Sức hấp dẫn và thuyết phục của bút kí tuỳ thuộc vào tài năng, trình độ quan sát, nghiên cứu, khám phá, diễn đạt của tác giả đối với các sự kiện đợc đề cập đến b/ Văn bản I/ Bố cục Gọi h
Trang 1Ai Đã đặt tên cho dòng sông ?
Trích – Hoàng Phủ Ngọc Tờng
A/ Tiểu dẫn
1/ Tác giả
2/ Đặc điểm phong cách
3/ Những tác phẩm chính
_ Ngôi sao trên đỉnh Phu Văn Lâu – 1971
_ Rất nhiều ánh lửa – 1979
_ Ai đã đặt tên cho dòng sông ? – 1987
_ Hoa trái quanh tôi – 1995
4/ Xuất xứ đoạn trích
_ Ai đã đặt tên cho dòng sông ? là bài kí in trong tập sách cùng tên của NXB Thuận Hoá 1986
_ Bài kí này gồm 3 phần, văn bản dới đây trích phần thứ nhất và đoạn kết của bài kí
Giáo viên bổ sung kiến thức về thể loại
_ Bút kí ghi lại những con ngời thực và sự việc mà nhà văn đã timf hiểu, nghiên cứu cùng với những cảm nghĩ của mình nhằm thể hiện một t tởng nào đó Sức hấp dẫn
và thuyết phục của bút kí tuỳ thuộc vào tài năng, trình độ quan sát, nghiên cứu, khám phá, diễn đạt của tác giả đối với các sự kiện đợc đề cập đến
b/ Văn bản
I/ Bố cục
Gọi học sinh đọc
Phần văn bản chữ in to có thể tạm chia làm 4 phần :
_ Phần 1 : từ Trong những dòng sông đẹp đến dới chân núi Kim Phụng : Sông Hơng ở thợng lu
_ Phần 2 : Tiếp đến bát ngát tiếng gà : Sông Hơng đoạn chảy về đồng bằng
đến ngoại vi thành phố Huế
_ Phần 3 : Tiếp đến đến biển : Lời tiểu kết
_ Phần 4 : còn lại : Lời kết của toàn tác phẩm
II/ Đọc - Hiểu
1/ Sông Hơng ở thợng lu
Sông Hơng ở thợng lu đợc tác giả miêu tả nh thế nào ?
_ Đó là một dòng sông có sức sống mãnh liệt, hoang dại
+ Nó đã là một bản trờng ca của rừng già, rầm rộ giữa bóng cây
đại ngàn, mãnh liệt qua những ghềnh thác, cuộn xoáy nh cơn lốc vào những đáy vực bí ẩn
+ Giữa lòng Trờng Sơn, sông Hơng sống nửa cuộc đời mình nh một cô gái digan phóng khoáng và man dại
Trang 2+ Rừng già đã hun đúc cho nó một bản lĩnh gan dạ, một tâm hồn tự
do và trong sáng
so sánh kết hợp các động từ mạnh, những hình ảnh đầy ấn tợng đầy gợi cảm, tác giả khắc hoạ rõ nét một con sông có sức sống mãnh liệt và hoang dại
Nhng chính rừng già nơi đây với cấu trúc đặc biệt đã chế ngự sức mạnh bản năng ngời con gái của mình để khi ra khỏi rừng già nó bỗng thay đỗi tính cách
2/ Sông Hơng chảy về đồng bằng đến ngoại vi thành phố Huế
a/ Sông Hơng trên đờng chảy về đồng bằng
Vậy sông Hơng bỗng thay đỗi tính cách nh thế nào ?
_ Nó mang một sắc đẹp dịu dàng và trí tuệ, trở thành ngời mẹ phù sa của một vùng văn hoá xứ sở
Vẻ đẹp dịu dàng trí tuệ của dòng sông thực ra có cội nguồn ở phần cội nguồn sâu thẳm của nó trong hành trình gian truân mà nó vợt qua
Không chỉ có vậy
_ Sông Hơng còn nh một ngời con gái đẹp đợc ngời tình mong đợi đến đánh thức đã hứa hẹn nhiều vẻ đẹp mới của mình
+ Dáng dấp : Những khúc quanh và lu vực của nó : “vừa ra khỏi vùng núi, sông Hơng đã chuyển dòng một cách liên tục, vùng những
khúc quanh đột ngột, uốn mình theo những đ ờng cong thật mềm,
nh một cuộc tìm kiếm có ý thức để đi tới nơi gặp thành phố t ơng lai của nó Dòng sông mềm nh tấm lụa, với những chiếc thuyền xuôi ngợc chỉ bé bằng con thoi
+ Sắc nớc : Sông Hơng vẫn đi trong d vang của Trờng Sơn, sắc nớc trở nên xanh thắm,
+ Đôi bờ :
Nó trôi đi giữa hai dãy đồi sừng sững nh thành quách, với những
điểm cao độ khởi nh Vọng Cảnh, Tam Thai, Lựu Bảo
Những ngọn đồi này tạo nên những mảng phản quang nhiều màu
sắc trên nền trời Tây Nam thành phô, sớm xanh, tr a vàng, chiều tím nh ngời Huế thờng miêu tả
Giữa đám quần sơn lô xô ấy, là giấc ngủ nghìn năm của những vua
chua đợc phong kín trong lòng những rừng thông u tịch và niềm kiêu hãnh âm u của những lăng tẩm đồ sộ toả lan khắp cả một vùng thợng lu
Bằng kiến thức về địa lí về văn hoá văn học kết hợp với năng lực quan sát tinh tế
và sự phong phú về ngôn ngữ hình tợng, tác giả tái hiện sinh động vẻ đẹp của con sông Hơng
b/ Sông Hơng chảy vào thành phố Huế
Vậy sông Hơng khi chảy vào thành phố Huế nó trở nên nh thế nào ?
Trang 3+ Dáng dấp mềm mại
Nơi cuối đờng, nó đã nhìn thấy chiếc cầu trắng của thành phố in ngần trên nền trời, nhỏ nhắn nh những vành trăng non ( hình ảnh
đầy ấn tợng )
Sông Hơng uốn một cánh cung rất nhẹ sang cồn Hến, đ ờng cong
ấy làm cho dòng sông mềm hẳn đi, nh một tiếng vâng không nói ra của tình yêu ( so sánh, ẩn dụ )
+ Đôi bờ sông Hơng trù phú hữu tình :
Đầu và cuối ngõ thành phố, những nhánh sông đào mang n ớc sông Hơng toả đi khắp đô thị, với những cây đa, cây cừa cổ thụ toả vầng lá u sầm xuống những xóm thuyền xúm xít, từ những nơi ấy, vẫn lập loè trong đêm sơng những ánh lửa thuyền chài của một linh hồn mô tê xa cũ mà không một thành phố hiện đại nào còn nhìn thấy đợc
+ Rời khỏi kinh thành sông Hơng chếch về hớng chính Bắc, ôm lấy
đảo Cồn Hến quanh năm mơ màng trong s ơng khói, đang xa dần thành phố để lu luyến ra đi giữa màu xanh biếc của tre trúc và của những vờn cau vùng ngoại ô Vĩ Dạ
+ Dòng chảy của nó đặc biệt chậm rãi êm dịu :
Theo tác giả , những chi lu ấy cùng với hai hòn đảo nhỏ trên sông
đã giảm hẳm lu tốc của dòng nớc, khiến cho sông Hơng khi qua thành phố đã trôi đi chậm, thực chậm, cơ hồ chỉ còn là một mặt hồ yên tĩnh Và để làm nổi bật sự chậm rãi của dòng chảy, tác giả dùng kí ức để so sánh liên t ởng Từ nhng con sông mà tác giả đã
đi qua nh sông Xen của Pari, sông Đanuýp của Buđapét, sông Nêva với những phiến băng trôi nhanh khiến những chú chim hải âu không kịp nói điều gì với ng ời bạn của chúng đang ngẩn ngơ trông theo Để rồi nhà văn nhớ đến con sông H ơng và “chợt thấy quí điệu chảy lặng lờ của nó khi ngang qua thành phố Đấy là điệu Slow tình cảm dành riêng cho
_ Sông Hơng còn mang trong mình nó vẻ cổ kính nền văn hoá lâu đời
+ Huế trong tổng thể vẫn giữ nguyên dạng một đô thị cổ, trải dọc hai bờ sông
+ Có thể cảm nhận đợc bằng thị giác qua trăm nghìn ánh hoa
đăng bồng bềnh vào những đêm hội rằm tháng bảy từ điện Hồn Chén trôi về
+ Quả đúng nh vậy, toàn bộ nền âm nhạc cổ điển Huế đã đ ợc sinh thành trên mặt nớc của dòng sông này, trong một khoang thuyền nào đó, giữa tiếng nớc rơi bán âm của những mái chèo khuya
_ Sông Hơng còn là một sinh thể
Trang 4+ Sông Hơng vui tơi hẳn lên giữa những biền bãi xanh biếc của vùng ngoại ô Kim Long
+ Sông Hơng “từ điện Hòn Chén trôi về, qua Huế bỗng ngập ngừng nh muốn đi muốn ở, chao nhẹ trên mặt n ớc nh những vấn
v-ơng của một nỗi lòng
+ Sông Hơng đã trở thành một ng ời tài nữ đánh đàn lúc đêm khuya
+ Lu luyến rời xa thành phố gia màu xanh biếc của tre trúc, của những vờn cau Vĩ Dạ Và rồi sông Hơng “nh sực nhớ lại một điều gì cha kịp nói, nó đột ngột đổi dòng, rẽ ngoặt sang h ớng Đông Tây
để gặp lại thành phố lần cuối ở góc thị trấn Bao Vinh x a cổ
Và đối với tác giả, chỗ rẽ ngoặt đổi dòng ấy “chính là chỗ chia tay dõi xa ngoài mời dặm trờng đình”, “là nỗi vấn vơng , cả một chút lẳng lơ kín đáo của tình yêu”, là sông H ơng đã chí tình trở lại tìm Kim Trọng của nó để nói một lời thề tr ớc khi về biển cả
Một loạt các biện pháp nghệ thuật so sánh, nhân hoá ẩn dụ, những hình ảnh đầy ấn tợng kết hợp với các kiến thức về văn hoá, văn học âm nhạc, tác giả làm nổi bật vẻ đẹp thơ mộng êm đềm của sông Hơng khi chảy vào thành phố Huế
3/ Lời tiểu kết
_ Tác giả dùng một đoạn trong văn kiện của UNESCO để khái quất đánh giá về Huế một di sản thiên nhiên, di sản văn hoá thế giới
Nghệ thuật đòn bẩy vừa khái quát đợc nội dung vừa thể hiện đợc nghệ thuật của bút kí
_ Ngoài ra tác giả còn viết những lời bình về vẻ đẹp độc đáo và vị trí của sông Hơng 4/ Lời kết toàn tác phẩm
_ Kết thúc bài kí bằng cách lí giải cái tên của dòng sông : Sông Hơng, sông thơm
Thực ra, sự lí giải này ngời đọc đã phần nào cảm nhận đ ợc ở các
đoạn trên nhng đến đây
+ Tác giả muốn nhấn mạnh thêm bằng một huyền thoại về tên gọi của dòng sông,
đã nói lên khát vọng của con ngời nơi đây “muốn đem cái đẹp và tiếng thơm để xây
đắp văn hoá và lịch sử
+ Việc dùng một câu hỏi để đặt tên cho bài kí chẳng những lu ý ngời đọc về cái tên
đẹp của dong sông mà còn gợi lên niềm biết ơn đối với hững ngời đã khai phá miền
đất này
III/ Kết luận
1/ Về nội dung :
Đoạn trích không chỉ là những cảm nhận tinh tế sâu sắc của tác giả về cảnh quan thiên nhiên sông Hơng mà còn là lòng yêu mến đến say mê dòng sông Hơng, xứ Huế thơ mộng, cả đất nớc Việt Nam tơi đẹp
2/ Về nghệ thuật
Trang 5Đặc sẳc trong nghệ thuật viết bút kí của tác giả đợc thể hiện ở sức liên tởng diệu kì cùng với vốn kiến thức phong phú về địa lí lịch sử, văn hoá, nghệ thuật, cả những trải nghiệm của bản thân; kết hợp với ngôn ngữ phong phú uyển chuyển giàu hình
ảnh đầy chất thơ và cách sử dụng các biện pháp tu từ Thêm vào đó là sự kết hợp hài hoà giữa cảm xúc và trí tuệ, đã tạo nên những trang viết đặc sắc
3/ Gọi học sinh đọc phần ghi nhớ - 42
c/ Luyện tập học sinh về nhà làm