Những đặc tính của gà địa phương ở Malawi được trình bày ở bảng 1 Để nâng cao năng suất gà địa phương chính quyền Malawi đã tiến hành Chương Trình Cải Tiến Gà Địa Phương.. Cũng phải nhớ
Trang 1Nâng cấp gà địa phương ở Malawi
Giới thiệu
Gà địa phương là một loại gia cầm phổ biến nuôi ở Malawi Safalaoh (1998) báo cáo rằng hơn 97% những người nuôi gà trong dự án phát triển nông thôn Mulanje nuôi gà địa phương Gà địa phương vì vậy là một tài nguyên quan trọng của người dân Malawi, đặc biệt là ở các vùng nông thôn Người ta nuôi gà vì nhiều lý d là nguồn prrotein động vật là nguồn thu nhập
và để sử dụng trong các trường hợp đặc biệt hay nghi lễ Tuy nhiên so với các giống hiện đại, gà địa phương có đặc điểm là cho năng suất thấp, hơn nữa gà địa phương phải mất nhiều thời gian mới đạt tới giai đoạn trưởng thành và đẻ ít trứng trong một năm Những đặc tính của gà địa phương ở Malawi được trình bày ở bảng 1
Để nâng cao năng suất gà địa phương chính quyền Malawi đã tiến hành Chương Trình Cải Tiến Gà Địa Phương Trong chương trình này, gà Black Autralorp (BA) được lai với gà địa phương, và như vậy là đã đưa
Trang 2nguyên liệu di truyền ngoại vào Mục đích là tạo ra con lai mà con lai đó đã kết hợp khả năng thích nghi của gà nội với năng xuất cao của BA
Bảng 1: Một số đặc tính của gà nội ở Malawi
Trang 3Chọn giống để cải tiến
Giống BA được chọn bởi vì đây là một giống tốt được sử dụng cho hai mục đích, giống này thích nghi tốt với môi trường nhiệt đới và nó có thể
tự tìm kiếm cái ăn để tồn tại BA đã được lựa chọn vượt qua các giống khác như Hamsphire và Rhode island Red Cũng phải nhớ rằng BA được lựa chọn dựa trên cơ sở các thông tin đã được xuất bản và không có những nghiên cứu khoa học tối thiểu nào được tiến hành để kiểm tra khả năng thích nghi
và phù hợp của chúng trong điều kiện ở các làng quê ở Malawi trước khi chương trình được thực hiện Saflaoch (1997) đã chỉ ra rằng có nhiều loại gà địa phương ở Malawi Tuy nhiên đã không có một cố gắng nào trong việc lựa chọn hay nhận biết những kiểu gen địa phương nào có thể bổ xung tốt nhất cho BA để cho ra những tính trạng chọn lọc mong muốn - gọi là, nâng cao sản lượng trứng và thịt Đối với một chương trình được lập kế hoạch tốt
Trang 4và hoàn hảo thì sau khi đã xác định được mục đích giống (trong trường hợp này là nâng cao sản lượng trứng và thịt), một hệ thống ghi chép thiết kế để thu thập thông tin có thể được đưa vào để nhận biết các kiểu gen địa phương này, mà các kiểu gen đó có thể cho giá trị cao nhất trong các tính trạng mong muốn ở giống lai Ngoài sản lượng trứng và thịt, các tính trạng khác như hiệu quả biến đổi thức ăn, khả năng sử dụng thức ăn có chất lượng kém, thời gian sản xuất, khả năng đẻ và chất lượng trứng (thụ thai, khả năng nở, tỷ lệ sinh trưởng, hiệu quả biến đổi thức ăn, sản lượng thịt xẻ và chất lượng của đời con) cũng phải được đánh giá Một khi đã được nhận biết, những kiểu gen địa phương này có thể trở thành một phần trong chương trình bảo tồn gen và do đó chúng không bị tiệt chủng Tiếp theo có thể là việc thành lập các hệ thống ghi chép được thiết kế để quan sát thường xuyên thành tích của
BA, gà địa phương đã được chọn lọc và sự lai tạo của chúng để dự đoán giá trị giống Ví dụ, ở Malawi, giống gà địa phương cổ không lông được báo cáo
là cho sản lượng thịt cao hơn so với gà lùn địa phương khác
Sản lượng của gà
ở giai đoạn bắt đầu chương trình cải tiến gà của người chăn nuôi nhỏ (SPIP), tất cả gà được sản xuất và gửi đi từ Mikolongwe đến các trung tâm phân phối ở 3 vùng của Malawi Có hai bất lợi trong chính sách
Trang 5này Đó là giá vận chuyển cao và gà bị stress do vận chuyển đường dài Để vượt qua 2 trở ngại này và với sự giúp đỡ tài chính từ Quỹ Phát Triển Châu Phi, các máy ấp và các thiết bị giống được thiết lập ở Bwemba ở Lilongwe
và Choma ở Mzuzu để cung cấp cho các vùng miền Trung và miền Bắc của Malawi tương ứng Việc thành lập các trạm gia cầm Bwemba và Choma đã mang lại cho dự án 2 lợi ích Thứ nhất, nó đã giảm (và trong một số trường hợp đã loại bỏ) giá vận chuyển gà từ Mikolongwe tới các vùng miền Trung
và miền Bắc của đất nước, và như vậy đã phân bố sản lượng và gà BA đến các hộ chăn nuôi nhỏ Thứ hai, nó hạn chế / loại bỏ rủi ro mất toàn bộ gà ở
một trạm trong trường hợp xảy ra bệnh dịch hay các bệnh khác
Tuổi gà được bán
Đầu tiên gà được bán cho nông dân ở 6 tuần tuổi Kết quả là giá đã tăng lên và để gà bán được càng nhanh càng tốt, các cá nhân có thể mua trứng đã được thụ tinh hay gà 1 ngày tuổi với giá 5 K và 15 K, tương ứng Từ tháng 7 đến tháng 9 năm 2000, trạm gia cầm Bwemba chỉ bán 1535
gà một ngày tuổi trong tổng số 28001 gà nở (5%) Nhu cầu nuôi với gà BA 1 ngày tuổi không cao bằng gà nhiều ngày tuổi hơn Điều này cho thấy cần phải cung cấp các thiết bị ấp trứng và khẩu phần cân bằng đặc biệt cho gà trong giai đoạn đầu của nuôi dưỡng Như đã nói ở trên, một số nông dân
Trang 6mua trứng BA đã thụ tinh Những quả trứng này được để cho mái địa phương ấp và những gà mái này sẽ nuôi dưỡng gà con khi chúng nở ra Trại gia cầm Bwemba bán khoảng 1200 trứng thụ tinh mỗi tháng Việc để trứng
BA đã thụ tinh cho gà mái địa phương, được gọi là Chương trình nhân rộng
BA, là một phần quan trọng của Chương trình an toàn lương thực ở Mulanje, miền Nam Malawi
Kinh doanh, phân phối và phân bố gà
Như là một chiến lược kinh doanh, thông báo được thực hiện trên radio để tạo điều kiện cho số lượng lớn gà được phân phối đến mỗi trung tâm Tuy nhiên, hiện tại, quảng cáo cho việc bán và phân phối gà không đều và thực hiện trên cơ sở phi thể thức Theo kế hoạch đầu tiên, SPIP được yêu cầu xây dựng 121 trung tâm phân phối sử dụng vốn của Quỹ Phát Triển Châu Phi và chính phủ Malawi Đây được coi là cấu trúc đơn giản để vận chuyển và nuôi dưỡng gà 6 tuần tuổi từ 3 trung tâm Tuy nhiên, không phải tất cả các trung tâm này đều đã được xây dựng
Trong pha đầu tiên của SPIP, gà được đưa đến các trung tâm phân phối bằng xe tải Điều này kéo dài không lâu Bây giờ người ta yêu cầu nông dân đưa phương tiện vận chuyển của họ tới các trạm gia cầm để mua
gà Điều này đã làm tăng giá đối với những nông dân có nhu cầu mua ít
Trang 7Trong một số trường hợp, các tổ chức phi chính phủ như Quỹ cải tiến sức khoẻ gia súc ở vùng phía Bắc đã tạo điều kiện việc mua gà BA cho nông dân
Nhu cầu gà con BA
Trong những ngày đầu tiên của chương trình cầu thường cao hơn cung Đây là một trong những chỉ tiêu được dùng để đánh giá sự phổ biến của SPIP Cung không đáp ứng đủ cầu bởi vì chỉ một ít gà được sản xuất ra và Mikolongwe là trạm duy nhất sản xuất ra chúng Có một thời điểm vào năm 1979 đã không có gà bởi vì sự bùng nổ bệnh Newcastle Tuy nhiên, tình thế bây giờ hoàn toàn khác với các trạm gia cầm ở Milongwe, Bwemba và Choma đang cố gắng bán toàn bộ gà của họ kịp thời gian Có nhiều lý do tại sao các trạm gia cầm thất bại trong việc bán tất cả gà 6 tuần tuổi của họ: thứ nhất, các hộ chăn nuôi nhỏ cảm thấy rất khó khăn trong việc rời trang trại của họ mà chỉ mua một ít gà từ các trạm này, và thứ 2, gà 70k/con là quá cao đối với phần lớn những người ở nông thôn Khả năng mua bán thấp của dân số nông thôn, khách hàng chính của SPIP đang có hạn chế về nhu cầu Viễn cảnh này đã gây tốn kém cho dự án Không bán kịp gà đúng thời gian đã làm tăng thêm giá như cho gà ăn, các biện pháp kiểm soát bệnh tật, tiền điện nước Ví dụ, vào tháng 10/2000 trại gia cầm Bwemba có
Trang 85206 gà hơn 6 tuần tuổi không bán được Những con gà này đòi hỏi 650kg thức ăn mỗi ngày Vì thế trại đã phải chi thêm 9035k (112,94USD) mỗi ngày Cái điều tồi tệ, không tương xứng với tuổi của chúng là sau 6 tuần gà vẫn chỉ bán 70k mỗi con Chiến lược thu hồi vốn mà Chương Trình Phát Triển Gia Súc Quốc Gia (NLDP) đang cố gắng áp dụng đã bị thất bại trong trường hợp này
Giữ gà nhiều hơn 6 tuần tuổi cũng có nghĩa là các thiết bị nuôi dưỡng đã chật cứng, vì vậy làm giảm số gà thực tế có thể sản suất được mỗi năm
Từ những vấn đề đã được thảo luận ở trên, rõ ràng không có sãn gà BA ở các làng của Malawi là sự yếu kém trong khâu cung cấp và nông dân không có khả năng để mua gà
Quản lý gà ở trang trại
Mục đích của chương trình là nâng cấp chất lượng gà địa phương ở Malawi Tuy nhiên, theo cách mà chương trình đang áp dụng, phần lớn nông dân không biết làm thế nào để đạt được tốt nhất Khi đã mua,
gà BA đựơc thả và cho phép hoà lẫn với các giống địa phương trong hệ thống kiếm ăn tự do Vì vậy không có sự phân biệt giống Bởi vì gà mái BA
Trang 9không ấp trứng, nên sự lựa chọn thực tế đối với nông dân là sử dụng đực BA
và cái địa phương Cái địa phương, hoàn toàn tự nhiên, sẽ ấp trứng đến lúc
nở và tạo ra con lai Để điều này đạt được hiệu quả, cần phải khuyên nông dân về tỷ lệ hợp lý giữa gà trống và gà mái Ngoài vấn đề về chiến lược giống, cung cấp chuồng trại cũng là một thử thách Phần lớn nông dân giữ gà trong nhà bếp của họ để bảo vệ gà khải các loài ăn thịt và kẻ trộm Phần lớn chuồng gà không được thông gió và mật độ gà cho phép cũng quá cao Về cho ăn, gà dược thả để tự đi rìm thúc ăn tự do Điều này đã gây strress cho
gà bởi vì chúng phải điều chỉnh nhanh chóng từ việc được cung cấp thức ăn với khẩu phần cân bằng cho 6 tuần tuổi sang không được cung cấp thức ăn hoàn toàn Cung cấp nước cũng là một vấn đề khi tìm kiếm thức ăn tự do ở những nơi có thể và nông dân có đủ tiền, họ đã bổ sung thức ăn cho gà của
họ ở dạng hạt ngô và thức ăn thừa của gia đình Dưới những hệ thống quản
lý bị hạn chế như thế tiềm năng sinh trưởng của gà không được khai thác một cách đầy đủ
Các dịch vụ hỗ trợ
Để đạt được tiến bộ của chương trình, SPIP đã tham gia vào các dịch vụ hỗ trợ như các chiến lược tiêm phòng vacxin Các chiến dịch này được thực hiện miễn phí ở các vùng nônh thôn Các dịch vụ được các trợ lý
Trang 10thú y thực hiện Những nhân sự này còn cung cấp các dịch vụ khuyến nông khác để phục vụ cho chương trình Tuy nhiên trở ngại chính trong quá trình
là thiếu hụt những con người đã được huấn luyện về chăn nuôi gia cầm
Ba trạm gia cầm và trang trại được cung cấp nhà máy chế biến thức ăn và máy ấp trứng để cung cấp cho trang trại thức ăn và đàn giống và đàn nuôi thịt, và như vậy là đã cho phép một dịch vụ ngược quan trọng Những người nông dân mà trước đây đã mua gà BA được phép mua thức ăn
từ những nhà máy này Thức ăn mua từ trại này nhìn chung rẻ hơn nhưng chất lượng thì có thể so sánh với các nhà máy thức ăn thương mại Tuy nhiên bây giờ có khuynh hướng mới là mua từ những người tư nhân Hiệu quả của cách tiếp cận này cần phải đánh giá một cách nghiêm túc Với sự có sãn của các nhà máy thức ăn này, nột phần quan trọng của dự án là tiến hành thí nghiệm về khẩu phần thức ăn, tuy nhiên đến tận bây giờ vấn đề này mới làm được rất ít
Một thất bại khác là thiếu cán bộ Cục công nghiệo và sức khoẻ gia súc thiếu cán bộ kỹ thuật chuyên trách về chăn nuôi gà và không ngạc nhiên là hiệu quả đã bị hạn chế
Sức khỏe gia cầm và kiểm soát bệnh tật
Trang 11Tiêm phòng, đặc biệt đối với Newcastle, được chính phủ cung cấp miễn phí cho tất cả các trung tâm phân phối ở Malawi Bệnh Newcastle là một trong những bệnh gia cầm chính ở Malawi và người ta đã ước lượng rằng nó làm giảm sản lượng trứng đến 10 triệu k mỗi năm Vì thế việc kiểm soát bệnh Newcastle là một điều hiển nhiên
Với các biện pháp thu hồi vốn tại chỗ, người ta đã yêu cầu nông dân mua vacxin bằng tiền của họ Các cán bộ khuyến nông, đặc biệt là các trợ lý thú y có thể giúp tiêm phòng vacxin Việc áp dụng chương trình thu hồi giá thuốc của Hội nghị phát triển Nam Phi đã làm tăng lượng thuốc
và vacxin sãn có Bởi vì phần lớn nông dân trung bình có ít hơn 10 con gà nên họ cần được khuyến khích hình thành các nhóm để cho phép mua một lọ vacxin: phần lớn chỉ có lọ 1000 liều Ngoài khả năng tiêm phòng cho đàn, nông dân cũng cần phải được dạy phòng chống các bệnh khác như chuồng trại hợp lý và kiểm soát các bệnh ký sinh trùng
Điều hành và đánh giá dự án
Mặc dù dự án đã tồn tại gần 50 năm, một điều đáng ngạc nhiên
là không có một đánh giá hoàn hảo nào về chương trình được thực hiện ở cấp quốc gia Chỉ có một số nghiên cứu hạn chế và ngắn hạn được tiến hành bởi khoa khoa học gia súc ở Trường cao đẳng nông nghiệp Bunda Trong
Trang 12những nghiên cứu này, nhiều vấn đề quan trọng đã được làm sáng tỏ Điều này bao gồm thiếu hiểu biết đầy đủ về mục đích của chương trình của nông dân, không cung cấp đủ gà, thiếu các dịch vụ kiểm soát bệnh tật hiệu quả và hợp lý và các dịch vụ khuyến nông kém Tuy nhiên, để có một phản ánh ở mức quốc gia, một đánh giá ở mức quốc gia về toàn bộ chương trình là cần thiết và điều này đã được quy định trong báo cáo đánh giá dự án của Quỹ phát triển châu Phi Báo cáo đã tuyên bố rằng dự án phải cung cấp những người tư vấn ngắn hạn, những người này sẽ trợ giúp kỹ thuật ở những khía cạnh đặc biệt trong chăn nuôi gia cầm Họ cũng có thể giúp thành lập một hệ thống mà qua đó tác động của dự án được biểu hiện và mục đích lâu dài được xác định Theo các chứng cứ hiện có, những điều này đã không được thực hiện theo con đường chuyên nghiệp Một khía cạnh bất lợi khác của SPIP là thiếu mục đích giá trị giống đặc biệt phải đạt được thông qua lai tạo
ý tưởng là nâng cấp đàn gà địa phương về sản lượng thịt và trứng, nhưng câu hỏi then chốt: bao nhiêu?
Tại sao phải nâng cao năng suất gà địa phương?
Mặc dầu gia cầm gồm nhiều loại như vịt, ngỗng và gà tây, gia cầm trong bài này chỉ nói về gà Gà đặc biệt là gà địa phương là loại gia cầm phổ biến nhất ở Malawi Sự có mặt với số lượng lớn đã biến chúng thành
Trang 13mục đích để nâng cao năng suất của chúng Sản lượng thịt và trứng nhìn chung thấp hơn các giống nhập ngoại được dùng cho sản xuất gà thương mại Safalaoh (1997), trích nhiều nghiên cứu của các tác giả, đã nêu lên đặc tính năng suất của gà địa phương Malawi và những đặc tính đã được trình bày ở bảng 1 Từ bảng này có thể nhìn thấy năng suất của gà địa phương là thấp so với các giống thương mại Sản lượng trứng thấp và thời gian dài mới đạt đến giai đoạn giết thịt cho thấy tiêu thụ trứng và thịt gà dường như là thấp Safalaoh (1998) báo cáo rằng tỷ lệ người ăn thịt gà và trứng một tuần một lần là 1,9% và 17% tương ứng Đa số mọi người ăn thịt gà (47,8%) và trứng (29,9%) vào các dịp đặc biệt như lễ Giáng sinh (bảng 2)
1.1.1.1 Bảng 2 Tần suất / các trường hợp ăn thịt gà và trứng