍNH TRỊ đÒI THI HÀNH HIỆP đỊNH GIƠNEVƠ

1954 VỀ đÔNG DƯƠNG, CHỐNG CHÍNH SÁCH "TỐ CỘNG", "DIỆT CỘNG" CỦA đỊCH, DUY TRÌ VÀ PHÁT TRIỂN LỰC LƯỢNG LÃNH

đẠO CUỘC KHỞI NGHĨA TRÀ BỒNG VÀ MIỀN TÂY QUẢNG NGÃI

(1954 - 1959)

Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược dưới sự lãnh ựạo của đảng Cộng sản Việt Nam kết thúc thắng lợi, thực dân Pháp buộc phải ký Hiệp ựịnh Giơnevơ 1954, công nhận ựộc lập, chủ quyền thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam, chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở đông Dương Theo các ựiều khoản quy ựịnh, nước ta tạm thời chia thành hai miền, và sau 2 năm sẽ thực hiện hiệp thương tổng tuyển cử, thống nhất ựất nước

Ngay sau khi Hiệp ựịnh Giơnevơ 1954 về đông Dương ựược ký kết, ựế quốc

Mỹ hất cẳng Pháp, trực tiếp xâm lược Việt Nam Ngày 7.7.1954, nội các bù nhìn thân Mỹ do Ngô đình Diệm làm Thủ tướng ựược thành lập tại miền Nam Việt Nam Mỹ bắt ựầu thực hiện âm mưu tiêu diệt phong trào yêu nước - cách mạng của nhân dân ta, chia cắt lâu dài Việt Nam, biến miền Nam thành thuộc ựịa kiểu mới và căn cứ quân sự của Mỹ, dùng miền Nam làm bàn ựạp tiến công miền Bắc, lập phòng tuyến ngăn chặn chủ nghĩa xã hội lan tràn xuống đông Nam Á

Từ tháng 10.1954, Mỹ - Diệm bắt ựầu tiến hành tiếp quản Quảng Ngãi Nhận

ựịnh Quảng Ngãi là một tỉnh có truyền thống cách mạng kiên cường, có ựội ngũ

cán bộ, ựảng viên ựông ựảo và phong trào quần chúng mạnh, Mỹ - Diệm lập tức tập trung sức xây dựng một ựội ngũ tay sai có tư tưởng phục thù, cực ựoan Hệ thống hành chắnh của ựịch từ tỉnh xuống huyện, xã ựược thiết lập tương ựối nhanh

vì bọn phản ựộng Quốc dân đảng và bọn ựội lốt tôn giáo sẵn sàng bắt tay với chúng Tuy nhiên, ở hầu hết các xã miền núi và nhiều xã ở nông thôn ựồng bằng,

bộ máy quản lý của ựịch lúc này vẫn chưa hoàn chỉnh hoặc chỉ có hình thức bề ngoài

Ngày 16.5.1955, thời hạn chuyển quân tập kết chấm dứt, quyền quản lý hành chắnh toàn tỉnh Quảng Ngãi thuộc về chắnh quyền Ngô đình Diệm

Ngay từ lúc bắt ựầu tiếp quản, ựịch ra sức tuyên truyền xuyên tạc Hiệp ựịnh Giơnevơ, nói xấu cách mạng, lừa bịp và cưỡng bức người dân ựứng vào các tổ chức phản ựộng do chúng lập ra, tổ chức nhiều cuộc vây bắt cán bộ, khủng bố nhân dân Tại Quảng Ngãi, chỉ trong tháng 11.1954 ựịch ựã tổ chức 75 vụ truy bắt, khủng bố ở các huyện Bình Sơn, Sơn Tịnh, Tư Nghĩa, Nghĩa Hành

ðầu năm 1955, Mỹ - Diệm bắt đầu mở các chiến dịch "tố cộng", "diệt cộng", đánh phá quyết liệt, hịng gây khơng khí khủng khiếp trong nhân dân, làm cho

hàng ngũ đảng viên và quần chúng cách mạng bị rối loạn Chúng khơng từ một thủ

đoạn nào, từ việc bắt cơng khai đến lén lút tra tấn, thủ tiêu nhiều cán bộ, đảng viên

cịn ở lại Chúng tập hợp nhân dân, bắt cán bộ, đảng viên phải tuyên bố "ly khai

ðảng", bơi xấu hình ảnh những người cộng sản Từ giữa năm 1956 đến năm 1957,

khắp nơi ở Quảng Ngãi nhà tù mọc lên như nấm Ở những thơn cĩ số dân từ 1.500

đến 3.000 người thì ít nhất cĩ từ 300 đến 500 người bị địch bắt bớ, đánh đập

Riêng thơn An ðiềm (xã Bình Chương, huyện Bình Sơn) chỉ cĩ 1.000 dân mà địch lập tới 5 trại giam Vào những năm 1957, 1958 địch tra tấn, giết hại nhiều người, trong đĩ cĩ những hành động man rợ như mổ bụng lấy tim gan uống rượu, kéo lê xác trên đường, treo đầu Chúng cưỡng bức những gia đình cĩ người thân đi tập kết hoặc đi thốt ly tham gia kháng chiến phải rời bỏ quê hương đến các "khu dinh

điền" để chúng khống chế Chúng buộc con phải tố cáo cha mẹ, vợ phải ly dị

chồng đi tập kết, hịng làm tan rã khối đồn kết trong nhân dân, đè bẹp ý chí đấu tranh của quần chúng

Riêng đối với miền núi, Mỹ - Diệm kích động, lơi kéo và tập hợp bọn "Chí Xẻng" phản động trước đây để "tiêu diệt cộng sản" và khủng bố quần chúng; mua chuộc một số "cà rá" (tù trưởng, già làng) và lơi kéo một số người dao động, bất mãn làm việc cho chúng Nhiều vụ tra tấn, giết hại dã man cán bộ cách mạng và quần chúng đã diễn ra ở các huyện Sơn Hà, Ba Tơ, Trà Bồng,

Những năm đầu của cuộc kháng chiến chống Mỹ, phong trào cách mạng ở Quảng Ngãi gặp rất nhiều khĩ khăn và tổn thất ða số cán bộ hoạt động bất hợp pháp lần lượt bị bắt hoặc phải thốt ly lên miền núi Ở các huyện Mộ ðức, Nghĩa Hành, hầu hết cán bộ, đảng viên bị bắt Cĩ 95% cán bộ, đảng viên ở huyện Tư Nghĩa; 80% cán bộ, đảng viên ở các huyện Bình Sơn, Sơn Tịnh; 70% cán bộ, đảng viên ở huyện ðức Phổ và gần 20% cán bộ, đảng viên ở các huyện miền núi bị địch bắt đi tù hoặc hy sinh

Ở thị xã và các thị trấn, địch xây dựng các đồn, bĩt và dùng lực lượng cảnh sát đĩng giữ, kiểm sốt các vùng xung yếu, các trục đường giao thơng quan trọng

Mỹ - Diệm bần cùng hĩa nhân dân bằng các quy định, đạo dụ, chính sách nhằm bảo vệ quyền lợi của địa chủ, tước đoạt ruộng đất mà người nơng dân đã được cách mạng cấp trong kháng chiến chống Pháp

Nằm trong hồn cảnh chung của miền Nam, phong trào cách mạng ở Quảng Ngãi thay đổi to lớn và đột ngột: từ điều kiện cĩ chính quyền, cĩ ðảng bộ vững mạnh, hoạt động cơng khai, phải chuyển sang đấu tranh chính trị và hoạt động bí mật

Chấp hành chủ trương của ðảng, Tỉnh ủy Quảng Ngãi xác định nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của cách mạng Quảng Ngãi là phải đấu tranh giữ gìn lực lượng, bảo

lãnh ựạo của đảng, của Bác Hồ; ựồng thời phải có những hình thức ựấu tranh thắch hợp ựể củng cố và phát triển lực lượng Tỉnh ủy tập trung giải quyết tốt việc lãnh

ựạo, tổ chức chuyển quân tập kết, chuẩn bị tư tưởng và tổ chức ựể chuyển sang ựấu

tranh chắnh trị với kẻ thù mới Ngay sau khi Mỹ - Diệm bắt ựầu tiếp quản tỉnh, Tỉnh ủy ựã bàn việc xây dựng chỗ dựa lâu dài cho phong trào cách mạng, chủ trương ựưa người vào hoạt ựộng trong hàng ngũ ựịch, sử dụng các tổ chức biến tướng hợp pháp trong quần chúng (như ựội tuần sương, hội săn bắn) chống lại sự khủng bố, ựàn áp của ựịch và khi cần thì diệt bọn ác ôn, hỗ trợ nhân dân ựấu tranh Nhiều cán bộ, ựảng viên ựược bố trắ ở lại ựã bám các cơ sở hoạt ựộng, bám dân xây dựng phong trào và ựược nhân dân tin yêu, bảo vệ Vì vậy, dù bị ựịch khủng

bố ác liệt nhưng lực lượng cách mạng vẫn hạn chế ựược một phần tổn thất Các lực lượng quần chúng ựược sắp xếp phù hợp với tình hình Do ựó, ở miền núi Quảng Ngãi, ựịch không thiết lập ựược bộ máy quản lý hành chắnh, hoặc có lập ựược thì cũng chỉ là hình thức Nhiều cơ sở cách mạng nòng cốt có những biện pháp hữu hiệu chống sự khủng bố của kẻ thù, nhất là ở miền núi

Tháng 4.1956, Tỉnh ủy Quảng Ngãi thông qua nghị quyết phát ựộng một ựợt ựấu tranh công khai, ựòi hiệp thương tổng tuyển cử ựể thống nhất nước nhà Hàng vạn

ựồng bào tham gia các cuộc biểu tình chống Mỹ - Diệm, kéo ựến trụ sở chắnh

quyền Sài Gòn ở Quảng Ngãi ựể chất vấn, phản ựối Mỹ - Diệm phá hoại Hiệp ựịnh Giơnevơ đồng bào ở Thu Xà (huyện Tư Nghĩa), giữa ựường chặn ựầu xe, không cho ựịch chở người ựi dinh ựiền đồng bào ở thị xã Quảng Ngãi ựấu tranh ựòi ựịch thả những người bị bắt giam, trả lại tài sản mà chúng ựã cướp bóc của dân đồng bào ở huyện đức Phổ tham gia các cuộc họp lấy chữ ký vào các bản kiến nghị Ở miền núi, hàng trăm ựồng bào các xã kéo về quận lỵ ựòi cứu ựói, cứu ựau và tố cáo những hành ựộng khủng bố, tàn ác của Mỹ - Diệm

Từ sau ngày 20.7.1956, tại Quảng Ngãi phần lớn ựảng viên và cơ sở cách mạng

ở các huyện ựồng bằng bị ựịch bắt giam, tra tấn, giết hại Phong trào cách mạng ở ựồng bằng gặp nhiều khó khăn, tổn thất đại bộ phận cán bộ, cơ sở cách mạng và

nhân dân muốn ựược sử dụng biện pháp ựấu tranh vũ trang ựể ựánh ựịch, bảo vệ và xây dựng phong trào Các cuộc ựấu tranh mang nội dung ựòi dân sinh, dân chủ liên tục nổ ra ở nhiều nơi đồng bào các xã Phổ Cường (huyện đức Phổ), Tịnh Thiện (huyện Sơn Tịnh) ựấu tranh chống các buổi phát ựộng "tố cộng" của ựịch Tù chắnh trị ở các nhà lao tuyệt thực Nông dân các huyện Mộ đức, Nghĩa Hành, Sơn Tịnh, Tư Nghĩa, Bình Sơn phản ựối ựạo dụ số 57 về cải cách ựiền ựịa của Ngô

đình Diệm, ựánh lại bọn ác ôn ựể giữ ruộng, không chịu ký bản khế ước lãnh canh

trị bọn ác ôn chỉ ựiểm, bảo vệ cơ sở cách mạng Hoạt ựộng của các nhóm "trả ựầu"

ở các huyện Trà Bồng, Sơn Hà, Ba Tơ làm cho kẻ ựịch hoang mang, lo sợ, không

dám khủng bố như trước Căn cứ cách mạng ở miền núi ựược giữ vững và mở rộng Nhiều cán bộ, ựảng viên, quần chúng cách mạng ựược rèn luyện, trưởng thành trong ựấu tranh

Từ giữa năm 1957, Tỉnh ủy Quảng Ngãi xác ựịnh nhiệm vụ chủ yếu, cơ bản là ra sức xây dựng thực lực và căn cứ ựịa cách mạng, xây dựng lực lượng vũ trang, chuẩn bị tiến hành vũ trang khởi nghĩa Các ựội vũ trang công tác ở 3 huyện miền núi Ba Tơ, Sơn Hà, Trà Bồng bắt ựầu xây dựng và hoạt ựộng diệt ác trừ gian Các trại bắ mật ở miền núi ựược thành lập Việc ựẩy mạnh tăng gia sản xuất, tự túc và nuôi quân; lập các ựiểm sản xuất của tỉnh, chuẩn bị lương thực, muối, vải ựủ dùng trong 3 năm, chuẩn bị nơi lánh giặc cho ựồng bào khi ựấu tranh ựược thực hiện khẩn trương, nhất là ở miền núi Ở ựồng bằng, công tác xây dựng thực lực, xây dựng cơ sở ựược chú trọng hàng ựầu

đầu năm 1958, Tỉnh ủy tiếp thu ựược những nội dung cơ bản của "đề cương

Cách mạng miền Nam" do ựồng chắ Lê Duẩn khởi thảo Việc rút thanh niên các huyện ựồng bằng lên căn cứ, việc ựào vũ khắ ựã chôn giấu khi ựi tập kết và ựánh

ựịch lấy vũ khắ ựể trang bị, tổ chức quần chúng rèn giáo mác ựược thực hiện ở

đại hội này ựược xem như "Hội nghị Diên Hồng" chống Mỹ, cứu nước của nhân

dân Quảng Ngãi

Ở các huyện ựồng bằng, các ựội vũ trang công tác ựược thành lập, tắch cực tuyên

truyền, kêu gọi quần chúng nổi dậy trừ khử những tên ác ôn khét tiếng Từ tháng 8

ựến tháng 11.1958, nhân dân hỗ trợ các ựội công tác diệt tên Võ Hoàng (quận

trưởng quận Ba Tơ) tại nhà riêng ở huyện Sơn Tịnh, diệt hai tên Phạm đình Trực

và Cửu Dược (ở huyện Bình Sơn) và một số tên khác, làm cho binh lắnh, chức dịch của chắnh quyền Sài Gòn hoang mang, lo sợ và quần chúng phấn khởi Nhờ vậy, các huyện ựồng bằng, nhất là Bình Sơn, Sơn Tịnh, đức Phổ ựã khôi phục và phát triển cơ sở quần chúng khá nhanh Phong trào ựấu tranh ở nông thôn ựồng bằng và thị trấn, thị xã ựược phục hồi Các khẩu hiệu "đánh ựổ Mỹ - Diệm", "đòi công

ựiền công thổ", "Chống di dân" trở thành nội dung ựấu tranh hàng ngày Nhân dân

tẩy chay các tổ chức nghiệp ựoàn phản ựộng do ựịch lập ra, phản ựối các chắnh sách kinh tế bịp bợm của ựịch, vạch trần sự giả dối của chắnh quyền tay sai Ngô

đình Diệm

đến cuối năm 1958, phong trào cách mạng Quảng Ngãi ựược phục hồi và phát

Trước sự lớn mạnh nhanh chóng của phong trào cách mạng, từ ñầu năm 1959,

Mỹ - Diệm áp dụng các biện pháp ñánh phá riêng ñối với từng vùng ở Quảng Ngãi Chúng mở những cuộc hành quân lớn càn quét vùng căn cứ, miền núi, dùng lực lượng bảo an, dân vệ hoạt ñộng ráo riết ngày ñêm phục bắt cán bộ, ñánh phá vùng giáp ranh (vùng tranh chấp) và tăng cường thực hiện "tố cộng" ở vùng chúng kiểm soát

Tiếp nhận tinh thần cơ bản Nghị quyết 15 của Trung ương ðảng (khóa II), trên

cơ sở thực tiễn cách mạng của tỉnh, ðảng bộ và nhân dân Quảng Ngãi xác ñịnh con

ñường phát triển cơ bản của cách mạng miền Nam nói chung, của tỉnh nói riêng là

vũ trang khởi nghĩa, giành chính quyền về tay nhân dân; dùng bạo lực cách mạng chống lại bạo lực phản cách mạng Cuối năm 1958, ñầu năm 1959, Quảng Ngãi

ñược Trung ương bổ sung một số cán bộ trước ñây tập kết ra miền Bắc, nay ñược

phân công về miền Nam, tăng cường lực lượng lãnh ñạo cách mạng

Ngày 3.3.1959 tại xã Trà Thọ, huyện Trà Bồng (nay thuộc huyện Tây Trà), ñơn

vị vũ trang ñầu tiên của Quảng Ngãi trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, phiên hiệu

339 ñược thành lập Tháng 8.1959 tại Sơn Tây, ñơn vị vũ trang thứ hai mang phiên hiệu 89 ra ñời Ngày 2.9.1959, ñơn vị vũ trang thứ ba của tỉnh với phiên hiệu 299

ra mắt nhân dân tại vùng giáp giới giữa 2 huyện Minh Long và Ba Tơ ðây cũng là

ba ñơn vị vũ trang ñầu tiên của Khu V trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước

Tháng 6.1959, Tỉnh ủy Quảng Ngãi triệu tập hội nghị mở rộng ñể học tập, bàn

kế hoạch, biện pháp thực hiện Nghị quyết 15 của Trung ương, chủ trương phá tan cuộc bầu cử của ñịch với các mức ñộ: miền núi kiên quyết tẩy chay cuộc bầu cử;

ñồng bằng hoạt ñộng phá bầu cử; riêng vùng cao các huyện Sơn Hà, Trà Bồng kiên

quyết không ñể ñịch tổ chức bầu cử, nếu bị ñàn áp thì phát ñộng quần chúng vũ trang khởi nghĩa giành chính quyền

Ngày 23.8.1959, ñịch ñiều quân lên Trà Bồng, vây ráp các xã và cưỡng bức

ñồng bào ñi học tập bầu cử Gần ñến ngày bầu cử, ñồng bào các xã Trà Thủy, Trà

Giang tổ chức biểu tình chống Diệm ðịch ñe dọa bắn chết, ñốt nhà những ai không ñi bỏ phiếu Nhân dân kiên quyết tẩy chay, bỏ nhà vào rừng thực hiện bất hợp tác với ñịch

Sáng ngày 28.8.1959, cuộc Khởi nghĩa Trà Bồng và miền Tây Quảng Ngãi bùng

nổ Tiếng cồng chiêng, tiếng trống mõ, tiếng thanh viện, tiếng la hét hòa trong tiếng súng từ các làng nóc nổi lên vang dậy khắp núi rừng Trà Bồng Nhân dân và lực lượng thanh niên vũ trang các xã Trà Phong, Trà Lãnh, Trà Quân, Trà Nham, Trà Khê (nay thuộc huyện Tây Trà) ñồng loạt nổi dậy, vây diệt bọn cảnh sát ác ôn,

uy hiếp tinh thần binh lính ñịch Quân ñịch ở các ñồn khiếp sợ, bỏ cả ñồn và hòm phiếu chạy về quận lỵ Nhân dân và lực lượng vũ trang cùng cơ sở bên trong truy lùng bọn ác ôn lẩn trốn, phá các trụ sở chính quyền Sài Gòn Trưa ngày 31.8, trước khí thế cách mạng hừng hực của nhân dân, chính quyền và dân vệ của ñịch ở các

xã ñã nhanh chóng ñầu hàng, quận trưởng và quận phó Trà Bồng trốn chạy về thị

xã Quảng Ngãi Toàn huyện Trà Bồng ựược giải phóng, chắnh quyền tự quản ở các

xã ựược thành lập

Từ Trà Bồng, cuộc khởi nghĩa lan nhanh ựến các huyện Sơn Hà, Ba Tơ, Minh Long Lực lượng vũ trang và nhân dân nổi dậy tiêu diệt chắnh quyền ựịch ở cơ sở, xóa bỏ các tổ chức kìm kẹp của chúng, lập chắnh quyền nhân dân tự quản Ngày 5.9.1959, Khu VII (huyện Sơn Tây hiện nay) ựược giải phóng Cuộc Khởi nghĩa Trà Bồng và miền Tây Quảng Ngãi giành thắng lợi nhanh chóng và vang dội

để giữ vững thành quả cuộc khởi nghĩa, Tỉnh ủy Quảng Ngãi ựã chủ trương

kiên quyết phát ựộng chiến tranh du kắch, giữ vững các xã vùng cao, lãnh ựạo nhân dân vùng thấp kết hợp ựấu tranh chắnh trị, quân sự, binh vận, phá thế kìm kẹp của

ựịch

Từ ngày 7.9.1959, ựịch ựiều nhiều ựơn vị quân ựội Sài Gòn tiến lên Trà Bồng và Khu VII nhằm tiêu diệt lực lượng khởi nghĩa Nhưng từ ngày ựầu, chúng ựã bị nhân dân và các lực lượng vũ trang chặn ựánh, buộc phải rút về chiếm ựóng các

ựồn cũ Các cuộc ựấu tranh chắnh trị của ựồng bào liên tiếp nổ ra Trước sự tiến

công liên tục của các lực lượng vũ trang và cuộc ựấu tranh kiên quyết của nhân dân, ựịch phải rút khỏi nhiều ựồn bót 40 xã ở các huyện miền núi ựược giải phóng, tạo nên thế ựứng vững chắc cho phong trào cách mạng Quảng Ngãi Cơ sở ở ựồng bằng ựược khôi phục và phát triển nhanh Nhiều thanh niên thoát ly lên căn cứ tham gia kháng chiến

Cuộc Khởi nghĩa Trà Bồng và miền Tây Quảng Ngãi ựánh dấu một mốc lịch sử lớn của phong trào cách mạng ở Quảng Ngãi, Khu V và cả miền Nam, báo hiệu cho thất bại của ựế quốc Mỹ trong chắnh sách dùng bộ máy tay sai ựộc tài Ngô

đình Diệm ựể tiêu diệt phong trào cách mạng bằng chắnh sách "tố cộng", "diệt

cộng" đồng thời, cuộc khởi nghĩa này một lần nữa thể hiện tắnh tiên phong, ựi ựầu của đảng bộ và nhân dân các dân tộc tỉnh Quảng Ngãi trong ựấu tranh cách mạng

2 PHÁT đỘNG NHÂN DÂN đẨY MẠNH BA MŨI GIÁP CÔNG TRÊN

CẢ BA VÙNG CHIẾN LƯỢC, GÓP PHẦN CÙNG CẢ NƯỚC đÁNH BẠI CHIẾN LƯỢC "CHIẾN TRANH đẶC BIỆT" CỦA đẾ QUỐC MỸ (1960 - 1965)

Bước vào năm 1960, chắnh sách thực dân mới của ựế quốc Mỹ bắt ựầu phá sản

đầu năm 1961, Kennơựy (J.F Kennedy) lên cầm quyền ở Mỹ và quyết ựịnh sử

dụng chiến lược "chiến tranh ựặc biệt" tại miền Nam Việt Nam Ngô đình Diệm ban bố "tình trạng khẩn cấp" trên toàn miền và bắt ựầu mở những cuộc càn quét quy mô lớn, ựánh phá vùng giải phóng

đối với Quảng Ngãi, sau thất bại ở Trà Bồng và miền Tây tỉnh, Mỹ - Diệm áp

dụng các biện pháp quyết liệt nhất, tàn bạo nhất, nhằm thiết lập lại ách kìm kẹp của chúng

Tháng 9.1960, đại hội ựại biểu toàn quốc lần thứ III của đảng ựã chỉ rõ nhiệm

vụ trước mắt của cách mạng miền Nam là "đoàn kết toàn dân, kiên quyết ựấu tranh chống ựế quốc Mỹ xâm lược đánh ựổ tập ựoàn Ngô đình Diệm tay sai của ựế quốc Mỹ, thành lập một chắnh quyền liên hiệp, dân tộc dân chủ nhân dân ở miền Nam"

đảng bộ và nhân dân Quảng Ngãi khẩn trương xây dựng, phát triển lực lượng vũ

trang, ựẩy mạnh hoạt ựộng du kắch, vũ trang tuyên truyền, thọc sâu vào lòng ựịch, diệt ác ôn, phá lỏng thế kìm kẹp bên dưới, phá khu dồn tập trung dân, hỗ trợ cho quần chúng nổi dậy làm chủ nông thôn Từ thời gian này, hệ thống lãnh ựạo phong trào cách mạng ựược thông suốt từ tỉnh xuống cơ sở đại hội đảng bộ tỉnh lần thứ I trong kháng chiến chống Mỹ họp vào tháng 2.1960, ra Nghị quyết ựấu tranh rõ ràng, cán bộ, quần chúng càng thêm phấn khởi, tin tưởng vào sự nghiệp cách mạng

Trong 3 tháng ựầu năm 1960, quân ựội Sài Gòn mở 52 cuộc càn quét vào miền núi Quảng Ngãi có quy mô từ cấp ựại ựội ựến cấp trung ựoàn; ựi ựến ựâu chúng cũng cướp bóc, ựốt phá nhà cửa, hoa màu của nhân dân Chúng bao vây kinh tế, cấm nhân dân ựi lại buôn bán, trao ựổi hàng hóa giữa các vùng Phong trào cách mạng toàn tỉnh ựứng trước thử thách nghiêm trọng

Chống lại những hành ựộng dã man của kẻ ựịch, nhân dân trong tỉnh, nhất là ở các huyện miền núi vẫn bền gan chiến ựấu Nhiều cán bộ, ựảng viên ựược bố trắ về

cơ sở, bám dân ựể hoạt ựộng, xây dựng các tổ chức quần chúng, vận ựộng ựồng bào các tôn giáo, tranh thủ các ựảng phái, giáo chức, binh lắnh có tư tưởng tiến bộ chống lại Mỹ - Diệm Nhờ có phương pháp ựấu tranh khéo léo, phù hợp nên ựến cuối năm 1960 phong trào cách mạng ở ựồng bằng, thị xã và các thị trấn có những chuyển biến ựáng kể Nhiều cơ sở cách mạng, ựấu tranh hợp pháp ở các huyện

ựược xây dựng

Các huyện miền núi liên tiếp chiến ựấu, ựẩy lùi hàng chục cuộc càn quét của

ựịch, ựẩy mạnh phong trào diệt ác phá kìm, ựánh phá giao thông, gây cho ựịch

nhiều thiệt hại

Công tác vũ trang tuyên truyền ở các huyện ựồng bằng ựược ựẩy mạnh Các ựại

ựội ựộc lập ựược thành lập, hỗ trợ cho quần chúng ựấu tranh diệt ác, phá kìm,

giành quyền làm chủ

Thực hiện chủ trương của Liên khu ủy V về giải phóng miền núi, mở rộng căn

cứ ựịa, ựêm 16 rạng ngày 17.10.1960, quân và dân Quảng Ngãi mở nhiều cuộc tiến công ựịch ở tất cả các huyện miền núi và một số nơi ở ựồng bằng Nhân dân nổi dậy làm chủ quận lỵ Trà Bồng nhiều giờ, phá tan cơ quan chắnh quyền ựịch ở xã Trà Phú, bức rút một số ựồn ựịch và giải tán các khu tập trung dân ở đá Lắp, Tà Lạt đến cuối năm 1960, vùng giải phóng miền núi ựược mở rộng và củng cố, tạo

ựiều kiện thúc ựẩy phong trào ựấu tranh chắnh trị của quần chúng và hoạt ựộng của

các ựội vũ trang công tác ở ựồng bằng

Tháng 12.1960, Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam ra ựời, tập hợp ựông ựảo các tầng lớp nhân dân vào mặt trận chống Mỹ, cứu nước Sau ựó, Mặt trận Dân tộc Giải phóng các cấp ở Quảng Ngãi ựược thành lập

Trước sự lớn mạnh của phong trào cách mạng miền Nam, ựầu năm 1961 ựế quốc Mỹ thông qua chương trình chống nổi dậy ở miền Nam, trong ựó việc lập ấp chiến lược, gom dân là kế hoạch xương sống Mỹ - Diệm xây dựng tỉnh Quảng Ngãi thành "ựặc khu quân sự", trực thuộc Bộ tổng tham mưu quân ựội Sài Gòn, thi hành chế ựộ quân quản, xây dựng thêm nhiều cứ ựiểm án ngữ các vùng giáp ranh, dựng các cụm cứ ựiểm kiểm soát các tuyến hành lang quan trọng, các vùng xung yếu và mở thêm nhiều tuyến ựường ựể ựánh phá miền núi Chắnh quyền Sài Gòn xác ựịnh Quảng Ngãi là một trọng ựiểm xây dựng ấp chiến lược, ựắch thân Ngô

đình Nhu trực tiếp ựốc thúc xây dựng hệ thống ấp chiến lược ở Quảng Ngãi, trong

ựó có các "ấp kiểu mẫu", như Kim Sa (xã Tịnh Thọ, huyện Sơn Tịnh), Thạch Than

(xã đức Phong, huyện Mộ đức) Bằng những thủ ựoạn cực kỳ tàn bạo, ựến cuối năm 1961, ựịch ựã lập trên ựất Quảng Ngãi 216 ấp chiến lược, gom 513.280 dân (chiếm trên 64% số dân toàn tỉnh lúc bấy giờ) Chúng nghiêm cấm nhân dân tụ tập, hạn chế việc ựi lại làm ăn; buộc nông dân phải ký khế ước lãnh canh của ựịa chủ, nếu không ký phải ựi dinh ựiền hoặc vào các khu dồn

Các thủ ựoạn trên của ựịch ựã dẫn ựến sự cô lập ựồng bằng với miền núi nên việc tiếp tế (lương thực, thuốc men ) cho các lực lượng cách mạng gặp khó khăn

Ở nhiều nơi, nhất là vùng căn cứ, cán bộ, nhân dân lâm vào cảnh ựói cơm, thiếu

muối Cơ sở cách mạng ở ựồng bằng bị tách rời ra khỏi dân

Trong tình hình như vậy, Tỉnh ủy Quảng Ngãi xác ựịnh nhiệm vụ chủ yếu là phát ựộng toàn dân nổi dậy phá ấp chiến lược, diệt ác, phá kìm, giành quyền làm chủ, tiến hành ựồng khởi, mở rộng vùng giải phóng ở ựồng bằng Các ựơn vị vũ trang của tỉnh tiến xuống ựồng bằng phối hợp với các ựội công tác vũ trang tuyên truyền của các huyện, tổ chức diệt ác, phá kìm; cùng với quần chúng nổi dậy giải phóng hàng chục thôn giáp ranh giữa miền núi và ựồng bằng ở các huyện Bình Sơn, Sơn Tịnh, Tư Nghĩa, Nghĩa Hành, đức Phổ và một số xã phắa ựông Quốc lộ

1, hình thành các vùng giải phóng ở ựồng bằng, áp sát vùng ựịch chiếm ựóng Ở miền núi, ta hình thành một vùng căn cứ liên hoàn, gồm 60 xã ựược giải phóng từ Trà Bồng qua Sơn Hà ựến Ba Tơ

đến cuối năm 1961, các xã miền núi (trừ các quận lỵ) hoàn toàn giải phóng Ở ựồng bằng, lực lượng cách mạng làm chủ nhiều vùng phắa bắc huyện Bình Sơn,

phần lớn huyện đức Phổ, một số xã thuộc huyện Mộ đức với hàng chục vạn dân

Từ ựầu năm 1962, ựịch tiến hành cải tổ lực lượng ựịa phương quân, ra sức ựôn quân, bắt lắnh, xây thêm cứ ựiểm phòng ngự, lập các ban trị sự ấp chiến lược, cài cấy người vào cơ sở của ta; tổ chức càn quét quy mô lớn nhằm chiếm lại các vùng

ựã giải phóng Áp dụng chiến thuật trực thăng vận và chiến xa vận, chúng sử dụng

máy bay, xe tăng, trọng pháo cày ủi, bắn phá sát hại dân thường, ựốt phá nhà cửa,

thóc lúa, hoa màu, cướp trâu bò, rải chất ựộc hóa học, tung ựiệp báo vào các xã của các huyện Sơn Hà, Mộ đức gây cho cách mạng nhiều tổn thất

Mặc cho Mỹ - Diệm ựánh phá ác liệt, nhưng nhân dân Quảng Ngãi vẫn can trường vượt qua gian khó, tiếp tục nổi dậy phá ấp chiến lược, giải phóng vùng nông thôn ựồng bằng Nhiều vùng rộng lớn ở các huyện ựã do cách mạng làm chủ, trong ựó đức Phổ là huyện có phong trào rất mạnh

Hàng ngàn thanh niên Quảng Ngãi hăng hái gia nhập Quân Giải phóng Nhân dân quyên góp, bán cho cách mạng hàng trăm tấn lúa gạo, hàng hóa và tham gia vận chuyển lên căn cứ Ủy ban tự quản các xã ựược thành lập, chia hàng ngàn mẫu ruộng công ựiền cho nhân dân; hàng ngàn binh sĩ, nhân viên chắnh quyền Sài Gòn

ựược học tập, giáo dục, cải tạo Ở miền núi, phong trào ựấu tranh của ựồng bào

chống ựịch gom dân vào các khu trù mật, ấp chiến lược diễn ra liên tục; gần 2.000 lượt người ựứng lên ựấu tranh trực diện với ựịch, tổ chức hàng trăm cuộc biểu tình với hơn 400 ngàn lượt người tham gia, ựốt cháy hình nộm Ngô đình Diệm - Ngô

đình Nhu - Trần Lệ Xuân

Tháng 8.1962, Quân Giải phóng Quảng Ngãi ựánh bại cuộc hành quân càn quét của ựịch (với quy mô liên ựoàn Biệt ựộng quân) lên vùng Nà Niêu, buộc chúng phải tháo chạy bằng máy bay trực thăng Ở nhiều nơi, binh sĩ ựịch gây phong trào phản chiến, chống lệnh chỉ huy, mang súng ựạn về với cách mạng

Các ựoàn thể cách mạng của quần chúng trong tỉnh ựược củng cố và phát triển, nhất là ở miền núi Ở vùng giải phóng, các lĩnh vực văn hóa - giáo dục, y tế, ựặc biệt là sản xuất, ựược ựẩy mạnh Tuy bị ựịch ựánh phá ác liệt, ựồng bào ựã tắch cực sản xuất lúa, rau màu, rèn sắm nông cụ, mua bán trao ựổi các mặt hàng thiết yếu như vải, muối, bảo ựảm phần lớn nhu cầu sinh hoạt, ựời sống cho nhân dân và các cơ quan, ựơn vị Nhiều cán bộ thôn, xã và ựội công tác ựược học tập, bồi dưỡng kiến thức, lý luận chắnh trị

Năm 1963, lực lượng quân ựội Sài Gòn tăng cường ựến mức cao nhất ở Quảng Ngãi, kết hợp với các ựoàn "Bình ựịnh nông thôn", ráo riết ựánh phá cách mạng, xây thêm ựồn bót và các ấp chiến lược dọc vùng giáp ranh giữa ựồng bằng và miền núi, mở các chiến dịch "Phượng Hoàng", "Trung Nghĩa", ựánh phá hầu khắp miền núi và một số nơi ở ựồng bằng; chia cắt, kiểm soát gắt gao các tuyến giao thông từ

ựồng bằng lên miền núi, huy ựộng các phương tiện máy bay, phi pháo, bom xăng,

chất ựộc hóa học ựể bắn phá, hủy diệt vùng giải phóng, vùng giáp ranh giữa miền núi và ựồng bằng; tung ựiệp báo vào cơ sở của ta ở các huyện đông Sơn (huyện do chắnh quyền cách mạng lập gồm một số xã phắa ựông hai huyện Bình Sơn và Sơn Tịnh), Sơn Hà, Minh Long, Tư Nghĩa; bắn chết hàng trăm người, làm nhiều người

bị thương; ựốt phá nhiều nhà cửa, cướp bóc tài sản của ựồng bào, thiết lập 525 ấp chiến lược, gom 446.000 dân

Trong ựiều kiện khó khăn và phức tạp như vậy, các đảng bộ ựịa phương và các

ựơn vị vũ trang, bán vũ trang cùng nhiều cơ sở cách mạng ựược tổ chức học tập

chính trị, rút kinh nghiệm thực hành phương châm ñấu tranh kết hợp hai chân, ba mũi giáp công trong chống càn quét, phá ấp chiến lược

Tháng 4.1963, Tỉnh ủy Quảng Ngãi tiến hành Chiến dịch 40, trọng ñiểm hoạt

ñộng là vùng ñông bắc huyện ðức Phổ, nam huyện Mộ ðức nhằm phá thế kìm kẹp

của ñịch ở dọc Quốc lộ 1 và các xã ven biển Quân dân ðức Phổ ñã mở ñợt tiến công ñịch ở Phổ An, Phổ Quang, tiêu diệt và làm tan rã phần lớn lực lượng ñịch, tạo ñiều kiện cho nhân dân nổi dậy giành chính quyền Hàng trăm quần chúng các

xã quanh quận lỵ biểu tình thị uy, hỗ trợ cho phong trào ñấu tranh ở các trọng ñiểm của huyện

Ở các huyện khác, lực lượng vũ trang ñịa phương và du kích xã, thôn phối hợp ñánh 1.126 trận, loại khỏi chiến ñấu hàng vạn tên ñịch, tiêu biểu là cuộc phản kích ñánh bại cuộc càn quét lớn của ñịch vào Mang Xinh (nay thuộc xã Trà Xinh, huyện

Tây Trà), bảo vệ vững chắc căn cứ ñịa cách mạng

Phong trào ñấu tranh chính trị ở ñồng bằng, thị trấn, thị xã diễn ra quyết liệt, nhất là phong trào ñấu tranh của ñồng bào Phật giáo Tháng 9.1963, hàng ngàn

ñồng bào Phật giáo từ các huyện kéo về tỉnh lỵ biểu tình, tuyệt thực, làm lễ cầu

siêu cho người chết, chống ñịch bắt lính, ñàn áp học sinh, Phong trào ñấu tranh không cho ñịch dỡ nhà, dồn dân, diễn ra mạnh mẽ ở các huyện ðức Phổ, Mộ ðức,

Tư Nghĩa, Nghĩa Hành, Sơn Tịnh

Ngày 1.11.1963, ñế quốc Mỹ buộc phải thay ngựa giữa dòng, bày trò ñảo chính, lật ñổ và giết chết anh em Diệm - Nhu, ñưa Dương Văn Minh lên làm Tổng thống

ñể cứu vãn tình thế Tin tức về cuộc ñảo chính nhanh chóng lan ñến Quảng Ngãi

Lập tức, Tỉnh ủy Quảng Ngãi phát ñộng quần chúng nổi dậy xuống ñường, truy bắt bọn ác ôn, phá bỏ các ấp chiến lược Hầu hết chính quyền cơ sở của ñịch bị tê liệt Bọn tay sai hoang mang lo sợ, thậm chí có tên phải tự sát

Công tác binh vận, tề vận ñạt ñược kết quả tốt Hàng trăm tên ác ôn, gián ñiệp bị cách mạng trừng trị Hàng ngàn binh lính, nhân viên chính quyền Sài Gòn rã ngũ; hàng ngàn gia ñình binh sĩ, nhân viên xã, thôn của ñịch ñược cách mạng tuyên truyền, giáo dục, cải tạo

Công tác bố phòng, rào làng chiến ñấu ñược ñẩy mạnh Nhân dân, du kích cắm hàng chục triệu chông, ñào hàng ngàn hầm chông, hầm chống tăng, hầm trú ẩn, gài hàng trăm bẫy ñá, hàng chục ngàn mang cung Việc sản xuất tự túc, nhất là trồng cây lương thực ở miền núi và vùng giải phóng ñồng bằng ñược thực hiện tốt

Công tác văn hóa - giáo dục, y tế phục vụ kháng chiến ñạt nhiều kết quả Tỉnh

ñã mở nhiều lớp dạy chữ phổ thông, dạy tiếng dân tộc cho ñồng bào, cán bộ, chiến

sĩ Các ñội văn nghệ ñược thành lập; nhiều thơ ca, hò, vè sáng tác kịp thời phục vụ nhân dân Phong trào vệ sinh phòng bệnh ñược mọi người tích cực hưởng ứng

Sau những thất bại nặng nề trong năm 1963, địch buộc phải co cụm, bình định

cĩ trọng điểm Chúng tăng cường các tuyến phịng thủ quanh thị xã, thị trấn và các trục giao thơng chiến lược quan trọng, đẩy mạnh càn quét và phản kích hịng cứu vãn tình thế suy sụp của chúng

Trên cơ sở thế và lực của phong trào cách mạng Quảng Ngãi, Tỉnh ủy chủ trương phát động nhân dân nổi dậy ở đồng bằng lần thứ hai, từ tháng 7 đến cuối năm 1964

Mở đầu đợt nổi dậy, lực lượng vũ trang Bình Sơn kết hợp với lực lượng vũ trang tỉnh tiến cơng đánh địch, diệt viện ở Trì Bình (xã Bình Nguyên, huyện Bình Sơn) Quân và dân huyện Trà Bồng cùng lực lượng chủ lực Quân khu V đánh bại cuộc hành quân càn quét lớn lần thứ hai của địch vào Mang Xinh Tháng 7.1964, lực lượng vũ trang của tỉnh tiến cơng tiêu diệt một trung đội bảo an và một trung đội dân vệ ở Thổ ðồn (huyện Tư Nghĩa) Tháng 8.1964, lực lượng đặc cơng tỉnh tập kích cứ điểm Núi Sắn (huyện ðức Phổ) và một bộ phận của tiểu đồn 95 Quân khu

V diệt đồn Phước Vĩnh (xã ðức Phú, huyện Mộ ðức) Lực lượng vũ trang các huyện, tỉnh liên tiếp mở một loạt các trận đánh khác, san bằng cứ điểm Gị Su (huyện Tư Nghĩa), tiêu diệt nhiều trung đội dân vệ ở Nhơn Lộc (huyện Nghĩa Hành), Tịnh Khê, Tịnh Giang, Tịnh Minh (huyện Sơn Tịnh) Nhiều ấp chiến lược ở huyện Bình Sơn bị san bằng Trong một thời gian ngắn, lực lượng vũ trang và nhân dân các huyện đồng bằng phá banh hàng loạt ấp chiến lược, vây ép địch ở các đồn bĩt, cứ điểm

Cùng với các hoạt động vũ trang, phong trào đấu tranh chính trị ở khắp nơi cũng phát triển với quy mơ lớn ðây là thời kỳ đấu tranh chính trị sơi nổi nhất trong cuộc kháng chiến chống Mỹ Trong năm 1964, cĩ hơn 1 triệu lượt người tham gia

đấu tranh nhập thị, tăng gấp 10 lần so với năm 1963 Phong trào đấu tranh của học

sinh địi quyền tự do dân chủ, quyền học hành, chống khủng bố, chống bắt lính cũng diễn ra sơi nổi Phong trào đấu tranh của đồng bào các tơn giáo, nhất là Phật giáo đã tập hợp được nhiều người vào khối đồn kết dân tộc, chống đế quốc Mỹ và tay sai

Năm 1964, phong trào chiến tranh du kích phát triển mạnh mẽ ở đồng bằng: 193 thơn chiến đấu được xây dựng, nhiều địa đạo lớn được đào đắp, cĩ tác dụng tốt trong việc tổ chức bố phịng, chiến đấu, đánh bại các cuộc càn quét của địch

Sau đợt nổi dậy ở nơng thơn đồng bằng lần thứ hai, vùng giải phĩng nơng thơn

đồng bằng được mở rộng và kéo dài từ vùng giáp ranh miền núi xuống ven biển, từ

ven biển huyện Bình Sơn vào huyện ðức Phổ Ở miền núi, quân cách mạng đã giải phĩng vùng lưu vực sơng Rhe, xã Sơn Cao (huyện Sơn Hà)

Tháng 10.1964, xảy ra trận lụt Giáp Thìn làm thiệt hại nhiều sinh mạng và của cải ở cả miền núi lẫn đồng bằng, nạn đĩi xảy ra ở nhiều nơi Với tinh thần "lá lành

đùm lá rách", đồng bào đã khẩn trương quyên gĩp lúa, gạo, muối, khoai lang, tre,

tranh, quần áo, ngày cơng, giúp đỡ những vùng bị nạn Phong trào tồn dân đẩy

mạnh tăng gia sản xuất, cứu đĩi được phát động ðến cuối năm 1964, đời sống nhân dân dần dần ổn định trở lại

Từ cuối năm 1964, đầu năm 1965, các lực lượng vũ trang, bán vũ trang và đồng bào khắp nơi trong tỉnh liên tục tấn cơng và nổi dậy, mở nhiều mảng lớn ở các huyện Bình Sơn, Sơn Tịnh, đơng Tư Nghĩa, Mộ ðức, ðức Phổ, Nghĩa Hành Nửa

đầu năm 1965, quân và dân Quảng Ngãi tham gia cao trào đấu tranh làm tan rã một

bộ phận quan trọng quân địch, phá phần lớn ấp chiến lược, giành lại hầu hết nơng thơn đồng bằng Chính quyền địch ở xã, thơn tốp ra đầu hàng, tốp chạy trốn, nhiều binh sĩ địch đào ngũ, mang súng trở về với cách mạng Quần chúng xây dựng, củng cố làng chiến đấu, mở rộng vùng giải phĩng liên hồn ở nơng thơn đồng bằng, bao vây thị trấn, thị xã

Tháng 5.1965, Quân Giải phĩng mở chiến dịch tây Sơn Tịnh, tấn cơng địch ở Ba Gia, đồn Gị Cao và phối hợp mở mảng đơng và nam thị xã Quảng Ngãi, đơng huyện Tư Nghĩa, đơng huyện Mộ ðức, đơng huyện ðức Phổ ðặc biệt, trận then chốt Ba Gia mở màn đêm 28 rạng ngày 29.5.1965 và kết thúc vào sáng ngày 31.5.1965 đã giành thắng lợi lớn Tính chung trong 3 ngày chiến đấu rịng rã, quân cách mạng tiêu diệt, đánh thiệt hại nặng 4 tiểu đồn địch, bẻ gãy cuộc hành quân chi viện lớn của chúng ðây là lần đầu tiên trên chiến trường Khu V, quân dân ta

đánh bại một chiến đồn hỗn hợp tinh nhuệ, tiêu diệt 916 tên địch, trong đĩ cĩ 4 cố

vấn Mỹ Tháng 7.1965, Quân Giải phĩng tiêu diệt đồn Gị Cao Vùng tây Sơn Tịnh hồn tồn giải phĩng

Phong trào đấu tranh chính trị của nhân dân diễn ra rộng khắp các vùng Sau chiến thắng Ba Gia, hơn 10 vạn đồng bào các vùng chung quanh thị xã, các thị trấn

ở đồng bằng đã kéo đến các trụ sở chính quyền địch đấu tranh địi tìm xác chết, địi

chồng, địi con trở về để khỏi chết ngồi chiến trường, địi trợ cấp cho các gia đình binh sĩ thiệt mạng, gây náo loạn nhiều nơi, làm cho binh lính và chính quyền địch càng thêm lo sợ, lúng túng

Tính đến giữa năm 1965, 29 xã và 90 thơn (gồm 443.665 dân) ở đồng bằng Quảng Ngãi đã được giải phĩng và làm chủ Nếu tính cả miền núi thì số dân vùng giải phĩng và làm chủ của Quảng Ngãi lúc này đã lên đến 520.505 người ðây là thời kỳ làm chủ, giành dân cao nhất trong kháng chiến chống Mỹ ở Quảng Ngãi Nhìn chung, từ năm 1960 đến giữa năm 1965, các lực lượng cách mạng Quảng Ngãi đã liên tục đánh bại các chiến lược, chiến thuật chủ yếu của địch Thắng lợi của chiến dịch tây Sơn Tịnh mà đỉnh cao là chiến thắng Ba Gia là một trong những

địn quyết định, gĩp phần làm phá sản hồn tồn chiến lược "chiến tranh đặc biệt"

của Mỹ ở Quảng Ngãi

3 CÙNG CẢ NƯỚC ðÁNH BẠI CHIẾN LƯỢC "CHIẾN TRANH CỤC BỘ" CỦA ðẾ QUỐC MỸ (1965 - 1968)

Từ giữa năm 1965, chiến lược "chiến tranh ựặc biệt" phá sản, ựế quốc Mỹ liều lĩnh tiến hành chiến lược "chiến tranh cục bộ", ồ ạt ựưa quân Mỹ và các nước chư hầu vào miền Nam, tiến hành chiến tranh phá hoại miền Bắc bằng không quân và hải quân

Tháng 5.1965, Mỹ ựưa một tiểu ựoàn lắnh thủy ựánh bộ ựổ quân chiếm ựóng núi Bầu đá, núi đất thuộc xã Bình Thạnh và những cao ựiểm khác ở các xã Bình Chánh, Bình đông ựể án ngữ phắa nam căn cứ Chu Lai, khống chế toàn bộ phắa

ựông bắc huyện Bình Sơn Chúng cày ủi các xã trên thành vùng trắng, thường

xuyên dùng tàu tuần tra, kiểm soát vùng ven biển ở khu vực này

Trước sự leo thang chiến tranh xâm lược của ựế quốc Mỹ, Trung ương đảng ựã họp, phân tắch tình hình và nêu lên quyết tâm "sẵn sàng ựánh ựịch trong trường hợp ựịch tiến hành "chiến tranh cục bộ""

Quán triệt ựường lối của đảng, Tỉnh ủy Quảng Ngãi ựã chỉ thị các cấp, các ngành, các ựoàn thể quần chúng triển khai công tác giáo dục tư tưởng, ựộng viên mọi người nâng cao nhận thức về tắnh chất và nhiệm vụ cách mạng trong giai ựoạn mới

Tháng 5.1965, Khu ủy V và Ủy ban Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Trung Bộ mở cuộc vận ựộng "Nhà nhà ựón thư đảng, bàn việc cứu nước, cứu nhà" Phong trào này dấy lên rầm rộ trong toàn tỉnh Nhiều thanh niên nam nữ hăng hái tham gia du kắch, gia nhập lực lượng vũ trang Các ựội quyết tử diệt Mỹ

ựược thành lập ở một số ựịa phương

Nhân dân ở các huyện ựồng bằng tập trung xây dựng làng chiến ựấu liên hoàn giữa các xóm thôn, tạo thành một thế trận chiến tranh nhân dân "Vành ựai diệt Mỹ" ựược hình thành ở phắa nam căn cứ Chu Lai và trên vành ựai này, hệ thống

ựịa ựạo ựược xây dựng nối liền các thôn xóm, có thể chứa ựược hàng nghìn người,

có nơi dự trữ lương thực, cất giữ ựạn dược, vũ khắ và có trạm cứu thương Với việc hình thành vành ựai này, quân dân Quảng Ngãi ựã giữ ựược thế chủ ựộng ở những

ựịa bàn tiếp cận quân Mỹ, bao vây và sẵn sàng tiêu diệt chúng từ trong sào huyệt

của chúng

Cũng vào thời ựiểm này, ựế quốc Mỹ và chắnh quyền Sài Gòn tiến hành các chiến dịch "bình ựịnh" ựồng bằng lẫn miền núi ựể ựánh phá phong trào cách mạng, gây cho nhân dân Quảng Ngãi nhiều tổn thất nặng nề Hàng chục ngàn ựồng bào bị cưỡng bức rời bỏ quê hương, làng xóm ựể vào các khu dồn dân, các ấp chiến lược; một số vùng giải phóng bị ựịch lấn chiếm lại

địch càng ựiên cuồng, quân dân Quảng Ngãi càng thể hiện ý chắ quyết tâm, kiên

cường trụ bám ựánh trả kẻ thù xâm lược và tay sai

Tháng 6.1965, quân dân xã Bình đông (huyện Bình Sơn) ựánh chìm một canô giặc Mỹ, diệt 7 tên đây là trận ựánh Mỹ ựầu tiên trên ựất Quảng Ngãi Tiếp theo,

tháng 7.1965, quân dân huyện Bình Sơn đã liên tiếp đánh bại 5 cuộc càn quét của lính Mỹ, diệt nhiều xe bọc thép, bắt sống tù binh, thu nhiều chiến lợi phẩm Sau những chiến thắng của quân dân Bình Sơn, phong trào thi đua diệt Mỹ, diệt ngụy diễn ra sơi nổi khắp nơi, nhất là ở các xã thuộc các huyện Sơn Tịnh, Tư Nghĩa, Nghĩa Hành

ðặc biệt, vào ngày 18.8.1965 quân dân Quảng Ngãi đã phối hợp với lực lượng

vũ trang Quân khu V làm nên trận tiến cơng thắng Mỹ quy mơ lớn đầu tiên của quân dân miền Nam tại Vạn Tường (huyện Bình Sơn), đập tan cuộc hành quân

"Ánh sáng sao" (Starlight) của trên 8 nghìn quân Mỹ, loại khỏi chiến đấu 919 tên, bắn cháy, phá hỏng 22 xe bọc thép, bắn rơi 13 máy bay và phá hủy nhiều phương tiện chiến tranh của địch ðây là địn phủ đầu oanh liệt, giáng vào một lực lượng lớn lính thủy đánh bộ Mỹ cĩ sự yểm trợ của hải, lục, khơng quân, ngay từ khi chúng mới đặt chân đến Việt Nam, chứng minh khả năng quân và dân miền Nam

cĩ thể đánh Mỹ và thắng Mỹ, dù chúng cĩ ưu thế về hỏa lực và cơ động; đồng thời

cĩ sức cổ cũ to lớn đối với cuộc kháng chiến của nhân dân hai miền Nam - Bắc

Về trận thắng oanh liệt này, đồng chí Lê Duẩn, Bí thư Thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương ðảng đã đánh giá: " cĩ thể coi Vạn Tường là một bước ngoặt, chứng minh một cách hùng hồn rằng Quân Giải phĩng miền Nam Việt Nam hồn tồn cĩ thể đánh bại được quân đội Mỹ, trong điều kiện chúng cĩ ưu thế tuyệt đối về binh khí, hỏa lực so với Quân Giải phĩng Thật vậy, trận Vạn Tường ngày 18.8.1965 chẳng khác gì là trận Ấp Bắc đối với quân ngụy đầu năm 1963 và rõ ràng sau trận Vạn Tường đã cĩ một loạt trận Quân Giải phĩng đánh bại quân đội Mỹ một cách hết sức oanh liệt"(1)

Song song với hoạt động vũ trang, phong trào đấu tranh chính trị, binh vận của nhân dân phát triển khá mạnh mẽ, đều khắp Hàng nghìn người trong các gia đình binh lính quân đội Sài Gịn cùng nhân dân tham gia đấu tranh chính trị, binh vận và hàng chục cơ sở hoạt động nội tuyến ở thị xã, thị trấn được mĩc nối, xây dựng

Trong thời gian chống cuộc phản cơng chiến lược mùa khơ lần thứ nhất (1965 - 1966), phối hợp chặt chẽ với quân dân Bình ðịnh và lực lượng vũ trang Quân khu

V, quân dân các huyện ðức Phổ, Mộ ðức, Ba Tơ, Nghĩa Hành đã chiến đấu, đánh bại các cuộc hành quân của địch, dũng cảm, mưu trí trụ bám và chống càn thắng lợi, diệt gần 1.500 tên địch, bắn rơi 28 máy bay trực thăng Nhân dân của 15 xã trong huyện ðức Phổ đấu tranh trực diện với lính Mỹ, chống đốt nhà, địi cứu chữa những người bị thương và vận động binh lính địch rã ngũ Các lực lượng vũ trang huyện, tỉnh đánh thiệt hại nặng 4 tiểu đồn quân đội Sài Gịn ở tây Sơn Tịnh và tiêu diệt 1 tiểu đồn lính Mỹ ở Gị Sỏi (huyện Bình Sơn), diệt gọn một tiểu đồn quân đội Sài Gịn tại Hành Thịnh (huyện Nghĩa Hành)

Ngày 20.8.1966, Mỹ đưa lữ đồn lính thủy đánh bộ Nam Triều Tiên mang tên

"Rồng Xanh" khét tiếng vào Quảng Ngãi, đĩng các chốt điểm ở hai huyện Bình Sơn, Sơn Tịnh Vào cuối năm 1966, lực lượng địch trên đất Quảng Ngãi tăng lên

Với quân số đơng và trang bị hiện đại, lính Mỹ, lính chư hầu cùng quân đội Sài Gịn tiến hành thực hiện chiến lược phản cơng mùa khơ lần thứ hai (1966 - 1967),

mở hàng chục cuộc càn quét lớn vào các vùng căn cứ, giết người, đốt phá, cướp bĩc tài sản của nhân dân, gây ra nhiều tội ác

Trong 2 ngày 5 và 6 tháng 12.1966, lữ đồn Rồng Xanh đã gây ra vụ thảm sát

đẫm máu ở Bình Hịa (huyện Bình Sơn), tàn sát gần 400 người dân, hầu hết là phụ

nữ và trẻ em Trước đĩ, hàng trăm thường dân ở đơng và tây huyện Sơn Tịnh cũng

bị chúng sát hại

Trước những tội ác của lính Mỹ và lính chư hầu Nam Triều Tiên, nhiều cuộc mít tinh của nhân dân nổ ra, kêu gọi trả thù, tích cực hưởng ứng phong trào "Xé xác Rồng Xanh, phanh thây giặc Mỹ" Nhiều chiến sĩ du kích lấy máu của mình ký tên vào khăn tang và mang theo khi vào trận đánh

Biến đau thương thành hành động cách mạng, quân và dân Quảng Ngãi liên tiếp giáng những địn sấm sét vào quân Mỹ, quân đội Sài Gịn và lính đánh thuê Nam Triều Tiên, lập nên những chiến cơng vang dội ở Tịnh Sơn (20.11.1966), đồi Ơng Râu (9.12.1966), An ðiềm (12.1.1967) ðặc biệt, ngày 15.2.1967, lực lượng vũ trang Quảng Ngãi đã phối hợp với lực lượng chủ lực Quân khu V tập kích diệt gọn một tiểu đồn lính Nam Triều Tiên tại đồi Quang Thạnh (xã Tịnh Thọ, huyện Sơn Tịnh)

Quân và dân các huyện Sơn Tịnh, Bình Sơn anh dũng chiến đấu đập tan trận càn

"Sĩng mùa đơng" của địch, kéo dài từ cuối năm 1966 đến đầu năm 1967 Quân và dân huyện Tư Nghĩa phối hợp với các huyện đánh tan cuộc hành quân "Liên kết 81", loại khỏi chiến đấu 5 tiểu đồn địch Từ tháng 1 đến tháng 3.1967, quân và dân huyện ðức Phổ dựa vào làng chiến đấu, bám dân, bám đất, đánh trả quyết liệt cuộc hành quân "ða Kao 8" và cuộc càn "Liên kết 82" của địch, diệt 4.000 tên

Song song với đấu tranh quân sự, phong trào đấu tranh chính trị của quần chúng cũng diễn ra sơi nổi, đều khắp Nhân dân trực diện đấu tranh chống địch dồn dân, lập hội tề rất quyết liệt, làm cho kế hoạch kìm kẹp dân của địch gặp nhiều khĩ khăn Ở những vùng bị địch càn quét, nhân dân đã bám làng, bám đất, du kích bám

địch, cán bộ bám sát phong trào, kiên quyết đấu tranh, chống lại kế hoạch xúc tát

dân của địch Phong trào đấu tranh ở đơ thị được đẩy mạnh Từ ngày 12.6 đến ngày 30.6.1966, hàng vạn nhân dân, học sinh ở các huyện đồng bằng kéo vào thị

xã, thị trấn đấu tranh, hơ vang khẩu hiệu "ðế quốc Mỹ cút khỏi miền Nam Việt Nam!", "ðả đảo Thiệu - Kỳ bán nước!" Ở các nơi cĩ lính Mỹ đĩng, nhân dân đấu tranh trực diện với lính Mỹ, tố cáo tội ác của lính Mỹ và lính Nam Triều Tiên, ngăn chặn khơng cho lính Mỹ và chư hầu gây tội ác, địi địch phải bồi thường tính mạng và tài sản ðồng bào các huyện miền núi kéo vào quận lỵ đấu tranh chống

địch rải chất độc hĩa học, bắn phi pháo

Cơng tác binh vận trong thời gian này cũng được đẩy mạnh Trong 2 năm 1966,

1967, hơn 5.000 lính của quân đội Sài Gịn rã ngũ, trở về với nhân dân Lính Mỹ

dần dần có biểu hiện tư tưởng hoang mang, lo sợ, nhớ nhà Lắnh chư hầu Nam Triều Tiên không còn hung hăng như khi chúng vừa kéo vào nước ta

Ngày 3.8.1967, lực lượng vũ trang ựịa phương phối hợp chặt chẽ với nhân dân

và du kắch tiêu diệt cứ ựiểm Hải Thuyền (Cổ Lũy, huyện Tư Nghĩa) Từ ngày 6

ựến ngày 26.8.1967, các lực lượng vũ trang huyện Ba Tơ phối hợp với lực lượng

vũ trang tỉnh ựánh bại cuộc càn "Chiến dịch Sông Rhe" của ựịch, ựánh tiêu diệt một lực lượng lớn của không vận Mỹ tại vùng sông Rhe đây là một thắng lợi rất

to lớn của nhân dân miền núi Quảng Ngãi nói riêng, và của toàn tỉnh nói chung

đêm 30.8.1967, quân và dân Quảng Ngãi ựồng loạt tiến công vào 37 mục tiêu,

trong ựó có 18 mục tiêu ở thị xã, thị trấn, diệt hàng ngàn ựịch, giải thoát gần 2.000

tù chắnh trị tại thị xã Quảng Ngãi 75.000 dân các huyện ựồng bằng nổi dậy phá các khu dồn, ựập tan bộ máy kìm kẹp, trở về làng cũ Hàng chục ngàn nhân dân, học sinh liên tục xuống ựường, ựấu tranh chống ựịch, ựập phá các trụ sở chắnh quyền

và quân sự của ựịch

Công tác xây dựng và bảo vệ vùng giải phóng, vùng căn cứ ựạt ựược những thành tắch ựáng kể đồng bào ựẩy mạnh sản xuất tự túc, tự cấp Ở huyện Bình Sơn, quân Mỹ vào ựông, nhưng nhân dân vẫn bảo ựảm sản xuất Vùng tây các huyện Sơn Tịnh, Tư Nghĩa bị pháo ựịch bắn suốt ngày, nhân dân vẫn canh tác hết diện tắch Nhờ bảo ựảm ựược sản xuất nên ựời sống của nhân dân ổn ựịnh, thực hiện

ựầy ựủ nghĩa vụ kháng chiến Văn hoá, giáo dục cũng ựược chú trọng phát triển,

nhất là ở vùng nông thôn giải phóng Toàn tỉnh ựã có 27.539 học sinh ựến lớp, 3.013 người thoát nạn mù chữ Hai xã hoàn thành xóa mù chữ là Ba Khâm (huyện

Ba Tơ) và Bình Phú (huyện Bình Sơn) Công tác y tế vận ựộng ựược ựồng bào ăn ở

vệ sinh và giải quyết kịp thời nhiều trường hợp ốm ựau, bệnh tật, thương tật của

ựồng bào và chiến sĩ Các ựoàn thể quần chúng phát triển mạnh Tắnh ựến cuối năm

1967, vùng giải phóng, vùng căn cứ Quảng Ngãi có 36.620 hội viên Hội Nông dân Giải phóng, 43.000 hội viên Hội Phụ nữ Giải phóng, 6.540 ựoàn viên Thanh niên Nhân dân Cách mạng

Cùng vào thời gian này, bộ máy quân sự và chắnh quyền ựịch chìm trong khủng hoảng, nội bộ mâu thuẫn sâu sắc, tinh thần chiến ựấu giảm sút nghiêm trọng

Trước tình hình ựó, Trung ương đảng hạ quyết tâm "chuyển cuộc chiến tranh cách mạng của nhân dân ta ở miền Nam sang một thời kỳ mới - thời kỳ giành thắng lợi quyết ựịnh" và thực hiện cuộc tổng tiến công và nổi dậy ựồng loạt khắp nông thôn và ựô thị vào dịp tết Mậu Thân 1968

Các ựơn vị vũ trang tập trung của tỉnh tăng cường huấn luyện kỹ thuật, chiến thuật Các làng, xã chiến ựấu vùng nông thôn ựồng bằng ựược củng cố Nhân dân sôi nổi hưởng ứng phong trào thi ựua ựóng góp sức người, sức của phục vụ kháng chiến Chỉ tắnh trong những ngày ựột xuất phục vụ chiến dịch, cách mạng ựã huy

ựộng ựược 24.720 lượt người với 214.511 ngày công ở ựồng bằng và 5.576 lượt

người với 45.623 ngày công ở miền núi, vận chuyển ựược 229 tấn lương thực, thực

Về phắa ựịch, cuối năm 1967 ựầu năm 1968 chúng liên tục mở những cuộc càn quét, ựánh phá ở các huyện Bình Sơn, Sơn Tịnh, Mộ đức, gây cho cách mạng nhiều khó khăn Từ ngày 20 ựến ngày 31.1.1968, ựịch tập trung phòng thủ và ựề phòng Quân Giải phóng tiến công trong dịp tết Nguyên đán

đúng 2 giờ 30 phút ngày 31.1.1968, cuộc tổng tiến công và nổi dậy xuân Mậu

Thân ở Quảng Ngãi bắt ựầu Các lực lượng vũ trang ựồng loạt nổ súng tiến công

ựịch ở thị xã, thị trấn và các vùng phụ cận, mở màn chiến dịch Các lực lượng cách

mạng nhanh chóng ựánh chiếm một phần khu nội thành, bao vây nhà sư trưởng Sư

ựoàn 2 bộ binh quân ựội Sài Gòn, diệt gần 100 sĩ quan và nhiều hạ sĩ quan quân ựội Sài Gòn, phá hủy các phương tiện chiến tranh của ựịch, tiêu hao tiêu diệt nhiều

binh lắnh và nhân viên chắnh quyền ựịch, ựánh chiếm nhà lao Quảng Ngãi, giải thoát 1.500 tù chắnh trị Ở các huyện, lực lượng vũ trang, bán vũ trang ựịa phương tiến công mạnh mẽ vào các ựơn vị quân ựội, trụ sở chắnh quyền Sài Gòn, bức rút

ựịch khỏi nhiều cứ ựiểm, ựồn bót, phá hủy các tuyến giao thông quan trọng, làm

chủ nhiều vùng rộng lớn Cùng với ựấu tranh vũ trang, lực lượng ựấu tranh chắnh trị các huyện, thị rầm rộ xuống ựường giương băng cờ, khẩu hiệu "đế quốc Mỹ cút khỏi miền Nam Việt Nam!", ựòi ựịch bồi thường nhân mạng

Trong cuộc tổng tiến công và nổi dậy xuân Mậu Thân 1968, quân và dân Quảng Ngãi ựã loại khỏi chiến ựấu 4.025 tên ựịch, bắt sống 482 tên, phá hủy 88 xe quân

sự, bắn rơi và bắn cháy 34 máy bay làm rối loạn toàn bộ hệ thống phòng ngự của

ựịch

Trước thất bại trong dịp tết Mậu Thân 1968 ở Quảng Ngãi, quân Mỹ và quân ựội Sài Gòn ựã gây ra nhiều tội ác nghiêm trọng Ngày 16.3.1968, lắnh Mỹ gây ra vụ thảm sát Sơn Mỹ (thuộc xã Tịnh Khê, huyện Sơn Tịnh), giết hại cùng lúc 504 ựồng bào, phần lớn là phụ nữ và trẻ em đây là một vụ tàn sát ựẫm máu, một tội ác bị dư luận trong và ngoài nước cực lực lên án

Ngày 20.12.1968, Ủy ban nhân dân Cách mạng tỉnh Quảng Ngãi ựược thành lập, tuyên bố xóa bỏ chắnh quyền ựịch, kêu gọi nhân dân toàn tỉnh ựoàn kết, quyết tâm

ựánh ựổ Mỹ và chắnh quyền Sài Gòn, giải phóng quê hương

Những thắng lợi to lớn, toàn diện của quân và dân Quảng Ngãi từ giữa năm

1965 ựến cuối năm 1968, ựặc biệt là trong chiến dịch xuân Mậu Thân 1968, ựã góp phần làm phá sản chiến lược "chiến tranh cục bộ" của ựế quốc Mỹ, góp phần cùng toàn miền Nam và cả nước buộc kẻ ựịch phải xuống thang chiến tranh, ngồi vào bàn ựàm phán với ta tại Pari

4 GÓP PHẦN đÁNH BẠI CHIẾN LƯỢC "VIỆT NAM HÓA CHIẾN TRANH" CỦA đẾ QUỐC MỸ (1969 - 1972)

Từ năm 1969, ngay sau khi bước vào Nhà Trắng, Nichxơn (Richard Nixon) phải

ựiều chỉnh chiến lược toàn cầu của Mỹ và ựưa ra "học thuyết Nichxơn" bao gồm ba

nguyên tắc chủ yếu: sức mạnh của Mỹ; cùng chia sẻ trách nhiệm; sẵn sàng thương

lượng trên thế mạnh để tiến hành học thuyết ựó ở Việt Nam, Mỹ ráo riết thực hiện chiến lược "Việt Nam hóa chiến tranh"

đầu năm 1969, trên chiến trường Quảng Ngãi, Mỹ và chắnh quyền Sài Gòn tập

trung toàn bộ lực lượng quân sự, liên tiếp mở các cuộc hành quân "bình ựịnh nông thôn" lấn chiếm các vùng giải phóng địch tập trung ựánh phá vùng giáp ranh giữa

ựồng bằng và miền núi, dùng máy bay rải chất ựộc khai quang xuống các vùng ựông Minh Long, bắc Trà Bồng, tây Nghĩa Hành, Tư Nghĩa, đức Phổ; cho máy

bay B52 ném bom rải thảm vào các xã Nghĩa Thắng, Nghĩa Lâm (huyện Tư Nghĩa), Tịnh đông, Tịnh Giang (huyện Sơn Tịnh), đức Phú (huyện Mộ đức) và các huyện Sơn Hà, Ba Tơ

Ngày 13.1.1969, ựịch sử dụng 8.000 quân cơ ựộng, mở cuộc hành quân càn quét mang tên "Liên kết 9" ựánh vào khu vực Ba Làng An, tàn sát 1.500 ựồng bào

địch còn rải chất ựộc hóa học, hủy hoại hoa màu, hủy hoại môi trường sống,

làm hàng ngàn hécta lúa, hoa màu của nhân dân bị hư hại Chúng phong tỏa các cửa khẩu thu mua, tiếp tế lương thực của phắa cách mạng, kiểm soát chặt chẽ các cửa khu dồn; tiến hành phân loại, thanh lọc nhân dân ựể phát hiện cơ sở cốt cán, gia ựình có liên quan ựến cách mạng

đi ựôi với bình ựịnh nông thôn, ở các thị xã, thị trấn ựịch củng cố lại hệ thống

cai trị, kắch ựộng bọn phản ựộng trong Quốc dân đảng, các tôn giáo chống phá cách mạng

Trước tình hình như vậy, chấp hành chủ trương ựường lối của trên, Tỉnh ủy Quảng Ngãi xác ựịnh nhiệm vụ trước hết phải ựánh bại biện pháp chiến lược chủ yếu của ựịch là "bình ựịnh nông thôn"

Trong ựợt chống trận càn "Liên kết 9" và "bình ựịnh trọng ựiểm" của 8.000 quân

ựịch vào 6 xã ựông Sơn Tịnh và ựông nam Bình Sơn, ngay từ ựầu, lực lượng vũ

trang của tỉnh, huyện và du kắch ựịa phương ựã chiến ựấu, ựánh diệt hơn 100 ựịch, bắn cháy nhiều xe bọc thép Qua 36 ngày ựêm chiến ựấu, quân và dân Quảng Ngãi

ựã loại khỏi chiến ựấu 1.454 ựịch, diệt 5 trung ựội lắnh Mỹ, 1 ựại ựội quân ựội Sài

Gòn, bắn rơi 7 máy bay trực thăng, bắn cháy 17 xe tăng, xe bọc thép và thu nhiều súng ựạn, hỗ trợ cho quần chúng nổi dậy phá khu dồn, trở về quê cũ

Tiếp theo những chiến công chống càn, quân dân khắp nơi trong tỉnh ựồng loạt tiến công diệt ựồn, phá ấp Từ ngày 22.3 ựến ngày 31.3.1969, các lực lượng cách mạng ựánh vào hàng chục mục tiêu của quân ựội và chắnh quyền Sài Gòn ở Quảng Ngãi Cứ ựiểm Gò Huỷnh bị ta tấn công, một ựại ựội bảo an cùng hàng chục tên cố vấn Mỹ bị tiêu diệt Các cứ ựiểm của ựịch ở Núi Chóp, đồi Tranh, Gò Da bị ta

ựánh liên tục, phương tiện chiến tranh bị phá hủy và nhiều ựịch phải ựền tội Cứ ựiểm Xương Rồng ở đức Phổ bị ta ựánh quyết liệt, diệt 105 lắnh Mỹ

Nhiều quận lỵ, doanh trại lắnh ựịch bị lực lượng vũ trang ựịa phương và du kắch tiến công ựốt phá, tạo ựà cho quần chúng nổi dậy giành quyền làm chủ, thành lập chắnh quyền cách mạng ở những thôn, xã vừa ựược giải phóng Nhiều tấm gương chiến ựấu dũng cảm xuất hiện

Phong trào ựấu tranh chắnh trị và nổi dậy giành chắnh quyền ựược giữ vững ở những vùng mới giải phóng, làm chủ Vùng ven thị xã, thị trấn, lực lượng cách mạng tiếp tục củng cố, phát triển thế làm chủ và nắm ựược một số thôn ấp Ở những vùng mới làm chủ, quần chúng tiến hành ựấu tranh trực diện với ựịch; phong trào ựấu tranh công khai hợp pháp xuất hiện ngày càng nhiều trong thị xã, thị trấn

Bị thất bại liên tiếp, ựịch càng ngoan cố và quyết liệt chống phá cách mạng Chúng ra sức phòng thủ các vùng thị trấn, thị xã, tiếp tục xúc tiến "bình ựịnh cấp tốc" với mức ựộ thâm ựộc và ác liệt hơn, tăng cường ựánh phá vùng căn cứ, vùng giải phóng

Lực lượng vũ trang, du kắch và các ựội công tác ựã trụ bám tốt, hỗ trợ cho việc xây dựng thực lực ở vùng mới giải phóng, ựồng thời phản kắch mạnh gây cho ựịch thiệt hại nặng nề Phong trào du kắch chiến tranh phát triển mạnh Những chiến thắng sau ựã củng cố những thắng lợi ựã giành ựược từ trước, phát triển thêm thế thắng, thế tiến công của phong trào cách mạng Quảng Ngãi

Ngày 2.9.1969, Chủ tịch Hồ Chắ Minh từ trần; ựây là tổn thất vô cùng to lớn ựối với cả dân tộc Việt Nam nói chung và nhân dân Quảng Ngãi nói riêng Biến ựau thương thành hành ựộng cách mạng, quân và dân Quảng Ngãi, cùng cả nước, ựã quyết tâm khắc phục khó khăn, ựạp bằng mọi trở lực, ựánh bại quân xâm lược và tay sai Hàng trăm cuộc hành quân càn quét của ựịch trong kế hoạch "bình ựịnh cấp tốc" bị ựánh tan, lực lượng quân ựội Sài Gòn, binh lắnh Mỹ bị tiêu diệt và thương vong lớn

đêm mùng 7, rạng sáng ngày 8.10.1970, quân và dân Quảng Ngãi ựã ựánh vào

cụm cứ ựiểm Trà Bồng Toàn bộ hội ựồng thị trấn, bọn tay sai và nhiều cố vấn Mỹ,

sĩ quan quân ựội Sài Gòn bị tiêu diệt đây là một trận ựánh xuất sắc, mở ựầu cho giai ựoạn ựánh tiêu diệt chi khu quân sự, cụm cứ ựiểm lớn và quận lỵ Chiến thắng này ựã giáng một ựòn ựau, làm rung chuyển hệ thống cứ ựiểm, ựồn bót, ấp chiến lược và khu dồn của ựịch, làm cho chúng vô cùng hoang mang, sợ hãi

Công tác xây dựng và bảo vệ vùng căn cứ, vùng giải phóng ựạt nhiều kết quả phấn khởi Dù bị ựịch ựánh phá dữ dội và liên tục, ựồng bào các vùng kiên quyết bám ruộng, rẫy ựể sản xuất, cải thiện ựời sống và ựóng góp cho cách mạng Văn hóa, văn nghệ, giáo dục, y tế ựược quan tâm sâu sắc, tạo nên nét mới vui tươi trong

ựời sống tinh thần và bảo vệ sức khỏe cho nhân dân, củng cố niềm tin của nhân

dân ựối với sự nghiệp kháng chiến

Từ ñầu năm 1971, ñịch tập trung toàn bộ lực lượng mở các cuộc càn quét, tiếp tục thực hiện chương trình "bình ñịnh", giành dân, lấn ñất Nổi bật trong các thủ

ñoạn ñánh phá của ñịch là chiến thuật "tam giác chiến", vừa ñẩy mạnh chiến tranh

tâm lý, chiêu hồi, chiêu hàng, vừa tăng cường do thám, gián ñiệp, ñể phục vụ cho

âm mưu tập kích, phục kích, ñổ quân truy bắt cán bộ, chiến sĩ và hủy hoại thôn, xóm

Tỉnh ủy Quảng Ngãi xác ñịnh nhiệm vụ của phong trào cách mạng toàn tỉnh là phải tập trung vào công tác trọng tâm chống "bình ñịnh", diệt ác phá kìm, giành dân, giữ vững và mở rộng những vùng giải phóng, làm chủ nối liền nhau, giữ dân,

hỗ trợ cho phong trào ở thị xã, thị trấn, mở rộng diện tiêu diệt và tiêu hao nhiều sinh lực ñịch, khẩn trương xây dựng lực lượng vũ trang, bán vũ trang và kinh tế -

xã hội vùng căn cứ, vùng giải phóng

Qua các chiến dịch tiến công ñịch trong năm 1971, ta giải phóng một vùng liên hoàn, rộng lớn nối tiếp nhau như từ ñông Mộ ðức nối bắc ðức Phổ, tây Sơn Tịnh nối bắc Bình Sơn, tạo ñược hành lang, bàn ñạp nối liền khu căn cứ miền núi và

ñồng bằng

Phong trào ñấu tranh chính trị của quần chúng phát triển khá mạnh, nhất là phong trào học sinh và Phật giáo ở thị xã Quảng Ngãi, với các khẩu hiệu chống

ñịch ñôn quân, bắt lính, quân sự hóa học ñường, cầu nguyện hòa bình, ñòi Mỹ rút

quân về nước, ñòi hòa hợp, hòa giải dân tộc

ðịch ngày càng lâm vào tình trạng bị ñộng, lúng túng Tháng 11.1971, Mỹ rút

hết quân khỏi Quảng Ngãi, chỉ còn khoảng 200 cố vấn Mỹ ở các chi khu, quận lỵ

và thị xã Quân ñội Sài Gòn còn ñông nhưng phải thay thế vào các vị trí mà quân

Mỹ rút nên buộc phải lui về phòng ngự bị ñộng, cố thủ và ngăn chặn sức tiến công của cách mạng

Trong ñiều kiện thuận lợi như vậy, Tỉnh ủy Quảng Ngãi xác ñịnh nhiệm vụ chủ yếu là tập trung toàn lực cho một cao trào nổi dậy lớn, phát triển lực lượng vũ trang chính trị, binh vận, sẵn sàng phục vụ cho các chiến dịch trong năm 1972

Từ 13.4 ñến 30.6.1972, các lực lượng cách mạng mở chiến dịch Xuân - Hè, trọng ñiểm là vùng ñông Sơn Tịnh - ñông Bình Sơn và bắc Mộ ðức, kết hợp tấn công tiêu diệt ñịch và phát ñộng quần chúng nổi dậy, giải phóng nhiều xã ở phía

ñông Sơn Tịnh, ñông Bình Sơn, bắc Mộ ðức và nhiều vùng ở tây Sơn Tịnh, ñông

Tư Nghĩa, nam ðức Phổ… ñẩy kẻ ñịch vào tình trạng bị ñộng, bị bao vây, chia cắt

Trong chiến dịch tổng hợp sau Thu (từ 15.9 ñến 31.10.1972), bằng ba mũi giáp công, các lực lượng cách mạng cùng quần chúng nổi dậy diệt ác ôn, bắt tàn quân,

tề ñiệp, bao vây ñồn bót ñịch, phá công sự, phá khu dồn Ngày 31.10.1972, quân dân ta tiêu diệt hoàn toàn các lực lượng ñịch và giải phóng huyện Ba Tơ

Cùng với tiến cơng quân sự và nổi dậy của quần chúng, cơng tác binh vận phát triển khá, gĩp phần diệt ác, phá kìm Anh em binh lính giác ngộ đã làm 42 vụ binh biến, nội ứng, diệt 63 tên ác ơn, làm bị thương nhiều tên khác, mang hàng trăm súng về với cách mạng Phong trào chống bắt lính, đơn quân diễn ra rất quyết liệt, tập hợp được cả binh lính, thương phế binh, thanh niên, học sinh

Ở vùng giải phĩng, đời sống nhân dân dần dần ổn định Khi các khu dồn, ấp

chiến lược bị phá, phần lớn số dân bung về quê cũ gặp rất nhiều khĩ khăn trong cuộc sống Tỉnh đã kịp thời xuất gạo, muối và vận động nhân dân tương trợ, giúp

đỡ lẫn nhau Nhờ vậy, đồng bào ở các vùng mới giải phĩng kịp thời ổn định được đời sống, dập tắt được các nạn dịch và bệnh tật Các đồn thể quần chúng, nhất là ở

vùng mới giải phĩng, nhanh chĩng phát triển Chính quyền cách mạng được thành lập và củng cố An ninh chính trị, trật tự xã hội được giữ vững Ở nhiều nơi, chính quyền dựa vào dân, phát động quần chúng phát hiện tề điệp, trừng trị, giáo dục những phần tử xấu, phá hoại cách mạng

5 TRỪNG TRỊ ðỊCH PHÁ HOẠI HIỆP ðỊNH PARI, CÙNG CẢ NƯỚC

ðÁNH THẮNG HỒN TỒN CUỘC CHIẾN TRANH XÂM LƯỢC CỦA

ðẾ QUỐC MỸ (1973 - 1975)

Sau những thất bại liên tiếp trên chiến trường miền Nam và thất bại trong trận tập kích chiến lược bằng pháo đài bay B52 vào Hà Nội, Hải Phịng suốt 12 ngày

đêm (18 - 29.12.1972), ngày 27.1.1973, đế quốc Mỹ và chính quyền Sài Gịn phải

ký kết Hiệp định Pari (Paris) về Việt Nam: cơng nhận chủ quyền, độc lập thống nhất và tồn vẹn lãnh thổ của Việt Nam, rút quân Mỹ về nước, cơng việc nội bộ ở miền Nam Việt Nam do người Việt Nam giải quyết

Hiệp định Pari đã chứng minh thắng lợi to lớn của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, đánh dấu bước ngoặt cĩ tính quyết định trong phong trào cách mạng của nhân dân ta

Vừa ký kết hiệp định, đế quốc Mỹ vừa tính tốn vạch ra những kế hoạch, thủ

đoạn mới để đánh phá phong trào cách mạng nước ta Chúng thực hiện chiến lược

"Việt Nam hĩa chiến tranh" trong hồn cảnh mới, tiếp tục viện trợ quân sự, kinh tế cho chính quyền Nguyễn Văn Thiệu; khơng quân và hải quân Mỹ tiếp tục hoạt

động từ Thái Lan, từ ngồi biển làm chỗ dựa tinh thần cho quân đội Sài Gịn

Ở Quảng Ngãi, sau khi Hiệp định Pari 1973 về Việt Nam được ký kết, chính

quyền và quân đội Sài Gịn đã lập tức thực hiện kế hoạch "tràn ngập lãnh thổ", dốc tồn lực mở các cuộc hành quân càn quét, lấn chiếm vùng giải phĩng ði đơi với

đánh phá bằng quân sự, địch đẩy mạnh hoạt động do thám, gián điệp, biệt kích,

chiến tranh tâm lý, chiêu hồi, chiêu hàng Trong vùng thị xã, thị trấn và các nơi cịn tạm kiểm sốt, chúng ra sức khủng bố quần chúng yêu nước; đơn quân, bắt lính bừa bãi; bắt buộc người già, phụ nữ, trẻ em phải tham gia phịng vệ dân sự; bắt học sinh các trường phải luyện tập quân sự làm cho đời sống nhân dân vơ cùng điêu

đứng ðối với vùng giải phĩng, địch ráo riết thực hiện bao vây kinh tế ta, rêu rao

thủ ựoạn "ựánh vào dạ dày của cộng sản" Chúng nghiêm cấm nhân dân ựi lại giữa hai vùng, tiến hành cày ủi, phát quang nhiều vùng rộng lớn ở Phổ Hiệp, Phổ Phong, Phổ Khánh, Phổ Minh (huyện đức Phổ), đức Thạnh, đức Phong, đức Minh (huyện Mộ đức), Nghĩa Kỳ, Nghĩa Thắng (huyện Tư Nghĩa), thôn đông Dương thuộc xã Tịnh Ấn (huyện Sơn Tịnh)

Quán triệt chủ trương và ựường lối của cấp trên, Tỉnh ủy Quảng Ngãi phân tắch các âm mưu, thủ ựoạn của ựịch, xác ựịnh: ựịch ựang lâm vào tình trạng tan rã, suy sụp, thời cơ của ta rất thuận lợi, cần phải ựẩy mạnh tấn công ựịch cả về chắnh trị và

tư tưởng, ựộng viên chắnh trị quần chúng mạnh mẽ, củng cố thắng lợi mới giành

ựược, tiến lên giành thêm những thắng lợi mới

Cảnh giác và chủ ựộng trừng trị ựịch phá hoại hiệp ựịnh, lấn chiếm trái phép, các lực lượng vũ trang của tỉnh, huyện và du kắch các ựịa phương ựánh lui nhiều ựợt hành quân lấn chiếm của chúng, bảo vệ vững chắc vùng giải phóng Quần chúng thường xuyên nổi dậy ựấu tranh vạch mặt, trừng trị những hành ựộng sai trái của

ựịch, ựấu tranh ựòi các quyền tự do dân chủ, tổ chức các cuộc ựấu tranh tố cáo ựịch

vi phạm hiệp ựịnh trước dư luận quốc tế và Ban Liên hiệp Quân sự bốn bên, buộc

ựịch phải chấp nhận yêu sách của quần chúng Những cuộc ựấu tranh của quần

chúng ựòi tự do ựi lại, buôn bán, sản xuất giữa hai vùng diễn ra thường xuyên và thu ựược thắng lợi Nội dung Hiệp ựịnh Pari ngày càng thâm nhập vào binh lắnh, sĩ quan, nhân viên chắnh quyền ựịch, làm cho họ thấy rõ bộ mặt gian trá của bọn chóp

hệ thống ựường giao thông từ căn cứ miền núi xuống ựồng bằng, nhất là tập trung xây dựng các tuyến ựường ô tô, tạo ựiều kiện thuận lợi cho việc phát triển kinh tế

và hoạt ựộng quân sự Công tác giáo dục phát triển khá, nhất là ở miền núi Toàn tỉnh có 431 lớp học, với 11.654 học sinh Bình dân học vụ và Bổ túc văn hóa tập trung ựược mở rộng Ngành y tế phát ựộng phong trào vệ sinh phòng bệnh, tăng cường sức khỏe cho ựồng bào vùng căn cứ, vùng giải phóng ựạt kết quả tốt Chắnh quyền cách mạng các cấp ựược củng cố và xây dựng từ tỉnh ựến xã, cán bộ ựược tăng cường và thực hiện cải tiến lề lối làm việc nên phát huy ựược tác dụng Quần chúng ựược phát ựộng học tập phòng gian bảo mật, xây dựng quy ước nông thôn Bước sang năm 1974, trên ựất Quảng Ngãi, ựịch tập trung 30 nghìn quân, mở nhiều cuộc hành quân càn quét lớn nhỏ, tập trung ựánh phá vùng giải phóng của ta,

tự do cướp phá, hủy diệt môi trường sống Thủ ựoạn càn quét, ựánh phá của ựịch

thời gian này không làm ồ ạt mà làm dai dẳng, tăng cường phi pháo, tạo nên sự ác liệt ở từng vùng Trong vùng mới lấn chiếm, ựịch tiến hành củng cố các chốt ựiểm phòng ngự, tiến hành phát quang, gom dân, lập ấp, lập khu dồn; nơi nào không gom ựược thì chúng dồn dân vào dọc tuyến Quốc lộ 1 Trong vùng tạm kiểm soát,

ựịch ra sức bắt ựồng bào di dân, bắt thanh niên vào lắnh và truy tróc cơ sở cách

mạng đối với miền núi, chúng dùng máy bay L19, OV10 thường xuyên trinh sát theo ựường ô tô, bến sông, bắn ựạn rocket, ựại liên và pháo vào một số nơi Chúng

ựẩy mạnh hoạt ựộng biệt kắch ựể giữ thế ựứng cho các ựồn bót

Nhìn chung, ựịch ựã phá hoại Hiệp ựịnh Pari một cách có hệ thống và ngày càng nghiêm trọng, gây nên tình hình căng thẳng trong cả tỉnh, nhất là ở ựồng bằng

Tỉnh ủy Quảng Ngãi nhận ựịnh tình hình giằng co giữa ta và ựịch còn quyết liệt

và dai dẳng nhưng càng về sau sẽ càng có nhiều biến chuyển có lợi cho ta, khắ thế cách mạng của quân dân Quảng Ngãi ựã chuyển lên một bước mới Với ý chắ quyết

ựánh thắng âm mưu bình ựịnh lấn chiếm của ựịch, tạo ựiều kiện thuận lợi cho các

hoạt ựộng tiếp theo, ựồng bào Quảng Ngãi ựã kiên trì trụ bám giữ vững vùng giải phóng, tắch cực tham gia các ựợt tấn công và nổi dậy Trong chiến dịch Xuân - Hè

1974, ta ựã ựánh một số trận diệt gọn ựịch, tiến công sâu vào vùng lấn chiếm, vùng hậu cứ của chúng, phối hợp ựấu tranh chắnh trị với binh vận, bao vây, bức rút và làm tan rã ựịch, thu hồi từng vùng giải phóng bị ựịch lấn chiếm ở tây Sơn Tịnh, Nghĩa Hành, ựông Bình Sơn, nam Sông Vệ bước ựầu ựã phá vỡ chiến thuật

"ựóng chốt ựể làm ựiểm tựa bình ựịnh" của ựịch, chuyển phong trào ựấu tranh ở vùng ựịch kiểm soát phát triển lên một bước

Từ ngày 17.7.1974, quân dân toàn tỉnh ựánh tiêu diệt một số cứ ựiểm, chi khu quận lỵ, ựánh vỡ từng mảng hệ thống phòng ngự của ựịch tại vùng giáp ranh ở nhiều huyện miền núi, hỗ trợ cho ựồng bào ựồng bằng nổi dậy Ngày 3.8.1974, ta tiến công ựịch ở Phú Lâm Tây; ngày hôm sau, tiếp tục tấn công ựịch ựánh chiếm

ựồn Bàn Cờ và đình Cương (ựều thuộc huyện Nghĩa Hành) địch vội vàng ựiều

quân lên ựánh chiếm lại đình Cương với sự yểm trợ tối ựa của pháo binh và không quân, nhưng không chiếm lại ựược Kết quả trận thắng này ta ựã loại khỏi chiến

ựấu gần 300 ựịch, mở rộng vùng giải phóng nam Nghĩa Hành, cắt ựứt ựường chi

viện của ựịch từ thị xã Quảng Ngãi ựến quận lỵ Minh Long Ngày 16.8.1974, quân dân ta tiến ựánh chi khu quân sự và quận lỵ Minh Long Sáng ngày 17.8.1974, huyện Minh Long ựược giải phóng Tiếp theo ựó, các lực lượng cách mạng lại tiến công tiêu diệt cứ ựiểm và chi khu Giá Vụt, giải phóng hoàn toàn huyện Sông Rhe vào ngày 20.9.1974

Phong trào ựấu tranh chắnh trị và nổi dậy của quần chúng phát triển rất mạnh Quần chúng phấn khởi và hành ựộng cách mạng hăng hái hơn đồng bào ở vùng giải phóng, ựặc biệt là ở những nơi mới giải phóng, sửa sang lại nhà cửa, hầm hào, xây dựng làng chiến ựấu, tham gia tải ựạn, chuyển thương, phục vụ chiến ựấu

Cho ựến cuối năm 1974, các lực lượng vũ trang các mạng Quảng Ngãi ựã giải phóng hoàn toàn 4 huyện Sơn Tây, Ba Tơ, Minh Long, Sông Rhe; trong tổng số

186 xã toàn tỉnh có 115 xã giải phóng hoàn toàn, 7 xã giải phóng cơ bản

đầu năm 1975, Bộ Chắnh trị Ban Chấp hành Trung ương đảng ựã phân tắch thời

cơ lịch sử và khả năng thực tế của cách mạng, thông qua kế hoạch, hạ quyết tâm giải phóng miền Nam Quán triệt chủ trương, ựường lối của cấp trên, Tỉnh ủy Quảng Ngãi ra nghị quyết quyết tâm ựánh bại kế hoạch "bình ựịnh" của ựịch, tiến lên giải phóng toàn tỉnh, góp phần giải phóng hoàn toàn miền Nam

Mở ựầu chiến dịch Xuân 1975, ựêm 8.3.1975, các lực lượng vũ trang, bán vũ trang Quảng Ngãi nổ súng tiêu diệt và tiêu hao một bộ phận sinh lực ựịch, thu hồi

và mở ra vùng ựông đức Phổ, ựông Mộ đức, tạo thành một mảng hành lang giải phóng lớn dọc theo ven biển từ cửa Sa Huỳnh ra gần giáp cửa Cổ Lũy, chia cắt Quốc lộ 1 và phắa nam tỉnh thành nhiều ựoạn, tạo thế cho chiến dịch phát triển Ở các huyện ựồng bằng phắa bắc tỉnh, các lực lượng cách mạng ựã bao vây, bức rút nhiều ựồn bót ựịch, tạo thế cho quần chúng nổi dậy giành quyền làm chủ tại chỗ

địch ở thị xã Quảng Ngãi và các quận lỵ bị uy hiếp

Ngày 10.3.1975, chiến trường Tây Nguyên mở màn cho cuộc Tổng tiến công chiến lược mùa Xuân năm 1975 với trận then chốt ựánh vào Buôn Ma Thuột

Ngày 13.3.1975, chiến dịch Xuân - Hè trên chiến trường Quảng Ngãi nổ súng phối hợp

đêm 16.3 ựến rạng ngày 17.3.1975, ựịch ở Sơn Hà tháo chạy, ta nhanh chóng

tiếp quản quận lỵ Ngày 18.3.1975, ta giải phóng huyện Trà Bồng

Trong lúc này, tình hình chung toàn miền Nam và tình hình riêng của tỉnh ựã tạo

ựiều kiện thuận lợi cho quân và dân Quảng Ngãi giải phóng toàn bộ quê hương đêm 23.3.1975, phát hiện ựịch ở thị xã Quảng Ngãi chuẩn bị tháo chạy, Tỉnh ủy

phát lời kêu gọi và ra lệnh công kắch, khởi nghĩa

Trước sự tấn công như vũ bão của cách mạng, binh lắnh, sĩ quan, nhân viên chắnh quyền ựịch ở thị xã và các thị trấn hoang mang, rối loạn, tìm ựường tháo thân Sáng ngày 24.3.1975, pháo tầm xa của ta bắn vào các cơ quan, trụ sở của

ựịch ở thị xã; 12 giờ trưa ngày 24.3.1975, chuẩn tướng quân ựội Sài Gòn Trần Văn

Nhật cùng bọn ựầu sỏ của quân ựội và chắnh quyền Sài Gòn ở Quảng Ngãi chạy trốn khỏi thị xã Quảng Ngãi đến 20 giờ cùng ngày, tàn quân ựịch tháo chạy tán loạn về phắa đà Nẵng

Nhận ựịnh chắnh xác tình hình từ trước khi ựịch rút chạy, các lực lượng cách mạng ựã bố trắ một trận ựịa dài 15km, bao vây ựịch từ dốc Trạm (huyện Sơn Tịnh)

ựến cầu Nước Mặn (huyện Bình Sơn), tiêu diệt gần 600 ựịch, bắt sống trên 2.000 sĩ

quan, hạ sĩ quan, binh lắnh và phần lớn bọn tay sai

Ngay ñêm 24.3.1975, các lực lượng khởi nghĩa từ bên ngoài kéo vào thị xã, phối hợp với quần chúng bên trong giải phóng nhà lao, chiếm lĩnh các cơ quan chính quyền, kho tàng, các công sở, truy lùng bọn tàn quân, bắt giữ ác ôn, kêu gọi binh lính ñịch ra hàng, giữ gìn an ninh trật tự

Nhân dân các huyện còn lại cũng ñồng loạt nổi dậy giải phóng ñịa phương

Như vậy, trong chiến dịch Xuân 1975, nhất là ñợt ra quân thần tốc từ 7giờ 40 phút ngày 24.3 ñến 20 giờ ngày 24.3.1975, quân và dân Quảng Ngãi ñã liên tục tiến công và nổi dậy, tiêu diệt và làm tan rã toàn bộ lực lượng quân ñội, chính quyền ñịch, giành chính quyền về tay nhân dân

Ngày giải phóng các huyện, thị xã của tỉnh Quảng Ngãi trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước lưu lại trong lịch sử như sau:

1 Khu VII (nay là huyện Sơn Tây): ngày 5.9.1959;

2 Huyện Ba Tơ (trước ñây là 2 huyện Ba Tơ, Sông Rhe): ngày 30.12.1972;

3 Huyện Minh Long: ngày 17.8.1974;

4 Huyện Sơn Hà: ngày 17.3.1975;

5 Huyện Trà Bồng (nay là 2 huyện Trà Bồng và Tây Trà): ngày 18.3.1975(2);

6 Huyện ðức Phổ: ngày 23.3.1975;

7 Huyện Mộ ðức: ngày 24.3.1975;

8 Huyện Tư Nghĩa: ngày 24.3.1975;

9 Huyện Nghĩa Hành: ngày 24.3.1975;

10 Thị xã Quảng Ngãi (nay là thành phố Quảng Ngãi): ngày 24.3.1975;

11 Huyện Sơn Tịnh: ngày 25.3.1975;

12 Huyện Bình Sơn: ngày 25.3.1975;

13 ðảo Lý Sơn (nay là huyện ñảo Lý Sơn): ngày 31.3.1975

Ngày 24.3.1975 là ngày giải phóng tỉnh Quảng Ngãi trong sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ, cứu nước

Nhìn lại 21 năm kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954 - 1975), kết thúc 30 năm (1945 - 1975) bền bỉ ñấu tranh vì ñộc lập, tự do, vì chủ nghĩa xã hội của ðảng

bộ và nhân dân Quảng Ngãi, Ban Chấp hành ðảng bộ tỉnh Quảng Ngãi ñã nhận

ñịnh:

" Bước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, ðảng bộ và nhân dân Quảng Ngãi ñã vượt qua muôn vàn khó khăn thử thách, bền bỉ ñấu tranh bảo tồn lực lượng cách mạng, sớm xây dựng lực lượng vũ trang, kết hợp ñấu tranh chính trị với ñấu tranh vũ trang, xây dựng và mở rộng căn cứ miền núi, làm nên cuộc Khởi nghĩa Trà Bồng và miền Tây Quảng Ngãi (8.1959), lật ñổ chính quyền phản ñộng, tay sai của ñế quốc Mỹ, lập và củng cố chính quyền cách mạng ở cơ sở và cấp huyện trên một vùng giải phóng rộng lớn ở miền núi

Sau Khởi nghĩa Trà Bồng và miền Tây Quảng Ngãi, phong trào cách mạng ñược

mở rộng chuyển mạnh xuống ñồng bằng và ñô thị, phong trào chiến tranh du kích phát triển mạnh trên khắp ba vùng chiến lược Bằng phương châm hai chân, ba mũi giáp công, ñược sự chỉ ñạo trực tiếp của Khu ủy V, quân và dân Quảng Ngãi cùng với nhân dân toàn miền Nam ñã ñánh bại về cơ bản quốc sách "ấp chiến lược", bẻ gãy xương sống của chiến lược "Chiến tranh ñặc biệt" của ñế quốc Mỹ và ngụy quyền Sài Gòn, làm nên chiến thắng Ba Gia lịch sử vào cuối tháng 5.1965

Năm 1965, ñế quốc Mỹ tiến hành chiến lược "Chiến tranh cục bộ", ồ ạt ñưa quân Mỹ và quân chư hầu vào miền Nam Ngay từ khi quân Mỹ và quân Nam Triều Tiên ñặt chân lên ñất Quảng Ngãi, quân và dân ta ñã xây dựng "vành ñai diệt Mỹ", nhanh chóng hình thành thế bao vây và tiêu diệt ñịch Với trận Vạn Tường (18.8.1965), quân và dân Quảng Ngãi cùng chủ lực Quân khu V ñã nêu cao ý chí anh hùng bất khuất, quyết tâm ñánh Mỹ Từ ñó, cao trào ñấu tranh vũ trang, chính trị và binh ñịch vận ở Quảng Ngãi ngày càng phát triển liên tục và mạnh mẽ Trong cuộc tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968, cùng với quân dân miền Nam, quân dân Quảng Ngãi ñã ñồng loạt tiến công vào thị xã, thị trấn, chi khu, quận lỵ trong tỉnh, gây cho Mỹ - ngụy nhiều tổn thất nặng nề, góp phần cùng cả nước ñánh bại ý chí xâm lược của ñế quốc Mỹ, buộc chúng phải xuống thang chiến tranh và ñàm phán với ta ở Pari

Năm 1969, mặc dù bị thất bại nặng nề, nhưng ñế quốc Mỹ vẫn chưa chịu từ bỏ

âm mưu xâm lược nước ta Chúng buộc phải rút dần quân Mỹ về nước, nhưng lại

ra sức tăng cường ngụy quân, ngụy quyền, thực hiện chiến lược "Việt Nam hóa chiến tranh" Chúng vừa kết hợp chiến tranh hủy diệt với chiến tranh giành dân và chiến tranh bóp nghẹt Chúng tiến hành hàng loạt chiến dịch "bình ñịnh nông thôn" gây cho ta nhiều khó khăn và tổn thất Trước tình hình ñó, ðảng bộ chủ trương phải kiên trì bám trụ, chịu ñựng gian khổ hy sinh, thực hiện phương châm "ðảng bám dân, dân bám ñất, bộ ñội và du kích bám ñịch", thực hiện khẩu hiệu "Một tấc không ñi, một ly không rời", vừa chiến ñấu vừa củng cố và phát triển thực lực cách mạng, từng bước giành lại thế chủ ñộng trên chiến trường, tiến tới phối hợp với toàn miền, mở cuộc tiến công chiến lược năm 1972, ñánh thắng chiến lược "Việt Nam hóa chiến tranh", làm thất bại những âm mưu xảo quyệt của ñịch, buộc chúng

phải ký Hiệp ựịnh Pari (27.1.1973), rút hết quân Mỹ, quân chư hầu về nước, công nhận ựộc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của nước ta

Trước tình hình mới, đảng bộ và nhân dân Quảng Ngãi ựã ra sức phát triển và xây dựng thực lực cách mạng, tạo thế và lực mới, chuẩn bị cùng nhân dân cả nước quyết tâm ựánh thắng hoàn toàn giặc Mỹ xâm lược và bè lũ tay sai

Từ cuối năm 1974, khi thời cơ giải phóng miền Nam ựã ựến, đảng bộ và nhân dân Quảng Ngãi ựã nắm chắc phương châm "hai chân, ba mũi giáp công" ựẩy mạnh tiến công liên tục, giải phóng Quảng Ngãi vào ngày 24.3.1975, ựóng góp sức người, sức của cùng cả nước giành thắng lợi trong chiến dịch Hồ Chắ Minh lịch sử, giải phóng Sài Gòn, giải phóng miền Nam, kết thúc thắng lợi cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước và thống nhất Tổ quốc

Thắng lợi ựó là kết quả của chủ nghĩa anh hùng cách mạng của đảng bộ và nhân dân Quảng Ngãi, của ựường lối và sự lãnh ựạo sáng suốt của Trung ương đảng và Chủ tịch Hồ Chắ Minh, mà trực tiếp là sự chỉ ựạo kịp thời của Khu ủy Khu V, là sự vận dụng sáng tạo ựường lối của Trung ương đảng vào hoàn cảnh cụ thể ở ựịa phương của đảng bộ, là thắng lợi của truyền thống ựoàn kết toàn dân Kinh - Thượng, quyết tâm vượt qua mọi khó khăn gian khổ, quyết chiến và quyết thắng giặc Mỹ xâm lược, giải phóng quê hương đó là thắng lợi của quá trình tôi luyện trong khói lửa chiến tranh của cán bộ, ựảng viên, của các cấp ủy đảng ựịa phương,

là thắng lợi của những nỗ lực phi thường của các lực lượng vũ trang không ngại hy sinh, ác liệt, ựã vượt lên ựầu thù, lập nên những chiến công hiển hách đó là thắng lợi của tinh thần dũng cảm, trắ thông minh và tài sáng tạo của mọi tầng lớp nhân dân khi ựã thật sự làm chủ cuộc chiến ựấu giải phóng mình đó là thắng lợi của sự phối hợp chặt chẽ của phong trào chung toàn Khu, toàn Miền và của hậu phương miền Bắc, trong ựó có sự giúp ựỡ nhiệt tình quý báu của đảng bộ và nhân dân Nghệ An kết nghĩa trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, giải phóng Quảng Ngãi"(3)

(1) Lê Duẩn: Bài phát biểu tại Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương đảng lần thứ 12, ngày 27.12.1965

(2) Ngày giải phóng của riêng ựịa bàn huyện Tây Trà ựang ựược nghiên cứu ựể xác ựịnh

cụ thể

(3) Ban Chấp hành đảng bộ tỉnh Quảng Ngãi: Lịch sử đảng bộ tỉnh Quảng Ngãi 1945 -

1975, Nxb Chắnh trị quốc gia, Hà Nội, 1999, tr 446 - 449

GIAI ðOẠN XÂY DỰNG VÀ BẢO VỆ

TỔ QUỐC XÃ HỘI CHỦ NGHĨA (1975-2005)

I KHẮC PHỤC HẬU QUẢ CHIẾN TRANH, ỔN ðỊNH VÀ P HÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI, BƯỚC ðẦU THỰC HIỆN ðƯỜNG LỐI ðỔI MỚI CỦA

ðẢNG (1975 - 1989)

1 ỔN ðỊNH TÌNH HÌNH, GIỮ GÌN AN NINH TRẬT TỰ, AN TOÀN XÃ HỘI TRONG THỜI GIAN ðẦU SAU NG ÀY GIẢI PHÓNG (24.3.1975 - CUỐI 1975)

Chiến thắng mùa xuân năm 1975 mà ñỉnh cao là Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch

sử, giải phóng hoàn toàn miền Nam, ñã kết thúc vẻ vang cuộc kháng chiến chống

Mỹ, cứu nước kéo dài 21 năm của dân tộc ta Sự kiện vĩ ñại ñó ñã ñánh dấu một cột mốc trọng ñại trong lịch sử dựng nước và giữ nước của nhân dân Việt Nam,

ñồng thời mở ra một kỷ nguyên mới - kỷ nguyên ñất nước ñộc lập, thống nhất và ñi

lên chủ nghĩa xã hội

Tình hình mới ñã tạo ra cho ñất nước và nhân dân Việt Nam, trong ñó có ðảng

bộ và nhân dân Quảng Ngãi, những thuận lợi cơ bản, ñồng thời cũng ñặt ra hàng loạt vấn ñề mới hết sức phức tạp, khó khăn ñòi hỏi phải ñược giải quyết ñể ñưa sự nghiệp cách mạng tiếp tục tiến lên

Sau ngày giải phóng, ở tất cả các huyện, thị trong tỉnh Quảng Ngãi, sự tàn phá của chiến tranh là hết sức nặng nề, lực lượng và phương tiện lao ñộng bị tổn thất

vô cùng lớn: hàng trăm ngàn ngôi nhà bị ñốt phá, hàng trăm ngàn người bị chết hoặc bị thương, tàn phế (trong ñó có gần một trăm ngàn người là lao ñộng chính); 67.774 con trâu, bò bị giết hại, 67.885ha ruộng ñất bị hoang hóa, 50.919ha rừng bị hủy diệt; 519 công trình thủy lợi, 1.821km ñường giao thông, 1.649 cầu cống, 1.395 cơ sở sản xuất tiểu thủ công, 5.253 tàu thuyền, 9.405 giàn lưới, 1.167 trường

và lớp học, 43 công trình văn hóa, di tích lịch sử bị tàn phá, hủy hoại Trên ñịa bàn toàn tỉnh có 10.948 trẻ mồ côi, 480 con lai của lính Mỹ và chư hầu, 62.794 lao

ñộng chính còn mù chữ, hàng vạn người bị nhiễm chất ñộc màu da cam Hàng

chục vạn ñồng bào trước ñây ở các khu dồn, thị trấn, thị xã trở về quê cũ với hai bàn tay trắng, chưa có nơi ăn ở ổn ñịnh Hàng vạn gia ñình hoặc bị mất người thân, hoặc có người từng ở hai trận tuyến ñối ñịch phải sống trong tâm trạng giằng xé, biểu hiện phức tạp về mặt tình cảm, suy nghĩ Sĩ quan, binh lính, nhân viên chính quyền chế ñộ cũ, nhất là ở các thị xã, thị trấn tuy ñã ra trình diện, phần lớn có ý thức nhận tội, ăn năn hối cải, song vẫn còn mặc cảm, khó hòa nhập với cộng ñồng

và có một số ít vẫn còn biểu lộ sự nuối tiếc chế ñộ cũ Một số sĩ quan, binh lính, nhân viên chính quyền chế ñộ cũ, một số phần tử trong các tổ chức, ñảng phái phản

ñộng vẫn không tự nguyện, tự giác ñăng ký cải tạo, thậm chí âm mưu chống phá sự

nghiệp cách mạng của dân tộc

CHƯƠNG

X

Ở thị xã, thị trấn và các vùng mới được giải phĩng, chơng, mìn, lựu đạn, hầm

hào, dây thép gai cịn dày đặc, thường xuyên đe dọa mạng sống, cản trở sinh hoạt, sản xuất của đồng bào Những hậu quả nặng nề về nếp nghĩ, lối sống của chủ nghĩa thực dân mới, tàn dư văn hĩa phản động, đồi trụy và các tệ nạn xã hội cịn ảnh hưởng đáng kể trong đời sống nhân dân Các thế lực thù địch trong và ngồi nước vẫn tiếp tục luận điệu chiến tranh tâm lý, gieo rắc tư tưởng hồi nghi, tìm cách lơi kéo một bộ phận quần chúng để chống đối cách mạng

ðối với vùng giải phĩng cũ, vùng căn cứ cách mạng, nhất là miền núi, do bị địch đánh phá ác liệt nên đời sống vật chất, tinh thần của số đơng đồng bào rất

thấp ðội ngũ cán bộ, đảng viên từ trong cuộc kháng chiến bước ra cịn nhiều bỡ ngỡ trước tình hình mới, lúng túng trong việc quản lý chính quyền, trong việc triển khai thực hiện các nhiệm vụ chiến lược của giai đoạn mới

Hội nghị Tỉnh ủy mở rộng ngày 15.4.1975 đã nhận định tình hình Quảng Ngãi như sau: "Tỉnh ta hồn tồn giải phĩng ðây là một thắng lợi to lớn chưa từng cĩ trong khu, trong tỉnh ta Nĩ tạo ra một cục diện mới hồn tồn, một sức mạnh mới, một điều kiện mới, đầy đủ về chính trị, kinh tế, quân sự và khí thế cách mạng sơi nổi chưa từng cĩ để tiếp tục chiến đấu và xây dựng Vùng mới giải phĩng rất rộng lớn, việc xây dựng và ổn định cĩ nhiều vấn đề phức tạp về chính trị, kinh tế, xã hội Các cấp ủy chưa cĩ kinh nghiệm chỉ đạo trong tình hình mới " Trên cơ sở nhận định tình hình như vậy, Hội nghị đã đề ra nhiệm vụ cơ bản là: "Ra sức ổn

định tình hình vùng mới giải phĩng, trong thời gian sắp đến phải tiếp tục làm

nhiệm vụ chiến đấu giải phĩng miền Nam, vừa nghiên cứu và bắt tay vào cơng việc xây dựng một cách nhanh chĩng vững mạnh, tồn diện về kinh tế, văn hĩa, chính trị, quân sự "

Từ tháng 3.1975 đến cuối năm 1975, quân dân Quảng Ngãi thực hiện các cơng tác cấp bách: 1) Tiếp quản vùng mới giải phĩng, xây dựng chính quyền các cấp và

ổn định đời sống nhân dân; 2) Tiến hành giáo dục, cải tạo sĩ quan, binh lính, nhân

viên chính quyền chế độ cũ, bảo vệ an tồn, trật tự xã hội và an ninh quốc phịng; 3) Khơi phục và phát triển kinh tế, văn hĩa - xã hội

Tuy cĩ nhiều khĩ khăn, gian khĩ, nhưng khơng khí phấn khởi, vui mừng, hy vọng của ngày khải hồn vẫn bao trùm lên khắp quê hương Nhiều cuộc mít tinh của hàng vạn quần chúng được tổ chức khắp nơi chào mừng quê hương giải phĩng, chào mừng chính quyền cách mạng và kỷ niệm các ngày lễ lớn của dân tộc, của tỉnh

Một số đơn vị vũ trang của tỉnh Quảng Ngãi được huy động gia nhập đại đồn quân giải phĩng, thần tốc tiến về phương Nam Nhân dân dọc theo Quốc lộ 1 đã tổ chức nhiều điểm nấu cơm, nấu nước, đem quà bánh tiếp tế cho các đồn quân đi ngang tỉnh, tiến vào giải phĩng hồn tồn miền Nam trong chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử

ðến cuối tháng 3, đầu tháng 4.1975, chính quyền cách mạng ở các vùng mới

giải phĩng trong tỉnh cơ bản được thành lập

Lúc đầu, chính quyền cách mạng các cấp ở thị xã Quảng Ngãi thực hiện chế độ quân quản Tại các địa phương cơ sở, chính quyền cách mạng được thành lập dưới hình thức các Ủy ban Tự quản Khi tình hình tương đối ổn định, các hoạt động xã hội đã dần dần trở lại bình thường, các Ủy ban nhân dân Cách mạng được thành lập, thay thế các Ủy ban Tự quản, Ủy ban Quân chính

ðồng thời với việc xây dựng chính quyền cách mạng, các cấp đồn thể quần

chúng cách mạng cũng được thành lập và phát triển Chỉ trong một thời gian ngắn,

số lượng hội viên Thanh niên Giải phĩng, đồn viên Thanh niên Lao động Hồ Chí Minh, đồn viên Cơng đồn Giải phĩng, hội viên Phụ nữ Giải phĩng đã tăng lên nhanh chĩng

Chính quyền cách mạng cùng các đồn thể quần chúng nhanh chĩng thực hiện nhiệm vụ ổn định tình hình chính trị - xã hội Bằng những biện pháp kiên quyết nhưng thận trọng, chính quyền kêu gọi tất cả những người từng tham gia trong quân đội, chính quyền Sài Gịn ra trình diện hoặc đăng ký trình diện, tạo mọi điều kiện thuận lợi cả về pháp lý, dư luận xã hội, tâm lý, để họ tự giác thực hiện Sĩ quan quân đội và nhân viên quan trọng trong bộ máy chính quyền Sài Gịn được

đưa đi tập trung, học tập cải tạo dài ngày; binh lính và nhân viên bình thường

(chiếm 95% tổng số sĩ quan, binh lính, nhân viên chế độ cũ) được tổ chức học tập tại địa phương trong thời hạn từ 7 đến 10 ngày, rồi trở về sum họp với gia đình, hồ nhập cuộc sống cộng đồng

Quán triệt tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về chính sách đại đồn kết, chính quyền cách mạng và các hội đồn thể từ tỉnh đến cơ sở ở Quảng Ngãi tiếp tục thi hành chủ trương "hồ hợp dân tộc", động viên mọi người cùng nhau cống hiến sức người, sức của cho sự nghiệp cách mạng

Hầu hết giáo viên, văn nghệ sĩ, bác sĩ, y sĩ, nhân viên kỹ thuật làm việc trong chế độ cũ được chính quyền cách mạng tiếp nhận, bồi dưỡng về chính trị, chuyên mơn và được sử dụng lại ða số họ đã nhanh chĩng hịa nhập, hăng hái tham gia cơng tác cách mạng

Ủy ban nhân dân Cách mạng các cấp trong tỉnh mở các phiên tồ xét xử những

phần tử đã gây nhiều tội ác với nhân dân, đồng thời thực hiện chu đáo chính sách khoan hồng đối với những người từng tham gia chế độ cũ nhưng biết ăn năn, hối cải Nhờ vậy, vấn đề an ninh, chính trị, trật tự xã hội được giữ vững, mọi sinh hoạt, sản xuất của nhân dân nhanh chĩng trở lại bình thường

ðồng bào bị địch dồn ép, buộc phải rời bỏ quê hương vào sinh sống ở các thị

trấn, thị xã nay trở về nơng thơn được chính quyền cách mạng tạo điều kiện cĩ cơng ăn việc làm, chỗ ở ổn định Một số gia đình cuộc sống bấp bênh được vận

Nhờ lực lượng vũ trang tỉnh hỗ trợ, du kích và nhân dân các vùng mới giải phĩng ở Quảng Ngãi khẩn trương tiến hành tháo gỡ bom mìn, rào gai lơ cốt khơi phục canh tác hàng ngàn hécta ruộng, vườn, sửa chữa, làm mới hàng trăm kilơmét

đường giao thơng

Chính quyền cách mạng, mặt trận và các đồn thể tập trung lo cứu đĩi trước mắt, vận động nhân dân khai hoang vỡ hố, làm cơng tác thủy lợi, đẩy mạnh sản xuất Nhân dân ở các vùng giải phĩng cũ tích cực giúp đồng bào mới về dựng lại nhà cửa, khai hoang phục hố, mở rộng diện tích sản xuất, tu sửa đường sá, cầu cống Trong vụ lúa hè thu và vụ mùa năm 1975, sản lượng thu hoạch được đã giải quyết phần lớn khĩ khăn về lương thực cho đồng bào các vùng trong tỉnh

Tác hại của nền văn hố nơ dịch do chế độ cũ để lại và các tệ nạn mê tín dị đoan tồn tại từ bao đời từng bước được đẩy lùi, nền văn hố xã hội chủ nghĩa bước đầu

đi vào đời sống quần chúng Ngay sau ngày giải phĩng, nhân dân trong tỉnh càng

nâng cao ý thức chính trị, thấy rõ phải thống nhất đất nước và tiến lên xã hội chủ nghĩa ðồn văn cơng giải phĩng tỉnh, các đội tuyên truyền lưu động, các đội chiếu bĩng lu động và các rạp chiếu phim tại thị xã Quảng Ngãi liên tục hoạt động Nhân dân, nhất là tầng lớp trí thức, thanh niên, học sinh vùng mới giải phĩng thu gom, nộp cho chính quyền cách mạng hàng vạn cuốn sách, văn hố phẩm phản động, đồi truỵ Tinh thần yêu nước trong mọi tầng lớp nhân dân được phát huy mạnh mẽ Lịng tự hào dân tộc được nâng cao, sự chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức tư tưởng của quần chúng thể hiện sinh động qua các phong trào lao động xã hội chủ nghĩa Quần chúng ở vùng mới giải phĩng, nhất là ở thị xã, thị trấn, được hiểu biết sâu hơn về ðảng

Hàng chục vạn học sinh và giáo viên nơ nức đến trường sau ngày giải phĩng Chính quyền các cấp đã chăm lo xây dựng và phát triển trường lớp, đào tạo bồi dưỡng cấp tốc giáo viên cho hệ thống giáo dục phổ thơng, thực hiện cơng lập hố các trường tư thục, khai giảng năm học đầu tiên sau ngày giải phĩng đúng vào ngày 5.9.1975, thu hút gần 150.000 học sinh đến trường ðồng thời, tỉnh đã mở các trường Bổ túc văn hố cấp tỉnh, huyện nhằm nâng cao trình độ học vấn cho cán bộ, cơng nhân, viên chức Phong trào thanh tốn nạn mù chữ, bổ túc văn hố cho nhân dân, nhất là thanh niên ở các xã, thơn được đẩy mạnh và dần dần đi vào nền nếp

Chính quyền và đồn thể các cấp rất quan tâm đến sức khỏe cho nhân dân, hướng dẫn vận động quần chúng ăn ở hợp vệ sinh, phịng ngừa dịch bệnh

Những kết quả của năm đầu tiên sau ngày giải phĩng tỉnh tuy chỉ là bước đầu nhưng rất cơ bản, bởi vì những nhiệm vụ cĩ tính cấp bách, trước mắt được thực hiện nhanh chĩng, cĩ hiệu quả, trên thực tế đã cĩ tác dụng tích cực đến việc sớm

ổn định tình hình chính trị, kinh tế, xã hội trên địa bàn Quảng Ngãi, làm cho nhân

dân yên tâm, tin tưởng vào chế độ mới

Cuối năm 1975, thực hiện chủ trương của ðảng và nhà nước, tỉnh Quảng Ngãi hợp nhất với tỉnh Bình ðịnh thành tỉnh Nghĩa Bình