Năm 1970, cụ dịch cuốn Lịch sử văn minh Ấn Độ, sau đó cụ dịch thêm các cuốn Lịch sử văn minh Ả Rập, Nguồn gốc văn minh và Lịch sử văn minh Trung Hoa.. Đến ngày 15 tháng 8 năm 1947, Anh
Trang 1Will Durant
Lịch sử văn minh Ấn Độ Người dịch: Nguyễn Hiến Lê
Vài lời thưa trước
Vài lời thưa trước
TỰA
NIÊN BIỂU LỊCH SỬ ẤN ĐỘ
Trang 2
CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VỀ ẤN ĐỘ
I ĐẤT ĐAI
II NỀN VĂN MINH CỔ NHẤT?
III DÂN TỘC ẤN-ARYEN
IV XÃ HỘI ẤN-ARYEN
V TÔN GIÁO TRONG CÁC KINH VEDA
VI CÁC KINH VEDA VỀ PHƯƠNG DIỆN VĂN HỌC VII TRIẾT LÍ TRONG CÁC UPANISHAD
CHƯƠNG II: PHẬT THÍCH CA
I BỌN THEO TÀ GIÁO
II MAHAVIRA VÀ CÁC GIÁO ĐỒ JAЇN
III TRUYỆN PHẬT THÍCH CA
IV LỜI DẠY CỦA ĐỨC PHẬT
V NHỮNG NGÀY CUỐI CÙNG CỦA PHẬT
CHƯƠNG III: TỪ ALEXANDRE TỚI AURENG-ZEB
I CHANDRAGUPTA
II ÔNG VUA TRIẾT NHÂN
III HOÀNG KIM THỜI ĐẠI
IV LỊCH SỬ RAJPUTANA
V THỜI CỰC THỊNH CỦA PHƯƠNG NAM
Trang 3VI CUỘC XÂM CHIẾM CỦA NGƯỜI HỒI
VII ĐẠI VƯƠNG AKBAR
VIII ĐẾ QUỐC MÔNG CỔ SUY TÀN
CHƯƠNG IV: ĐỜI SỐNG DÂN CHÚNG
I NGUỒN LỢI
II TỔ CHỨC XÃ HỘI
III LUÂN LÍ VÀ HÔN NHÂN
IV THÁI ĐỘ CỬ CHỈ, PHONG TỤC VÀ TÍNH TÌNH
CHƯƠNG V: THIÊN ĐƯỜNG CỦA THẦN LINH
I THỜI ĐẠI CUỐI CÙNG CỦA ĐẠO PHẬT
II CÁC THẦN LINH MỚI
III CÁC TÍN NGƯỠNG
IV CÁC SỰ KÌ QUẶC VỀ TÔN GIÁO
V CÁC VỊ THÁNH VÀ CÁC NGƯỜI VÔ TÍN NGƯỠNG
CHƯƠNG VI: ĐỜI SỐNG TINH THẦN
I KHOA HỌC ẤN ĐỘ
II SÁU HỆ THỐNG CỦA TRIẾT HỌC BÀ LA MÔN III KẾT LUẬN VỀ TRIẾT HỌC ẤN ĐỘ
CHƯƠNG VII: VĂN HỌC ẤN ĐỘ
Trang 4I CÁC NGÔN NGỮ CỦA ẤN
II GIÁO DỤC
III ANH HÙNG CA
IV TUỒNG HÁT
V VĂN XUÔI VÀ THƠ
CHƯƠNG VII: NGHỆ THUẬT ẤN ĐỘ
I TIỂU CÔNG NGHỆ
II ÂM NHẠC
III HOẠ
IV ĐIÊU KHẮC
V KIẾN TRÚC
CHƯƠNG IX: ẤN ĐỘ VÀ KI TÔ GIÁO
I BỌN GIẶC BIỂN ĐẮC THẾ
II NHỮNG “VỊ THÁNH CỦA NGÀY CUỐI CÙNG” III RABINDRANATH TAGORE
IV ĐÔNG PHƯƠNG VÀ TÂY PHƯƠNG
V PHONG TRÀO QUỐC GIA
VI MAHATMA GANDHI
VII TỪ BIỆT ẤN ĐỘ
DANH TỪ ẤN, HỒI
Trang 5
Vài lời thưa trước
Vào khoảng năm 1960, cụ Nguyễn Hiến Lê mua trọn bộ Lịch sử văn minh của của Will Durant[1], bản Pháp dịch do nhà Rencontre
- Thuỵ Sĩ xuất bản Năm 1970, cụ dịch cuốn Lịch sử văn minh Ấn
Độ, sau đó cụ dịch thêm các cuốn Lịch sử văn minh Ả Rập, Nguồn gốc văn minh và Lịch sử văn minh Trung Hoa Bốn cuốn đó đều nằm trong tập I: Di sản phương Đông
Theo cụ Nguyễn Hiến Lê thì tác giả soạn xong tác tập Di sản
phương Đông, tức tập Our Oriental Heritage[2] vào năm 1935[3],
lúc đó người Anh còn đô hộ Ấn Độ Đến ngày 15 tháng 8 năm
1947, Anh trao trả độc lập cho Ấn Độ nhưng tách Ấn Độ thành hai quốc gia: một có đa số dân theo Ấn Độ giáo là Ấn Độ; một có đa
số dân theo Hồi giáo là Pakistan, nước này gồm hai phần: phần phía đông Ấn Độ gọi là Đông Pakistan (năm 1971 tuyên bố độc lập, trở thành nước Cộng hoà Nhân dân Bangladesh), phần phía tây
Ấn Độ gọi là Tây Pakistan (Cộng hòa Hồi giáo Pakistan ngày
nay)[4] Do vậy ta nên hiểu Ấn Độ trong cuốn Lịch sử văn minh
Ấn Độ này gồm cả ba nước Ấn Độ, Pakistan và Bangladesh Các
địa danh được nêu trong sách như Lahore, Karachi, Mohenjo Daro,
Trang 6Peshawer, Sindh… nay đều thuộc Pakistan; xứ Bengal thì gồm một phần là Tây Bengal nay thuộc Ấn Độ, một phần là Đông Bengal nay là nước Bangladesh
Bản đồ Cachemir
Còn địa danh Cachemir ngày nay, theo như bản đồ[5] ở trên, thì
Trang 7gồm: phần xanh là vùng Kashmiri dưới quyền quản lý của
Pakistan, vùng nâu đậm là Jammu và Kashmir thuộc Ấn Độ và Aksai Chin thuộc Trung Quốc Như vậy nước Ấn Độ trong cuốn
Lịch sử văn minh Ấn Độ không những gồm ba nước Ấn Độ,
Pakistan, Bangladesh ngày nay mà gồm cả phần Aksai Chin thuộc Trung Quốc nữa
Xem bản đồ bên trái ở dưới, chúng ta thấy, trước khi bị chia tách vào năm 1947, Ấn Độ không bao gồm Népal vì Anh công nhận nền độc lập của Népal từ năm 1923, nhưng tôi ngờ rằng tác giả xem Népal cũng thuộc về Ấn Độ vì trong Tiết IV – Chương V, tác giả viết: “Ở Ấn Độ nơi nào cũng thấy dấu vết của sự thờ phụng sinh thực khí đó: khi thì là dương vật ở trong các đền ở Népal, Bénarès, vân vân…”[6] Mà ở Népal thì có các địa danh liên quan đến Đức Phật Thích Ca được đề cập trong sách như Kapilavastu
(Ca Tì La Vệ), Lumbini (Lâm Tì Ni)… Vì nguyên tác cuốn Lịch sử văn minh Ấn Độ có nhan đề là India and her neighbors (Ấn Độ và
các xứ láng giềng), cho nên ta cũng có thể nói rằng tác giả sắp Népal vào các xứ láng giềng gần xa của Ấn Độ như Afganistan (A Phú Hãn), Tích Lan, Tây Tạng, Miến Điện, Xiêm, Cao Miên,
Java… Theo tác giả thì “Khi các tôn giáo Ấn Độ vượt biên giới và các eo biển mà truyền qua Tích Lan, Java, Cao Miên, Thái Lan, Miến Điện, Tây Tạng, Khotan, Turkestan, Mông Cổ, Trung Hoa,
Trang 8thì nghệ thuật Ấn cũng lan tràn vào các xứ đó”[7], và ông dành trọn một tiết để nói về kiến trúc các xứ Tích Lan, Miến Điện,
Xiêm, Cao Miên, Java Ông bảo: “Thật lấy làm lạ ngôi chùa Phật lớn nhất – có vài nhà chuyên môn cho là ngôi đền lớn nhất thế giới nữa – không phải ở trên đất Ấn mà ở trên đảo Java”, tức chùa
Borobudur, và “chỉ có một đền Ấn là vĩ đại hơn chùa Borobudur
mà đền đó cũng ở xa Ấn Độ, bị rừng rậm che lấp trong mấy thế kỉ”, tức đền Angkor Wat (Đế Thiên) ở Cao Miên[8]
Trang 9
Bản đồ Ấn Độ (năm 1947 và năm 2007)
*
Trong bài Tựa, cụ Nguyễn Hiến Lê không cho biết nhà Rencontre
in xong tập Di sản phương Đông (nhan đề tiếng Pháp là Notre Héritage Oriental) năm nào, cụ chỉ bảo: “nhà Rencontre ở
Lausanne (Thuỵ Sĩ) cuối năm 1970 mới in xong toàn bộ [Lịch sử văn minh] bản tiếng Pháp”[9], nên ta chỉ có thể tạm đoán rằng bốn dòng sau đây ở cuối bảng Niên biểu lịch sử Ấn Độ là do nhà
Recontre bổ sung vì trong bản tiếng Anh không có:
………1935….Sắc lệnh Chính phủ Ấn Độ (thành lập Liên bang
Trang 10Ấn)
1945 – 1946….Hội nghị Simla và hội nghị New Delhi
………1947….Ấn Độ tách ra thành Hindoustan (Ấn) và Pakistan (Hồi)
………1948….Ấn Độ độc lập – Gandhi bị ám sát
Ở cuối sách cĩ bảng Danh từ Ấn, Hồi do Pháp phiên âm cĩ lẽ là
cũng do nhà Rencontre lập vì bản tiếng Anh khơng cĩ và vì mục từ
Trimurti trong bảng đĩ được giải thích là: tượng thần Shiva cĩ ba mặt; cách giải thích đĩ xem ra khơng phù hợp với lời này của Will Durant: “Người Ấn cho rằng đời sống cũng như vũ trụ, qua ba giai đoạn liên tiếp: sinh, trưởng rồi diệt Vì vậy cĩ ba thứ thần: thần Brahma, đức Sáng tạo; thần Vichnou, đức Bảo tồn; và thần Shiva, đức Huỷ diệt: đĩ là Trimurti, tức “ba hình thức” mà tất cả các người Ấn, trừ những tín đồ Jạn [và Hồi giáo, dĩ nhiên] đều
theo”[10]
Ngược lại, trong bản tiếng Anh cĩ nhiều chi tiết mà bản Việt dịch lại khơng cĩ, ví dụ như hai câu sau đây ở cuối Tiết VI – Chương
IX: It was Gandhi s task to unify India; and he accomplished it Other tasks await other men (Tạm dịch: Đĩ là nghĩa vụ thống nhất
Ấn Độ của Gandhi, và Ngài đã hồn thành được nghĩa vụ đĩ Cịn những nghĩa vụ khác thì dành cho những người khác)
Trang 11
Có thể những chỗ thiếu sót đó là do sách in thiếu mà cũng có thể
do nhà Rencontre hoặc cụ Nguyễn Hiến Lê lược bỏ Vì không có bản tiếng Pháp nên tôi tạm đoán như vậy và vì không có bản tiếng Pháp nên tôi tạm xem các chữ được thêm vào trong mạch văn (đặt trong dấu ngoặc đơn), các chú thích không có trong bản tiếng Anh
mà có trong bản Việt dịch là do cụ Nguyễn Hiến Lê thêm vào
Theo “Danh mục sách Nguyễn Hiến Lê” in trong cuốn Mười câu chuyện văn chương thì cuốn Lịch sử văn minh Ấn Độ được nhà Lá
Bối xuất bản lần đầu vào năm 1971 Ebook này tôi chép lại từ bản của Nxb Văn hoá Thông tin in năm 2006 và đối chiếu bản tiếng Anh để sửa chữa và bổ sung các chỗ sai sót, và bạn Tuanz dùng bản của Trung Tâm Đại học Sư Phạm TP HCM in vào 1989 để sửa chữa (trong đó có cả những lỗi do tôi chép sai) và bổ sung thêm; ngoài ra bạn Tuanz còn góp ý để tôi sửa lại một số chú thích
mà tôi ghi thêm vào[11] Xin chân thành cảm ơn bạn Tuanz và xin trân trọng giới thiệu cùng các bạn
Goldfish
Tháng 12 năm 2010
Chú thích:
Trang 12[1] Từ cuốn XX, ông bà kí tên chung: Will và Ariel Durant
[2] Các bạn có thể xem trực tuyến hoặc tải về Bản 4.8 tại
http://www.scribd.com/doc/20351263/The-Story-of-Civilization-01-Our-Oriental-Heritage (Book II: India and Her Neighbors - không kể phần chú thích - từ trang 422 đến trang 683)
[3] Wikipedia bảo tập này xuất bản vào năm 1937
[4] Đông Pakistan và Tây Pakistan cũng được gọi là Đông Hồi và Tây Hồi
[5] Các hình ảnh trong ebook nầy đều do tôi sưu tầm trên mạng [6] Wikipedia bảo: “Nền văn minh Ấn Độ thời cổ đại bao gồm cả vùng đất ở các nước như: Ấn Độ, Pakistan, Nêpan, Bangladesh ngày nay”
[7] Chúng ta có thể kể thêm: Bhutan, Lào, Chiêm Thành, Phù
Nam (Goldfish)
[8] Tác giả dành gần bốn trang để viết Cao Miên, mà theo ông thì:
“gốc gác phần lớn là Trung Hoa, phần nhỏ là Tây Tạng (…) mà nền văn minh lại gốc Ấn Độ”
[9] Trên trang
http://cgi.ebay.fr/livre-HERITAGE-ORIENTAL-2-JudTe-Perse-Inde-/370424068036, nhà Ebay rao bán tập Notre héritage oriental
Trang 132: La Judée, La Perse, L Inde, do nhà Rencontre in 1966 Tôi
không biết năm 1966 là năm in lần đầu hay là năm tái bản
[10] Wikipedia cũng giải thích tương tự với Will Dutant:
“Trimurti: Gồm ba vị thần tối cao trong Ấn Độ giáo: Brahma là đấng tạo hóa, Vishnu là đấng bảo hộ, còn Shiva là đấng hủy diệt
Cả ba tạo thành bộ tam thần Trimurti”
[11] Để khỏi rườm, tôi hạn chế tối đa việc chú thích các chỗ sửa sai