Phụ đạo học sinh yếu

Ngay từ tuần 2 của chơng trình môn toán khi dạy bài hỗn số tôi đã trăn trở quyết định tìm hiểu một mảng nhỏ nhng cũng rất quan trọng ở môn toán để phụ đạo vào buổi chiều cụ thể là phần H

A Đặt vấn đề

I Cơ sở thực tiễn

Năm học 2007 - 2008 là năm học thứ hai mà nghành giáo dục

thực hiện cuộc vận động hai không với nội dung Nói không với“

tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục Nói không với vi phạm đạo đức nghề nghiệp Nói không với học sinh ngồi nhầm lớp” Với hai nội dung mới cuộc vận động có ý nghĩa

hết sức quan trọng trong tình hình dạy và học hiện nay của nớc ta nhằm ddào tạo học sinh phát triển toàn diện Thầy phải là một tấm gơng thực sự trong công việc, giao tiếp Luôn tâm huyết, trăn trở với nghề nghiệp, ý thức đợc trách nhiệm, quyền hạn ở vị trí ngời thầy Một công việc hết sức vẻ vang đợc toàn xã hội tin yêu và kính trọng “ Không thầy đố mày làm nên ; Tôn s” “ trọng đạo ;” v.v Một công việc quan trọng nhất đó là: Dạy cho học sinh nên ngời, trang

bị cho các em những kiến thức cơ bản cần thiết để đáp ứng cuộc sống hiện tại và phù hợp với xu thế phát triển trong tơng lai Trách nhiệm trong dạy học là rất quan trọng còn trách nhiệm trong việc

đánh giá lại là việc làm hết sức quan trọng hơn Bởi đánh giá học sinh đảm bảo chính xác đòi hỏi ngời thấy phải có nhiều yếu tố Vậy dạy thật - học thật thì đánh giá sẽ chính xác hơn thông qua các hình thức kiểm tra, Và một thực tế hiện nay rất đáng báo động đó

là học sinh yếu kém vẫn còn chiếm tỉ lệ khá cao và có chiều hớng không giảm Đây là đánh giá của bản thân tôi qua việc theo dõi các kì kiểm tra định kì lần 1 - 2 vừa qua đảm bảo chính xác và thực tế

Đây là một trở ngại rất lớn trong quá trình giáo dục học sinh phát triển toàn diện và đảm bảo chất lợng đại trà theo mục tiêu nghành giáo dục đề ra Việc đổi mới phơng pháp có nghĩa là vận dụng những phơng pháp phù hợp với từng bài dạy, tiết dạy, trình độ học sinh, điều kiện kinh tế xã hội ở từng địa phơng vv Trong đó việc

áp dụng phơng pháp phù hợp với trình độ học sinh là rất quan trọng

Đây là một yếu tố góp phần phát triển toàn diện và đa học sinh hoà nhập đại trà, giảm khoảng cách giữa các đối tợng về vốn kiến thức

Có nghĩa là dạy cho các em học sinh còn yếu về mặt nào đó có chiều hớng đi lên cùng các bạn bằng các phơng pháp phù hợp nhất, nhẹ nhàng mà hiệu quả thông qua sự sáng tạo của ngời thầy Mặt khác đảm bảo sự chính xác trong việc đánh giá tránh để học sinh

ngồi nhầm lớp Từ những trăn trở mà bản thân tôi đã nhận thức đợc trong quá trình trực tiếp dạy lớp 5 những năm qua Việc trang bị vốn kiến thức cơ bản cuối cấp Tiểu học là hết sức quan trọng để các

em tự tin học lên cấp 2 rất cần thiết Một thực tế cho thấy việc quan tâm các đối tợng trong việc cung cấp kiến thức cơ bản cần thiết la khâu rất quan trọng quyết định thành công của một tiết dạy đó là chất lợng học sinh Trái lại việc giải quyết đợc vấn đề học sinh yếu kém hiểu đợc nội dung bài dạy lại là cả một quá trình mà ngời thầy phải thiết kế đạo diễn làm sao học sinh dễ tiếp thu mà hiểu đợc bản chất của khái niệm đó Đối với môn toán việc học sinh nắm đợc khái niệm đồng bộ trong một tiết học là rất khó vì có nhiều đối t-ợng Tuy nhiên chúng ta có thể giải quyết đợc thông qua phụ đạo sau đó nếu đa ra đợc phơng pháp và hình thức tổ chức phù hợp Hiện nay ngành giáo dục đang phải đối mặt với một thực tế rất

đáng phải quan tâm đó là tỉ lệ học sinh yếu kém rất cao Cụ thể là ở trờng chúng tôi số liệu tổng hợp qua 2 lần kiểm tra định kì vừa qua cho thấy và kết quả là xếp thứ 33 trên toàn huyện Vậy học sinh yếu những gì nguyên nhân thực trạng ở đâu? Cách giải quyết nh thế nào

để từng bớc giảm dần học sinh yếu kém Ngay từ tuần 2 của chơng trình môn toán khi dạy bài hỗn số tôi đã trăn trở quyết định tìm hiểu một mảng nhỏ nhng cũng rất quan trọng ở môn toán để phụ

đạo vào buổi chiều cụ thể là phần Hỗn số“ ” Từ đó tôi đã tiến hành nghiên cứu phơng pháp sử dụng trực quan phụ đạo học sinh yếu kém về hỗn số ở lớp 5

Trong những kiến thức đó tôi thấy sự hình thành khái niệm hỗn

số thông qua phơng pháp trực quan bài hỗn số tuần 2 tiết 9 - 10 sau phần ôn phân số là hết sức quan trọng vì nó liên quan đến thực hiện các phép tính thông qua dán tiếp Một thực tế cho thấy học sinh yếu kém kể cả học sinh trung bình còn hiểu mập mờ từ bớc quan sát trực quan hình thành khái niệm đến chuyển đổi thành phân số để thực hiện phép tính

1 Nhận thức cũ.

Hỗn số là phần kiến thức mới trong chơng trình môn toán lớp 5

Nó đợc sắp xếp theo phần ôn tập về phân số bởi các phép tính về hỗn

số đợc thực hiện gián tiếp qua phân số Tức là phải đổi hỗn số ra phân

số rồi mới thực hiện đợc các phép tính

Để học sinh nắm đợc kiến thức về hỗn số Khi dạy học giáo viên

sử dụng phơng pháp trực quan với đồ dùng dạy học ( theo SGK toán 5, tuần 2) là:

* 3 hình tròn

* 3 hình vuông

2 Nhận thức mới.

1 Chẳng những “ hỗn số “ là kiến thức mới và học sinh lớp 5 cần nắm

đợc mà nó còn rất khó tiếp thu, đặc biệt là đối với học sinh yếu kém Cái khó ở đây thể hiện ở hai điểm

Thứ nhất : Đồ dùng trực quan ( theo sgk ) còn có chỗ bất cập Ví dụ:

Trong tiết hỗn số tiếp theo dựa vào 3 hình vuông

* 3 hình vuông

- Giáo viên hớng dẫn học sinh viết hỗn số chỉ phần tô màu ( đó là hỗn

số 285 ) Từ đây chuyển hỗn số 285 thành phân số

- Đối với học sinh trung bình trở lên, chỉ việc nhìn vào hình vuông thứ

3 sẽ biết đợc mỗi hình vuông ấy chia làm 8 phần bằng nhau ( mặc dầu

2 hình vuông đầu tiên không có những đờng chia đều ) Nh vậy 2 hình vuông nguyên sẽ là 2 ì88 =168 cộng tiếp với 85 sẽ đợc 218

Thế nhng học sinh yếu kém mặc dù đã đợc thảo luận với bạn

nh-ng các em vẫn khônh-ng thể nhận biết đợc 2 hình vuônh-ng nh-nguyên đợc chia làm mấy phần bằng nhau vì khả năng t duy, suy nghĩ của các em kém, chậm mà trên hình vẽ thì không thấy chia số phần bằng nhau

Thứ hai: Các phép tính cộng, trừ, nhân, chia các hỗn số không đợc

tách bạch thành các tiết học nh đối với số tự nhiên hay phân số mà học sinh chỉ đợc tiếp thu gói gọn trong một tiết học qua phần thực hành làm bài tập sau phần bài mới đổi hỗn số ra phân số Do vậy việc

đọc, các quy tắc, rèn kĩ năng tính toán ở học sinh yếu kém gặp muôn vàn khó khăn và nhiều em sẽ bị mất gốc ở mảng này

2 Tình trạng nhận thức của học sinh yếu kém rất chậm, hầu nh khả năng t duy, suy luận là rất hạn chế, phải có hình ảnh thật cụ thể làm nền tảng để giúp các em hình thành kĩ năng từ đó tiếp thu kiến thức cần thiết

Hiện nay việc vận dụng đổi mới phơng pháp đợc tiến hành đồng

bộ trong các tiết dạy, bài dạy nhằm phát huy tính sáng tạo, khám phá chiếm lĩnh kiến thức mới một cách tích cực mà tất cả các giáo viên trực tiếp giảng dạy đều áp dụng Song điều đó vẫn cha đáp ứng hết

đ-ợc các đối tợng học sinh nhất là học sinh yếu kém Lỗ hổng lớn nhất của học sinh yếu kém lại là kiến thức cơ bản xuất phát từ việc hình thành các khái niệm Từ đó dẫn đến học sinh không vận dụng đợc khi thực hành làm bài tập Tuy vậy giáo viên rất nỗ lực tìm ra điểm yếu của học sinh để tiến hành phụ đạo Nhng rồi tỉ lệ học sinh yếu kém vẫn không giảm, bởi rất nhiều nguyên nhân

III Nguyên nhân thực trạng

- Cấu tạo chơng trình SGK chỉ có 2 tiết sau phần ôn tập phân số đối với học sinh yếu kém tiếp thu còn chậm

- Cấu tạo nội dung SGK và bộ đồ dùng môn toán còn trừu tợng cha

cụ thể đối với nhận thức của học sinh yếu kém

- Cách sử dụng đồ dùng trực quan và phơng pháp trực quan để hình thành khái niệm còn chung chung, cha phân rõ đối tợng về nhận thức

- Kiến thức hỗn số tơng đối trừu tợng và phức tạp về cấu tạo các thành phần của số Học sinh yếu kém cha hiểu cụ thể về bản chất phần nguyên, thờng hay lẫn lộn giữa phân số và hỗn số từ đó dẫn

đến cách đọc, viết, chuyển đổi thành phân số để thực hiện các phép tính lại càng gặp nhiều khó khăn hơn

- Và một số nguyên nhân khác có thể dễ dàng khắc phục khi ta gặp phải

Từ những nguyên nhân thực trạng đó tôi đã từng bớc nghiên cứu giải quyết vấn đề này qua quá trình hình thành khái niệm để phụ

đạo học sinh yếu kém ở phần hỗn số nh sau:

IV Tiến hành nghiên cứu

- Hiểu rõ về bản chất cấu tạo hỗn số, bản chất quy trình sự chuyển

đổi từ hỗn số thành phân số thông qua mô hình trực quan

- Nội dung chơng trình SGK

- Nhận thức về hỗn số của học sinh yếu

- Phơng pháp truyền thụ sát đối tợng

- Thiết kế bộ đồ dùng dựa trên cơ sở trực quan của 2 tiết học

- Thời gian phụ đạo, thực nghiệm đối tợng

- Trao đổi với đồng nghiệp tiếp thu góp ý

B giải quyết vấn đề

I Cách tiến hành

Xuất phát từ nhận thức và giảng dạy của mình, tôi đã vận dụng trong khi phụ đạo học sinh sinh yếu kém nh sau:

1 Đồ dùng trực quan: Để học sinh yếu kém tiếp thu đợc, tôi đã cải

tiến bộ đồ dùng nh sau:

* 1 bộ hình vuông

* 1 bộ hình tròn

- Học sinh cũng chuẩn bị nh giáo viên

* Lu ý: Số phần chia đều, số phần tô màu cơ động có thể thay đổi đợc nội dung khi mình sử dụng theo nhiều hình thức biểu diễn khác nhau

2 Tiến hành.

a) Phụ đạo về khái niệm hỗn số ở buổi 2.

* Đính đồ dùng trực quan lên bảng

* Nêu các câu hỏi gợi mở, dẫn dắt học sinh:

H Mẹ cho An 2 cái bánh và 43 ( Chỉ trên đồ dùng ) nh vậy mẹ đã cho

An bao nhiêu cái bánh ( học sinh trả lời: Mẹ cho An 2 và 43 cái bánh )

- Ghi bảng 2 và 43 hay 2 + 43 viết thành 243

H An đợc 243 cái bánh có nghĩa là An đợc bao nhiêu cái bánh nguyên

và mấy phần cái bánh ? ( TL : An đợc 2 cái bánh nguyên và 43 cái bánh )

- Giáo viên chỉ vào đồ dùng trực quan

- Giáo viên giới thiệu :

+ 243 gọi là hỗn số đọc là “ Hai và ba phần t “

+ Tôi cho tất cả học sinh đọc nối tiếp để các em nhớ lâu hơn

+ Cho học sinh thảo luận nhóm đôi câu hỏi “ Hỗn số 243 gồm mấy phần ? Là những phần nào? “

+ Nhóm nào trả lời đúng “ Hỗn số 243 gồm có 2 phần: 2 là phần nguyên 43 phần phân số

- Gọi 1 học sinh lên chỉ và nói: 243

Phần nguyên Phần phân số

- Sau khi học sinh nắm đợc cấu tạo vị trí của hỗn số tôi tiếp tục khắc sâu về giá trị mỗi phần của hỗn số nh sau:

h Giá trị của chữ số 2 ở phần nguyên nh thế nào? ( đợc coi là 2 đơn vị (nguyên) )

- Chỉ vào trực quan: 2 hình tròn đợc tô màu nguyên vẹn hoặc 2 cái bánh nguyên 2 có giá trị tơng đơng với số 2 trong dãy số tự nhiên

2

- Tiếp tục cho học sinh so sánh phần phân số 43 với 1 (có nghĩa là 1

đơn vị)

h Các em hãy so sánh 43 với 1? Dựa vào cách so sánh đã học ở phần phân số học sinh sẽ so sánh đợc kết quả nh sau: 43 < 1 hoặc 1 > 43 vì: phân số 43 có tử số bé hơn mẫu số thì phân số đó bé hơn 1 hoặc 1 = 44

mà 44 > 43

- Chỉ vào đồ dùng trực quan trên bảng

1 ( 44) 43

Suy ra 1 > 43 hay (43 < 1)

- Đối với học sinh yếu kém, khi so sánh chúng ta cần phải đa ra các cách cụ thể và triệt để dựa vào trực quan nh thế học sinh mới khẳng

định đợc chính xác, từ đó mới kết luận đợc

h Yêu cầu nhận xét giá trị phần phân số của hỗn số so với 1? ( phần phân số của hỗn số luôn luôn bé hơn 1)

- Qua các câu hỏi phân tích kết hợp ví trực quan đó nhằm giúp cho học sinh nắm chắc về cấu tạo, bản chất của hỗn số

* Hớng dẫn viết hỗn số:

+ Khi viết hỗn số ta viết phần nguyên trớc, phần phân số sau và gạch ngang nằm giữa phần nguyên

+ Giáo viên viết bảng  243

Phần nguyên Phần phân số

+ Gọi học sinh lên bảng viết hỗn số bất kì

+ Cho học sinh nhắc lại nối tiếp và viết lại vào nháp

+ Việc sử dụng trực quan lần 1 đã đem lại kết quả nh sau:

Tổng số học sinh yếu

kém của lớp Số em giải quyết đợc bài tập quyết đợc bài tập Số em không giải

* Tôi đính đồ dùng trực quan khác lên bảng

- Lần này tôi không gợi mở mà lệnh cho học sinh tự làm việc cá nhân + Viết hỗn số biểu diễn phần tô màu ở các hình trên và cho biết đâu là phần nguyên, đâu là phần phân số trong vòng 2 phút

+ Học sinh nêu nối tiếp đáp án của mình và đáp án đúng là : Hỗn số 8

5

2 có phần nguyên là 2 và phần phân số là 85

Nhận xét, kết luận:

+ Hỗn số gồm có mấy phần ? là những phần nào ? ( gồm có 2 phần là phần nguyên và phần thập phân )

+ Phân số trong hỗn số là là phân số có tử số nh thế nào so với mẫu số? Tức là phân số đó nh thế nào so với 1? ( Phân số trong hỗn số là phân số có tử bé hơn mẫu số, chính là phân số bé hơn 1 )

- Sau khi học sinh trả lời, nhận xét tôi chốt lại vấn đề, và yêu cầu học sinh tự trình bày lại nhằm giúp các em ghi nhớ về cấu tạo, cách đọc, cách viết hỗn số

* Bảng số liệu sau đây sẽ cho chúng ta thấy đợc kết quả của việc sử dụng đồ dùng trực quan lần 2

Tổng số học sinh yếu

kém của lớp Số em giải quyết đợc bài tập quyết đợc bài tập Số em không giải

* Tôi lại tiếp tục sử dụng đồ dùng trực quan lần 3

- Mục đích của việc sử dụng đồ dùng trực quan lần này là kiểm chứng, khắc sâu mức độ hiểu bài của học sinh

- Tôi yêu cầu học sinh tìm trong bộ đồ dùng 1 bộ hình có phần tô màu phù hợp với hỗn số 343 và giải thích vì sao em lại chọn nh vậy?

- Học sinh tìm đợc bộ hình sau vì có phần nguyên là 3, phần phân số

là 43

- Việc vận dụng đồ dùng trực quan nh trên trong thời gian trớc tôi đã thu đợc kết quả là:

Tổng số học sinh yếu Số em giải quyết Số em không giải

kém của lớp đợc bài tập quyết đợc bài tập

- Nh vậy, là tất cả học sinh đã nắm đợc khái niệm và cấu tạo của hỗn số

b) Phụ đạo cách chuyển hỗn số thành phân số.

* Lần đầu:

- Tôi kết hợp việc đính đồ dùng lên bảng với lệnh “ Viết hỗn số biểu diễn phần tô màu ở các hình sau (Trong vòng 1 phút) “

- Lu ý: ở tiết trớc học sinh đã nắm đợc rồi nên vấn đề này đơn giản không cần dừng lại

* Kết quả: Dựa vào trực quan học sinh viết đợc dễ dàng hỗn số: 285

- Tôi gợi ý, dẫn dắt để học sinh từng bớc chuyển đổi đợc từ hỗn số thành phân số bằng các câu hỏi:

h Có tất cả bao nhiêu hình vuông? ( 3 hình vuông)

h Mỗi hình đợc chia làm mấy phần bằng nhau? ( 8 phần bằng nhau)

h Có mấy hình vuông đợc tô màu nguyên vẹn ? ( 2 hình)

h Có mấy hình vuông không đợc tô màu nguyên vẹn ? ( 1 hình)

h Hình vuông không đợc tô màu nguyên vẹn đợc biểu diễn bằng phân

số nào? (phân số 85)

h Mỗi hình vuông đực tô màu nguyên vẹn thì đợc biểu diễn bằng phân số nào? (phân số 88)

h Vậy hai hình vuông nguyên vẹn thì đợc biểu diễn bằng phân số nào? ( phân số 2 ì88=168 )

h Thêm vào phân số nào? Tổng ta lại đợc bao nhiêu? ( thêm vào phân

số 85 tổng sẽ là 168 +85 =218 )

- Giáo viên: Ta có thể viết gọn là: 2 88 85 218

8

5 2 8 5

2 = + = ì + =

- Giáo viên đếm số phần tô màu trên đồ dùng trực quan rồi kết hợp chỉ vào phân số vừa đợc chuyển đổi cho học sinh thấy rõ

+ Có 21 phần đợc tô màu và mỗi hình có 8 phần bằng nhau

h Qua đây, hãy nêu cách chuyển hỗn số thành phân số?

( Đổi phần nguyên thành phần phân số bằng cách lấy phần nguyên nhân với phần chia đều ở mỗi hình làm tử số và số phần chia đều làm mẫu số rồi cộng kết quả đã tính đợc với phân số cùng mẫu số)

- Tôi dừng lại để lu ý học sinh: “Các em nên đổi phần nguyên ra phân

số trớc sau đó lấy kết quả ấy cộng với phân số đã cho Vì sau khi thực hiện nh vậy chúng ta có 2 phân số có cùng mẫu số thì học sinh yếu dễ thực hiện đợc phép tính cộng

- Ngay lần đầu tiên sử dụng trực quan tôi đã thu đợc kết quả:

Tổng số học sinh yếu

kém của lớp Số em giải quyết đợc bài tập quyết đợc bài tập Số em không giải

* Lần 2:

Tôi đính đồ dùng:

- Lệnh: Viết hỗn số biểu diễn phần tô màu và chuyển thành phân số:

- Trong lúc học sinh làm, tôi xuống kiểm tra từng em và giúp đỡ những em kém cha chắc chắn bài

- Cho học sinh nêu nói tiếp cách làm, nhận xét

* Biểu diễn hỗn số: 144

* Chuyển thành phân số:

h Hình vuông nguyên vẹn thì đợc biểu diễn bằng phân số nào? (phân

số 44 )