ôn tập văn học lớp 12

Đây là một con ngời từng trải, hiểu biết, rất thành thạo trong nghề lái đò và đã đạt đến trình độ " Bằng cách lấy mắt và nhớ tỷ mỉ nh đóng đinh vào tất cả nhữngluông nớc của tất cả những

Với " Ngời lái đò sông Đà" Nguyễn Tuân đã dựng hình ảnh một sông Đà mà

ông đã từng muốn" trông nó thành ra diện mạo và tâm địa một thứ kẻ thù số 1" nh

-ng cũ-ng rất đú-ng nếu nói rằ-ng thiên nhiên ấy cũ-ng chính là kẻ tôn vinh số 1 giá trịcủa con ngời Ngời lái đò sông Đà kia sẽ là ai nếu con thuyền của ông không phảivật lộn với" Dòng thác hùm beo đang hồng hộc tế mạnh trên sông đá"? Có thể ngời

ấy sẽ mang một vẻ đẹp nào đó của một ông ng, ông chài, ông lái đò nhng sẽ khôngtrở thành đối tợng của một khúc hùng ca Trái lại cái hùng vĩ của sóng, của thác,của sông nớc Đà Giang đã làm sáng chói lên hình ảnh con ngời đẹp nhất, kiêu hùngnhất, ngời lái đò trên sông Đà ngời anh hùng ngời nghệ sĩ chế ngự thiên nhiên hùngmạnh

Ngời lái đò Sông Đà trớc hết là một ông già 70 tuổi đã giành một phần lớncuộc đời mình cho nghề lái đò dọc trên sông Đà Đó là một ngời lái đò lão luyện:"Trên dòng sông Đà ông xuôi, ông ngợc hơn 100 lần rồi, chính tay giữ lái đò sáuchục lần" trong thời gian hơn chục năm làm nghề lái đò cái nghề đầy nguy hiểm vàgian khổ này

Đây là một con ngời từng trải, hiểu biết, rất thành thạo trong nghề lái đò và

đã đạt đến trình độ " Bằng cách lấy mắt và nhớ tỷ mỉ nh đóng đinh vào tất cả nhữngluông nớc của tất cả những con thác hiểm trở " Nguyễn Tuân đã bày tỏ sự khâmphục của mình đối với con ngời này " sông Đà đối với ông lái đò ấy nh 1 thiên anhhùng mà ông đã thuộc cả đến dấu chấm than, chấm câu và cả những đoạn xuốngdòng"

Hình dáng bề ngoài của ông lái đò đợc Nguyễn Tuân phác hoạ khá độc đáoluôn gợi đến dòng sông và nghề nghiệp của ông " Tay ông lêu nghêu nh cái sào,chân ông lúc nào cùng khuỳnh khuỳnh gò lại nh kẹp lấy một cuống lái tởng tợng,giọng ông ào ào nh nớc trớc mặt ghềnh sông nhỡn giới ông vời vợi nh lúc nào cũngmong một cái bến xa nào đó trong sơng mù Thân hình ông cao to và gọn quánh

nh chất sừng chất mun"

Ngời xa vẫn coi " Cỡi con gió mạnh, đạp đầu sóng dữ là biểu trng cho một lýtởng sống anh hùng Ông lái đò này dới ngòi bút của Nguyễn Tuân cũng chính làcon ngời cỡi gió đạp sóng theo cả nghĩa đen và nghĩa bóng Ngời lái đò củaNguyễn Tuân không có phép màu ông đâu có đôi cánh tay Hec Quyn vào để sánh

đợc với sức lực của Thuỷ Tinh Nhng ông đã " Nắm chắc binh pháp của thần sông,thần đá" và cái kinh nghiệm đò giang sông nớc lên thác xuống ghềnh và cái trí tuệ

ấy đã khiến cho ông lái dù trong tay chỉ có cây chèo (cái que nhỏ giữa nguy ngasóng thác) vẫn có thể phá thành vợt ải nh 1 chiến tớng bách thắng trong sự nghiệp

đấu tranh chống thiên nhiên Một cảm hứng hào hùng đã khiến ngòi bút NguyễnTuân tả một cuộc vợt thác Sông Đà vẫn diễn ra thờng nhật thành một trận đánhbiến ảo hấp dẫn, một khúc hát ca ngợi chiến công của một bậc anh hùng Cuộcchiến đấu của ngời lái đò có thể chia thành 3 chặng vợt vòng vây của thác nớc, đásông

ở trùng vi thứ nhất: Vừa vào trận, sóng nớc, đá sông hò la vang dậy, ùa vào

bẻ gãy cán chèo vô khí, đá trái thúc vào bụng, vào hông thuyền Nớc nh đô vật túmthắt lng ông đò rồi đánh miếng đòn độc, đánh vào chỗ hiểm Nhng ông đò cố nén

vết thơng, hai chân vẫn kẹp chặt cuống lái, mặt méo lệch đi Con thuyền bơi chèovẫn nghe rõ tiếng chỉ huy ngắn gọn và tỉnh táo của ngời cầm lái, ông đò thực là 1chiễn sĩ dũng cảm, rất bình tĩnh nén mọi đau đớn để chiến thắng kẻ thù.

ở trùng vi thứ 2: Kẻ địch thay chiến thuật, chúng tăng thêm nhiều cửa

tử Cửa sinh bố trí lệch sang phía tả ngạn, lập lờ, bí hiểm hơn ở trùng vi trớc, hòng

đánh lừa con thuyền Nhng ông đò đã nắm chắc binh pháp của thân sông, thần đáthuộc quy luật phục kích của lũ đá Ông" Cỡi lên thác Sông Đà phải cỡi đến cùng

nh là cỡi hổ" Nắm chặt đợc cái bờm của sóng đúng luồng rồi ông đò ghì cơng láiphóng nhanh vào cửa sinh, lái miết một đờng chéo con thuyền lớt nhanh, bất ngờkhiến cả bọn đá thủy quân không kịp trở tay, khiến " Cái thằng đá t ớng đứng chiến

ở cửa vào đá tiu nghỉu cái mặt xanh lè thất vọng" Ông đò ngời chỉ huy ấy thậtthông minh tài giỏi xiết bao

ở trùng vi thứ 3: ít cửa hơn, bên phải, bên trái đều là luồng chết cả Cái

luồng sống ở ngay giữa con thác Ông đò nh một ngời chỉ huy dày dạn cứ phóngthẳng thuyền, chọc thủng cửa, giữa đó " Vút vút, cửa ngoài, cửa trong, lại cửa trongcùng thuyền nh 1 mũi tên tre xuyên nhanh qua hơi nớc, vừa xuyên vừa tự động lái

đợc, lợn đợc" Bản hùng ca vợt thác lên đến cao trào Con thuyền lớt nhanh trên đầusóng, sóng nớc của Sông Đà và sóng của Nguyễn Tuân trên con thuyền vun vút đóchúng ta nhìn rõ hình ảnh ngời lái đò anh hùng vừa dũng cảm thông minh vừa thật

là tài hoa ở phần vĩ thanh của khúc ca vợt thác, nhà văn chuyển gam với mấy câutả êm nhẹ câu kể thủ thỉ, tâm tình " Dòng sông vặn mình vào một cái bến cát cóhang lạnh Sóng thác, xèo xèo tan trong trí nhớ Đêm ấy nhà đò đốt lửa trong hang

đá, nớng ống cơm lam và toàn bàn tán về cá anh vũ, cá dầm xanh Chả thấy ai bànthêm 1 lời nào về cuộc chiến thắng vừa qua ở đây ta lại thấm thía thêm một vẻ đẹpnữa của những ngời lái đò, chèo đò Họ anh hùng xiết bao, cuộc sống của họ làngày nào cũng chiến đấu với Sông Đà dữ dội để giành lấy sự sống từ tay những conthác nên cũng "Không có gì là hồi hộp đáng nhớ" Họ nghĩ nh thế cái phi thờng đãtrở thành bình thờng Phẩm chất chiến sĩ đã hoà quyện với phong thái tài tử, nghệ

sĩ Dờng nh cảm nhận đầy đủ vẻ đẹp mang " Chất vàng 10 của những ngời lao độngbình dị ở Tây Bắc trên 1 chặng vợt thác Sông Đà Nguyễn Tuân đã không cầm lòng

đợc Trớc khi chia tay họ để gặp lại dòng sông, ông giữ lại một ớc nguyện thật đẹp

đẽ chân tình " Tôi nghĩ nếu sau này làm phim màu về Sông Đà, cũng phải đa ốngquay phim lên tàu bay, cho bay là là trên thác mà gí máy xuống mà lợn ống máytheo những luồng sinh của thác trên thác hiên ngang một ngời lái đò Sông Đà có tự

do, vì ngời lái đò ấy đã nắm đợc cái quy luật tất yếu của dòng nớc Sông Đà

Sử dụng nghệ thuật của ngôn từ rồi nghệ thuật của hội hoạ, âm nhạc vớinhững tri thức trong chiến đấu, trong võ thuật với bao nhiêu hiểu biết rộng và sâukhác nữa để khắc hoạ, ngợi ca nhân vật mà vẫn cảm thấy cha đủ đến đây nhà văndùng thêm phơng pháp của điện ảnh Hình tợng ngời lái đò hiên ngang, sừng sữnghiện lên trong ống quay phim của nhà nghệ sĩ, cao lớn, lung linh nh một thiên thần.Cùng với vẻ đẹp của ngời anh hùng trí dũng tài hoa từng chiến thắng ghềnh thác,ngời lái đò thêm một " Chất vàng" nữa ngời lao động có tự do đạt tới độ thành thục,

điêu luyện vì làm chủ đợc thiên nhiên, chế ngự thiên nhiên, đem lại cuộc sống ấm

no cho đời mình, sự giàu đẹp cho Tổ quốc Ca ngợi ngời lao động phải chăngNguyễn Tuân muốn ngợi ca lao động ngợi ca con ngời? Con ngời dới con mắt nghệ

sĩ tài hoa, uyên bác Nguyễn Tuân luôn luôn là hiện thân của cái đẹp của nghệ thuậtcủa sự bất tử Chính điều này ngời nghệ sĩ tài hoa Nguyễn Tuân đã có điểm gặp gỡvới ngời nghệ sĩ Nga M.Gorki " Con ngời! Tiếng ấy thật tuyệt diệu! Tiếng ấy vanglên kiêu hãnh và hùng tráng xiết bao"

Đọc " Ngời lái đò Sông Đà" suy ngẫm về nhân vật ông đò chúng ta nhớ tớiHuấn Cao, hình tợng đặc sắc trong tác phẩm " Chữ ngời tử tù" một sáng tác củaNguyễn Tuân trớc CM tháng 8 Tất nhiên nhân vật ông đò trong tuỳ bút không hiệnlên với đầy đủ phẩm chất, tính cách nh nhân vật ông Huấn Cao trong truyện ngắn

Họ có nhiều nét khác nhau vì họ xuất hiện trong hai thời kỳ khác nhau của lịch sử

đất nớc, cũng vì những chuyển biến trong phong cách nghệ thuật và cảm hứng thẩm

mĩ của nhà văn Song cả 2 đều giống nhau ở chất nghệ sĩ, chất chiến sĩ vẻ đẹpthăng hoa của con ngời trong vị trí xã hội, trong công việc cụ thể khi làm ngời và

một nét chung nữa, ông đò cũng nh ông Huấn đều rạng ngời phong cách nghệ thuậtNguyễn Tuân: Tài hoa, uyên bác đầy sáng tạo bất ngờ trong dùng từ, viết câu vànồng ấm một tình yêu con ngời " Cái đẹp là cuộc sống Secnusepxki Nhng biếtnhìn thấy nó và biết cách làm cho mọi ngời cũng nhìn thấy nó lại tuyệt nhiênkhông phải chuyện dễ dàng Cảm ơn Nguyễn Tuân ngời nghệ sĩ tài hoa đã bằngcảm hứng lãng mạn và phép thuật ngôn từ đem lại cho ta chất vàng 10 quý giá của

đời, làm giàu sang cho tâm và cho trí của ta dạy ta biết yêu hơn Tổ quốc, nhân dân,cuộc sống

Đề bài: 2

Em hãy phân tích hình ảnh dòng sông Đà trong tuỳ bút "Ngời lái đò sông

Đà" của Nguyễn Tuân Nhận xét về nghệ thuật miêu tả cảnh vật thiên nhiên của nhà văn.

ông đã phát hiện và miêu tả " Chất vàng mời" của cảnh sắc núi sông và con ngờiTây Bắc Đặc biệt với ngòi bút tài hoa của nhà pháp thuật ngôn từ Nguyễn Tuâncon Sông Đà của Tây Bắc hiện lên vừa hung bạo hùng vĩ vừa tuyệt vời thơ mộng

II/ Giải quyết vấn đề:

1) Giới thiệu chung hình ảnh Sông Đà trong tác phẩm:

Dòng Sông Đà là một trong hai hình tợng nghệ thuật chính của tuỳ bút cùngvới hình tợng ngời lái đò làm nên bức tranh toàn cảnh và hết sức sinh động về Sông

Đà Dòng Sông Đà là phông nền, khung cảnh để từ đó hiện ra hình tợng trung tâm:Ngời lái đò Hình ảnh dòng Sông Đà vừa là đối tợng đuợc Nguyễn Tuân miêu tảtrực tiếp vừa là phơng thức nghệ thuật để gián tiếp làm nổi bật hình tợng nhân vậttrung tâm: Ngời lái đò Tuy nhiên trong thiên tuỳ bút này Nguyễn Tuân dành khánhiều bút lực để miêu tả dòng sông Dòng sông đợc miêu tả bằng tất cả sự say mêhứng khởi của Nguyễn Tuân Phong cách nghệ thuật, sở trờng của Nguyễn Tuâncũng đợc bộc lộ đầy đủ ở hình tợng dòng Sông Đà Dòng sông nh một khám phácủa Nguyễn Tuân, nh một cơ hội đợc nhà văn khoe ra tất cả sự tài hoa uyên bácnghệ sĩ của chính mình Dòng sông Đà hiện lên trong trang tuỳ bút nh một sinh thể

độc đáo vừa có hình hài vừa có cá tính, phong cách có cả số phận Ngòi bút củaNguyễn Tuân đi sâu miêu tả hai nét tính cách trái ngợc của dòng sông Đà: hungbạo và trữ tình

2) Phân tích hình ảnh dòng sông Đà:

Khác với những hình tợng nghệ thuật trong tác phẩm tự sự ( truyện ngắn,tiểu thuyết) hình ảnh sông Đà trong tuỳ bút này đợc giới thiệu về phẩm chất, tínhcách một cách trực tiếp Trữ tình và hung bạo là hai nét tính cách mà Nguyễn Tuânphát hiện từ dòng sông Đà rồi giới thiệu tới ngời đọc Đây cũng là nét phong cáchriêng của Nguyễn Tuân khi thể hiện một hình tợng nghệ thuật

a) Sông Đà hung bạo:

Ngay từ lời đề Nguyễn Tuân đã phát hiện ra cái độc đáo của sông Đà "Chúng thuỷ giai đông tẩu, Đà giang độc bắc lu" Sông Đà không chịu chung hớngvới các dòng sông khác mà chọn một hớng đi riêng Cái độc đáo của sông Đà trớchết bộc lộ ở tính cách hung bạo Cái hung bạo của con sông Đà hiện lên ở bờ đáven sông " đá bờ sông dựng vách thành" Vách đá chẹn ngang lòng sông nh một cáiyết hầu Nguyễn Tuân đa ra khá nhiều hình ảnh để tả lòng sông chỗ bị đá chen Tàiquan sát và vốn từ ngữ phong phú đã giúp Nguyễn Tuân miêu tả thành công cái dữdội của đá nơi lòng sông Vách đá ấy giống nh một thứ hùm beo ăn thịt đời sốngcủa cả dòng sông Đà

Cái dữ dội của dòng sông Đà còn ở tiếng nớc, thác nớc Lối văn trùng điệphình tợng hoá tiếng nớc dữ dội của sông Đà Nó lúc nào cũng trong t thế cuồngphong thuỷ chiến Tiếng nớc đợc nhà văn miêu tả nh tiếng một con vật khổng lồ

đang bị hành hình

Dòng sông đợc miêu tả nh một thuỷ quái đang giãy chết Nh một điện ảnhgia Nguyễn Tuân còn hình dung ra cảnh: một anh bạn quay phim táo tợn ngồi vàochiếc thuyền để hút nớc sông Đà hút xuống dới tận đáy sông để rồi từ đó lia ngợc

máy quay phim lên Nớc sông Đà nh một khối bê tông thuỷ tinh đúc dày Khối bêtông này có thể đổ ập xuống cả ngời, cả máy quay phim Hình ảnh ấy gợi ra vẻ dữdội nhng kỳ vĩ của sông Đà Dòng dông lúc nào cũng ở trong cơn cuồng nộ muốnhút vào lòng nó tất cả những gì trên bề mặt sông Đà Tính hiếu chiến ấy là biểuhiện rõ nhất của dòng sông Đà hung bạo Nguyễn Tuân còn tả hết sức tờng tậnnhững thác nớc sông Đà "Tiếng thác nớc nghe nh là oán trách gì rồi lại nh là vanxin, rồi lại nh là khiêu khích giọng gằn mà chế nhạo" Dòng sông Đà nh uất ức hờngiận Đặc sắc nhất là Nguyễn Tuân lấy lửa để tả nớc làm cảnh sắc sông Đà dữ dội,hoành tráng " Thế rồi nó rống lên nh tiếng một ngàn con trâu mộng đang lồng lộngiữa rừng vẫn tre nứa nổ lửa, đang phá tuông rừng lửa, rừng lửa cũng gầm thét với

đàn trâu da cháy bùng bùng"

Đá ở sông Đà cũng hung bạo nh thác nớc sông Đà Những hiểu biết về võthuật, quân sự giúp Nguyễn Tuân miêu tả thành công thạch bàn trên ở lòng sông.Mỗi hòn đá mang gơng mặt của những chiến binh " Mặt hòn nào cũng ngỗ ngợc"một hò đá trông nghiêng thì y nh là đang hất hàm hỏi tên chiếc thuyền Cả đại dơng

đá dàn thành trận địa sẵn có hàng tiền vệ, có những boong ke, pháo đài đá, cửa tử,cửa sinh Khi con thuyền của ngời lái đò xuất hiện đá ở sông Đà nớc ở sông Đà tấtcả nhổm cả dậy giao chiến với ngời lái đò Sông Đà trở thành một chiến địa dữ dộihào hùng

b) Dới ngòi bút tài hoa của Nguyễn Tuân sông Đà không chỉ hung bạo mà

nó còn rất trữ tình Trớc hết là hình day mềm mại duyên dáng của dòng sông Từ trêncao nhìn xuống Nguyễn Tuân đợc chiêm ngỡng toàn cảnh dòng sông trong dáng hìnhmềm mại uốn lợn tự nhiên của nó Nguyễn Tuân đã so sánh dòng sông Đà với sợi dâythừng ngoằn ngoèo Sự so sánh giản đơn nhng chính xác độc đáo nên tạo đợc sự bấtngờ thú vị Sông Đà đẹp thơ mộng trớc hết ở vẻ đẹp tự nhiên ấy

Dòng nớc sông Đà cũng mang vẻ đẹp duyên dáng, thi vị: " Từng nét sông tải

ra trên đại dơng đá Từ trên cao, trên nền một đại dơng đá núi ẩn hiện lờ mờ qualàn mây là một con sông Đà tuôn dài, tuôn dài nh một áng tóc trữ tình, đầu tócchân tóc ẩn hiện trong mây trời Tây Bắc bung nở hoa ban, hoa gạo tháng 2 và cuồncuộn khói núi mèo đốt nơng xuân" Nguyễn Tuân so sánh dòng sông với áng tóccủa ngời con gái Sông Đà hiện lên nh một mỹ nhân duyên dáng, đài các Sông Đàtrở thành nơi hội tụ vẻ đẹp của đất trời, con ngời Tây Bắc ít nhà thơ, nhà văn nào tảsông nớc bằng hình ảnh nét sông tãi ra, tả con sông bằng áng tóc trữ tình NguyễnTuân đã miêu tả dòng sông bằng tâm hồn của một thi sĩ nên đã tạo đợc những liêntởng kỳ thú nh thế về dòng sông

Sông Đà còn có màu nớc trữ tình, mùa xuân dòng xanh ngọc bích mùa thu

n-ớc sông Đà lừ lừ chín đỏ nh da mặt ngời bầm đi vì rợu bữa Sự thay đổi màu nn-ớctheo mùa làm dòng sông giống hệt một thiếu nữ thất thờng Nghệ thuật so sánh bấtngờ táo bạo rất Nguyễn Tuân đã làm nên một sông Đà thơ mộng, trữ tình, đa tình,

đa cảm Sông Đà là con sông gợi cảm Dòng sông Đà mang lại khơi dậy trong lòngngời bao nỗi niềm xúc cảm: "Đã có lần tôi nhìn sông Đà nh một cố nhân" Sông Đàgợi niềm vui của con ngời với cảnh cũ, tình xa Đến với sông Đà Nguyễn Tuân cònthấy lòng mình nh trẻ lại, thấy loang loáng nh trẻ con nghịch chiếu gơng vào mắtrồi bỏ chạy Sông Đà đã gợi nỗi niềm thơ bé trong lòng tác giả Cảnh bờ bãi vensông còn gợi lên trong Nguyễn Tuân niềm vui, niềm hứng khởi rất thi sĩ: " Chao ôi,trông con sông vui nh thấy nắng giòn tan sau kỳ ma dầm, vui nh nối lại chiêm bao

đứt quãng" Đặc biệt sông Đà còn gợi trào dâng cảm hứng thi sĩ, đứng trớc sông Đàkhông ai không nghĩ đến những câu ca dao thần thoại Sơn Tinh, Thuỷ Tinh, nhữngcâu thơ tình của Tản Đà, những câu thơ Đờng của Lý Bạch Bỗng chốc sông Đà đãbiến Nguyễn Tuân thành thi sĩ của tình yêu cảnh vật, cuộc đời, thiên nhiên xã hộicon ngời

Vẻ đẹp trữ tình của sông Đà còn toát lên từ không gian tĩnh lặng Phải chăng

đây là đoạn Sông Đà ở hạ nguồn dòng sông hiền lành yên ả" Cảnh ven sông ở đâylặng tờ Hình nh từ đời Lý, đời Trần, đời Lê, quãng sông này cũng lặng tờ đến thế

mà thôi " Cái tình lặng ở sông Đà đa Nguyễn Tuân trở về với quá khứ Sông Đà trởthành nơi hội tụ của vẻ đẹp lịch sử Cũng bằng liên tởng, xúc cảm đồi dào NguyễnTuân đã nhận ra vẻ đẹp mộng mơ, huyền ảo, hồn nhiên hoang dã của sông Đà " Bờ

sông hoang dại nh một bờ tiền sử Bờ sông hồn nhiên nh một nỗi niềm cổ tích thủaxa" "Bờ tiền sử, nỗi niềm cổ tích thủa xa" là cách nói rất độc đáo của riêngNguyễn Tuân Nó không chỉ tạo cho câu văn nhạc tính mà còn làm ra giá trị gợicảm của nó Dòng sông Đà hiện nên thơ mộng, trữ tình, hồn nhiên, tơi sáng Cảnhsắc ven sông Đà đẹp nh trong huyền thoại cổ tích ở đó cây lá đều tơi mới non tơ"những lá ngô non đầu mùa, những búp nõn cỏ gianh, ở đó có những con vật hoangdã nhng nghe đợc tiếng ngời: ở đó con ngời đắm chìm trong cảnh vật, thấu hiểutiếng nói của loài vật Vẻ đẹp của dòng sông Đà thật trữ tình thơ mộng.

Hung bạo và trữ tình là hai nét tính cách đối lập nhau tạo nên vẻ đẹp đầy sứclôi cuốn của sông Đà Trong cách miêu tả của Nguyễn Tuân, sông Đà thực sự là 1ngời tình nhân cha quen biết, là một mỹ nhân lắm bệnh nhiều chứng chốc dịu dàng

đấy, chốc lại bẳn tính gắt gỏng Bút pháp lãng mạn với thủ pháp tơng phản, hệthống hình ảnh đợc tạo ra từ những liên tởng kỳ thú đã giúp Nguyễn Tuân miêu tả

vẻ đẹp kỳ thú đặc biệt độc đáo của sông Đà

Tiếng thơ ai động đất trời

Tiếng thơng nh tiếng mẹ ru những ngày

Có lẽ ở nền văn học nào thời đại văn học nào ngời ta cũng thấy tồn tại mộtnguồn cảm hứng đầy tinh thần nhân văn ấy là cảm hứng về con ngời và sự nghiệpcủa những danh nhân văn hoá Ngời nay đồng cảm với ngời xa, viết về ngời xa nh-

ng để ký thác những tâm sự tri âm của ngời nay mà phần lớn là nỗi niềm của những

kẻ tuy cách xa về không gian, về thời đại nhng đều là " Đồng bệnh tơng liên ".Ngày xa Nguyễn Du đã viết về Đỗ Phủ, Khuất Nguyên, Tiểu Thanh là thế Giờ

đây, Tố Hữu cũng viết về Tố Nh nh vậy " Kính gửi cụ Nguyễn Du" đợc viết nhân

200 năm sinh đại thi hào là tấc lòng tri âm của Tố Hữu dành cho tác giả truyệnKiều, là sự cảm thông của một nhà thơ với một nhà thơ, một ngời thời chống Mỹvới một ngời thời đen tối của độ phong kiến, một ngời CM với một ngời nạn nhâncủa những thế kỷ tăm tối bạo tàn Bằng thể thơ lục bát bằng hình thức tập kiều, TốHữu đã tạo nên tiếng thơ thật cảm động " Kính gửi cụ Nguyễn Du" là tiếng nói tri

âm, là bắc 1 nhịp cầu giao cảm với ngời xa mà với tác giả truyện Kiều nhịp cầukhăng khít nhất khó có thể là gì khác hơn ngoài thể thơ lục bát và lối tập kiều.Trong " Kính gửi cụ Nguyễn Du" ngời ta thấy Tố Hữu và Tố Nh có cùng một tiếngnói Nói khác đi Tố Hữu đã nói bằng chính ngôn ngữ của Tố Nh Vì thế âm điệu thìtrang trọng cổ điển, không khí đợm một vẻ " truyện Kiều" Tố Hữu đã nhập vào đ-

ợc linh hồn của ngời xa

Bày tỏ sự cảm thông với tâm sự bi kịch của con ngời Nguyễn Du bày tỏ sựxót thơng đối với nỗi khao khát đồng cảm tri âm của Nguyễn Du, bày tỏ sự thay thếvới " Tấm lòng thơ vẫn tình đời thiết tha" của Nguyễn Du Tố Hữu cứ dần dà trảilòng mình ra theo từng đoạn thơ gửi Nguyễn Du Nhng tiếng nói tri âm cuối cùng

cứ phải kết lại thành niềm trân trọng, biết ơn thành những lời đánh giá đối với cáiphần tinh tuý nhất của ngời tri kỷ trong kiệt tác truyện Kiều Bốn câu thơ đợc phântích chính là sự kết lại ấy Đó chính là những lời mẹ ru Hoài Thanh lấy làm căn cứ

để khẳng định: Sau CM cha có ai đánh giá cao Nguyễn Du nh Tố Hữu, Tố Hữucảm nhận tiếng thơ Nguyễn Du trong một tơng quan kỳ vĩ thơ Nguyễn Du ở giữa

đất trời và trong " Nghìn năm" Nghìn là trong sự trờng tồn để vĩnh hằng

Ngày trớc lần đầu tiên khi gặp Bác Hồ trong " Sáng tháng năm" Tố Hữu đãcảm nhận về tiếng nói của Ngời:

Giọng của Ngời không phải sấm trên cao

ấm từng tiếng thấm vào lòng mong ớc

Con nghe Bác tởng nghe lời non nớc

Tiếng ngàn xa và cả tiếng mai sau

Viết về một lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Tố Hữu mới dùng đến những lời ấy,mới đồng nhất hồn ngời với hồn nớc Lời của ngời là lời của nớc non, của lịch sử,giống nòi và đây là lần thứ 2 viết về một nhà thơ vĩ đại, một nhà văn hoá lỗi lạc vàobậc nhất của dân tộc, Tố Hữu lại dùng đến lối nói ấy

Tiếng thơ ai động đất trời

Nghe nh non nớc vọng lời nghìn thu

Một tiếng thơ có thể làm động đến cả trời đất thì đó là 1 cách đánh giá tộtbậc Chữ động rất gợi hình Nó gợi ra sự vang vọng của thơ Nguyễn Du giữa đấttrời sông núi Ngời ta thấy thơ của Nguyễn Du nh một điều hồn bay trong đất trời,bay khắp núi sông, chữ động cũng rất giàu biểu cảm Nó gợi ra một điều chính trời

đất cung đang thổn thức xao xuyến Tất cả những điều ấy hội tụ lại càng cho thấysức sống và sức mạnh kỳ diệu của thơ Nguyễn Du

ở câu thơ thứ 2 sự cảm nhận và đánh giá còn cao hơn có lẽ đó là lời đánh giácao nhất dành cho một tiếng thơ.Tiếng thơ từ trái tim của một ngời đã trở thành tàisản chung của cả nớc non này Bởi tiếng thơ ấy không phải là tiếng nói của cánhân, ấy là lời non nớc Non nớc cất lời vọng lời lên qua tiếng thơ của Nguyễn Du.Non nớc này đã mợn tiếng thơ của Nguyễn Du để cất lên giai điệu hồn của mình.Câu thơ giản dị mà trang trọng, nhất là nó thể hiện đợc sự bất hủ cùng sông núingàn năm của tiếng thơ ấy " Nghe nh non nớc vọng lời ngàn thu" Non nớc phạmtrù không gian, ngàn thu phạm trù thời gian, cả 2 đều có tính chất vĩnh viễn, tìnhcảm đã thuộc về sông núi này Truyện kiều đã hoà vào non sông đất nớc này, nó làtiếng nói của non sông là linh hồn của đất nớc Nói sẽ trờng tồn trong sự trờng tồncủa núi sông này

Nghìn năm sau nhớ Nguyễn Du

Tiếng thơng nh tiếng mẹ ru những ngày

Ba trăm năm sau cái chết của Tiểu Thanh 1 ngời con gái tài sắc mà bất hạnh

- Nguyễn Du vô cùng ngậm ngùi thơng tiếc ông muốn nhắc gửi hậu thế 300 năm

định, không hạn định Nó đồng nghĩa với sự vĩnh viễn muôn đời Với số từ nh thế, câutrả lời của Tố Hữu vừa là một đánh giá một dự báo, vừa là một niềm tin vô bờ bến về

sự đồng cảm của muôn thế hệ sau danh cho Nguyễn Du Tố Hữu rất tinh tế trong việc

sử dụng ngôn từ Cùng khái niệm nghin mà ở câu trên thi sĩ dùng " Ngàn thu" câu dớilại dùng " Nghìn năm" không chỉ đơn giản là tránh trùng lặp Nghìn chỉ đơn thuần là

từ chỉ số lợng còn ngàn dờng nh có cả sắc thái biểu vật, biểu hình Nó vừa chỉ số lợnglại vừa gợi đợc không gian Do nằm trong chuỗi liên hệ với những đại ngàn, non ngàn.vì thế ở câu trên Tố Hữu dùng từ " Ngàn" Nghe nh non nớc vọng lời ngàn thu Ngànthu do đó vừa gợi đợc chiều dài thời gian vừa gợi đợc bề rộng không gian cho tiếngthơ Nguyễn Du cho lời non nớc vang vọng tiếng thơ Nguyễn Du vọng qua không gian

và vọng qua cả thời gian

Trong bốn câu thơ này chúng ta còn thấy niềm trân trọng sự nâng niu thànhkính của Tố Hữu khi viết về bản thân lời thơ Mở đầu là " Tiếng thơ ai " rồi nó thành"Lời ngàn thu lời non nớc" cha hết, nó thành tiếng thơng và cuối cùng là tiếng mẹ ru

Nó là các cấp độ đánh giá ngày một cao hay là những chặng đờng đi vào bất tử củathơ Nguyễn Du Thật vinh phúc cho ai khi thơ họ đã đi vào tiếng ru đã nhập vào nguồnmạch văn hoá, đời sống tâm linh của cả một cộng đồng Nó đã nhập vào dòng sữa tinhthần để nuôi dỡng thế hệ này sang thế hệ khác cảu giống nòi truyện Kiều của Nguyễn

Du đã nhập vào dòng sữa tinh thần ấy Chữ " Tiếng thơng" cũng thật hàm súc là tiếngnói của tình thơng? Là tiếng nói cho tình thơng? Là tiếng nói gợi cảm thơng? Là tiếngthơ dễ thơng? Thơng là cội nguồn, là nội dung là hình thức là bản chất, là phẩm chất,

có lẽ nó là tất cả? Bởi thơ chân chính là thế Thơ Nguyễn Du là thế, thơ của trái tim dạtdào thơng yêu nên nó không chỉ là thơ, nó là tiếng thơng của một trái tim lớn Coi "

Tiếng thơng" là bản chất của tiếng thơ Nguyễn Du, Tố Hữu xem nh đã xứng đáng làtri âm của Tố Nh.

Bốn câu thơ trên làm nên một khổ thơ hội tụ lại cái hồn của cả bài thơ Cảkhổ thơ âm vang một giọng yêu thơng đồng loại làm rung động những tâm hồn đãtừng trải nghiệm qua đau khổ gian lao Sự đánh giá của Tố Hữu về tiếng thơNguyễn Du là biểu hiện tấm lòng ngỡng mộ của cháu con đang lắng nghe tiếng nóithiêng liêng của cha ông truyền lại là tâm niệm của thế hệ hôm nay nguyện giữ gìnmãi mãi truyền thống nhân văn cao đẹp - một nhân tố cơ bản làm nên sức mạnhViệt Nam, bản sắc Việt Nam

đẹp Bài thơ đợc xem là một tác phẩm tiêu biểu đánh dấu bớc trởng thành của Chế LanViên trên hành trình thơ cách mạng trên con đờng trở về hoà nhập với cuộc đời, với đấtnớc và nhân dân Hai khổ thơ dới đây năm trong tác phẩm "Tiếng hát con tàu" đợc xem

là hai khổ thơ hay nhất của áng thơ này

Nhớ bản sơng giăng nhớ đèo mây phủ

………

Tình yêu làm đất lạ hoá quê hơng

Ta vốn biết "Tiếng hát con tàu" là tiếng hát say mê rạo rực của hồn thơ Chế LanViên đang khao khát khỏi khuôn khổ chật hẹp của cái tôi cá nhân nhỏ bé để hoà vàochân trời rộng lớn của cái ta chung Nhà thơ có cảm giác tâm hồn mình giống nh mộtcon tàu đang chở hết tốc lực trong cuộc hành trình hớng về phía trớc, phía trớc ấy là đấtnớc, là nhân dân là mảnh đất cực tây của Tổ quốc với những con ngời cụ thể: Ngời anh

du kích, đứa em liên lạc, bà mế lửa hồng soi tóc bạc, cô gái nuôi quân… Niềm khaokhát đợc trở về với nhân dân là lý do cơ bản khiến nhà thơ bộc lộ tình cảm nhớ th ơnggắn bó với Tây Bắc Hai khổ thơ trên là sự cụ thể hoá nỗi nhớ tha thiết đối với Tây Bắcthân thơng

Khổ 1:

Hớng về Tây Bắc, nhà thơ nhớ lại những kỷ niệm của những tháng ngày gian khổhào hùng trong những năm kháng chiến hào hùng Trên cái nền của hoài niệm Tây Bắchiện ra thật gần gũi mến thơng "Nhớ bản sơng giăng nhớ đèo mây phủ" câu thơ có cấutrúc tiểu đối vì vậy đã gợi ra một vẻ đẹp hài hoà cân xứng, đồng thời chữ "Nhớ" đứng ởhai đầu vế tiểu đối đã có giá trị nhấn mạnh tình cảm nhớ thơng đối với mảnh đất cựcTây của Tổ quốc Từ câu thơ này ta có thể hình dung một cách rõ ràng sống độngnhững cảnh sắc và phong vị của một Tây Bắc xa xôi ẩn hiện trong sơng giăng, mây phủ.Những bản làng, những đỉnh đèo thấp thoáng trong mây, trong sơng có vẻ đẹp vừa thựcvừa ảo phù hợp với không khí của hoài niệm Câu thơ gợi cho ta nhớ tới nỗi nhớ chơivơi của Quang Dũng trong bài thơ "Tây Tiến " nỗi nhớ của ngời về xuôi trong bài thơ "Việt Bắc" của Tố Hữu

Nhớ gì nh nhớ ngời yêu

Trăng lên đầu núi, nắng chiều lng nơng

Nhớ từng bản khói cùng sơng

Sớm khuya bếp lửa ngời thơng đi về

Có thể nói câu thơ " Nhớ bản nơng giăng nhớ đèo mây phủ" là một câu thơ thuầntuý bộc lộ cảm xúc Nhng đến câu thơ thứ hai " Nơi nào qua lòng lại chẳng yêu thơng "

ta lại thấy cảm xúc đã bắt đầu nhuộm màu sắc suy tởng triết lý Câu hỏi tu từ đã khiếncho lời giãi bày tình cảm có một vẻ duyên dáng đặc biệt Nỗi nhớ niềm thơng đối vớiTây Bắc đã trở thành một điều hiển nhiên hợp với quy luật cho nên chẳng cần phải lýgiải, cắt nghĩa

Đến hai câu 3,4 xúc cảm đã chuyển hoá thành nhiều suy t mang đậm chất trí tuệ.Khi ta ở chỉ là nơi đất ở

Khi ta đi đất đã hoá tâm hồn

Hai câu thơ vừa giản dị, vừa hàm súc cô đọng mang dáng dấp của một châmngôn ở hai câu thơ này nhà thơ đã khái quát một quy luật của đời sống tình cảm của

con ngời Sự khái quát đó lại không hề khô khan trừu tợng mà trái lại vấn thấm đợmchất thơ, chất trữ tình Thi sĩ đã nói đến sự cảm hoá từ đất ở thành tâm hôn một cáchdung di nhng vẫn giàu tính nghệ thuật trên cơ sở những trải nghiệm của chính bản thânmình Xét cho cùng thì cuộc đời của mỗi con ngời đều là sự luân chuyển ở hai chuyện ở

và đi Tất cả sự tuần hoàn giữa đi và ở đã diễn ra bao sự chuyển hoá âm thầm mà vì khi

ta không ý thức đợc Khi ta ở - nghĩa là khi miền đất mà ta sống còn trong thì hiện tại

nó cũng chỉ là " đất ở" giản dị vậy thôi Nhng khi ta đi mảnh đất mà ta từng gắn bókhông thuộc về quá khứ ta sẽ thấy giữa ta và đất có một mối liên hệ tình cảm thiêngliêng khiến cho ta phải xao xuyến phải bâng khuâng Tình cảm cứ dần dần đợc bồi đắpmỗi lúc một thêm sâu nặng và chỉ khi ta đi ta mới hiểu tình cảm thật của mình Nhìnvào sâu thẳm tâm hồn mình ta bỗng thấy có dáng hình của miền đất đỏ Đất ở bỗng hoàtâm hồn là nh thế Nên hiểu ý thơ của Chế Lan Viên ở hai cấp độ đất vãn có tâm hồncủa một cố nhân và đất là một phần của đời sống tâm hồn ta Mỗi khi có dịp trở lại miềnquê ấy, mỗi góc phố, mỗi hàng cây thậm chí mỗi mảnh vờn đều thầm thì gợi nhắcnhững kỷ niệm của một thời quá khứ đã qua Mảnh đất mà ta từng sống thực sự có tâmhồn của một ngời bạn cũ Chẳng những thế, những năm tháng qua đi sẽ trở thành nhữnghành trang tình thần thật quý báu, làm phong phú thêm cuộc đời mỗi con ngời Ta bấtchợt nhận ra một điều " Tình cảm đã khiến đất ở hoá tâm hồn" Đất - vật chất ở dạng thôsơ nhất đã biến thành tâm hồn - dạng tinh tuý nhất của đời sống tâm linh Sự chuyểnhoá kỳ diệu này chỉ có đợc nhờ phép màu của tình cảm ý thơ của Chế Lan Viên gợi tanhớ đến một bài thơ Đờng cách đây hơn 1000 năm

Tinh châu đất khách trải mơi hè

Hôm sớm Hàm Dơng bụng nhớ quê

Trải bến Tang cân vô tích nữa

Tình chân ngoảnh lại đã thành quê

Rõ ràng lời thơ của Chế Lan Viên đã khái quát một triết lý mang tính phổ quátbên nhân loại Bởi nó không chỉ đúng với một ngời mà còn đúng với mọi ngời, khôngchỉ đúng với một thời mà đúng với mọi thời Ngời đọc yêu thơ Chế Lan Viên cũng vì lẽ

Tình yêu ta nh cánh kiến hoa vàng

Khi xuân đến chim rừng lông trở biếc

Tình yêu làm đất lạ hoá quê hơng

Khi mới đọc rất có thể nhiều ngời sẽ có cảm giác hẫng hụt Tuy nhiên đây chính

là 1 dụng ý của Chế Lan Viên Lời thơ trở nên sôi nổi khi nói về tình yêu cà nỗi nhớ.Tình yêu thờng đi liền với nỗi nhớ nhung khắc khoải Không có nhớ sao gọi là tình yêu,thơ ca từ hàng nghìn năm nay đều viết về nỗi nhớ của con ngời trong tình yêu

Nhớ ai bổi hổi bồi hồi

Nh đứng đống lửa nh ngồi đống than

Nhà thơ Xuân Quỳnh đã từng viết:

rừng lông trở biếc" vẻ đẹp của tình yêu đã đợc so sánh với những hình ảnh thiên nhiêquen thuộc với Tây Bắc Tình yêu của anh đã đợc cực tả bằng một hình ảnh so sánhkép: cánh kiến hoa vàng và chim rừng lông trở biếc Những hình ảnh ánh lên sắc màurực rỡ xôn xao Tình yêu ta cũng đẹp, cũng gắn bó bền chặt và quý hiếm nh cánh kiếnhoa vàng, cũng rực rỡ mợt mà nh sắc biếc của lông chim rừng lúc vào xuân.

Từ những biểu hiện đa dạng tinh tế của tình yêu, Chế Lan Viên đã khái quátthành quê hơng tình yêu làm đất lạ hoá quê hơng Câu thơ hàm súc cô đọng nh mộtchâm ngôn và lấp lánh cuộc sống của trí tuệ Với những vần thơ này Chế Lan Viên vẫntiếp tục khẳng định điều kỳ diệu của tình yêu Nếu ở trên phép màu của tình yêu làmcho vùng đất vô t kia trở thành có tâm hồn, thành một phần tâm hồn của mỗi ngời thì ở

đây sự màu nhiệm của tình yêu đã biến những vùng đất xa xôi thành 1 quê hơng thânthuộc Chính câu thơ " Tình yêu làm đất lạ hoá quê hơng" đã khiến cho mối liên kếtgiữa 2 khổ thơ vốn lỏng lẻo trở nên chặt chẽ, tạo thành một khối thống nhất Xét chocùng thì khi nói về tình yêu nhà thơ cũng chủ yếu nhấn mạnh tình cảm gắn bó của conngời với Tây Bắc - có tình yêu của mỗi lứa đôi mảnh đất Tây Bắc xa xôi sẽ trở thànhquê hơng thân thuộc

Những vần thơ trên đây đã thể hiện 1 trong những nội dung cơ bản nhất của bải thơ " Tiếng hát con tàu" Đó là tình cảm gắn bó mật thiết đối với Tây Bắc Đoạn thơ cũng rất tiêu biểu cho phong cách thơ trữ tình triết luận của thơ Chế Lan Viên Sự kết hợp hài hoà giữa cảm xúc và suy t chiêm nghiệm đã khiến cho mỗi câu thơ mỗi hình

ảnh thơ đều ánh lên vẻ đẹp trí tuệ Từ đây ngời đọc có thể nhận thấy 1 nguồn lực cảm xúc những nỗ lực tìm tòi đổi mới ngôn ngữ và những sáng tạo hình ảnh của Chế Lan Viên Bởi thế mà đọc thơ Chế Lan Viên ta luôn luôn có cảm giác hứng thú 1 lần đầu đ-

ợc phát hiện

Đề bài: 5

Bình giảng đoạn thơ: "Ta về mình có nhớ ta

……… Nhớ ai tiếng hát ân tình thuỷ chung"

Bài làm

Mở bài:

"Việt Bắc" là đỉnh cao trong sự nghiệp thơ ca của Tố Hữu và cũng là 1 thànhtựu sâu sắc nổi bật của thơ ca VN từ kháng chiến chông Pháp Tố Hữu đã viết bài thơnày vào tháng 10 năm 1954 khi các cơ quan Trung ơng của Đảng và chính phủ rời

"Việt Bắc" đến Hà Nội Nhà thơ đã tái hiện những kỷ niệm về 15 năm CM và khángchiến, khẳng định những nghĩa tình chung thuỷ của nhân nhân và CM giữa miền ngợc

và miền xuôi bằng 1 giọng thơ tâm tình dịu ngọt và một nghệ thuật biểu hiện giàu tínhdân tộc "Việt Bắc" mang đậm hồn thơ và phong cách thơ của Tố Hữu, trong đó cónhiều đoạn mà ngòi bút của Tố Hữu thật sự có thần, trong số ấy ta có thể nhớ đến

đoạn thơ viết về thiên nhiên và con ngời "Việt Bắc" trong bốn mùa:

Trong giờ phút chia tay, bao nhiêu xúc động trào dâng trong tâm hồn ngời ta đi.Những cảm xúc này đã đợc biểu lộ 1 cách tế nhị:

Ta về ta nhớ…… ngời

Ngời về xuôi đã nói bằng một giọng thơ tình tứ tao nhã Ta về không biết mình

có nhớ tới ta hay không nhng khi nào ta cũng nhớ đến mình " Ta… cùng ngời" Nỗinhớ "Việt Bắc" của ngời về xuôi thật nồng mặn thắm thiết Hoa và ngời 2 ý tởng chiếu

vẻ đẹp cho nhau Mỗi khi nhớ đến ngời thì lại thấy hiển hiện sắc hoa và mỗi khi nhớ

đến hoa thì lại thấy hiển diện hình bóng của con ngời Câu thơ " Ta về ta nhớ nhữnghoa cùng ngời" đã kín đáo bộc lộ những tình cảm của ngời về xuôi đối với "Việt Bắc".Trong lời thơ êm dịu trữ tình này ta nh sống lại không khí của những cuộc hát giaoduyên trong sinh hoạt văn hóa của ngừời Việt từ ngày xa

ời trong đoạn thơ đã làm nên vẻ đẹp hữu tình của bức tranh "Việt Bắc"

1/ Mùa đông "Việt Bắc"

Không bắt đầu bộ tranh thứ 5 bằng cảnh mùa xuân, Tố Hữu lại miêu tả bứctranh mùa đông "Việt Bắc": "Rừng xanh … ng" Từ hai câu thơ này ta bỗng thấy hiệnlnên hình ảnh những cánh rừng Việt Bắc trập trùng xanh thẳm Đó là màu xanh trầmtĩnh và lặng lẽ của rừng đại ngàn Trên nền xanh ngút ngát đó bỗng dựng lên màu đỏtơi của những bông hoa chuối rừng Những bông hoa chuối rừng tơi đỏ đã trở thànhnhững bông hoa nửa thắp sáng cả thiên nhiên Việt Bắc Cái tinh tế của ngòi bút TốHữu là ở chỗ thi nhân đã phát hiện ra một gam màu ấm nóng giữa cảnh mùa đông.Nhờ sắc hoa đỏ tơi này mà hầu nh cái lạnh lẽo buốt giá của mùa đông hầu nh khôngcòn dấu tích Ta chỉ thấy một nét đẹp gần gũi, ấm áp thân thơng

- Sắc hoa lại đợc soi chiếu lấp lánh bởi những tia sáng mặt trời ở câu thơ kếtnối, vì thế cảnh thơ càng trở nên rực rỡ tơi đẹp nagy trong cảnh mùa đông vốn lạnh lẽogiá buốt.

- Khung cảnh Việt Bắc càng thêm lung linh sống động với sự hiện diện của conngời " đèo cao nắng ánh dao gài thắt lng" Trên đỉnh đèo rực nắng, hình ảnh ngời lênnúi bỗng toả sáng lỡi dao gài thắt lng ngời lên núi vừa thu hút, vừa phản quang nhữngtia nắng mặt trời Ta bỗng thấy ngời lao động bình thờng ở Việt Bắc qua cảm hứng thơlãng mạng của Tố Hữu bỗng trở thành trung tâm hội tụ của ánh sáng và là hiện thâncủa ánh sáng cảnh tợng tuyệt đẹp này giờng nh chỉ xuất hiện trong các sử thi dân gian

mà thôi

2 Mùa xuân Việt Bắc.

Bức tranh thiên nhiên trong đoạn thơ không tĩnh mà vận động một cách linhhoạt theo sự biến đổi của thời gian Vừa mới cảnh mùa đông ta đã thấy cảnh xuânsang, sắc hoa chuối rừng tơi đỏ đã đợc thay thế bằng màu trắng hoa mơ:

"Ngày xuân mơ nở trắng rừng

Nhớ ngời đan nón suốt từng sợi giang"

Mùa xuân trạm nhẹ đôi cánh mỏng manh của nó vào những cánh rừng và lậptức những bông hoa mơ phô cánh trắng Hoa mơ trắng đã trở thành sứ điệp của mùaxuân Tố Hữu đã mợn sự thay đổi của sắc hoa để diễn tả sự vận động của thời gian vớisắc trắng trong tinh khiết của rừng mơ Những cánh rừng Việt Bắc có vẻ đẹp huyềndiệu của chốn thiên thai ở đây "ta có thể nhận thấy sự thanh khiết của đất trời, củathiên nhiên hoa cỏ hệt nh khi vũ trụ vừa mới đợc khai sinh Tởng nh trong những cánhrừng mơ hoa trắng này có thể nghe đợ những giao lu bí ẩn trong trời đất Tố Hữu rất

có ấn tợng với những vẻ đẹp này của Việt bắc Nhiều lần ông đã nói đến rừng mơ hoatrắng trong cảnh mùa xuân:

"Ôi sáng xuân nay xuân bốn mốt

Trắng rừng biên giới nở hoa mơ

Bác về yên lặng con chim hót

Thánh thót bờ lau vui ngẩn ngơ"

Dẫu sao cảnh hoa mơ nở ngày xuân trong bài thơ Việt Bắc vẫn có những sắcthái riêng nó đã tạo ra một cái nền rất đỗi mộng mơ để hình ảnh ngời lao động ViệtBắc xuất hiện với một công việc lặng thầm tỉ mỉ " Nhớ ngời đan nón chuốt từng sợigiang": qua hình ảnh chuốt từng sợi giang của ngời lao động có thể nhận thấy sự cẩntrọng tinh tế tài hoa của ngời dân Việt Bắc Bao nhiêu là yêu thơng và trân trọng đợgửi gắm trong hình ảnh này Dờng nh ngời Việt Bắc đã cảm nhận đợ cái gay gắt củamùa hạ sắp đến nên đã chuẩn bị sẵn sàng để đón nhận mùa hè Ngời đan nón dới rừngmơ trong khung cảnh mùa xuân thực sự là hình ảnh đẹp

về một phản ứng dây chuyền chạy dọc từ đầu đến cuối dòng thơ: " Ve kêu gọi hè về" Hè

về làm cho những cánh rừng phách đột ngột chuyển sang sắc vàng tơi tắn Thế mà mới đónhững cánh rừng phách vẫn ngút ngát mầu xanh nhng chỉ cần tiếng ve xôn xao cất lên làcả rừng phách nhất loạt trở hoa vàng Với một chữ đổ đợc xây dựng một cách hữu hiệu,Nhà thơ đã gợi ra sự biến màu mau lẹ đột ngột thiên nhiên của Việt Bắc Tiếng ve đã trởthành một bản hoà tấu trong bản giao hởng kỳ diệu của thiên nhiên Nó đã tạo ra một nềnnhạc để ngời thiếu nữ xuất hiện: "Nhớ cô … một mình" ngời thiếu nữ nh xuất hiện trênmột sân khấu hoa, trên một nền nhạc rừng sống động Động tác hái măng của cô gái đã

đợc cách điệu để trở thành một vũ điệu nhịp nhàng, mềm mại, uyển chuyển Thiên nhiên

đã tô điểm cho con ngời làm cho vẻ đẹp của con ngời thêm lộng lẫy và ngợc lại sự hiệndiện của con ngời càng làm cho thiên nhiên tơi đẹp hơn Thiên nhiên và con ngời đã soichiếu vào nhau tạo nên một vẻ đẹp hữu tình

4 Mùa thu:

Bộ tranh tứ bình về bốn mùa ở thủ đô kháng chiến đã kết thúc bằng cảnh mùa thu,mùa thu đẹp nhất vào những đêm trăng Những đêm trăng gia rừng Việt Bắc có một vẻthơ mộng riêng ở những bản làng mền núi, những đêm trăng cùng với những đêm ântình hò hẹn: "Anh về sáng lại ái ân

Đêm trăng hò hẹn trong ngần tiếng ca"

Bởi vậy khi nhớ về mùa thu Việt Bắc, ngời về xuôi bỗng không nhớ đến những

đêm trăng thu thanh bình: "Rừng thu trăng rọi hoà bình" ánh trăng chiếu qua kẽ lá tạo lênkhung cảnh huyền diệu Lời thơ của Tố Hữu gợi cho ta liên tởng đến đêm trăng thu mơmộng, huyền ảo trong bài thơ Việt Bắc:

"Tiếng suối trong nh tiếng hát xa

Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa"

Vẻ hữu tình của đêm trăng giữa rừng khuya vốn rất phù hợp với cuộc hát giaoduyên bởi vậy Tố Hữu đã khép lại bộ tranh tứ bình bằng tiếng ca ân tình chung thuỷ củangời dân Việt Bắc: "Nhớ ai……chung" lời thơ thật tế nhị, tình tứ qua tiếng hát đó có thểnhận thấy những phản ánh cao đẹp của ngời dân Việt Bắc đặc biệt là những tình cảm ântình chung thuỷ

Bức tranh bốn mùa về cảnh và ngời Việt Bắc đợc tái hiện không phỉ bằng lối tự sựkhách quan mà đợc trng cất qua nỗi nhớ mặn nồng thiết tha của ngời về xuôi đợc khúc xạqua lăng kính của hoài niệm, của niềm thơng nỗi nhớ nên tất cả có một vẻ đẹp ấn tợng

Ta bỗng hiểu vì sao trong mời câu thơ lục bát, Tố Hữu đã dùng tới năm chữ nhớ Mật độ

đậm đặc đó tự thân nó cho thấy những tình cảm thắm thiết của ngời về xuôi đối với ViệtBác

Đoạn thơ bình giảng trên đây hầu nh đã bộc lộ những thế mạnh riêng của Tố Hữu

Đó là giọng thơ tâm tình ngọt ngào thơng mến và giàu tính dân tộc Với những câu thơngọt ngào dịu dàng mang đậm chất hoạ, chất nhạc Tố Hữu đã làm hiện nên những nét

đẹp đặc trng nhất của quê hơng cách mạng trong bốn mùa Chính vì tất cả đều hiện nêntrong nỗi nhớ niềm thơng nên Việt Bắc bỗng trở thành sứ sở của cái đẹp và chất th

1 Nhận xét chung về Hoàng

- Hoàng thuộc loại văn sĩ tri thức Trớc cách mạng trí thức đã đợc xuất hiệntrong tác phẩm của Nam cao nhng với t cách của xã hoọi thuộc địa Phần đôngtrong số họ là những ngời có năng lực, có triển vọng, muốn tự khẳng định mìnhbằng sự nghiệp chân chính, nhng do áp lực của hoàn cảnh, do gánh nặng của đờisống cơm áo nên đã bị vỡ mộng trở thành những con ngời thừa, sống đời thừa

- Nhân vật Hoàng trong đôi mắt lại đợc xây dựng theo một chiều hớng hoàntoàn khác Anh ta điển hình cho loại tri thức trởng giả cũ, một nhân chứng sống củathời đại, một nhà văn kiêm dân chợ đen tài tình, một ngời bạn hay đá bạn, một đạibiểu của giới trí thức trởng giả cũ Trớc cuộc đổi thay vĩ đại của dân tộc nhng lạikhông chịu đổi Anh ta chẳng yêu ai, chẳng làm gì, chỉ tài chửi đổng, nhân vậtHoàng hiện nên một cách chân thực, sinh động qua nhiều trờng đoạn khác nhau.Qua sự xuất hiện, qua sự hồi tởng, trong câu chuyện gặp gỡ với Độ và trong sinhhoạt buổi tối

2 Phân tích

a) Hoàng xuất hiện

Nhân vật Hoàng không xuất hiện ngay từ đầu tác phẩm một cách trực tiếp.Tuy nhiên ta vẫn cứ thấy hiện nên hình bóng của nhân vật với thói quen và tínhcách của một kẻ thuộc hình bóng trí thức trởng giả cũ Độ hỏi thăm đờng đến nhàHoàng và đợc anh tự nhiên cho biết về một con chó dữ Đây là một tình tiết rất đặcsắc có giá trị thông tin về nhân vật chính Sự nhắc nhở của ngời thanh niên khiếncho Độ nhớ đến con chó Tây giống Đức nhà Hoàng thời kỳ trớc CM Vào thời

điểm diễn ra nạn đói khủng khiếp vào thời kỳ diễn ra nạn đói khủng khiếp vàotháng 5 năm 1945 khi hai triệu ngời bị chết đói thì con chó nhà Hoàng mỗi ngàyvẫn đợc xơi vài lạng thịt bò Xem thế cũng đủ biết cuộc sống của Hoàng phong lu

đến độ nào, Hoàng vốn là một tay nhà văn kiêm chợ đen tài tình Anh đã đầu t vàonăm đói và đã trở thành một kẻ giàu sang sung sớng, con chó chết không phải vì

đói mà ăn phải thịt ngời ơn và hít phải nhiều khí Cứ tởng nh tản c về làng quê xa

Hà Nội, Hoàng phải từ bỏ thứ nuôi chó Tây, nhng không ngờ Độ vẫn cứ nghe ngời

ta nói đến con chó Tây dữ tợn nhà Hoàng, có thể nói bức chân dung của Hoàng điliền với hình ảnh chó Tây Cùng với hình ảnh con chó Tây này độc giả lại có cơ hội

để thấm thía một điều Hoàng vẫn là một con ngời cũ, vẫn giữ những lối sống cũ từthời trớc CM

Sau đó Hoàng hiện ra rõ nét với tiếng quát nạt của Hoàng đối với đứa con "Bao giờ nói với con anh Hoàng cũng có giọng dậm doạ buồn cời ấy, một chi tiết t-ởng nh không có gì đặc biệt nhng lại có cá tính hoá sâu sắc Hoàng là một con ngờirất thích ra oai, thích tỏ quyền uy của mình với ngời khác

Chỉ đến lúc này Hoàng mới bắt đầu lộ diện với thân hình mập phì dến mức dịdạng." Anh vừa bớc, vừa bơi hai cánh tay kềnh kệch ra 2 bên Những khối thịt ở dớinách kềnh ra trông tủn mủn nh gắn quá" Hoàng béo tốt đến phát ngấy bởi anh ta có

điều kiện ăn uống tẩm bổ nhng lại chẳng chịu làm gì Gặp lại Độ, Hoàng đã tiếp

đón với điệu bộ của một ngời quen đóng kịch trên sân khấu "anh đứng lại ở bêntrong cổng, đầu hơi ngửa ra đằng sau, hơi chìa bàn tay múp míp về phía Độ, miệng

hé mở, kêu lên những tiếng lầm li trong cổ họng ối giời ơi! Anh! quý hoá quá"tiếng gieo của Hoàng rất nồng nàn nhng những hình ảnh của anh ta thì lại khôngthể hiện điều đó Sự mô thuẫn này đã cho thấy tính cách giả tạo ở Hoàng mà Độthì nhận ra một thay đổi nhỏ trên gơng mặt Hoàng ấy là cái vành móng ngựa trênmép trông nh một cái bàn chải nhỏ Bộ ria mép ấy lại nói lên một điều rất sâu sắc

về Hoàng: Về làng quê Hoàng chẳng chịu làm gì nên anh ta là tỷ phú của thời gian.Anh đã giết thời gian bằngviệc tỉa tót bộ ria mép đặc thị dân này

b) Trong sự hồi tởng: gặp lại Hoàng ở làng quê tản c, trớc thái độ tiếp đón

vồn vã của Hoàng, Độ không khỏi không nhớ lại con ngời của Hoàng trớc đây.Ngày ấy đồng nghiệp của Hoàng có đến thăm, nhiều khi Hoàng có nhà nhng vẫn cứsai ngời ra bảo là đi vắng, Hoàng còn có thói "đá bạn" một cách đột ngột vì đối kịtài năng Khi CM bùng nổ mọi ngời hồ hởi tham gia thì Hoàng lại bộc lộ thái độtức tối hằn học một số bạn văn của Hoàng tham gia viết bài cho các tờ báo giảiphóng thì Hoàng lại khó chịu, anh ta đã ăn tiền của một tay t bản ngời Hoa ra một

tờ báo mạt sát những ngời bạn văn cũ của mình Anh gọi họ là bọn khố rách áo ôm,gặp kỳ mả phát nên tranh thủ ăn uống tẩm bổ mất phần thiên hạ Thái độ ấy củaHoàng khiến cho Độ ngạc nhiên và khinh bỉ vì nó đê tiện quá, qua những hồi t ởngcủa Độ độc giả đã phần nào cảm nhận đợc t cách chẳng lấy gì đợc t cách củaHoàng Bây giờ Độ lại Hoàng ở làng quê tản c, anh cứ tởng đã thay đổi nên đã định

rủ Hoàng đi tham gia công tác kháng chiến

c) Hoàng trong câu truyện và trong sinh hoạt buổi tối

Thật khó có thể nói hết đợc niềm vui sớng của 2 con ngời cũ khi gặp lại nhau

ở 1 làng quê xa Hà Nội Thế nhng trong cuộc trò chuyện giữa 2 ngời, Độ lập tứcnhân ra con ngời Hoàng chẳng hề thay đổi, anh vẫn cứ là con ngời cũ, giữ nguyên

đôi mắt cũ để nhìn đời, nhìn ngời Nhìn ngời dân quê Hoàng thấy họ " Tệ lắm" vừangố, vừa nhặng xị, vừa tham lam, vừa tàn nhẫn, ích kỷ soi mói Anh đã kể cho Độnghe đủ mọi cái xấu, cái ác về nhà quê nào là em chồng đuổi chị dâu ra vờn để sinhcon, soi mói ngời khác đến mức để ý cả việc trên mặt có bao nhiêu là nốt ruồi, ống

quần bên trái có bao nhiêu lỗ thủng, nào là ngời dân quê có thói xét hỏi giấy tờ, lạinhố nhăng viết chữ quốc ngữ sai vần, nhng lại cứ nói chuyện chính trị rối rít cảlên… Hoàng đã trợn mắt bĩu môi dài thờn thợt, mũi nhăn lại nh ngửi thấy mùi xácthối… cái nhìn của Hoàng là một cái nhìn lệch lạc, hời hợt, phiến diện Anh quennhìn đời, nhìn ngời từ một phía nhng lại ở phía tăm tối, tiêu cực Mới từ hình tợng

bề ngoài Hoàng đã vội vã quy kết thành bản chât nên anh không có khả năng nhậnthấy những nguyên cớ đẹp đẽ bên trong của ngời dân quê Đây chính là điểm khácbiệt cơ bản của Hoàng nếu so với Độ, Độ nhìn đời, nhìn ngời một cách toàn diện.Anh thấy cả nhợc điểm và u điểm của ngời dân quê và rất trân trọng u điểm của họ.Không ác cảm nh Hoàng, Độ có một cái nhìn đầy thiện chí nên anh có thể thấuhiểu những động cơ tốt đẹp của ngời dân quê Vì thế mà khi Hoàng cời sặc sụa cờiphát ho, cời gằn thì Độ lại chỉ cời gợng, cời chẳng đợc tơi cho lắm Anh không vàohùa với Hoàng để mạt sát ngời dân quê, Hoàng vẫn cứ nh là con ngời cũ trớc đâythế nào thì bây giờ anh vẫn thế, vẫn ích kỷ, thiếu thiện tâm khi đánh giá con ngời

và đời sống lối sống của anh vẫn chẳng khác xa Trớc Hoang thích nuôi chó tây,

đọc tam quốc trớc khi đi ngủ, ăn uống kiểu cách, sang trọng thì bây giờ dù cách xa

Hà Nội hàng trăm cây số Hoàng vẫn dữ những nếp sống đã trở thành thiêng liêng

đối với anh Độ đã nhận ra điều ấy khi ở lại nhà Hoàng một đêm, nếu Độ hoà mìnhvào công tác kháng chiến coi công tác kháng chiến là công việc của mình thìHoàng lại tự tách mình ra khỏi kháng chiến Suốt ngày anh đóng cổng im ỉm khôngchịu làm gì, kể cả dậy bình dân học vụ, lại còn giao du với đám trí thức cặn bã,chẳng biết gì về nghệ thuật, chỉ tổ tôm là giỏi Hoàng khinh bỉ quần chúng, bi quan

về kháng chiến nhng lại đầy lòng tin vào cụ Hồ Với anh thì cụ Hồ là con ngời xuấtchúng có thể xoay trời chuyển đất Cái nhìn của anh là cái nhìn của một ng ời theochủ nghĩa sùng bái cái nhân

Lạc hậu với thời cuộc, không chịu đổi thay cách nhìn cũ, lối sống cũ và conngời cũ của mình thì đơng nhiên chiều hớng nghệ thuật của Hoàng càng chẳng cógì khác trớc Anh coi ngời dân quê là đối tợng trào phúng và dự định sẽ tiếp tụcdòng văn học trào phúng Hoàng tuyên bố" Nếu khéo viết về thời cuộc bây giờ……biết" Hoàng không sao hiểu đợc một điều rất giản dị mà càng sâu sắc: Lịch sử đãsang trang, ngời dân quê đã trở thành chủ nhân chân chính của đất nớc Với bảnchất yêu nớc và CM, họ là những ngời của thời đại, và nhân vật trong tâm của nềnvăn học mới Có thể bề ngoài họ còn những điềm ấu trĩ, lạc hậu nhng họ vẫn lànguồn chiều hớng mới cho văn nghệ bởi họ vẫn còn nhiều điều kỳ lạ và bí mật nh

Độ nhận xét

- Với nhân vật Hoàng Nam Cao đá gián tiếp đề xuất một nội dung tuyênngôn: Trong những đổi thay vĩ đại của dân tộc, ngời văn nghệ sĩ yêu nớc, quan tâmthay đổi con ngời cũ, thay đổi đôi mắt cũ, lối sỗng cũ để chân thành hoà mình vàokháng chiến đó là cảm hứng đợc khơi nguồn từ cuộc sống CM và kháng chiến sôi

động hào hùng từ những ngời dân quê áo vải chân đất đang hăng hái tham giakháng chiến

Nhân vật Hoàng đã bộc lộ biệt tài của Nam Cao trong nghệ thuật xây dựngnhân vật cho dù Hoàng thuộc loại nhân vật t tởng, nhân vật - vấn đề nhng dới ngòibút kỳ tài của Nam Cao, Hoàng hiện nên vô cùng chân thật, sống động với t cách làmột nhân vật điển hình, một ngời lạ nhng quen biết Nhân vật độc đáo khác ngời từngoại hình, trang phục, điệu bộ, thói quen, ngôn ngữ, tâm lý, tính cách Ngời đọc

cứ cảm giác đã gặp Hoàng ở đâu đó trong đời Mỗi khi nhớ về tác phẩm đôi mắt takhông thể nào quên nhân vật với tất cả những đặc điểm riêng biệt độc đáo ở trên,

kể cả sự sắc sảo đến mức ác khẩu của anh khi mạt sát ngời dân quê, nhất là lời chửiyêu tào tháo đầy thán phục cuối tác phẩm ở Hoàng: " Tài thật! Tài đến thế là cùng!Tiên s ông tào tháo" Câu nói này của Hoàng cũng chẳng kém gì câu nói của cụ cốHồng trong Số đỏ " Biết rồi! Khổ lắm nói mãi! " nhân vật HOàng đã góp phần quantrọng

đau thơng căm thù vùng dậy chiến đấu và chiến thắng, một trong những nội dungnổi bật ấy đã đợc thể hiện một cách sáng tỏ trong đoạn thơ với một áng thơ ca sôinổi dản dị giàu nhạc điệu Ngyễn Đình Thi đã biểu lộ niềm hân hoan phấn khởi của

ông trớc mùa thu mới của đất nớc, niềm tự hào đợc làm chủ đất nớc tơi đẹp cùngvới những suy tởng sâu sắc của ông về truyền thống bất khuất của dân tộc từ hàngngàn đời nay

1 Tâm trạng hân hoan tự hào về đất nớc tơi đẹp giàu truyền thống

Khó có thể nói hết đợc niền phấn khởi tự hào của con ngời Việt Nam,Nguyễn Đình Thi cũng đã sống trong tâm trạng ấy khi đứng trớc mùa thu mới của

đất nớc Để làm nổi bật tâm trạng hân hoan phấn khởi này, những hình tợng về màuthu buồn trong quá khứ giữa lòng TP Hà Nội Từ một không gian hun hút giữa đ-ờng phố, không gian thơ bay ra với trời xanh núi rừng, dòng sông, những cánh

đồng bát ngát và những ngả đờng Đây chính là một cơ sở để nhà thơ nhấn mạnh: "Mùa thu… rồi" Câu thơ này đóng vai trò một cái bản lề khép mở 2 miền khônggian và 2 dòng cảm xúc tâm trạng mùa thu cũ và mùa thu mới, tâm trạng bângkhuâng buồn nhớ: Giữa ngày thu đã xa và sáng thu nay có cả một kháng chiến

đáng kể về thời gian và không gian Với cuộc CM tháng 8 vĩ đại, với thuận lợi củacuộc kháng chiến chống Pháp, lịch sử phát triển đã bớc sang một trang mới Conngời từ địa vị nô lệ đã trở thành chủ nghĩa chân chính của đất nớc, nói sao cho xiếtniềm hạnh phúc kỳ diệu ấy Chính vì vậy mà Nguyễn Đình Thi đã trực tiếp thổ lộcảm xúc của mình hình nh vẫn cha đủ Có lẽ vì thế nên nhà thơ đã gán tâm trạngcủa mình cho thế giới thiên nhiên, mợn thiên nhiên giãi bày niềm hứng khởi vôbiên của mình, những câu thơ những hình ảnh nh đang reo lên hát lên một niềmhạnh phúc vô tận Điều thú vị là khi viết về mùa thu mới của đất n ớc, Nguyễn

Đình Thi đã mạnh dạn khớc từ những khuôn sáo ớc lệ của thơ cũ nh sen tàn, cúc

nở, lá ngô đồng rụng… mà đa vào trong thơ những hình ảnh trong thơ những hình

ảnh quen thuộc gần gũi của mùa thu Việt Bắc vốn rất lạ lẫm với ngời đọc đơngthời Đó là cảnh núi đồi trùng điệp, rừng tre phấp phới, gió thổi dạt dào bầu trờitrong xanh, không gian mùa thu đợc miêu tả nhiều bình độ với tất cả sự trong lànhtinh khiết mới mẻ hệt nh lần đầu tiên mới đợc sinh ra Vẳng lên trong không gian,mùa thu không phải là tiếng thu âm trầm với rất nhiều ngậm ngùi trong thơ thulãng mạng (Tiếng lòng thổn thức của ngời cô phụ, tiếng lá vàng khô sào xạc dới gótnai vàng) mà là những âm thanh ngân nga rộng ràng náo nức " Trong biếc nói cờithiết tha" nhà thơ nhân hoá đã đợc sử dụng một cách triệt để ở đây, đã tạo hồn chothiên nhiên đem đến cho nó một sự sống Thiên nhiên ấy cũng đang reo vui trongmột niềm hạnh phúc vô bờ sự chuyển biến tâm trạng của nhà thơ đã hoà quyệncùng với sự đổi thay của Tổ quốc Điều ấy chỉ có đợc khi nhà thơ gắn bó mật thiếtvới Tổ quốc yêu thơng

- Niềm vui đã chắp cánh cho tâm hồn thi sĩ bay bổng, niềm hân hoan trớcmùa thu mới đã chuyển sang niềm tự hào của cả cộng đồng đợc làm chủ non sông

đất nớc giàu đẹp: " Trời xanh… phù sa" Cảm xúc từ chỗ mang tính cá nhân đãchuyển sang những cảm xúc có tính cộng đồng Cái tôi của nhà thơ đã hoà làm mộtvới cái ta chung của dân tộc vì thế cách xng hô cũng thay đổi từ" Tôi" sang "Chúng ta" niềm tự hào, tâm trạng sảng khoái của Nguyễn Đình Thi cũng là cảm

xúc chung của cả dân tộc lúc bấy giờ Đoạn thơ gợi cho ta cảm giác về một đoạnnhạc có giai điệu phóng túng bay bổng Bằng việc phối hợp một cách linh hoạt cácthanh trắc và thanh bằng trong đoạn thơ, nhà thơ đã tạo nên một âm hởng sôi nổidồn dập với tiết tấu rộn ràng Những thanh bằng mênh mông lan toả ( Ta, xa…) đãtạo ra một cái nền khoáng đạt cho những thanh trắc ở cuối dòng thơ ( phấp phới,thơm ngát, bát ngát) bay bổng Trong vô số những hình ảnh tơi đẹp của Tổ quốc

nh trời xanh, núi rừng… Nguyễn Đình Thi đặc biệt chú ý đến bầu trời Cảm giácbay bổng tự do, ấn tợng về sự bao la phóng khoáng đã đợc gợi ra rất nhiều từ hình

ảnh này Không ít lần nhà thơ nhắc đến hình ảnh bầu trời Khi đất nớc chìm đắmtrong đau thơng tan tóc dới ách chiến đóng của quân thù, nhà thơ cũng nói đếnhình ảnh bầu trời " Dây… chiều" khi bộc lộ niềm khao khát về một Tổ quốc hoàbình, hạnh phúc nhà thơ lại nói đến cảnh bầu trời rợp cánh chim câu: " Trời đầychim và đất đầy hoa" riêng ở những câu thơ này, bầu trời xanh lại gợi lên niềm tựhào của con ngời đợc làm chủ giang sơn gấm vóc tơi đẹp của cả cộng đồng trong

kỷ niệm độc lập tự do Với bớc ngoặt lịch sử vĩ đại đợc mở ra từ cuộc CM tháng 8,với chiến thắng Điện Biên chấn động địa cầu, đất nớc thuộc quyền sở hữu của toàndân, cả trời xanh, núi rừng, đồng ruộng, ngả đờng, dòng sông đều thuộc về chúng

ta Đất nớc không thuộc quyền sở hữu của một đế vơng, không chịu sự cai trị củabọn thực dân cớp nớc Từ địa vị nô lệ ngời dân đã trở thành chủ nhân chân chínhcủa đất nớc, không hiểu đợc điều ấy thì sẽ không cảm nhận đợc niềm vui màNguyễn Đình Thi thổ lộ trong đoạn thơ, không thể thấy đợc vì sao tác giả lại cứnhấn đi, nhấn lại điệp khúc " Của chúng ta" một cách sảng khoái đến thế Trongtâm trạng ấy thi nhân thấy đất nớc hiện nên trong chỉ mênh mông rộng lớn mà cònrất giầu tiềm lực Tiềm lực ấy nằm trong những tài nguyên thiên nhiên quý báu củanúi rừng, ở những cánh đồng phì nhiêu mang hơng vị ngọt ngào của sự sống vàhoài vọng, ở những dòng sông đỏ lặng phù sa đất nớc đang hân hoan chào đónnhững chủ nghĩa chân chính của mình, khai thác và phát huy những nội lực vô biên

đó Cảm xúc của Nguyễn Đình Thi ở đây có sự gặp gỡ tâm trạng của Tố Hữu trongbài thơ: " Hoan hô chiến sĩ Điện Biên

Của ta trời đất đêm ngày Núi kia đồi nọ sông này của ta"

2/ Niềm tự hào về truyền thống của dân tộc

Nguyễn Đình Thi không chỉ cảm nhận đất nớc trong các chiều không gian

mà còn bộc lộ những suy t chiêm nghiệm của mình về đất nớc trong chiều dài thờigian lich sử Từ những cảm xúc sôi nổi lời thơ bổng lắng vào những suy t chiêmnghiệm: " Nớc chúng ta … nói về" ( 4 câu) 3 chữ " Nớc chúng ta" tách ra tạo thànhmột câu thơ độc lập tạo nên một biến tấu về nhịp điệu và âm hởng: Nhạc thơ đangphơi phới bay bổng với những âm vực cao, sáng, lan toả bỗng dồn tụ kết tinh âm h-ởng trở lên trầm lắng bâng khuâng, ta có cảm giác hai câu thơ " Nớc chúng ta …khuất" là một định nghĩa cô đọng hàm xúc về đất nớc của thi nhân Trải qua trờng

kỳ lịch sử dựng và giữ nớc, dân tộc ta cha bao giờ chịu cúi đầu khuất phục trớc bất

kỳ một thế lực ngoại xâm nào Trong câu thơ của Nguyễn Đình Thi đã ẩn chứamột niềm tự hào thầm nặng Khi đất nớc phải đơng đầu với những thử thách nguynan khi vận mệnh dân tộc bị đe doạ, ngời ta thờng nảy sinh xu hớng tổng hợp kháiquát lịch sử dân tộc dễ tìm ở đó một điểm tựa cho sức mạnh Nguyễn Đình Thicũng đã tổng duyệt lại toàn bộ lịch sử dân tộc và có nhận thức sâu sắc hơn vềtruyền thống anh hùng bất khuất của cả cộng đồng Với truyền thống anh hùng bấtkhuất ấy đất nớc Việt Nam mới có thể trụ vững đợc qua những giông bão của thời

đại

Truyền thống này vẫn mãi mãi trờng tồn, Nguyễn Đình Thi đã khẳng định

sự trờng tồn tĩnh hằng của truyền thống, của linh hồn dân tộc qua một hiện tợng âmthanh " Đêm … về" các nhà thơ thời trung đại thờng hay nói đến khái niệm hồn n-

ớc ý nghĩa cụ thể của khái niệm đã bị bào mòn và trở nên siêu hình trìu tợng nhngtrong những câu thơ này, tác giả lại đem đến cho ta một cảm xúc hoàn toàn mới:Tiếng đât… không có gì quen thuộc bình dị hơn đất mà không có gì kỳ diệu thiêngliêng hơn đất đất đai vẫn cứ tòn tại qua nhiều biến động, những thăng trầm của lịch

sử Còn tiéng đất lại là một hình tợng âm thanh với từ láy "rì rầm" hình tợng thơ trở

lên sống động và kỉ niệm linh hồn dân tộc không còn vô hình trìu tợng nữa Dờng

nh tác giả muốn nói với mọi ngời một điều so sánh rằng: Hãy lắng nghe bằng cảtâm hồn mình, bạn sẽ thấy hồn thiêng nông núi vẫn âm thầm cất lên tiếng nói tấtnhiên ngời ta chỉ có thể nghe thấu tiếng vọng đó khi thực sự gắn bó với tổ quốc vàcảm nhận đợc sự thiêng liêng của mảnh đất cha ông Câu thơ đã gợi lên một khôngkhí thiêng liêng vì đã khơi trúng mạch ngầm truyền thống tinh thần từ ngàn đời củadân tộc Sức mạnh cuốn hút của câu thơ Nguyễn Đình Thi đúng là ở chỗ đã tìm đ-

ợc một phơng thức biểu hiện gợi cảm giữa truyền thống và hiện tại, về sự tiếp xúcgiữa truyền thống và hiện tại để nhận ra sự trờng tồn của sự sống dân tộc

Kết luận:

Đoạn thơ trên đây mang những đặc điểm khá nổi bật của bài thơ "Đất nớc"

Đó là sự kết hợp hài hoà giữa chất chữ tình và chất chính luận, giữa cảm xúc và suy

t chiêm nghiệm Chính vì lẽ đó mà hình tợng thơ ở đây vừa bay bổng sảng khoái,vừa sâu lắng có khả năng gây ấn tợng mạnh với ngời đọc Từ đây, chúng ta khôngchỉ nhận ra sự đẹp giàu của quê hơng đất nớc mà còn tự hào về truyền thống anhdũng bất khuất từ hàng ngàn đời của dân tộc đây cũng chính là giá trị đặc sắc củabài thơ "Đất nớc"

Đề bài: 8

Bình giảng đoạn đầu của bài thơ "Bên kia sông Đuống"

" Em ơi buồn làm chi

đã viết:

" Em ơi buồn làm chi

… Sao xót xa nh rụng bàn tay"

Có thể nói trong đoạn thơ này những tình điệu cảm xúc cơ bản của tác phẩm

"Bên kia sông đuống" đã đợc thể hiện một cách xúc động đó là niềm thơng nhớ thơmộng thủa thanh bình, nỗi đau thơng xót xã trớc cảnh quê hơng bị dày xéo lụi tàn,

bị huỷ diệt dới ách chiến đóng của bọn ngoại xâm

Nội dung:

Khi nói về sự đầu thai của một tứ thơ, ngơi ta thờng đặc biệt quan tâm đếnvai trò của tình cảm, cảm xúc Tố Hữu đã từng nói: thơ chỉ tràn lên khi ng ời ta cảmxúc thật đầy điều đó tỏ ra rất phù hợp với Hoàng Cầm khi nhà thơ viết tác phẩm

"Bên kia sông đuống" Thi sĩ đã viết bài thơ vào một đêm giữa tháng 4 - 1948, ôngtrực tiếp nghe tin kẻ thù đánh phá ở bờ Nam Sông Đuống Lúc đó bao tình cảm nhớthơng, tiếc nuối, xót xa, căm giận đã trào dâng trong tâm linh tác giả Đột nhiên

vẳng lên bên tai nhà thơ một giọng hát, than thở, ru em, một giọng nữ cao trongtrẻo trên trời xanh rót xuống nghe rõ mồn một nhng cũng lại thoảng tới từ một thờithơ dại:

"Em… phẳng lì"

Hồi ức của Nguyễn Văn thì sự ra đời của 3 dòng thơ mở đầu tởng nằm ngoàichủ thể sáng tạo nhng thực chất lại là kết quả tất yếu của cảm xúc khi đã đạt độchín Tình yêu và nỗi đau trong Hoàng Cầm đã ở độ tột đỉnh và nó trở thành độnglực để nhà thơ viết lên những dòng thơ có sức mạnh truyền cảm kỳ lạ Lời thơ ccủaHoàng Cầm mang một vẻ trầm buồn dịu dàng cùng với một niềm xót xa tiếc nhớ

âm thầm Tiếng gọi " Em ơi" là tiếng vọng bật lên từ sâu thẳm tâm linh tác giả vừa

ai oán vừa vỗ về an ủi trong khi tình yêu thi nhân rớm máu "Em" ở đây không hẳn

là một con ngời cụ thể nào, mà chỉ là một thủ pháp trữ tình, một mặt đợc h cấu tởngtợng để nhà thơ có thể đối thoại, tâm tình sẻ chia những cảm xúc sâu kín của mìnhmột cách tự nhiên Thủ pháp trữ tình này khá quen thuộc trong thơ Mỗi khi cảmxúc đột ngột trào đâng, các thi nhân thờng thốt lên tiếng gọi "Em" Sau tiếng gọi

"Em" dịu dàng ấy, sau lời thơ ru vỗ về an ủi đã hiện lên linh hồn của quê hơng vớidòng sông Đuống hiền hoà thơ mộng ta có thể xem đoạn thơ mở đầu này cũng nhtoàn bộ tác phẩm "Bên kia sông đuống" là một cuộc hành hơng bằng tâm linh vềvới ngày xa thnah bình êm dịu, về với một sứ sở đẹp và thơ của một thời cổ tích kỳdiệu, trong thế giới ấy con sông Đuồng hiền hoà đã trở thành hình ảnh trung tâm tụhội tất cả những gì đẹp đẽ nhất êm đềm nhất, dịu ngọt nhất của vùng quê Cũng

đúng thôi bởi dòng sông Đuống đã mang cho nó một phần linh hồn của mảnh đấtnày Sông Đuống thuỷ chung gắn bó qua những thăng trầm của lịch sử với nhữngbiến động, những buồn vui của thời đại Sông Đuống êm trôi nh một giấc mộnglành gợi lên vẻ thanh bình của vùng quê yên ả Với hai chữ " ngày xa" Con sông

Đuống hầu nh đã biến thành dòng sông cổ tích với tất cả sự kỳ diệu thiêng liêng

Với Hoàng Cầm thì đó là con sông của kỉ niệm tuổi thơ với những nagỳ đợcnô đùa trên bãi sông cát trắng và đợc ngụp nặn trong nớc mát của dòng sông Sông

Đuống cũng gắn bó với những kỳ vọng lãng mạng thời trai trẻ, với những kỉ niệmtình yêu đi suốt cuộc đời của một con ngời Dòng sông quê hơng ấy đã trở thànhdòng sông trong tâm tởng luôn luôn thao thức trong tình yêu của thi nhân

Sông Đuống còn là dòng sông của lịch sử Nó vẫn "trôi đi" nh đã từng chảyqua hàng nghìn năm lịch sử và văn hoá để đến với thực tại kháng chiến bây giờ:

"Sông Đuống trôi đi

………

Nằm nghiêng nghiêng trong kháng chiến trờng kỳ"

Trong dòng cảm xúc trữ tình của nhà thơ, sông Đuống là dòng sông của thi

ca với vẻ đẹp lung linh ngời sáng khi gắn với sải đất này "mấy trăm năm bình yên"dòng sông yêu thơng đã gợi lên "lấp lánh" giống nh một dòng ánh sáng Với 2 chữ

" lấp lánh" thi nhân đã gợi ra những liên tởng về buổi bình minh trên sông Sông

Đuống không chỉ " lấp lánh" nh mặt trời mà còn lấp lánh với bao kỉ niệm, baohuyền thoại của một sứ sở vốn là cái nôi văn hoá của đất nớc ngàn năm Trong baonhiêu vẻ đẹp của con sông quê hơng nhà thơ đặc biệt chú ý đến dáng nằm nghiêngnghiêng rất mực trữ tình của nó theo trình độ địa lý, sông Đuống nằm vắt chéo quamiền quê chảy từ cao xuống thấp Với hai chữ nghiêng nghiêng rất tài hoa này,Hoàng Cầm đã đem đến cho con sông quê một linh hồn và một sự sống riêng Thinhân đã khiến cho ngời đọc có cảm giác dòng sông của vùng quê Kinh Bắc có một

vẻ đẹp kiều diễm duyên dáng theo quan điểm thẩm mỹ á đông Trong một thời bìnhyên, sông Đuống e lệ nép mình bên bãi mía, bờ dâu tạo nên một cái duyên riêngcho vùng quê Kinh Bắc Khi non sông có giặc, sông Đuống nh cũng đã cố sứcnghiêng mình để trở che hứng đỡ mọi khổ đau, bom đạn, chiến tranh cho ngời dânKinh Bắc

Dòng sông Đuống đã làm nên một không gian đặc biệt cho bài thơ củaHoàng Cầm, nó cũng trở nên tuyệt vời mộng ảo vì dòng sông nằm trong mộtkhoảng không gian trù phú màu mỡ đợc tạo nên bởi những dải phù sa: "Xanhxanh…biếc" Nếu lời thơ chỉ nói đến bãi mía bờ dâu, ngô, khoai một cách trịu trần

thì những hình ảnh đợc nói đến sẽ trở nên bất động vô hồn Thế nhng chỉ cần thêmvào những tính từ chỉ màu sắc "xanh" biêng biếc rất giàu tính tạo hình và biểu cảmnhà thơ đã vẽ ra một bức tranh thiên nhiên mợt mà, biếc xanh, giàu sức sống Từmàu xanh mợt mà đó ta có thể cảm nhận đợc vị ngọt ngào của đất đai, của khoaingô Không những thế từ "lấp lánh, biếng biếc, xanh" còn gợi nên trong ta âm hởng

du dơng của một khúc nhạc tình quê

Niềm thơng nỗi nhớ tha thiết của Hoàng Cầm đã chuyển sang một cung bậctình cảm khác đó là niềm xót xa uất hận: " Đứng bên này…….tay" hai câu thơ đợcviết dới dạng câu hỏi tu từ Nó không chỉ tạo lên sự hồ ghi mà trái lại có giá trịnhấn mạnh tô đậm niềm tiếc hận xót xa của thi nhân trớc cảnh quê hơng bị tàn phá,

bị huỷ diệt Điều đặc sắc là niềm tiếc hận, đớn đau đó đã đợc vật chất hoá bằng mộthình ảnh so sánh rất táo bạo, bất ngờ: " Xót xa nh rụng bàn tay" Nhiều nhà thơ đãnói về nỗi đau nhng hình nh cha có nhà thơ nào lại viết đợc câu thơ thấm thía vàxúc động đến thế về nỗi đau nh Hoàng Cầm Bàn tay là một bộ phận cơ thể "xót xa

nh rụng bàn tay" là nỗi đau mất đi một phần cơ thể phải yêu quê hơng với tình yêumáu thịt, coi quê hơng là phần quan trọng của đời mình thì ngời ta mới thấy đau

đớn nh mất đi một phần cơ thể Với cách viết nh vậy nỗi đau tinh thần vốn trìu ợng đã trở thành nỗi đau thể xác Chính vì thế mà câu thơ có một khả năng truyềncảm rất lớn, niềm đau xót của thi nhân không phải bột phát ,bất ngờ mà là kết quảtất yếu của một quá trình cảm xúc từ buồn thơng đến nhớ tiếc, xót xa và cuối cùng

t-là đau đớn Nỗi đau đã đạt đến độ chín nên thi sĩ mới có cảm tởng: "Xót xa nh rụngbàn tay"

Kết luận:

Từ một đoạn thơ ngắn mà muốn thấy đợc sự phong phú đa dạng của một phongcách thơ ca thì cũng chẳng khác nào đòi hỏi muốn thấy đại dơng từ trong một giọt nớcnhỏ bé Tuy vậy từ những vần thơ này phần nào ta cũng có thể thấy đợc tình yêu quêhơng xót xa sâu lắng thiết tha của Hoàng Cầm Thấy đợc chất hào hoa Kinh Bắc ánhlên trong mỗi vần thơ của ông ở đó có sự hoà trộn giữa tình yêu và nỗi đau, cảm xúcnhớ thơng, tiếc nuối xét cho cùng thì đó cũng là những biểu hiện khác nhau của mộttình yêu quê hơng trong bối cảnh đất nớc có chiến tranh

nh những cô Tấm trong câu chuyện cổ tích Hoàng Cầm đã viết bài thơ "Bên kiasông đuống" trong một tình yêu vô bờ và trong nỗi đau vô tận trớc cảnh quê hơng

bị quân thù tàn phá Bài thơ không chỉ bộc lộ tình yêu quê hơng nồng nàn của tácgiả mà còn cho thấy những rung cảm tinh tế tài hoa về vẻ đẹp của quê hơng của thinhân Trong bao nhiêu nỗi nhớ của nhà thơ về vùng đất "Bên kia sông đuống" cónỗi nhớ về các cô gái dịu dàng xinh đẹp

" Ai… nắng"

Nội dung:

Trong sắc màu cổ tích của một miền quê " Mấy trăm năm… yên" với nhữnghội hè đình đám tng bừng " Trên núi Thiên Thai - trong chùa Bút Tháp - giữa huyệnLang Tài " hình ảnh các cô thôn nữ càng trở nên lung linh kỳ diệu Nhớ về quê h-

ơng Hoàng Cầm đã thầm thì tự nhủ lòng mình: " Ai về bên kia sông Đuống….Từng khuân mặt búp sen" rõ ràng câu thơ không có tính chất hớng ngoại mà mangtính chất hớng nội Nó có tác dụng khơi sâu những hoài niệm, những hồi ức củaHoàng Câm Ta tởng nh thi nhân đang lật dở những ký ức tơi đẹp của mình về quêhơng và bâng khuâng nhớ đến những cô gái xinh tơi của miền quê Kinh Bắc Đại từphiếm chỉ " Ai" quen thuộc trong các lời hát dân ca đợc sử dụng trong đoạn thơ đãgóp phần nhân lên tâm trạng xao xuyến bồi hồi thơng nhớ của tác giả khi ngỡngvọng về vẻ đẹp của làng quê yêu dấu Với nhà thơ, các cô gái Kinh Bắc đúng lànhững bông hoa rực rỡ tơi đẹp của quê hơng, vẻ đẹp của các cô không có cái kiêu

xa đài các của các thiếu nữ thị thành mà mang vẻ đẹp chân quê với tất cả sự mộcmạc thuần khiết Sinh ra và lớn lên gắn bó cuộc đời mình với đất nớc của làng quê "Hai sơng một nắng" cách xa cái phồn hoa, phù phếm của cuộc sống thị thành ngờithiếu nữ Kinh Bắc có vẻ đẹp của những bông hoa sen ngát hơng nơi đồng nội Nhớ

về họ nhà thơ nhớ đến khuôn mặt búp sen thon thả, hồng tơi khỏe mạnh của họ Sosánh gơng mặt thiếu nữ với búp sen thanh quý Hoàng Cầm đã diễn tả một cách cô

đọng hàm súc Vẻ đẹp tuyệt vời của ngời thiếu nữ quê hơng ở đó có sự kết hợp hàihoà giữa vẻ đẹp ngoại hình và vẻ đẹp tâm hồn Thiếu đi cái đẹp bên trong thì có lẽgơng mặt búp sen kia sẽ mất đi sự quyến rũ mê hồn vốn có Từ câu thơ rất giầu tínhtạo hình của Hoàng Cầm ta cứ bâng khuâng nhớ đến những cô gái chít khăn mỏquạ của vùng quê Kinh Bắc xa xa, vẻ đep đoan trang phúc hậu của các cô gái nhtoả ra một làn hơng dịu dàng của đồng nội

Nhớ về họ làm sao có thể quên đợc nụ cời xinh đẹp đáng yêu đã để thơng, đểnhớ cho biết bao ngời: " Những …… nắng" Đọc bài thơ "Bên kia sông Đuống" củaHoàng Cầm ta dễ dàng nhận ra một điều: Nụ cời dễ thơng của cô gái Kinh Bắc cứ

ẩn hiện trong suốt chiều dài của tác phẩm Có khi nụ cời đó đợc gợi ra một cách kín

đáo qua hình ảnh những cô nàng môi cắn chỉ quyết trầu Có lúc rạng rỡ trong ngàyhội non sông với những ngời thiếu nữ " Mặc yếm thắm lụa hồng" và nụ cời " Mê xuân xanh" Hình ảnh cô hàng xén răng đen của vùng quê Kinh Bắc gợi cho ta

…

nhớ đến những cô gái " Răng đen nhng nhức hạt xa" trong cao giao, những cô nàng

" Răng đen nhánh, mắt đa tình" trong bức tranh quê của nữ sĩ Anh Thơ hay cô hàngxén tảo tần đôn hậu cả một đời chỉ biết hy sinh cho ngời thân yêu và coi hạnh phúc

lớn nhất của cuộc đời mình là đợc hy sinh cho những ngời ruột thịt mà Thạch Lam

đã từng nhắc đến trong một áng văn xuôi của ông Ta cũng đã gặp những vần thơ

đặc sắc viết về nụ cời Có nụ cời thoảng hơng với một nét duyên thầm e ấp: "Miệng cời nh thể hoa ngâu

Cái khăn đội đầu nh thể hoa sen"

Có nụ cời kín đáo của ngời thiếu nữ trong thơ của Đoàn Văn Cừ " Cô yếmthắm che môi cời lặng lẽ" và đặc biệt là nụ cời của ngời mẹ của thơ của Lu TrọngL: " Nét cời đen nhánh sau tay áo" nụ cời thiếu nữ trong thơ Hoàng Cầm vừa mangnét đẹp của những ngời phụ nữ truyền thống vừa có cái tơi tắn, đáng yêu riêng.Cũng chẳng phải ngẫu nhiên mà thi nhân liên tởng nụ cời của cô hàng xén với "mùa thu toả nắng" Nắng mùa thu là thứ nắng dịu dàng trong sáng Khi so sánh nụcời thiếu nữ với nắng mùa thu Hoàng Cầm đã khắc sâu trong ta vẻ dịu dàng dễ th-

ơng và cũng rất mực rạng rỡ của các cô gái Kinh Bắc Qua nụ cời tơi tắn dịu dàngtrẻ trung này, ta có thể nhận ra vẻ đẹp tâm hồn của họ với tất cả sự đôn hậu, trongsáng Chính vẻ đẹp nội tâm đó đã làm nên sức quyến rũ mê hồn của nụ cời thiếunữ

đẹp này đã làm nên cái phần nung ninh nhất của Kinh Bắc thủa thanh bình Vẻ đẹpcủa họ có sự kết hợp hài hoà giữa vẻ đẹp truyền thống của ngời phụ nữ Việt Nam

và những nét đẹp riêng của những con ngời gắn bó cuộc đời mình với vùng đất

"Bên kia sông Đuống"

1 Kinh Bắc ngày xa:

+ Hơng lúa nếp dẫn … ấm no, đủ đầy của ngời dân Kinh Bắc

+ Tranh đông hồ: cho văn hoá tinh thần, niềm tự hào của ngời dân Kinh Bắc

- đó là đặc sản văn hoá tinh thần Tranh Đông Hồ mang nhiều nét riêng biệt độc

đáo, thực hiện những kỳ vọng đủ đầy và hạnh phúc của con ngời Việt Nam Nó cònghi nhận những nét độc đáo trong phong tục tập quán, trong những sinh hoạt hàngngày của ngời dân

Chỉ bằng hai câu thơ Hoàng Cầm khái quát đợc bản chất từ đề tại, màu sắc,

đờng nét, chất liệu và hồn dân gian của tranh làng hồ - am hiểu quê hơng Từnhững câu thơ cho ta thấy sống động những bức tranh làng hồ: đánh ghen, hứngdừa…thể hiện nét giàu đẹp của Kinh Bắc thủa thanh bình

2 Kinh Bắc bây giờ

Tơng chiếu với những hồi tởng về Kinh Bắc ngày xa thanh bình tơi đẹp hạnhphúc là Kinh Bắc bây giờ trong khói lửa chiến tranh ngút trời Sức mạnh huỷ diệtcủa chiến tranh đợc hình tợng qua ngọn lửa hung tàn Biện pháp đảo ngữ gợi lên sựbỏng rát của chiến tranh

Cùng với hình ảnh ngọn lửa hung tàn là "ruộng ta khi…hoàng" đối lập với

"xanh xanh…biếc"giờ chỉ là một đống đổ nát Những câu thơ đột ngột rút ngắngiống nh tiếng nấc nghẹn ngào, đau xót

Lũ giặc hiện lên nh lũ chó dại "Cghó ngộ một đàn lỡi dài lê sắc máu…hoang" nhà thơ gợi ra sự man rợ mất hết tính ngời của lũ giặc kẻ thù đi tới đầu mầngiống hầu nh bị huỷ diệt tới đó

Cái hay đợc dồn tụ ở câu thơ: "mẹ…đâu"

Sự tan nát chia lìa của ngời dân Kinh Bắc ở đây có sự nhập nhoà giữa cái ảo

và cái thực dẫn đến cảnh tợng này không còn trọn vẹn nữa

Nhà thơ đã tố cáo tội ác của kẻ thù từ góc nhìn văn hoá, kẻ thù đâu chỉ huỷdiệt làng quê mà còn tiêu diệt cả văn hoá t tởng làng quê xứ sở

Câu hỏi ngậm ngùi xót xa "Bây giờ…về đâu" không chỉ là lời thở than tiếcnuối mà đó là sự xót xa về sự chia lìa của ngời dân Kinh Bắc

này khi ông đợc tin quân thù tàn phá quê hơng Tình yêu quê hơng kết hợp với nỗi

đau, niềm tiếc nuối, lòng hận thủ quân giặc đã trào dâng trong tâm linh tác giả và

đã đợc giải toả bằng bài thơ "Bên kia sông Đuống" Tác phẩn có đoạn viết "Bên kiasông Đuống …… đông" trong những vần thơ này nhà thơ đã miêu tả một cách cảm

động nỗi đau thơng vô bờ bến của quê hơng dới ách chiếm đóng của quân thù hungbạo

Nội dung:

1/ Hình ảnh ngời mẹ Kinh Bắc:

Chiến tranh đi liền với những tang tóc đau thơng Đó là một thực tế khôngthể phủ nhận, ngỡng vọng về làng quê trong thời điểm ngọn lửa chiến tranh hungtàn ngùn ngụt bốc lên, Hoàng Cầm thấy một nỗi đau đớn uất hận Khi quê hơng bịtàn phá hủy diệt thì những ngời dân Kinh Bắc cũng phải chịu bao nỗi bất hạnh Nỗi

đau thơng của con ngời đã đợc tổng hợp một cách tập trung qua nỗi đau của ngờimẹ: "Bên kia sông Đuống … ơng sớm ( 5 câu) " Bốn chữ "Bên kia sông Đuống" s

đã đợc tách ra làm thành một dòng thơ độc lập tạo nên một miền không gian thiêngliêng trong tâm tởng của Hoàng Cầm Giờ đây miền không gian ấy không quằnquoaị dới gót sắt của bọn xâm lợc Ngời phải gánh chịu mọi đau thơng của làngquê trong chiến tranh chính là bà mẹ Nói đến mẹ là nói đến cuội nguồn, nói đếnphần thiêng liêng nhất của linh hồn quê hơng Nói về nỗi đau của ngời mẹ KinhBắc, Hoàng Cầm cũng đã chạm đến nỗi đau khôn cùng của làng quê yêu dấu Chấtchứa trong mỗi dòng thơ là cảm xúc gia riết buôn đau của tác giả, là nỗi xúc độngvô bờ bến trớc nỗi vất vả của ngời mẹ suốt một đời lặn lội nắng sơng, hy sinh tất cảcho ngời thân yêu của mình và xem hạnh phúc lớn lao nhất của đời mình là đợc hysinh Hình ảnh bà mẹ trong câu thơ của Hoàng Cầm khiến cho ta liên tởng đến vócdáng hao gầy của bà mẹ Việt Nam đã từng bơn trải, vật lộn với bao gian nan khónhọc để nuôi chồng, nuôi con mà ca dao xa đã từng nhắc đến:

" Cái cò lặn lội bờ sông

Gánh gạo ……… nỉ non"

Nhà thơ Nguyễn Du trong " Văn chiêu hồn" cũng nói đến ngời phụ nữ tảotần vất vả đầu chợ cuối quê: " Đòn gánh tre chín rạn hai vai" Nhà thơ Tú Xơngcũng đã viết về ngời vợ chịu thơng chịu khó của mình:" Quanh năm … đông".Những vần thơ của Hoàng Cầm về ngời mẹ Kinh Bắc cũng nằm trong nguồn mạchthi ca truyền thống ấy của văn học dân tộc, đồng thời hình ảnh ngời mẹ qua cảmxúc trữ tình của Hoàng Cầm vẫn có một nét riêng bởi vì đây là ngời mẹ trong chiếntranh Bao tai ơng vất vả trong cuộc đời cùng với những lo lắng đau khổ trongnhững ngày chiến tranh đã vắt kiệt sinh lực của ngời mẹ Bà mẹ Kinh Bắc đã hiệnnên với dáng vẻ già nua còm cõi Hình ảnh hao ngầy của mẹ đã nhân lên trong tabao nỗi thơng cảm ngậm ngùi Với một ngời tuổi cao sức yếu nh mẹ, công việcchạy chợ quả là vất vả khó nhọc Hoàng Cầm đã hình dung đến gánh hàng rongnghèo nàn của mẹ Nó cũng còm cõi, cũng xơ xác nh bóng hình mẹ vậy: " Dămmiếng cau khô… sớm" Toàn là những thứ vặt vãnh chẳng có gì đáng kể, thêm vào

đó nhà thơ dùng những từ định lợng " Dăm, vài, mấy và phép đếm nhằm tô đập sự

ít ỏi lèo tèo thảm hại của gánh hàng mà ngời mẹ đã mang theo khắp các phiên chợ

để kiếm sống Đấy là cả một cơ nghiệp của mẹ, cuộc sống khốn khó vất vả đã phôbầy ngay trên những mặt hàng đó Báo nhiêu là cảm thơng dồn chứa trong nhữngcâu chữ ấy Nhịp thơ chậm với những câu thơ dài gắn không đều gợi ra bao nỗingậm ngùi, xót xa, day dứt Vậy là bằng việc tô đậm hình ảnh ngời mẹ, nhà thơ đãthể hiện một cách ám ảnh mọi nỗi cơ cực, vất vả của con ngời Kinh Bắc trong chiếntranh

2/ Hình ảnh lũ giặc hung bạo:

Nh ta đã biết nghệ thuật tơng phản đã trở thành một đặc điểm trong t duy thơcủa Hoàng Cầm ở tác phẩm "Bên kia sông Đuống" Tơng chiếu với hình ảnh đángthơng của ngời mẹ là hình ảnh quân thù bạo ngợc hung tàn Niền cảm thơng đối vớingời mẹ Kinh Bắc đã chuyển hoá thành nỗi hờn căm đối với kẻ thù xâm lợc: " Chợt

lũ quỷ…… Chợ nghèo" ở làng quê vốn dĩ bình yên nh Kinh Bắc thì sự xuất hiệncủa lũ giặc quả là bất ngờ đột ngột Chính vì thế nó đã gieo bao nỗi kinh hoàng đối

với ngời dân nơi đây Nếp sinh hoạt bình yên của làng quê đã bị đảo lộn, cuộc sốngnơi thôn dã không chỉ đợc gợi ra qua những sinh hoạt làm ăn " Trên đồng cạn, dới

đồng sâu" mà còn hiện nên một cách sinh động nhất qua cảnh chợ búa Không cònnữa cảnh chợ Hồ, chợ sủi, ngời đua chen chỉ còn lại cảnh chợ búa hoang vắng tiêu

điều Thế mà phíên chợ nghèo cũng bị cớp phá Quán chợ xác xơ gầy teo cũng bịgẫy gục dới gót giầy đinh của lũ quỷ mắt xanh Trong cảm nghĩ của Hoàng Cầm,quân xâm lợc đâu phải là ngời chúng thực sự là ác quỷ hiện hình với tất cả sự hungtợn bạo ngợc, phi nhân tính Bao nhiêu là hờn căm dồn nén trong câu thơ củaHoàng Cầm Có những vần thơ rút gắn gợi ra cảm giác về tiếng nấc tức tởi, nghẹnngào Những hành động hùng hổ, trừng trợn, cớp bóc của lũ giặc đã lộ ra bản chấttàn bạo dã man của bọn ngoại xâm Trong dòng suy tởng của nhà thơ, quán chợvốn vô tri cũng trở thành một sinh thể sống Nói cũng hiện nên với hình hài của conngời " Gầy teo" Cảnh quán chợ dờng nh đã nói lên một điều rất sâu sắc rằng: Khiquê hơng bị tàn phá thì chẳng cứ con ngời mà cả những sự vật vô tri vô giác cũngrớm máu đau thơng Có lẽ vì thế mà Tố Hữu đã khái quát

" Giặc về giặc chiếm đau xơng máu

Đau cả lòng sông đau cỏ cây"

Đoạn thơ đã kết bằng 2 câu thơ lục bát gia riết ảo não:" Lá đa… đến đông"

Từ những câu thơ tự do có khả năng biểu đạt một cách linh hoạt cung bậc khácnhau về tình cảm " Xót thơng, căm thù, uất hận" Hoàng Cầm đã tạo nên một biếntấu với 2 câu lục bát có âm hởng thê lơng Am hởng ấy phù hợp với những hình ảnh

đau thơng của làng quê trong chiến tranh loạn lạc Vẫn là những hình ảnh quenthuộc của làng quê với cây đa, quán chợ thủa thanh bình nhng ở đây nó lại hiện lêntrong dáng vẻ tang tóc, chết chóc: Một mái lều xiêu đổ, vài ba chiếc lá đa rơi lác

đác Tất cả đều hoang tàn ảm đạm và thảm sầu Sự sầu thảm càng đợc tô đậm bởinhững vết máu loang trên mặt đất trên ánh chiều mùa đông ảm đạm Cảnh quê hiệnnên chân thực trong từng chi tiết nhng đồng thời lại mang tính biểu tợng về những

đau thơng của quê hơng xứ sở dới ách chiếm đóng của quân thù hung bạo Nhữngcâu thơ u buồn của Hoàng Cầm gợi ta nhớ đến hình ảnh đất nớc đau thơng trongchiến tranh tàn khốc trong lời thơ của Nguyễn Đình Thi: Ôi những cánh đồng quêchảy máu, dây thép gai đâm toạc trời chiều, còn đâu nữa hình ảnh quê hơng thanhbình trong quá khứ với dòng sông Đuống hiền hoà phẳng lặng êm trôi nh một giấcmộng lành, còn đâu nữa những hội hè đình đám tng bừng cảnh chợ búa sầm uất ng-

ời đua chen Tất cả đã trở lên điêu linh tan tác trong chiến tranh, có lẽ vì thế mà baolần trong bài thơ, Hoàng Cầm đã ngẩn ngơ tự hỏi: "Bây giờ tan tác về đâu? bây giờ

đi đâu về đâu? chuông … đâu"

Kết luận:

Những vần thơ trên đây đã thể hiện một cách tập trung nỗi đau thơng uất hậncủa miền quê Kinh Bắc trong chiến tranh tàn khốc Cùng với hình ảnh làng quê đauthơng trong chiến tranh là những cảm xúc gia riết yêu thơng và niềm hờn căm nóngbỏng

Tất cả đều là những sắc thái khác nhau của tình yêu quê hơng mà HoàngCầm đã mang lại trong tim

Đề 12:

Phân tích các hình tợng trong tác phẩm rừng Xà nu của Nguyễn Trung Thành

Bài làm

Mở bài:

NTT đợc mệnh danh là nhà văn của Tây nguyên bởi nhiều lý do: Ông

là ngời cho đến thời điểm này là nhà văn viết hay nhất về Tây nguyên, mặt khácnhững sãng tác về Tây nguyên cũng lại làm lên phần có giá trị nhất, xuất sắc nhấttrong đời văn của NTT, để có thể viết đợc những áng văn xuôi mang đậm tính sửthi và chiều hớng lãng mạn, NTT đã gắn bó máu thịt với mảnh đất Tây nguyêntrong hai cuộc kháng chiến chống pháp và chống mỹ Sự am tờng về Tây nguyênniềm ngỡng mộ những phẩm chất cao quý của đồng bào Tây nguyên đã giúp chonhà văn gặt hái đợc những thành công rực rỡ về đề tài Tây nguyên Truyện ngắnRừng xà nu đợc viết vào mùa hè năm 1965 khi NTT đang ở vào độ chín của tàinăng Trong tác phẩm này nhà văn đã phản ánh một cách chân thực cuộc sốngchiến đấu đầy gian khổ hy sinh nhng cũng rất hào hùng của đồng bào Tây nguyênduới ách bọn mỹ nguỵ Đây cũng là một thiên truyện đậm đà tính sử thi và phong

- Tây nguyên vốn là vùng núi rừng rộng lớn và hùng vĩ Trên mảnh đất ấy cókhông ít loài thực vật đa dạng, nhiều tầng nhng NTT lại chọn cây Xà nu làm biểu t-ợng nghệ thuật cho sức sống bất khuất và những phẩm chất anh hùng của nhân dânTây nguyên những ngày đầu của cuộc kháng chiến chống Mỹ

- Khi trở lại Tây nguyên lần thứ hai ( 1962) NTT đã chia tay nhà văn NguyềnThi bên một cánh rừng xà nu và thế là rừng Xà nu đã trở thành một nỗi ám ảnh đốivới Nguyến Thi Nhà văn đã nhận ra ở loại cây này bao phẩm chất cao đẹp: Hình

ảnh hùng vĩ vừa cao thợng vừa trong sáng vừa man dại vừa trang nhã vừa rắn rỏi.Loài cây đó nh đã sống từ ngàn đời và còn sống đến ngàn đời sau, Từng cây từngcây, hàng vạn cây hàng triệu cây mênh mông vô tận Rõ ràng những phẩm chât đórất gần gũi với những vẻ đẹp tinh thần của ngòi dân Tây nguyên và cuộc sống chiến

đấu của họ Có thể nói đặt tên cho tác phẩm của mình là “ Rừng xà nu” NTT đã tạo

ra một nhân đề mang ý nghĩa biểu tợng so sánh có giá trị nêu bật chủ đề của t/p:

đó là phẩm chất anh hùng sức sống bất tử kỳ diệu, khát vọng tự do, khát vọng giảiphóng của đồng bào Tây nguyên trong những ngày đầu của cuộc k/c chống Mỹ

Nhan đề này cũng không những gợi ra chủ đề của tác phẩm mà còn gợi raphong vị Tây nguyên cũng nh vẻ đẹp giàu chất thơ, chất lãng mạn của núi rừng TâyNguyên hùng vĩ

a) Rừng xà nu đau thơng trong chiến tranh huỷ diệt

- Trong phần đâu của t/p, RXn đã hiện lên với những đau thơng trong mabom bão đạn của quân thù RXn đã trở thành đôi tợng của sự huỷ diệt tàn khốc.Hầu hết đại bác đều rơi vào ngọn đồi Xà nu cạnh con nớc lớn cả RXN hàng vạncây không có cây nào là không bị thơng Ơ chỗ những vết thơng nhựa ứa ra tràn trề,long lanh nắng hè gay gắt rồi dần bầm lại đen và đặc quyện thành từng cục máulớn NTT đã tỏ ra đặc biệt tinh tế khi miêu tả sự chuyển hoá của nhựa Xà nu Đó làquá trình chuyển hoá từ đau thuơng tới căm thù và uất hận của cay rừng tâynguyên Nói đến nhữg giọt nhựa Xà nu bầm lại thành từng cục mấu lớn, nvăn muốnchúng ta liên tởng đến khối căm thù bầm tím đè nặng trong tâm hồn của đ/bào Tâynguyên dói ách mỹ ngu Những đau thơng mà RXN phải gánh chịu ngoài ý nghĩatả thực còn mang ý nghĩa tợng trng đậm nét nó gợi ra những đau thơng tang tóc củangòi dân làng Xôman Có thể nói lịch sủ của làng Xôman trứoc ngày đồng khởi lànhững trang đầy máu và nớc mắt Trong những ngày đen tối ấy, bao quần chúngtrung kiên bị kẻ thù giết hại anh Súp bị treo cổ trên cây Vả đồng làng, Bà Nhan bịchặt đầu cột tóc treo trên đầu súng, mẹ con Mai bị chết bởi những trận ma đòn của

lũ giặc hung tàn Nhũng số phận đau thơng ấy khiến cho ta nghĩ đến những cây Xà

nu bị đạn đại bác phạt đứt ngang nửa thân mình Lại có những con ngòi mà cả thânthể và trái tim cũng mang đầy thơng tích nh Tnú Hai bàn tay bị giặc tẩm nhựa Xà

nu đốt còn vợ con anh đã bị quân thù sát hại Những thơng tích ấy cúng hệt nhnhững thơng tích trên thân thể Xà nu Tạo lên một sự đối chiếu so sánh nh vậy,NTT muồn cho độc giả nhận thức rằng: dới ách quân thù hung bạo thì cả Tâynguyên và con ngời đều phải gánh chịu bao nỗi đau thơng

b) Sức sống bất tử kỳ diệu của rừng Xà nu.

- Bất chấp sự huỷ diệt của kẻ thù, RXN vẫn vơn lên với một sức sống mãnhliệt Sức sống bất tử của RXN đựoc thể hịên ở nhiều phơng diện khác nhau:

Trớc hết nó thể hiện ở khả năng sinh sôi theo cấp số nhân NTT thật sự hàohứng khi miêu tả sức sống bất khuất của loài cây này: “Cạnh một cây XN mới ngãgục đã có bốn, năm cây con mọc lên, ngọn xanh rờn hình nhọn mũi tên lao thẳnglên bầu trời Sự sinh sản của rừng cây Xànu nh thách thức sự huỷ diệt của bom đạngiặc

Cùng với khả năg sinh sôi theo cấp số nhân RXnu còn có một khả năng tựchữa lành những vết thơng Nhà văn đặc biệt chú ý đến những cây XN đã trởngthành Với những cây Xanu vợt lên cao quá đầu ngời, đạn đại bác không giết nổichúng Những vết thơng của chúng chóng lành nh trên một thân thể cờng tráng Cứ

nh vậy RXN đã ỡn tấm ngực lớn của mình ra che chở cho dân làng.RXN đã vơn lênvới một sức trẻ diệu kỳ Sức sống của cây rừng thiên nhiên không chỉ tơng phảngay gắt với sự huỷ diệt mà còn thách thức sự huỷ diệt Dờng nh qua đó NTT muốnkhẳng định: ở một mảnh đất nh Tây Nguyên sự sống vẫn bất diệt ngay trong sự huỷdiệt Cụ Mết đã không che dấu niềm tự hào khi nói về RXN của quê hơng mình: “không có cây nào mạnh bằng cây XN đất ta, cây mẹ ngã, cây con mọc lên Sự miêutả của tác giả không hề mang tính chất đơn nghĩa Qua việc ca ngợi sức sống bấtkhuất của XN nhà văn đã dựng lên một biểu tợng tuyệt đẹp cho sức sống bất khuấtkiên cờng của nhân dân Tây Nguyên trong những ngày đánh Mỹ Chỉ cần nhìn vàolàng Xôman bé nhỏ của Tnú ta cũng đủ thấy điều đó Kẻ thù đã gieo giắc bao đauthơng tang tóc cho dân làng Nuôi lớn lòng căm thù giặc các thế hệ Tây Nguyên đã

đứng lên chiến đấu chống giặc Thế hệ trớc ngã xuống đã có thế hệ sau trởng thànhcán bộ Quyết hy sinh đã có Tnú lớn lên thay anh làm cán bộ Tnú đi lực lợng thì béHeng lại tiếp tục trởng thành Mai ngã xuống thì em gái của chị đã lớn lên trởthành chị bí th chi bộ kiêm chính trị viên xã đội đầy uy tín Hình ảnh các thế hệ củalàng Xôman tiếp nối nhau cũng chính là biểu hiện cụ thể sống động nhất của sứcsống Tây Nguyên thời đánh Mỹ mà không một thế lực cờng bạo nào có thể tiêudiệt đợc

c) Rừng xà nu ham ánh mặt trời :

RXN đựơc miêu tả trong tác phẩm của NTT có đặc tính là rất ham ánh sángmặt trời đơng nhiên loại cây nào cũng cần ánh sáng mặt trời nhng cần phải thấyrằng ở đây nhà văn không đơn giản chỉ miêu tả đặc tính tự nhiên của xà nu mà cònmuốn gửi gắm vào đó ý nghĩa tợng trng so sánh Nhà văn đã viết “ trong rừng cóloại cây nào ham ánh nắng mặt trời nh thế, nó phóng lên rất nhanh để tiếp lấy ánhnắng, thứ ánh nắng trong rừng rọi từ trên cao xuống từng luồng lớn thẳng tắp lónglánh vô số hạt bụi vàng từ bụi cây bay ra thơm mỡ màng” Đặt trong hệ thống chủ

đề của tác phẩm thì những cây xà nu ham ánh nắng mặt trời tợng trng cho nhữngnhân vật nh Cụ Mết, Mai , bé Heng những ngời dân tây nguyên bất khuất kiên cờnggắn bó máu thịt với cách mạng và lớn lên trong niềm say mê lý tởng cách mạng.Với họ lý tởng cách mạng cũng có tầm quan trọng ánh sáng mặt trời với cây xanhduới ánh sáng của lý tởng cách mạng vẻ đẹp rực rỡ tiềm ẩn với những ngời con củanúi rừng mới có dịp bộc lộ toả sáng, hoà chung vào vầng sáng của cả dân tộc, dámsống vì lý tởng độc lập tự do

- Trong tác phẩm của NTT, Rừng xà nu còn giữ vai trò nhân chứng của lịch

sử RXN cũng tham dự vào cuộc sống sinh hoạt, chiến đấu của dân làng Xôman

Đã bao đêm dới ánh lửa xà nu bập bùng dân làng đã tụ tập nghe Cụ Mết kể về lịch

sử của làng, về chiến công của Tnú Khi dân làng khởi nghĩa thì cả cánh rừng Xà

nu ào ào rung động và lửa cháy khắp rừng, phong vị Tây nguyên giọng điệu sử thicủa tác phẩm cũng đợc gợi lên từ những hình ảnh thiên nhiên này

- Để làm cho hình tợng Xà nu trở lên sống động, NTT đã sử dụng rất đắt cáinhìn của điện ảnh, có cảm tởng ống kính của nhà văn khi thì lùi ra xa để chớp lấytoàn cảnh RXN, khi thì quay rất chậm để biểu đạt dáng dấp kiêu dũng của cây Xà

nu Đôi lúc ông lại quay chếch ống kính để hình ảnh hiện lên chao đảo trớc mắt

ng-ời đọc với một vẻ đẹp tuỵệt vng-ời tráng lệ trong từng luống ánh sáng rọi từ trên caoxuống thẳng tắp, xà nu và con ngời đã đan cài vào nhau, soi chiếu vẻ đẹp cho nhau.Biện pháp miêu tả tợng trng lãng mạn đã đợc huy động khiến cho tác phẩm có dángdấp một áng thơ văn xuôi

- Hình tợng cây xà nu đã trở thành một hình tợng nghệ thuật tuyệt đẹp mang

đậm đà phong vị Tây Nguyên RXN đã tạo ra một cái nền hoành tráng, hùng tráng

để trên đó NTT đã trạm khắc vẻ đẹp bất khuất kiên cờng của đồng bào Tây Nguyêntrong những năm tháng đánh Mỹ gian khổ

2) Hình tợng tập thể những ngời anh hùng

- Truyện ngăn RXN không chỉ xây dựng một biểu tợng nghệ thuật tuyệt đẹpnhằm tôn vinh sức sống bất tử kỳ diệu của mảnh đất TNguyên những ngày đánh

Mỹ mà còn xây dựng thành công hình tợng tập thể những ngòi anh hùng

- Ta biết rằng nội dung chủ yếu của tác phẩm là kể về cuộc chiến đấu kiên ờng của làng Xôman Từ trong máu lửa dân làng đã kết thành một khối vững chắc

c-đứng lên làm cách mạng bảo vệ cho cuộc sống tự do cho buôn làng Các thế hệkhác nhau của làng đều có những đóng góp xứng đáng cho cuộc chiến đấuchung.Trong mỗi sự tích anh hùng đều có công lao của tập thể và trong mỗi chiếncông chung đều có những đóng góp xứng đáng cuả mỗi thành viên anh hùng

- Trong tập thể anh hùng đó ta có thể cảm nhận những nét chung của họ: Họ

đều là những con ngời Tây nguyên bất khuất thời chống Mỹ ở họ đều cháy lênlòng yêu nớc yêu thơng buôn làng, lòng hận thù quân giặc

- Đều anh hùng bất khuất nhng mỗi ngời lại anh hùng theo một cách riêng.Phẩm chất kiên cờng của họ cũng đợc biểu hiện khác nhau tuỳ theo tuổi tác, giớitính, địa vị xã hội và hoàn cảnh riêng của từng ngời Điều này đã làm cho bức chândung của tập thể của những ngời anh hùng thêm đa dạng và phong phú

a) Cụ Mết:

- Cụ Mết là hiện thân của truyền thống, là pho sử sống của làng Xôman Cụ

là biểu tợng cho sức quật khởi của một truyền thống lịch sử hào hùng ở TâyNguyên đúng nh hồi ức của nhà văn: “ Ông là cội nguồn, là Tây Nguyên của thời

đất nớc đứng lên còn trờng tồn đến hôm nay ông nh lịch sử bao trùm nhng khồngche lấp sự tiếp lối mãnh liệt ngày càng mãnh liệt hơn, sành sỏi tự giác hơn của cácthế hệ sau

- Nhân vật cụ Mết trở lên đặc biệt sống động trong tác phẩm nhờ nghệ thuậtcá tính hoá nhân vật đặc sắc của nhà văn ở Cụ vừa có nét tiêu biểu điển hình củanhững già làng tây nguyên thời chống mỹ, vừa có những nét riêng biệt độc đáo củacon ngời này

- Cụ Mết là già làng quắc thớc Hình ảnh của Cụ khiến cho độc giả liên tởng

đến một cây xà nu cổ thụ giữa muôn làng, luôn vững vàng trớc phong ba bão táp

Cụ Mết đã đợc nhà văn miêu tả trong sự so sánh đối chiếu với cây xà nu

Lồng ngực của Cụ căng nh một cây xà nu lớn Đôi bàn tay Cụ “ Sần sùi nh

vỏ cây xà nu, bàn tay Cụ cứng nh sắt Giọng nói của cụ Mết thì ồ ồ rộn vang tronglồng ngực nh mang trong đó âm vọng của những cánh rừng Tây nguyên bạt ngànhùng vĩ Nh tất cả những ngời dân Xôman khác cụ Mết rất ít nói Lời nói khen tặngcao nhất chỉ là “ đợc” nhng những lời lẽ của Cụ lại có một sức mạnh cổ vũ độngviên rất lớn đối với dân làng Mỗi lời dặn dò nhắc nhở của Cụ đều là những bài họcquý báu Thể hiện niềm tự hào về sức mạnh Tây Nguyên Cụ đã nói về RXN củalàng mình: “ Không có cây gì mạnh bằng cây xà nu đất ta Cây mẹ ngã cây conmọc lên….” Có những lúc lời nói của cụ Mết trở thành chân lý đợc những ngời nhTnú ghi lòng tạc dạ “ Cán bộ là Đảng, Đảng còn núi, nớc này còn” Cụ Mết còndặn dò các thế hệ cháu con về một bài học xơng máu đợc tổng kết từ chính cuộc

đời của Tnú : “ Nhớ đấy, ghi lấy sau này tao chết rồi, bay còn sống phải nói lại chocon cháu, chúng nó cầm súng mình phải cầm giáo” đó đâu phải là sự chiêm nghiệmtừng trải của một đời ngời mà là sự chiêm nghiệm từng trải của cả một dân tộctrong đau thơng chiến tranh Một khi kẻ thù đã dùng bạo lực thì mỗi chúng ta phải