Hinh khong gian

Lời mở đầu Trong thế kỷ XXI khoa học công nghệ đã và đang phát triển nếu không tiếp cận, bắt kịp những bớc tiến đó con ngời sẽ dần bị thụt lùi và lạc hậu.Đối với ngời giáo viên đứng lớp

A Đặt vấn đề

I Lời mở đầu

Trong thế kỷ XXI khoa học công nghệ đã và đang phát triển nếu không tiếp cận, bắt kịp những bớc tiến đó con ngời sẽ dần bị thụt lùi và lạc hậu.Đối với ngời giáo

viên đứng lớp điều đó lại càng cấp thiết hơn bao giờ hết Sử dụng công nghệ

thông tin trong dạy học đã đợc nhiều nớc áp dụng ,nhằm nâng cao trí tuệ và sự

hiểu biết của con ngời ở Việt Nam cùng với sự phát triển chung của xã hội , việc dạy

- học trong giáo dục đã có nhiều thay đổi , thói quen tiếp cận tri thức một

cách thụ động trớc đây giờ đã nhờng chỗ cho việc tìm tòi khám phá

Việc học và chơi ngày càng gắn với công nghệ thông tin nhiều hơn, ngời thầy

không thể bằng lòng với các thông tin có sẵn trong sách giáo khoa và tài liệu tham khảo Nếu Internet là một kho tàng chứa những nguồn thông tin quan trọng , thì

phần mềm dạy học là một trong những tài liệu hỗ trợ tích cực cho đổi mới

phơngpháp dạy học.Rõ ràng kỹ năng làm việc trên máy tính trở thành kỹ năng tối thiểucủa con ngời.Vì vậy ngời giáo viên cần có kỹ năng sử dụng CNTT

Việc ứng dụng CNTT trong dạy học cần phải chú ý tới việc tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh Các bài giảng điện tử ( bài giảng đợc thiết kế trên máy tính

có tích hợp các ứng dụng CNTT ) đợc thiết kế cần chú trọng đến hoạt động học

tập của học sinh Việc ứng dụng phần mềm dạy học toán làm phơng tiện hỗ trợ

một cách hợp lý sẽ mang lại hiệu quả cao trong dạy và học

Theo chủ đề năm học 2009-2010 “Đẩy mạnh ứng dụng CNTT” triển khai phong trào“Xây dựng trờng học thân thiện, học sinh tích cực” , tích cực thực hiện cuộc vận

động : “Mỗi thầy cô giáo là tấm gơng đạo đức, tự học và sáng tạo ” Chính vì thế việc sử dụng giáo án điện tử để giảng dạy môn toán rất cần thiết, đặc biệt bộ môn

hình học có nhiều u điểm nh: Tiết kiệm thời gian ,vẽ hình nhanh, chính xác với

những hình vẽ phức tạp, dùng màu chữ , kiểu chữ để tạo sự khác biệt phần ghi

nhớ hoặc tổng kết bài hoặc dùng màu để để tô những hình vẽ ,phần vẽ quan

trọng.Sử dụng phần mềm Geometer,sSketchpad để vẽ - dạy hình học động, tạo vết một hoạt hình khi trình diễn một quĩ tích,sự biến thiên đồ thị hàm số Đặc biệt đối với

bộ môn hình học không gian học sinh khó tởng tợng khi cho các phép quaycác

hình học phẳng để tạo ra các hình không gian nếu dùng lời nói thì không thể

mô tả hết đợc để cho ngời học quan sát đợc điều mà các phơng tiện khác

khó có thể thực hiện đợc

Tuy nhiên bên cạnh những thuận lợi sử dụng CNTT trong dạy học cũng gặp những

khó khăn nh: Sử dụng giáo án điện tử để giảng dạy trớc tiên cần phải một số

thiết bị tối thiểu: máy vi tính máy chiếu Projector ,một điều kiện không kém

phần quan trọng là sự hiểu biết thực sự của giáo viên về tin học nói chung, về phần

mềm Microsoft Powerpoint nói riêng và một số phần mềm khác phục vụ cho quá trình soạn giáo án (HTV video Editor,Geometer,s Sketchpad) Hơn nữa thời gian

đầu t cho một tiết dạy bằng giáo án điện tử nhiều , đặc biệt sử dụng một số phần mềm khác phục vụ cho quá trình soạn giáo án đòi hỏi giáo viên phải thờng xuyên

“tự học và sáng tạo” không ngừng nâng cao trình độ.Vấn đề này đã có một số tài

liệu đề cập đến nhng cha cụ thể

Trớc thực trạng đó tôi đa ra một số “Kinh nghiệm sử dụng CNTT- xây dựng

giờ học thân thiện trong hình học không gian 9 ”trong đó có sử dụng phần

mềm Microsoft Powerpoint ,và phần mềm hình học Geo meter,s Sketchpad , mà tôi đã dạy tại trờng

II Thực trạng của vấn đề nghiên cứu

Để góp phần nâng cao chất lợng giảng dạy của bộ môn toán ,đặc biệt là môn hình học THCS theo phơng pháp dạy học mới mà Bộ GD & ĐT đã đề ra , ngời giáo viên phải mang tính kế thừa và phát huy kết quả học tập của mình trong mỗi phần chơng, bài vì ngời giáo viên là một nghệ sĩ trên bục giảng , tuỳ theo mỗi bài cần phải tìm tòi ra những phơng pháp tối u phù hợp đối tợng học sinh,vào thực tiễn địa phơng , thực trạng trang thiết bị nhà trờng

Trong những năm gần đây Bộ GD & ĐT đã khuyến khích sử dụng CNTT trong nhà trờng đặc biệt sự gần gũi của giáo viên, uốn nắn các tiết học trên lớp, hình thành các phơng pháp tự học ở nhà cho các em rất quan trọng nhằm nâng cao chất lợng dạy học

Xuất phát từ những yêu cầu đó trong quá trình dạy học bản thân tôi đã tìm tòi, đúc rút đợc một số kinh nghiệm về việc sử dụng CNTT- xây dựng giờ học thân thiện trong dạy học bộ môn hình học không gian 9 đã đem lại kết quả rất khả quan

Đổi mới phơng pháp dạy học là đổi mới phơng pháp dạy và học thực sự trong giáo dục để đào tạo lớp ngời năng động , sáng tạo , có tiềm năng cạnh tranh trí tuệ trong bối cảnh nhiều nớc trên thế giới đang hớng tới nền kinh tế tri thức

Có thể nói đổi mới dạy và học là hớng tới hoạt động học tập chủ động, chống lại thói quen học tập thụ động nhằm giúp học sinh phát huy tính tích cực , tự giác,chủ

động, sáng tạo, rèn luyện thói quen và khả năng tự học, học sinh tìm tòi phát hiện , khám phá, khai thác và sử lí thông tin…Học để đáp ứng những yêu cầu của cuộc sống hiện tại và tơng lai Những điều đã học là cần thiết, bổ ích cho bản thân học sinh và cho sự phát triển xã hội

Phơng pháp dạy học tích cực đợc dùng với nghĩa là hoạt động ,chủ động trái với không hoạt động,thụ động, phơng pháp dạy học tích cực hớng tới việc tích cực

chủ động đạt các mục tiêu kiến thức , kĩ năng , thái độ theo yêu cầu của chơng

trình Trên lớp học sinh hoạt động là chính , giáo viên phải đầu t công sức , thời

gian nhiều so với kiểu dạy thụ động , giáo viên là ngời cố vấn, trọng tài trong các hoạt động tìm tòi hào hứng sôi nổi của học sinh, gần gũi thân thiện với học sinh Tình hình chung hiện nay,bên cạnh một số ít các em học đợc, phần nhiều các em ngại học môn hình học vì khó tởng tợng, khi gặp bài chứng minh các em không

biết bắt đầu từ đâu Trớc đây khi cha có các phần mềm hỗ trợ cho việc soạn

giảng của giáo viên trong dạy học đờng tròn gặp nhiều khó khăn cho ngời dạy ,

ngời học, hiệu quả không cao, vẽ hình không chính xác, học sinh khó phát hiện

khi gặp các bài hình không gian Đây cũng là nguyên nhân dẫn đến học sinh ngại học hình, giờ học hình ít sôi nổi Song trên thực tế nếu biết cách sử dụng một cách

sáng tạo CNTT, phần mềm Geo meter,s Sketchpad cho những bài hình không gian,

sẽ mang lại hiệu quả rất cao trong dạy -học

Dới đây là kết quả khảo sát lớp không sử dụng phần mềm dạy học trong tiết 66

Lớp Sĩ

số

điểm dới 3

điểm

3→4.5

Sl %

điểm

5→6.5

Sl %

điểm

7→8.5

Sl %

điểm

9→10

Sl %

Điểm TB Trở lên

Sl % 9A 41 10 24,3 12 29,2 12 29,2 6 14,6 1 2,7 19 46,3 9B 40 7 17,5 13 32,5 11 27,5 7 17,5 2 5,0 20 50,0

Từ thực tế kết quả ở bảng trên tôi đã đi sâu tìm hiểu , nghiên cứu bộ môn hình học phần “hình không gian” Trên cơ sở nghiên cứu tôi đã sử dụng phần mềm Microsof Powerpoint ,và phần mềm hình học Geo meter,s Sketchpad vào những nội dung

cơ bản nhằm nâng cao chất lợng giảng dạy của bộ môn

B Giải quyết vấn đề

I Các giải pháp thực hiện.

Phơng pháp và hình thức dạy học môn toán rất phong phú, đa dạng bao gồm các phơng pháp hiện đại và phơng pháp truyền thống Dới đây là những kinh

nghiệm sử dụng công nghệ thông tin xây dựng giờ học thân thiện tronghình

học không gian 9 Trong tiết 66 “Hình cầu – Diện tích mặt cầu”tôi chỉ nêu những nội dung chính có sử dụng CNTT

1.Tiết 66 : Hình cầu – Diện tích mặt cầu

Giáo viên trớc vào bài học, yêu cầu học sinh cho ví dụ về hình cầu học sinh chuẩn bị những mô hình có dạng hình cầu: Ví dụ quả địa cầu, quả chanh…

Giáo viên tạo Slide1: ? Khi quay nửa hình tròn tâm O bán kính R một vòng quanh đờng kính B C ta đợc hình gì?

Tạo Slide bằng cách đánh dấu hình 1 vào Slide Show /Custom Animation / Add Effect chọn cách trình chiếu

Giáo viên mô phỏng bằng phần mềm hình học để học sinh kiểm tra dự đoán của

mình đó là hình cầu

Cách dựng:

- Lấy A thuộc elíp , đánh dấu B, A, C Vào Construct arcthrough 3 point( vẽ cung tròn qua 3 điểm )

- Tạo nút chuyển động của A; tạo vết cung BAC tạo thành hình cầu

Hình cầu:

C

B

O A

C

B

O

? Cho ví dụ về hình cầu

- Sau khi học sinh nêu giáo viên yêu cầu các em đa ra một số mô hình có dạng hình cầu

Quay

O C

M

Slide2: GV ®a ra kh¸i niÖm mÆt cÇu, t©m, b¸n kÝnh

Slide3:

Slide4: ? Yªu cÇu häc sinh th¶o luËn nhãm

H×nh

H×nh ch÷ nhËt

H×nh trßn b¸n kÝnh R

H×nh trßn b¸n kÝnh nhá h¬n R

? Gi¸o viªn quan s¸t häc sinh phÝa díi lµm bµi? NhËn xÐt kÕt qu¶

- Gi¸o viªn uèn n¾n sai sãt

Slide5:

_ Từ kết quả trên hớng dẫn học sinh yếu kém nhận xét khi cắt mặt cầu bán kính

R bởi một mặt phẳng ta đợc đờng tròn lớn và đờng tròn nhỏ

- Yêu cầu học sinh cắt quả chanh

? Quan sát Trái Đất nhận xét xích đạo là đờng tròn lớn

Slide6: ? Nêu công thức tính diện tích mặt cầu

Ví dụ: Diện tích một mặt cầu là 36cm2 Tính đờng kính của một mặt cầu thứ hai

có diện tích gấp ba lần diện tích mặt cầu này

2 Những giải pháp

2.1 Sử dụng phần mềm Geo meters Sketchapd để tạo vết trong các phép quay tạo thành hình không gian

A Hình trụ

C

O

B

A

O B

A

? Yêu cầu học sinh trả lời : khi quay hình chữ nhật ABOC quanh cạnh OC ta đợc hình gì?

Giáo viên mô phỏng bằng phần mềm hình học để học sinh kiểm tra dự đoán của

mình đó là hình trụ

Cách dựng:

- Các bớc tạo elíp nh hình trên

- vẽ đoạn thẳng OB , vẽ OC vuông góc EF : Đánh dấu C, EF vào construc →

perpen dicular lin

- Đánh dấu B, OC vào construc → perpen dicular ta đợc AB OCP

- Đánh dấu B tạo nút chuyển động của B bằng cách → Edit Action Buttons →

Animation

- Tạo vết chuyển động của B, A đánh dấu và vào Display → trace point; đoạn

AB đánh dấu →Display → trace perpendicular line

B Hình nón:

A

B

C

? Yêu cầu học sinh trả lời : khi quay tam giác vuông ABC quanh cạnh AB ta đợc hình gì?

Giáo viên mô phỏng bằng phần mềm hình học để học sinh kiểm tra dự đoán của

mình đó là hình nón

Cách dựng:

- Các bớc tạo elíp nh trên

- Kẻ d⊥EF , B thuộc elíp , A thuộc d

- Đánh dấu đoạn AB ; B tạo vết Display → trace point

C

O B

A

A B

C

- Tạo nút chuyển động của B

- Tạo hình nón

2.2 Sử dụng phần mềm Geo meters Sketchapd để vẽ hình không gian trong dạy học

A Hình hộp chữ nhật:

'

'

N

P Q

B

C D

C

D

A

M

- Vẽ hình chữ nhậtABCD

- Giữ phím Shift vẽ đoạn thẳng đánh dấu AB và A vào construc → perpen dicular lin ta đợc AA, , tơng tự dựng các đoạn thẳng BB’ ,CC’ , DD’

_ Dựng hình bình hành MNPQ

- Tô màu mặt cắt : Đánh dấu M, N, P, Q vào Quadrila teral Interier

- Vẽ đoạn song song: Đánh dấu đoạn thẳng và điểm ,vào parall line

B Hình chóp:

- Vẽ các đoạn thẳng AB, AC, BC , SA, SB, SC

- Đánh dấu điểm M và AC vào parall line ta đợc MP, tơng tự ta vẽ đợc MQ, PQ

- Đánh dấu M, P, Q vào Construct→Triangle Interior ta tô màu mặt cắt (MPQ)

P

Q

C

B S

A

M

C Hình chóp cụt

' '

'

M

N A

B

A

S

C P

' '

M

N A

B

A

C

P

- Vẽ hình chóp và các mặt phẳng song song tơng tự nh trên, che các đoạn thẳng

SA’ , SB’, SC’, ta đợc hình chóp cụt

D.Hình cầu:

A

_Vẽ đoạn thẳng AB , vẽ trung điểm O ( vào

Construct →midpoint

+ Đánh dấu A, O vào Construct → Circleby đợc (O)

+ Đánh dấu A, B và (O) vào Construct → Arc on circle đợc nửa đờng tròn nhận

AB làm cung , giữ nguyên nh trên ( cung ACB đã nhận đợc đánh dấu) vào Construct → point on object ta đợc điểm D

+ Đánh dấu AB và D vào Construct → perpendicular line đợc đờng thẳng a + Đánh dấu H vào Tranform→Mark center → và đánh dấu D vào Tranform →

Dilate đợc bảng vào Dilate đợc điểm I

_ Đánh dấu I và D vào Construct →Locus

_ Đánh dấu A, B và đờng tròn Construct → Arc on circle → đợc nửa cung tròn phía trên

_ Để nguyên cung tròn phía trên đã đánh dấu vào Construct →Point on arc đợc

D’

_ Tơng tự vẽ a’ vuông góc AB nh vẽ a , để nguyên đờng thẳng a’ đợc đánh dấu ,

đánh dấu H’ vào Construct →Mark center và đánh dấu D’ vào Trans fom →

'

' '

' a a

I H I

D

D

C

Dilate đợc bảng, kích vào Dilate đợc I’

_ Đánh dấu I’ ,D’ vào Construct → Locus đợc nửa elíp phía trên

_ Che các yếu tố phụ ta đợc hình cầu

E Hình nón:

O

S

Sử dụng cách vẽ hình cầu che các yếu tố không cần thiết để vẽ hình nón , sử dụng thanh vẽ đoạn thẳng

E Hình elíp:

a

b

Chuyen dong I

K D

O

A

B I C

-Vẽ đoạn thẳng AB , đánh dấu vào Construct →Midpoint đánh dấu B, O vào Construct → Circly By đợc (O)

- Đánh dấu Đờng kính AB vào Construct → Point onseg ment đợc I

- Đánh dấu O, I vào Construct →Circly By đợc ( O, OI) , kẻ bán kính OC

- Đánh dấu C, AB vào Construct → Perpendi cular line đợc đờng thẳng a vuông góc AB

- Đánh dấu D, a vào Construct →Perpendi cular line đợc đờng thẳng b vuông

Animation đợc các hình dạng elíp khác nhau

Kết luận

1 Kết quả nghiên cứu :Sau khi sử dung CNTT trong dạy học tôi nhận thấy kết

quả rất khả quan sau giờ học Trong giờ học thầy trò cùng làm việc , sự tác động qua lại giữa thầy và trò nhịp nhàng hơn Giáo viên không phải thuyết giảng nhiều nh khi sử dụng các phơng pháp dạy học khác Học sinh không phải ngồi nghe và ghi chép một cách thụ động Em nào cũng đợc học , đợc nói và đợc suy nghĩ Học sinh tích cực học tập , tự tin , mạnh dạn đa ra ý kiến của mình trong các cuộc thảo luận ở nhóm, lớp hoặc trong các tiết học

Các bạn học khá giỏi cần có sự quan tâm giúp đỡ các bạn học còn yếu theo sự phân công và hớng dẫn của thầy cô

Bên cạnh đó còn phát huy đợc tính tích cực cho học sinh , học sinh chủ động trong tìm tòi , tiếp thu kiến thức một cách dễ dàng Học sinh thích học môn hình hơn (qua thăm dò ý kiến học sinh bằng phiếu)

Tôi tiến hành kháo sát chất lợng hai lớp khác sau thời gian sử dụng CNTT ( trong tiết 66 hình 9 ) với câu hỏi trong Sgk kết quả nh sau:

Lớp Sĩ

số

điểm dới 3

điểm

3→4.5

Sl %

điểm

5→6.5

Sl %

điểm

7→8.5

Sl %

điểm

9→10

Sl %

ĐiểmTB Trở lên

Sl % 9C 40 3 7,5 5 12,5 12 30,0 16 40,0 4 10,0 32 80,0 Nhìn bảng thống kê trên tôi ,thấy chất lợng đợc nâng lên rõ rệt , tỉ lệ yếu kém giảm đáng kể Đặc biệt nâng đợc chất lợng mũi nhọn ở tất cả các lớp Điều đó đã chứng tỏ các em nắm đợc kiến thức ngay tại lớp , không khí học tập cởi mở nên các em nhút nhát mạnh dạn hơn, tự tin hơn , tạo điều kiện để các em phát huy óc sáng tạo

2 Kết luận

Qua quá trình sử dụng CNTT trong dạy học , tôi rút ra các kết luận sau:

Từ việc ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học giờ học sinh động , hứng thú thông qua hình ảnh các phép quay hình học phẳng để tạo ra hình học không gian,

mà sử dụng phần mềm hình học, học sinh đợc quan sát,chứng minh , sáng tạo nhiều trong tiết học , kiến thức đợc khắc sâu, học sinh đại trà dự đoán đợc ,thấy

rõ thực tế hình ảnh các phép quay trên màn hình đã hỗ trợ và phát huy tích cực ,

có hiệu quả phơng pháp lấy ngời học làm trung tâm ,giáo viên dễ dàng tiếp cận , chia sẻ nguồn thông tin phong phú qua Internet với đồng nghiệp và học sinh, phụ huynh

Qua việc ứng dụng CNTT giáo viên có điều kiện học hỏi , nghiên cứu để ứng

dụng ngày càng phong phú có hiệu quả hơn trong giảng dạy , phơng pháp dạy học tích cực này đang dần chiếm u thế , tuy nhiên nó không thể tách khỏi phơng pháp dạy học truyền thống Vì bất kỳ phơng pháp dạy học tích cực nào thì vai

trò ngời thầy vẫn là quan trọng nhất lu ý giáo viên không “lạm dụng ” trình

chiếu , giáo viên biết kết hợp các phơng pháp trong một tiết dạy , dù bất kỳ một phơng pháp nào thì học sinh đại đa số diện đại trà hiểu , nắm đợc vận dụng vào làm bài tập , giáo viên phải chốt đợc những kiến thức cơ bản lên bảng

Ưu điểm nổi bật của giáo án điện tử là đã khắc phục đợc nhiều hạn chế của

ph-ơng pháp dạy học truyền thống , giúp học sinh chuyển từ hình thức học thụ động sang hình thức học chủ động ,giúp cho giáo viên tiết kiệm thời gian trên lớp ,tạo không khí sôi nổi trong tiết học ,tiết học sinh động ,giúp học sinh nhanh hiểu, hiểu sâu nhớ lâu kiến thức ngay tại lớp

- Nâng cao năng lực phát hiện giải quyết vấn đề , phát triển năng lực tự học

- Xây dựng giờ học thân thiện trong từng tiết học

Tác động đến tình cảm, đem lại niềm tin hứng thú học tập học sinh Kiểm tra kết quả giảng dạy của mình bằng nhiều cách nh: qua bài kiểm tra trên lớp, kiểm tra bài cũ, kiểm tra qua các đợt khảo sát và cả qua việc tìm hiểu tâm sự với học sinh

từ đó thay đổi và điều chỉnh phơng pháp dạy học để mang lại hiệu quả hơn

- Một vấn đề không thể không quan tâm là mức độ và hệ thống bài tập về nhà cần vừa phải về số lợng, vừa sức về chất lợng và độ khó phù hợp đối tợng hs

- Đặc biệt là giáo viên có trách nhiệm với chuyên môn khi đứng lớp cần phải

“phân nhóm đợc đối tợng học sinh” để có biện pháp dạy học hợp lí Trong giờ học tất cả các đối tợng đều đợc hoạt động và hoạt động tích cực Tránh việc chỉ quan tâm đến nhóm đối tợng phía trên (học sinh khá và TB khá) nhóm hs phía

d-ới sẽ bị lớt trôi theo Dần đần nhóm học sinh phía dd-ới lại càng bị tụt hậu mất gốc,

lỗ hổng càng nhiều thêm Lúc đó việc học sinh chán nản không tiếp cận đợc trong các tiết học tiếp theo là điều tất yếu

Bên cạnh đó cần động viên kịp thời sự tiến bộ của học sinh dù đó chỉ là một chuyển biến nhỏ nhằm kích thích lôi kéo học sinh vào môn học gây hứng thú và tình yêu môn học cho học sinh

Trên đây là một vài kinh nghiệm tôi đã đúc rút trong quá trình học tập và công tác Để thực hiện thành công đợc một bài giảng bằng giáo án điện tử phụ thuộc vào nhiều điều kiện : Cơ sở vật chất của nhà trờng ,trình độ tin học của giáo viên ,và sự say mê tìm tòi cái mới trong CNTT ,sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa các phơng pháp trong một tiết học Thực tế soạn giảng bằng giáo án điện tử mới