Tìm hiểu thi pháp tục ngữ Việt Nam ppt

Mục tiêu chuyên đề: - Vận dụng thành tựu mới của thi pháp học vào nghiên cứu một thể loại VHDG VN.. Mô tả môn học: Hướng đến những đặc trưng cơ bản và bản chất nhất của TN người Việt

TÌM HIỂU THI PHÁP TỤC NGỮ VIỆT NAM

TS Nguyễn Văn Thông

Chuyên đề Tục ngữ Việt Nam

TÌM HiỂU THI PHÁP TỤC NGỮ ViỆT NAM

TS Nguyễn Văn Thông

HÀ NỘI - 2010

TÌM HiỂU THI PHÁP TỤC NGỮ ViỆT NAM

TS Nguyễn Văn Thông

HÀ NỘI - 2010 Khoa Văn học- Trường Đại học KHXH&NV

LỜI NÓI ĐẦU

1 Mục tiêu chuyên đề:

- Vận dụng thành tựu mới của thi pháp học vào nghiên cứu một thể loại VHDG VN.

- Chỉ ra được những nét đặc trưng nhất về thi pháp và bản chất của TN.

- Cụ thể hóa một số luận điểm của người đi trước về thi pháp TN.

- Nhận diện, đánh giá khách quan giá trị nghệ thuật của TN; xác định vai trò, vị trí

của TN trong VHDG, cắt nghĩa sự trường tồn của nó

2 Đối tượng nghiên cứu

16.098 câu tục ngữ của người Việt trong bộ Kho tàng TN người Việt (2 tập),

Nguyễn Xuân Kính chủ biên;

3 Phạm vi nghiên cứu: TN cổ truyền của người Việt (người Kinh);

4 Mô tả môn học:

Hướng đến những đặc trưng cơ bản và bản chất nhất của TN người Việt

nói riêng,VHDG Việt Nam nói chung, giúp cho SV thống kê, so sánh để tìm ra sự giống

và khác nhau giữa TN người Việt với một số thể loại VHDG khác về thi pháp học

5 Thời lượng học: 4 giờ

6 Phương tiện dành cho dạy và học chuyên đề

- Đào tạo theo tín chỉ

- Danh mục tài liệu SV phải đọc

- Máy tính láp tốp và máy chiếu Projector

7 Phương thức đánh giá, thu hoạch

- Điểm chuyên cần

- Điểm thảo luận

- Điểm cho bài viết

Cộng thêm điểm cho những ý kiến hoặc bài viết có thống kê và so sánh

TÀI LIỆU SINH VIÊN CẦN CÓ

1 Tài liệu phải đọc

1) Phan Thị Đào, Tìm hiểu thi pháp tục ngữ Việt Nam, Nxb Thuận hóa,

2001.

2) Nguyễn Việt Hương, Tục ngữ Việt Nam- bản chất thể loại qua hệ

thống phân loại, Luận án TS Ngữ văn, 2001

3) Nguyễn Thái Hòa, Tục ngữ Việt Nam, cấu trúc và thi pháp, Nxb

KHXH, H, 1997.

4) Trần Đình Sử, Giáo trình thi pháp học, ĐHSP Tp HCM, 1993.

5) Nguyễn Văn Thông, So sánh tục ngữ Việt và tục tục ngữ Lào, Luận án

TS Ngữ văn, 2009 (Chương III).

6) M.Bakhtin, Những vấn đề thi pháp tiểu thuyết Đốtxtôiepxki, Nxb Giáo

dục, 1993.

2 Một số tài liệu tham khảo khác

Các nội dung chính

Chương III: Vần và nhịp

3

Chương I: Thi pháp và các khái

niệm khác có liên

quan

1

Chương II: Kết cấu tục ngữ

2

Chương IV: Cách tạo nghĩa

4

Nghiên cứu những quy luật và những nguyên tắc hình thành và tổ chức nên những kiểu cấu trúc ngôn ngữ nghệ thuật

Khái niệm Thi pháp theo nghĩa hẹp:

Là phép tắc sáng tác văn chương, phân tích vẻ đẹp nghệ thuật

ngôn từ

Chương I: Thi pháp và các khái niệm khác có liên quan

Thi pháp với các khái niệm khác có liên quan: thi chất, thủ pháp, phương pháp, phong cách,

khuynh hướng, thế giới quan

N 1 Thi chất là cảm xúc văn chương, còn thi pháp là

sự diễn đạt cảm xúc văn chương bằng ngôn

từ Thi chất là dối tượng của văn hoc, thi pháp là đối tượng của ngôn ngữ học (Hồ Lê).

2 Thủ pháp: Biện pháp hình thức, gồm nhiều cấp

độ nghĩa khác nhau, thấp nhất là tài liệu ngôn ngữ nghệ

thuật, cao nhất

là ý đồ tác giả Tác phẩm văn học là tổng số

những thủ pháp văn học, là hệ thống những đơn vị có ý nghĩa

3 Phương pháp là cách thức nhận thức, nghiên

cứu hiện tượng tự nhiên và đời sống xã hội;hệ thống các cách sử dụng để tiến hành một hoạt động nào đó

4 Phong cách thường dùng khi nói về một tác giả,

còn thi pháp là cái tinh túy của giai đoạn văn học, 1 thể

loại, 1 tác giả

Phân biệt thi pháp với các khái niệm khác có liên quan :

N 5 Khuynh hướng:…

6 Thế giới quan:

7 Thi pháp (thi học, khoa học nghiên cứu thi pháp)

8 Thi pháp văn học: Là bộ phận quan trọng nhất của khoa nghiên cứu văn học Nó nghiên cứu cấu trúc tác phẩm và những hợp thể của cấu trúc đó: các tác phẩm của một nhà văn, các khuynh hướng văn học, các thời đại văn học.

Phạm vi của nó bao trùm từ khâu đầu tiên đến khâu cuối cùng trong việc xây dựng tác phẩm (tái hiện con đường từ ý đồ tới văn bản)

Phân biệt thi pháp với các khái niệm khác có liên quan:

1 Ý kiến của các tác giả Nguyễn Văn Mệnh, Cù Đình Tú, Vũ Ngọc Phan,

Chu Xuân Diên, Nguyễn Thái Hòa, Nguyễn Lực, Lương Văn Đang,Hoàng Tiến Tựu, Nguyễn Xuân Kính, Lê Chí Quế, Nguyễn Văn Tu… phân biệt TN với thành ngữ

2 Ý kiến của Mã Giang Lân, Lê Đình Bích, Chu Xuân Diên, Vũ Ngọc Phan,…

về ranh giới giữa TN và ca dao.

3 Phân biệt TN với một số khái niệm khác: Danh ngôn, Phương ngôn,

Châm ngôn

4 Định nghĩa TN

1 Ý kiến của các tác giả Nguyễn Văn Mệnh, Cù Đình Tú, Vũ Ngọc Phan,

Chu Xuân Diên, Nguyễn Thái Hòa, Nguyễn Lực, Lương Văn Đang,Hoàng Tiến Tựu, Nguyễn Xuân Kính, Lê Chí Quế, Nguyễn Văn Tu… phân biệt TN với thành ngữ

2 Ý kiến của Mã Giang Lân, Lê Đình Bích, Chu Xuân Diên, Vũ Ngọc Phan,…

về ranh giới giữa TN và ca dao.

3 Phân biệt TN với một số khái niệm khác: Danh ngôn, Phương ngôn,

Châm ngôn

4 Định nghĩa TN

Nhận diện tục ngữ Những thông báo Những thông báo

Định nghĩa

1 câu hoàn chỉnh diễn đạt 1 ý trọn vẹn

1 câu hoàn chỉnh diễn đạt 1 ý trọn vẹn

Một phát ngôn làm sẵn

Một phát ngôn làm sẵn

Lời ăn tiếng nói của nhân dân

Lời ăn tiếng nói của nhân dân

cố định

Một câu

cố định

Câu- thông điệp nghệ thuật

Câu- thông điệp nghệ thuật

Các ý kiến

về bản chất thể loại củaTN

Các ý kiến

về bản chất thể loại củaTN

Ba đặc trưng cơ bản của TN

- Là hiện tượng ngôn ngữ đặc biệt;

- Là hiện tượng ý thức xã hội;

- Là đơn vị thông báo có tính nghệ thuật.

Phân biệt TN với thành ngữ

- Ở tiêu chí hình thức

Thành ngữ là những cụm từ cố định (tương đương với từ), TN được thể hiện bằng câu.

- Ở tiêu chí nội dung

Thành ngữ thể hiện khái niệm (chỉ một hiện tượng hoặc

một tính chất),TN thể hiện phán đoán.

- Ở tiêu chí chức năng

Thành ngữ có chức năng định danh, TN có chức năng

thông báo.

Phân biệt TN với ca dao

- Ở tiêu chí hình thức

Ca dao được viết thành hai dòng thơ, TN 2 vế (cách 5) cũng được viết thành 2 dòng thơ.

- Ở tiêu chí nội dung

TN thiên về lý trí, ứng xử và kinh nghiệm, Ca dao thiên về tình cảm

c Giữa TN và thành ngữ,

TN và ca dao cũng có những ĐVTG

Tục Ngữ Ca dao

Thành ngữ

A không bằng B

A thua B

A thua B

A hơn B

So sánh không ngang bằng

So sánh không ngang bằng

So sánh ngang bằng

So sánh ngang bằng

A như B

A là B

A là B

A bằng B

So sánh thứ bậc

So sánh thứ bậc Như + Mệnh đề

Kết cấu so sánh

Các loại khác Các loại khác

So sánh xếp loại

So sánh xếp loại

So sánh lựa chọn

Chương II: Kết cấu

Chương II: Kết cấu

Các loại kết cấu khác

Kết cấu theo vế

Kết cấu theo vế

…

Kết cấu ngữ pháp

Kết cấu ngữ pháp

Vần cách

Cách 1

Cách

1 Cách 2

Cách

2 Cách 3

Cách

3 Cách Cách 4 4 Cách Cách 5 5 Cách Cách 6 6

Các loại vần

Các loại vần khác

Định nghĩa

Định nghĩa

Hiện tượng không vần

Hiện tượng không vần

Chương III: Vần và nhịp

Chương IV: Cách tạo nghĩa

tạo nghĩa

Các thủ pháp tạo nghĩa

Nghĩa

đen

Nghĩa

đen Nghĩa Nghĩa bóng bóng

Đa nghĩa

Đa nghĩa nghĩa Cả

đen, Nghĩa bóng

Cả nghĩa đen, Nghĩa bóng

Chỉ nghĩa đen

Chỉ nghĩa đen

Chỉ nghĩa bóng

Chỉ nghĩa bóng

So sánh

So sánh Ẩn dụ

Ẩn

dụ Hoán dụ

Hoán dụ

Nhân cách hóa

Nhân cách hóa

Ngoa dụ

Ngoa

dụ Chơi chữ

Chơi

Nói ngược

Đảo từ

Đảo từ

Tỉnh lược

XIN CHÂN THÀNH

CẢM ƠN