Tai lieu SKKN

Môn Tiếng việt hình thành và phát triển ở học sinh các kỹ năng sử dụng Tiếng việt nghe, nói, đọc, viết để học tập và giao tiếp trong các môi trờng hoạt động của lứa tuổi thông qua việc d

Phần I

A - Phần mở đầu

I - Lý do chọn đề tài:

Xuất phát từ yêu cầu đặt ra trong việc đào tạo lớp ngời mới phục vụ sự nghiệp hoá, hiện đại hoá

Ngời ra đang tiến hành công cuộc đổi mới toàn diện và sâu sắc, chuyển từ một nền kinh tế tập trung, quan liêu vận hành theo cơ chế bao cấp sang một nền kinh tế nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trờng Đồng thời, chúng ta chủ trơng chính sách “mở cửa” muốn làm bạn với mọi dân tộc, quốc gia trên toàn thế giới Trên đà đổi mới đó, hội nghị lần thứ VII Đảng cộng sản Việt Nam đã quyết

định đa nớc ta vào một thời kỳ phát triển theo hớng công nghiệp hoá, hiện đại hoá

Để tiến hành sự nghiệp đổi mới công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nớc, phải hết sức coi trọng nhân tố con ngời

Nhân tố con ngời đặt vào vị trí trung tâm của chiến lợc kinh tế - xã hội, xây dựng đất nớc có nghĩa là nguồn lực con ngời quyết định mọi sự phát triển của xã hội Cùng với khoa học công nghệ, giáo dục là quốc sách hàng đầu, là

động lực thúc đẩy là điều kiện đảm bảo cho sự thực hiện những mục tiêu kinh tế xã hội, xây dựng bảo vệ đất nớc

Trớc công cuộc đổi mới đất nớc đặt ra cho ngành giáo dục một mục tiêu quan trọng Đào tạo ra những con ngời có bản lĩnh, năng động, sáng tạo, giàu lòng nhân ái, yêu nớc, yêu chủ nghĩa xã hội, sống lành mạnh, đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nơc và chuẩn bị cho tơng lai

Xuất phát từ yêu cầu đặt ra trong công cuộc giáo dục nói chung và đổi mới hình thức, phơng pháp dạy học ở tiểu học nói riêng

Giáo dục tiểu học nhằm giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầu cho

sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản góp phần hình thành nhân cách con ngời Việt Nam xã hội chủ nghĩa Bớc đầu xây dựng t cách và trách nhiệm công dân, chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học trung học cơ sở Trong những năm gần đây, nghị quyết của Đại hội

Đảng và những văn kiện khác của Nhà nớc, của Bộ giáo dục và đào tạo cần phải nâng cao chất lợng giáo dục cho phù hợp với sự phát triển của đất nớc để tạo ra những con ngời “năng động, sáng tạo, có năng lực giải quyết vấn đề”

Để đáp ứng yêu cầu phát triển đất nớc sau năm 2000 và khắc phục những khó khăn của việc đồng thời tồn tại bốn chơng trình tiểu học Chơng trình tiểu học 2000 ra đời với 9 môn học bắt buộc và một số môn học tự chọn, trong đó tập trung vào đổi mới và nâng cao chất lợng dạy các môn toán, tiếng việt, đạo đức…

Nh vậy môn Tiếng việt là một trong những môn đợc thay đổi về nội dung, phơng pháp và hình thức dạy học

Chơng trình tiểu học 2000 đã tiến hành thử nghiệm rộng rãi ở nhiều nơi để ngày càng hoàn thiện hơn và thực hiện trên toàn quốc Rõ ràng để thực hiện tốt việc thử nghiệm chơng trình thì ngời giáo viên tiểu học phải trực tiếp tham gia đào tạo và bồi dỡng theo hớng tiếp cận với chơng trình sách giáo khoa mới

1/ Mục tiêu của môn Tiếng việt:

Chơng trình tiểu học 2000 đòi hỏi phải đổi mới chơng trình Tiếng việt

Nh vậy chơng trình môn Tiếng việt 2000 thực hiện đổi vì mục tiêu và cách đánh giá kết quả học tập của học sinh Hiện nay khi mục tiêu giáo dục đã đợc xác

định rõ ràng chơng trình sách giáo khoa tơng đối ổn định thì việc nâng cao chất lợng dạy học là việc làm hết sức cần thiết

Quá trình dạy học ở Tiểu học với mục đích là nhằm cung cấp tới học sinh những kiến thức cơ bản toàn diện về tự nhiên và xã hội, nhằm giúp học sinh từng bớc hình thành nhân cách Từ đó trang bị cho học sinh ban đầu về hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn

Môn Tiếng việt là một trong 9 môn học ở Tiểu học cùng với môn toán, môn Tiếng việt có vai trò quan trọng vì các kiến thức, kỹ năng của môn Tiếng việt ở Tiểu học có nhiều ứng dụng trong đời sống, chúng rất cần thiết cho ngời lao động, cần thiết để học các môn khoa học khác ở tiểu học và học tập tiếp môn Tiếng việt ở trung học

Môn Tiếng việt hình thành và phát triển ở học sinh các kỹ năng sử dụng Tiếng việt (nghe, nói, đọc, viết) để học tập và giao tiếp trong các môi trờng hoạt

động của lứa tuổi thông qua việc dạy và học Tiếng việt góp phần rèn luyện các thao tác t duy

Cung cấp cho học sinh những kiến thức sơ giản về xã hội, tự nhiên và con ngời, về văn hoá học Việt Nam và nớc ngoài

Bồi dỡng tình yêu Tiếng việt và hình thành thói quen giữ gìn sự trong sáng giàu đẹp của Tiếng việt góp phần hình thành nhân cách con ngời Việt Nam xã hội chủ nghĩa

2/ Nhiệm vụ của phân môn:

Tập đọc là một phân môn thực hành Nhiệm vụ quan trọng nhất của nó là hình thành năng lực đọc cho học sinh Năng lực đọc đợc tạo nên từ bốn kỹ năng cũng là bốn yêu cầu về chất lợng của đọc, đọc đúng, đọc nhanh, đọc có ý thức (Thông hiểu đợc nội dung những điều mình đọc hay còn gọi là đọc hiểu) và đọc diễn cảm Bốn kỹ năng này đợc hình thành trong hai hình thức đọc, đọc thành tiếng và đọc thầm, chúng đợc rèn luyện đồng thời hỗ trợ lần nhau Sự hoàn thiện trong một kỹ năng này sẽ có tác động tích cực đến những kỹ năng khác Đọc

đúng là tiêu đề của đọc nhanh cũng nh cho phép thông hiểu nội dung văn bản, nếu không hiểu điều mình, cũng nh cho phép thông hiểu nội dung văn hoá, nếu không hiểu điều mình, đang đọc thì không thể đọc nhanh và diễn cảm đợc nhiều khi, khó mà nói đợc rạch ròi kỹ năng nào làm cơ sở cho kỹ năng nào, nhờ đọc

đúng mà hiểu đúng hay chính nhờ hiểu đúng mà đọc đợc đúng Vì vậy trong dạy

đọc, không thể xem nhẹ yếu tố nào

- Đọc là giáo dục lòng ham đọc sách, hình thành, phơng pháp và thói quen làm việc với văn bản, làm việc với sách cho học sinh, làm cho sách trở thành

một sự tôn sùng ngự trị trong nhà trờng, đó là một trong những điều kiện để trờng học thực sự trở thành trung tâm văn hoá Nói cách khác, thông qua việc dạy đọc, phải làm cho học sinh tích đọc và thấy đợc rằng khả năng đọc là có lợi ích cho các

em trong cả cuộc đời Phải cho học sinh thấy đó là một trong những con đờng đặt biệt đã tạo cho mình một cuộc sống trí tuệ đầy đủ và phát triển

3/ Thực trạng dạy học:

Những năm qua trong vấn đề dạy và chỉ đạo đạo dạy môn Tiếng việt nói chung và phân môn tập đọc nói riêng chúng tôi thấy rằng môn tập đọc ở lớp 5 là môn mang tính nghệ thuật cảm thụ tốt cũng trên cơ sở đề rèn đọc tốt Đọc diễn cảm là đọc nghệ thuật và vật chất hoá khâu cảm thụ chất nghệ thuật của tập đọc phải đợc quán triệt trong mọi khó khâu giảng dạy Nhng hiện nay mặc dù trong quá trình giảng dạy việc nâng cao dạy tập đọc, đọc diễn cảm đã đợc chú trọng, song trên thực tế, có một số giáo viên vẫn cha vận dụng và thực hiện hết tính u việt của nó, cha khêu gợi đợc sự hứng thú đọc sách của học sinh, cha chú ý đến tính nghệ thuật Do đó trong quá trình dạy tập đọc vẫn còn áp đặt nặng nề về khai thác kiến thức nên chất học sinh hiện nay về phần đọc mới dừng lại ở chỗ

đọc nhanh, đọc liến thoáng, phần đọc diễn cảm còn yếu

Xuất phát từ những lý do nêu trong luận văn và căn cứ vào điều kiện thực

tế trong những năm qua, triển khai thực tiễn dạy và học chơng trình Tiếng việt

tiểu học nói chung Tiếng việt lớp 5 nói riêng, với thời gian cho phép của đề tài nghiệp vụ s phạm chúng tôi chọn đề tài “Rèn kỹ năng đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5”.

II - Mục đích nghiên cứu:

Trong quá trình thực hiện đề tài chúng tôi đã sử dụng các phơng pháp sau đây:

- Phơng pháp nghiên cứu tài liệu: Đọc tài liệu giáo trình có liên quan đến tài liệu nghiên cứu

- Phơng pháp quan sát thực nghiệm: Thực nghiệm để kiểm tra tính khả thi khi dạy học sinh lớp 5 đọc diễn cảm

IV - Giới hạn đề tài:

ở trờng tiểu học Đông Anh - Đông Sơn - Thanh Hoá nơi tôi đang công tác Nghiên cứu về việc dạy đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5

Phần

II-B - Phần nội dung

Ch ơng I

Những cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài

I - Một số cơ sở lý luận:

1/ Một số vấn đề liên quan đến nội dung dạy học:

1.1/ Vị trí của dạy học ở tiểu:

+ Khái niệm:

Đọc là một dạng hoạt động ngôn ngữ là quá trình chuyển hoá từ dạng thức chữ viết sang lời nói có âm thanh và thông hiểu nó là quá trình chuyển trực tiếp

từ hình thức chữ viết thành các đơn vị nghĩa có âm thanh

+ ý nghĩa của việc đọc:

Những kinh nghiệm của đời sống, những thành tựu văn hoá khoa học t t-ởng tình cảm của các thế hệ trớc và của cả những ngời đơng thời phần lớn đã đợc ghi lại bằng chữ viết Nếu không biết đọc thì con ngời không thể tiếp thu nền văn minh của loài ngời, không thể sống một cuộc sống bình thờng, có hạnh phúc

đúng với nghĩa của từ này trong xã hội hiện đại Biết đọc con ngời đã nhận khả năng tiếp nhận lên nhiều lần, từ đây anh ta biết tìm hiểu đánh giá cuộc sống nhận thức các mối quan hệ tự nhiên, xã hội t duy Biết đọc con ngời sẽ có khả năng chế ngự một phơng tiện văn hoá cơ bản giúp họ giao tiếp đợc với thế giới bên trong của ngời khác Thông hiểu t tởng, tình cảm của ngời

khác Đặc biệt khi đọc tác phẩm văn chơng, con ngời không chỉ đợc thức tỉnh về nhận thức mà còn rung động tình cảm, nảy nở những ớc mơ tốt đẹp đợc khơi dậy năng lực hành động, sức mạnh sáng tạo cũng nh đợc bồi dỡng tâm hồn không biết đọc, con ngời sẽ không có điều kiện hởng thụ sự giáo dục mà xã hội giành cho họ, không thể hình thành đợc một nhân cách toàn diện Đặc biệt trong thời

đại bùng nổ thông tin thì biết đọc ngày càng quan trọng vì nó sẽ giúp ngời ta sử dụng các nguồn thông tin, đọc chính là học, học nữa, học mãi đọc để tự học, học cả đời

+ ý nghĩa của việc đọc ở tiểu học:

Đọc giúp trẻ chiếm lĩnh một ngôn ngữ để dùng trong giao tiếp và học tập Nó

là công cụ để học tập các môn học khác, nó tạo ra hứng thú và động cơ học tập Nó tạo điều kiện để học sinh có khả năng tự học và tinh thần học tập cả đời Nó là một khả năng không thể thiếu đợc của con ngời trong thời đại văn minh…

Đọc một cách có ý thức sẽ có tác động tích cực tới trình độ ngôn ngữ cũng

nh t duy của ngời đọc, đọc giúp trẻ hiểu biết hơn, bồi dỡng ở các em lòng yêu cái thiện và cái đẹp Các em biết suy nghĩ một cách lôgíc cũng nh biết t duy có hình

ảnh Nh vậy đọc có một ý nghĩa to lớn vì bó bao gồm các nhiệm vụ giáo dỡng, giáo dục và phát triển

1.2/ Những cơ sở của việc dạy đọc ở tiểu học:

- Cơ sở tâm lý, sinh lý của việc dạy đọc

Đọc đợc xem nh là một hoạt động có hai mặt quan hệ mật thiết với nhau,

là việc sử dụng một bộ má gồm hai phơng tiện Một mặt, đó là quá trình vận

động của mắt, sử dụng bộ mũ chữ, âm để phát ra một cái trung thành những dòng văn tự ghi lời nói âm thanh Mặt khác đó là sự vận động của t tởng tình cảm, sử dụng bộ má chữ và ý tởng, các khái niệm đợc chứa đựng bên trong để nhớ và hiểu cho nội dung những gì đợc đọc

Đọc bao gồm những yếu tố nh tiếp nhận bằng mắt, hoạt động của các cơ quan phát âm, các cơ quan thính giác và thông hiểu những gì đợc đọc, càng ngày, những yếu tố này càng gần với nhau hơn, tác động với nhau nhiều hơn Nhiệm vụ cuối cùng của sự phát triển kỹ năng, đọc là đạt đến sự tổng hợp giữa những mặt riêng đọc và ngời đọc thành thạo, càng có khả năng tổng hợp các mặt trên bao nhiêu thì việc đọc càng hoàn thiện, càng chính xác và biểu cảm bấy nhiêu

Dễ dàng nhận thấy rằng thuật ngữ “đọc” đợc sử dụng trong nhiều nghĩa, theo nghĩa hẹp, việc hình thành kỹ năng đọc trùng với nhau nắm kỹ năng đọc,

theo nghĩa rộng, đọc đợc hiểu là kỹ thuật đọc cộng với thông hiểu điều đợc đọc

ý nghĩa hai mặt của thuật ngữ “đọc” đợc ghi nhận trong các tài liệu tâm lý học

và phơng pháp dạy học Từ đây chúng ta sẽ hiểu đọc với nghĩa thứ hai, đọc đợc xem nh là một hoạt động lời nói trong đó có các thành tố tiếp nhận dạng chữ viết của từ, chuyển dạng thức chữ viết

Kỹ năng đọc là một kỹ năng phức tạp, đòi hỏi một quá trình luyện tập lâu dài T.GEGÔROP chia việc hình thành kỹ năng này ra làm 3 giai đoạn: Phân tích, tổng hợp và giai đoạn tự động hoá

Thời gian gần đây ngời ta đã chú trọng đến những mối quan hệ quy

định lẫn nhau của việc hình thành kỹ năng đọc và hình thành kỹ năng làm việc với văn bản, nghĩa là đòi hỏi tổ chức giờ tập đọc sao cho phân tích nội dung của bài đọc đồng thời hớng đến hoàn thiện kỹ năng đọc, hớng đến đọc

có ý thức bài đọc

Việc đọc nh thế nhằm vào sự nhận thức, chỉ có thể xem đứa trẻ biết đọc

mà hiểu đợc điều mình đọc Đọc là hiểu nghĩa của chữ viết, nếu trẻ không hiểu những từ ta đa ra cho chúng đọc chúng sẽ không có hứng thú học tập và không

có khả năng thành công Do đó, hiểu những gì đợc đọc sẽ tạo ra động cơ, hứng thú cho việc đọc

3/ Cơ sở ngôn ngữ học và văn học của việc dạy học:

Dạy tập đọc phải trên những cơ sở của ngôn ngữ học Nó liên quan mật thiết với một số vấn đề của ngôn ngữ học nh vấn đề chính âm Dạy tập đọc phải dựa trên những kết quả nghiên cứu của ngôn ngữ học việt ngữ học vấn đề nói trên để xây dựng xác lập nội dung và phơng pháp dạy học Bốn phẩm chất của đọc không thể tách rời những cơ sở ngôn ngữ học Không coi trọng đúng mức những cơ sở này, việc dạy học sẽ mang tính tuỳ tiện và không đảm bảo hiệu quả dạy học

Mặt khác, cần phải thấy rằng, những kết quả nghiên cứu của việt ngữ học còn hạn chế cha đáp ứng đợc những đòi hỏi của phơng pháp, cha thống nhất đợc chuẩn chính âm, những nghiên cứu ít ỏi về ngữ điệu Tiếng việt, làm cho phơng pháp dạy tập đọc không tách khỏi những lúng túng khi giải quyết những vấn đề

về đọc đúng, đọc diễn cảm Không có đợc những chỉ dẫn cụ thể cho đọc diễn cảm mà đành bằng lòng với cách nói chung chung, hời hợt Những quy tắc ít ỏi của ngữ pháp đọc kết thúc câu kể phải xuống giọng, câu hỏi phải lên giọng chỉ

đa lại những chỉ dẫn chung chung về đọc diễn cảm nh bài thơ đợc đọc với giọng thiết tha sôi nổi, còn những chỉ dẫn có tính chất định lợng về mối tơng quan giữa

các cao độ, chỗ ngắt của đoạn, bài thơ đ… ợc xác định Vì vậy việc dạy đọc diễn cảm nhiều lúc còn mang tính chủ quan, cảm tính

+ Chính âm trong Tiếng việt:

Chính âm là chuẩn mực phát âm của một ngôn ngữ có giá trị và hiệu lực

về mặt xã hội

Theo đa số nhà nghiên cứu, nội dung cơ bản của chính âm trong Tiếng việt hiện nay nên lấy hệ thống ngữ âm (Cách phát âm) của phơng ngữ Bắc bộ mà

tu biến là tiếng Hà Nội làm căn cứ, bổ sung cách phát âm một số phụ âm đầu quặt lỡi (tr, s/r) và không phát âm phân biệt d / gi

+ Ngữ điệu trong Tiếng việt:

Theo nghĩa hẹp, ngữ điệu là sự thay đổi giọng nói, giọng đọc là sự hạ thấp giọng đọc, giọng nói ngữ điệu là một trong những thành phần của ngôn

điệu Ngữ điệu gồm toàn bộ các phơng tiện siêu đoạn tính đợc sử dụng ở bình diện câu nh: Cao độ, cờng độ, trờng độ Ngữ điệu là yếu tố gắn chặt với lời nói,…

là yếu tố tham gia tại thành lời nói

Trong cấu trúc các ngữ điệu phần cứng là những đặc trng vốn có của các thành phần tham gia cấu thành ngữ điệu Phần mềm là sự sáng tạo của ngời nói, ngời đọc khi sử dụng ngữ điệu Phần này mang tính nghệ thuật, tính cá nhân, gắn với những tình huống giao tiếp, nh trờng hợp sử dụng cụ thể, đồng thời cũng mang tính sáng tạo Nh vậy, theo nghĩa rộng, toàn bộ những phơng tiện đợc sử dụng để đọc diễn cảm nh chỗ lên giọng, xuống giọng, chỗ ngừng tốc độ, chỗ nhấn giọng đợc thống nhất lại thành một tổ hợp phản ánh đúng thái độ tình cảm, cảm xúc của tác giả khi mô tả gọi là ngữ điệu Nh vậy ngữ điệu là sự hoà đồng

về âm hởng của bài đọc Nó có giá trị lớn để bộc lộ cảm xúc Vì vậy sử dụng ngữ

điệu rất quan trọng trong đọc diễn cảm

+ Lý thuyết về văn bản, phong cách học và nghiên cứu văn học trong dạy học Việc hình thành kỹ năng đọc cho học sinh phải dựa trên những tiêu chuẩn

đánh giá văn bản nh:

- Tính chính xác tính đúng đắn và tính thẩm mĩ, đặc điểm về các kiểu ngôn ngữ, các phong cách chức năng, các thể loại văn bản các đặc điểm về thể loại các tác phẩm văn chơng dùng làm ngữ liệu đọc ở tiểu học

Phải dựa trên những hiểu biết về đề tài, chủ đề kết cấu nhân vật, quan hệ giữa nội dung và hình thức, các biện pháp thể hiện trong tác phẩm văn học nhằm miêu tả, kể chuyện và biểu hiện, các phơng tiện, biện pháp tu từ, việc luyện đọc cho học sinh phải dựa trên những hiểu biết về đặc điểm ngôn ngữ văn học tình

hình tợng, tính tổ chức cao Tất cả những vấn đề trên đều thuộc phạm vi nghiên cứu lý thuyết văn bản phong cách học, lý luận học Vì vậy ta dễ dàng nhận thấy dạy tập đọc không thể dựa trên những thành tựu nghiên cứu của lý thuyết văn bản nói chung và nghiên cứu văn học nói riêng

3.1/ Chuẩn bị cho việc dạy đọc diễn cảm:

Đọc diễn cảm là một yêu cầu đặt ra khi đọc đợc những văn bản, văn chơng hoặc các yếu tố của ngôn ngữ nghệ thuật Đó là việc thể hiện kỹ năng làm chủ ngữ điệu, chỗ ngừng giọng, cờng độ giọng, để biểu đạt ý nghĩ và tình cảm của tác giả đã gửi gắm trong bài đọc đồng thời biểu hiện đợc sự thông hiểu cảm thụ của ngời đọc đối với tác phẩm Đọc diễn cảm thể hiện năng lực đọc ở trình độ và chỉ thực hiện đợc trên cơ sở đọc đúng và đọc lu loát

Đọc diễn cảm chỉ có thể có đợc trên cơ sở hiểu thấu đáo bài đọc Đọc diễn cảm yêu cầu đọc đúng giọng vui, buồn, giận dữ, trang nghiêm phù hợp với từng

ý cơ bản của bài đọc, phù hợp kiểu câu, thể loại đọc có cảm xúc cao Biết nhấn giọng ở từ ngữ biểu cảm gợi tả, phân biệt lời nhân vật Để đọc diễn cảm, ngời ta phải làm chủ chỗ ngắt giọng ở đây muốn nói đến kỹ thuật ngắt giọng biểu cảm, làm chủ tốc độ Khi nói đến đọc diễn cảm, ngời ta thờng nói về một số kỹ thuật

nh ngắt giọng biểu cảm, sử dụng tốc độ, cờng độ, cao độ trờng độ với ý nghĩa cảm xúc của bài

Để đạt đợc mức lý tởng hớng dẫn cách đọc toàn bài bằng những ký tự kèm văn bản đọc nh các ký tự âm nhạc thì còn cần một quá trình nghiên cứu dài lâu

ở đây chúng ta chủ đề vào xác định sự tơng hợp giữa các thông số âm thanh với

ý nghĩa cảm xúc để hớng đến làm chủ những thông số âm thanh phổ biến cho

đúng ý tình cảm các tác phẩm - đọc diễn cảm

Để đọc diễn cảm, ngời ta phải làm chủ đợc chổ ngắt giọng, ở đây muốn nói đến kỹ thuật ngắt giọng biểu cảm, làm chủ đợc tốc độ, làm chủ đợc cờng độ giọng (đọc to hay nhỏ, nhấn giọng day lơi giọng) và làm chủ tốc độ

- Ngắt giọng biểu cảm: Là chỗ ngừng lâu hơn bình thờng hoặc chỗ ngừng không do logíc ngữ nghĩa mà do dụng ý của ngời đọc nhằm gây ấn tợng về cảm xúc, ngắt giọng biểu cảm đối lập với ngắt giọng logíc là chỗ dừng để tác các nhóm từ trong câu ngắt giọng logíc hoàn toàn phụ thuộc vào ý nghĩa của quan hệ giữa cú từ

Các dấu ngắt câu cũng là sự biểu hiện của ngắt giọng logíc cũng có khi sự ngừng giọng thể hiện một sự ngập ngừng này, ngời nghe đoán đợc có điều gì đó cha đợc nói ra

Ngắt giọng biểu cảm là phơng tiện tác động đến ngời nghe Ngắt giọng lôgíc thiên về trí tuệ, ngắt giọng biểu cảm thiên về cảm xúc Ngắt giọng biểu cảm là những chỗ ngừng, chổ lắng, sự im lặng có tác dụng truyền cảm tập trung

sự chú ý của ngời nghe và chỗ ngừng góp phần tạo nên hiệu quả nghệ thuật cao

Ngắt giọng đúng và hay là đích của dạy học và cũng là một trong những phơng tiện để dạy tiếp nhận, chiếm lĩnh văn bản đợc đọc

- Tốc độ: Tốc độ đọc đọc chi phối sự diễm cảm có ảnh hởng đến việc thể hiện ý nghĩa, cảm xúc Trớc khi nói đến việc làm nh tốc độ để đọc diễn cảm thì cần nhắc lại rằng trong những kỹ năng cần luyện cho học sinh đọc nhanh là một phẩm chất của đọc chỉ đặt ra sau khi đã đọc đúng

Tốc độ đọc phải đi song song với việc tiếp nhận có ý thức bài đọc Đọc nhanh chỉ thực sự có ích khi nó không tách rời việc hiểu rõ điều đợc đọc Khi

đọc cho ngời khác nghe hiểu kịp đợc Vì vậy đọc nhanh không phải là đọc liến thoáng Tốc độ chấp nhận đợc của đọc nhanh khi đọc thành tiếng trùng với tốc

độ của lời nói Khi nói, đọc trùng với tốc độ của lời nói thì ta chấp nhận tốc độ

đọc phụ thuộc vào nội dung bài đọc Tốc độ đọc truyện kể phải nhanh hơn đọc thơ trữ tình vì đọc thơ trữ tình cần thời gian để bộc lộ cảm xúc

Độ dài của câu cũng chi phối vào tốc độ đọc, ở những bài có câu ngắn, câu dài thì những câu ngắn đợc nén lại và phải đợc với nhịp nhanh, gấp gáp hơn, nhất là khi đó những câu điệp cú pháp, những câu có tính liệt kê Những câu dài

đọc nhịp trải dài ra thì mới thể hiện đúng cảm xúc

Nhiều khi không phải chỉ là đọc chậm, mà phải dùng cả trờng độ kéo dài giọng đọc từng tiếng để cho câu văn, câu thơ ngân lên mặc dù là câu cảm, nhng không phải là lời gợi mà là một lời than tha thiết Việc kéo dài trờng độ câu thơ gây sự chú ý cho đoạn kết của bài, nơi mà các ý bài thơ còn dồn lại

- Cờng độ: Cờng độ trong đọc diễn cảm phải nói đến dạy đọc to Khi đọc trớc nhiều ngời, học sinh phải tính đến ngời nghe Các em phải hiểu rằng không chỉ đọc cho mình nghe mà phải đọc cho các bạn và cô giáo cùng nghe nh vậy phải đọc sao cho cả tập thể này nghe rõ Nhng nh vậy không có nghĩa là đọc quá

to hoặc gào lên nh cách đọc dùng để gây sự chú ý ở một số học sinh

Cờng độ đọc có giá trị diễn cảm Cờng độ phối hợp với cao độ sẽ tạo ra giọng vang hay giọng lắng

- Cao độ: Cao độ để đọc diễn cảm là muốn nói đến những chỗ lên giọng, xuống giọng dụng ý nghệ thuật, cần kết hợp giữa cao độ và cờng độ giọng đọc

để phân biệt lời tác giả và lời nhân vật Khi đọc những lời dẫn chuyện cần đọc với giọng nhỏ hơn, thấp hơn những lời nói trực tiếp của nhân vật ở đây có sự chuyển giọng mà những lời dẫn nh nên thấp để cho những lời hội thoại nổi lên

Nh vậy ngữ điệu đọc giọng, đọc diễn cảm là sự hoà đồng của tất cả những đặc

điểm âm thanh này Chỗ ngừng, tốc độ, chỗ nhấn giọng, chỗ lên giọng, hạ giọng tạo nên một âm hởng chung của bài tập đọc Đọc diễn cảm là sử dụng ngữ điệu

để phô diễn cảm xúc của bài đọc Vì vậy phải hoà nhập với câu chuyện bài văn, bài thơ có cảm xúc mới tìm thấy ngữ điệu thích hợp Chính tác phẩm quy định ngữ điệu cho chúng ta chứ không phải chúng ta tự đặt ra ngữ điệu

Ch ơng II

Một số biện pháp nâng cao dạy đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5

I - Đề xuất một số biện pháp:

1/ Đổi mới các phơng tiện dạy học:

- Xây dựng phổ biến các phơng tiện dạy học khác nhau

- Khuyến khích giáo viên làm đồ dùng dạy học sẽ phát huy đợc tính sáng tạo và nâng cao năng lực chuyên môn của giáo viên, biết sử dụng phơng tiện khác nhau một cách có hiệu quả

- Hớng dẫn học sinh su tầm các đồ dùng học tập sẽ có tác dụng kích thích hứng thú học tập, việc học tập nhẹ nhàng hơn và học sinh nắm chắc kiến thức hơn chơi mà học, học mà chơi

2/ Đổi mới nội dung dạy học:

Nh chúng ta đã biết, chất lợng đọc diễn cảm của học sinh phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó vai trò của ngời giáo viên rất quan trọng Dễ nhận thấy cho giáo viên đọc diễn cảm tốt thì lớp, có nhiều học sinh đọc diễn cảm tốt Để từng bớc nâng cao chất lợng dạy đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5 hiện nay chúng tôi đa ra một số biện pháp sau:

2.1/ Chuẩn bị kỹ cho việc dạy đọc diễn cảm:

Giáo viên cần thực hiện hai yêu cầu sau:

+ Đọc mẫu tốt

+ Chuẩn bị hớng dẫn cho học sinh đọc diễn cảm tốt