• Không có các bước cố định, cứng nhắc để hình thành một kĩ năng, mà tùy vào khả năng sẵn có ở mỗi người, mà người đó cần điều chỉnh thêm, hình thành thêm kĩ năng mới ở mức độ cần thiết
Trang 1ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH NINH BÌNH
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
Ninh Bình, tháng 9 năm 2010
Trang 2Học xong khóa tập huấn này, HV có khả năng:
- Hiểu được những vấn đề cơ bản, cần thiết về
Trang 3- Quan niệm về kĩ năng sống
- Mục tiêu, nguyên tắc, nội dung giáo dục KNS cho HS phổ thông
- Phương pháp giáo dục KNS cho HS phổ thông
- Giáo dục KNS cho HS qua môn Sinh học
N I DUNG T P HU NỘI DUNG TẬP HUẤN ẬP HUẤN ẤN
Trang 4“M t ngày n , con l a già c a ng i nông dân b r i ột ngày nọ, con lừa già của người nông dân bị rơi ọ, con lừa già của người nông dân bị rơi ừa già của người nông dân bị rơi ủa người nông dân bị rơi ười nông dân bị rơi ị rơi ơi
Trang 6- Theo WHO:
KNS là khả năng để có hành vi thích ứng và tích cực, giúp các cá nhân có thể ứng xử hiệu quả trước các nhu cầu và thách thức của cuộc sống hàng ngày
- Theo UNICEF:
KNS là cách tiếp cận giúp thay đổi hoặc hình thành hành
vi mới Cách tiếp cận này lưu ý đến sự cân bằng về tiếp thu kiến thức, hình thành thái độ và kĩ năng
KĨ NĂNG S NG LÀ GÌ?ỐNG LÀ GÌ?
Trang 7KĨ NĂNG S NG LÀ GÌ?ỐNG LÀ GÌ?
- Theo UNESCO: Kĩ năng sống gắn với 4 trụ cột của giáo dục
Trang 9• Có nhi u tên g i kh ều tên gọi kh ọi kh á c nhau c a KNS: v ủa KNS: v í d kĩ năng tâm lý xã ụ kĩ năng tâm lý xã
nghĩ, ý ki nếng và ông không biết làm thế nào để đưa nó ) các kĩ năng khác cũng đ ng th i đ c r ồng thời được r ời được r ư ợp è n luy n ệc theo nh
L U ÝƯU Ý
Trang 10• KNS không th t nhiên c ể c ự nhất định (kĩ năng n ó đ c m ư ợp à do cá nhân hình thành
d : qua cụ: tr ác ho t đ ng t p th , qua t ng tại lợi ột ngày nọ, con lừa già của người nông dân bị rơi ận thấy điều đó, con lừa hốt hoảng kêu la dữ dội ể đưa nó ươi ác m i ng i ỗi người ười nông dân bị rơi
s rẽ r èn luy n vệc cứu lừa cũng không mang lại lợi à hình thành kĩ năng h p tợi ác, làm vi c t p ệc cứu lừa cũng không mang lại lợi ận thấy điều đó, con lừa hốt hoảng kêu la dữ dội
th ; cể đưa nó àng tr i nghi m nhi u, cải phá đi nên việc cứu lừa cũng không mang lại lợi ệc cứu lừa cũng không mang lại lợi ều Ông đã gọi những người hàng xóm đến và àng có c h i đi u ch nh, ơi ột ngày nọ, con lừa già của người nông dân bị rơi ều Ông đã gọi những người hàng xóm đến và ỉnh,
c ng c kĩ năng.) ủa người nông dân bị rơi ống giếng và ông không biết làm thế nào để đưa nó
L U ÝƯU Ý
Trang 11• Không có các bước cố định, cứng nhắc để hình thành một kĩ năng,
mà tùy vào khả năng sẵn có ở mỗi người, mà người đó cần điều chỉnh thêm, hình thành thêm kĩ năng mới ở mức độ cần thiết (ví dụ: để có kĩ năng hợp tác tốt, cần có kĩ năng giao tiếp hiệu quả, thể hiện sự tôn trọng, lắng nghe tích cực, tự nhận thức, thể hiện sự cảm thông, đảm nhận trách nhiệm, tư duy sáng tạo; có người cần cải thiện kĩ năng giao tiếp, có người cần cải thiện kĩ năng thể hiện
sự tôn trọng…)
• Một hoạt động được tổ chức theo hình thức khuyến khích sự tham gia tích cực của các thành viên góp phần hình thành các kĩ năng khác nhau, mà không giới hạn ở một hay hai kĩ năng
• Để sống tốt, một người cần một loạt các kĩ năng sống nhưng mức
độ có kĩ năng ở mỗi người phụ thuộc vào mức độ trải nghiệm, rèn luyện của người đó
L U ÝƯU Ý
Trang 12PHÂN LO I KĨ NĂNG S NG ẠI KĨ NĂNG SỐNG ỐNG LÀ GÌ?
* Theo UNESCO, WHO và UNICEF:
- Kĩ năng giải quyết vấn đề
- Kĩ năng suy nghĩ / tư duy phân tích có phê phán
- Kĩ năng giao tiếp hiệu quả
- Kĩ năng ra quyết định
- Kĩ năng tư duy sáng tạo
- Kĩ năng tự nhận thức / tự trọng và tự tin của bản thân, xác định giá trị
- Kĩ năng thể hiện sự cảm thông
- Kĩ năng ứng phó với căng thẳng và cảm xúc
Trang 13PHÂN LO I KĨ NĂNG S NG ẠI KĨ NĂNG SỐNG ỐNG LÀ GÌ?
* Trong giáo dục ở Anh quốc, KNS được chia thành 6 nhóm chính là:
- Hợp tác nhóm
- Tự quản
- Tham gia hiệu quả
- Suy nghĩ / tư duy bình luận, phê phán
- Suy nghĩ sáng tạo
- Nêu vấn đề và giải quyết vấn đề
Trang 14PHÂN LO I KĨ NĂNG S NG ẠI KĨ NĂNG SỐNG ỐNG LÀ GÌ?
* Việt Nam:
- Nhóm các kĩ năng nhận biết và sống với chính mình: tự nhận
thức, xác định giá trị, ứng phó với căng thẳng, tìm kiếm sự hỗ trợ,
tự trọng, tự tin,
- Nhóm các kĩ năng nhận biết và sống với người khác: giao tiếp
có hiệu quả, giải quyết mâu thuẫn, thương lượng, từ chối, bày tỏ
sự cảm thông, hợp tác,
- Nhóm các kĩ năng ra quyết định một cách có hiệu quả: tìm kiếm
và xử lí thông tin, tư duy phê phán, tư duy sáng tạo, ra quyết định, giải quyết vấn đề,
Trang 15T I SAO PH I GIÁO D C KĨ NĂNG S NG ẠI KĨ NĂNG SỐNG ẢI GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG ỤC TIÊU KHÓA TẬP HUẤN ỐNG LÀ GÌ?
CHO H C SINH PH THÔNGỌC SINH PHỔ THÔNG Ổ THÔNG
1 Hai nữ sinh ở Hà Nội tự tử trong nhà nghỉ: nhóm bếp
than tổ ong, đóng kín cửa và uống thuốc ngủ pha với
rượu dẫn đến ngộ độc và ngạt khí Trước khi chết, họ đã gửi bức thư tuyệt mệnh bày tỏ sự chán nản với cuộc sống hiện tại
2 Trượt tốt nghiệp, một nữ sinh tự tử
3 Một nữ sinh tự tử tại trường vì bị mẹ đánh
4 HS lớp 8 tự tử vì bị mắng lười học
5 Bình Định, một HS tự tử vì bị cấm thi tốt nghiệp
6 Đồng Nai, một HS tự tử vì giận thày giáo
Trang 16T I SAO PH I GIÁO D C KĨ NĂNG S NG ẠI KĨ NĂNG SỐNG ẢI GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG ỤC TIÊU KHÓA TẬP HUẤN ỐNG LÀ GÌ?
CHO H C SINH PH THÔNGỌC SINH PHỔ THÔNG Ổ THÔNG
Thống kê từ năm 2005 đến 2009, tổng số vi phạm pháp luật hình sự trong HSSV khoảng hơn 8.000 trường hợp Trong
đó, có các hành vi như đánh nhau, gây rối trật tự công
cộng (hơn 2.000 trường hợp); gần 900 trường hợp tội
phạm ma túy; 83 vụ giết người; gần 1.400 trường hợp
cướp tài sản Đáng chú ý, gần đây gia tăng hiện tượng học sinh nữ tụ tập đánh nhau, làm nhục bạn hay tình trạng HSSV phạm tội sử dụng công nghệ cao như tấn công các trang web để ăn cắp tiền qua mạng, tống tiền qua điện
thoại cũng tăng rất nhanh
Trang 17Một vấn đề cũng gây nhức nhối cho những người làm công tác giáo dục, đó là tình trạng học sinh nghiện chơi game, chát Tuy
là hình thức giải trí nhưng đã xuất hiện nhiều học sinh bỏ học để ngồi chơi bên máy tính hàng giờ liền Rồi khi không có tiền
chơi, thông qua mạng Internet để kết thành băng nhóm đi trộm cắp, giết người hoặc “bán mình” chỉ vì vài chục nghìn “cứu nét” Một số HSSV còn bị nhiễm vào các trang website “đen” có nội dung bạo lực, đồi trụy để rồi sa vào vòng lao lý Tại Quảng
Ninh, Thanh Hóa, một số đối tượng do thiếu hiểu biết pháp luật đã phạm vào tội danh quốc gia như lấy cắp thanh giằng, bu lông trên cầu, cắt trộm đường dây điện thoại để bán lấy tiền tiêu xài Thống kê của cơ quan công an cho biết, hiện có khoảng 20.000đối tượng thanh thiếu niên bỏ học, sống lang thang, bụi đời
Trang 18T I SAO PH I GIÁO D C KĨ NĂNG S NG ẠI KĨ NĂNG SỐNG ẢI GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG ỤC TIÊU KHÓA TẬP HUẤN ỐNG LÀ GÌ?
CHO H C SINH PH THÔNGỌC SINH PHỔ THÔNG Ổ THÔNG
- KNS thúc đẩy sự phát triển cá nhân và xã hội
- Giáo dục KNS là yêu cầu cấp thiết đối với thế hệ trẻ
- Giáo dục KNS nhằm thực hiện yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông
- Giáo dục KNS cho HS trong các nhà trường phổ thông là
xu thế chung của nhiều nước trên thế giới
Trang 20M C TIÊUỤC TIÊU KHÓA TẬP HUẤN
- Trang bị cho HS những kiến thức, giá trị, thái độ và kĩ
năng phù hợp Trên cơ sở đó hình thành cho HS những hành
vi, thói quen lành mạnh, tích cực; loại bỏ những hành vi,
thói quen tiêu cực trong các mối quan hệ, các tình huống và hoạt động hàng ngày
- Tạo cơ hội thuận lợi để HS thực hiện tốt quyền, bổn phận của mình và phát triển hài hòa về thể chất, trí tuệ, tinh thần
và đạo đức
Trang 21• Tiến trình : KNS không thể được hình thành “ngày một, ngày hai”; nhận thức – hình thành thái độ - thay đổi hành vi.
• Thay đổi hành vi : giúp người học hình thành hành vi tích cực, thay đổi giá trị, thái độ và hành vi trước đó.
• Thời gian – môi trường giáo dục :
– càng sớm càng tốt đối với trẻ em,
– ở lứa tuổi nào cũng cần học, rèn luyện và củng cố KNS
– mọi lúc mọi nơi (nhà trường, gia đình, cộng đồng)
– Trong nhà trường GD KNS trên giờ học hoặc hoạt động ngoài giờ lên lớp
Trang 221 Kĩ năng tự nhận thức
2 Kĩ năng xác định giá trị
3 Kĩ năng kiểm soát cảm xúc
4 Kĩ năng ứng phó với căng
thẳng
5 Kĩ năng tìm kiếm sự hỗ trợ
6 Kĩ năng thể hiện sự tự tin
7 Kĩ năng giao tiếp
8 Kĩ năng lắng nghe tích cực
9 Kĩ năng thể hiện sự cảm
thông
10 Kĩ năng thương lượng
11 Kĩ năng giải quyết mâu
thuẫn
12 Kĩ năng hợp tác
13 Kĩ năng tư duy phê phán
14 Kĩ năng tư duy sáng tạo
15 Kĩ năng ra quyết định
16 Kĩ năng giải quyết vấn đề
17 Kĩ năng kiên định
18 Kĩ năng đảm nhận trách nhiệm
19 Kĩ năng đặt mục tiêu
20 Kĩ năng quản lí thời gian
21 Kĩ năng tìm kiếm và xử lí thông tin
N I DUNG GIÁO D C KĨ NĂNG S NG ỘI DUNG TẬP HUẤN ỤC TIÊU KHÓA TẬP HUẤN ỐNG LÀ GÌ?
CHO HS TRONG TRƯU ÝỜNG PHỔ THÔNGNG PH THÔNGỔ THÔNG
Trang 231.KĨ NĂNG T NHÂN TH CỰ NHÂN THỨC ỨC
* Ý nghĩa, mối quan hệ với các KNS khác:
+ Tự nhận thức là một kĩ năng sống rất cơ bản của con người, là nền tảng để con người giao tiếp, ứng xử phù hợp và hiệu quả với người khác cũng như để có thể cảm thông được với người khác
+ Ngoài ra, có hiểu đúng về mình, con người mới có thể có những quyết định, những
sự lựa chọn đúng đắn, phù hợp với khả năng của bản thân, với điều kiện thực tế và yêu cầu xã hội Ngược lại, đánh giá không đúng về bản thân có thể dẫn con người đến
những hạn chế, sai lầm, thất bại trong cuộc sống và trong giao tiếp với người khác
+ Để tự nhận thức đúng về bản thân cần phải được trải nghiệm qua thực tế, đặc biệt là qua giao tiếp với người khác.
* Khái niệm:
+ Tự nhận thức là tự nhìn nhận, tự đánh giá về bản thân.
+ KN tự nhận thức là khả năng của con người hiểu về chính bản
thân mình, như cơ thể, tư tưởng, các mối quan hệ xã hội của bản
thân; biết nhìn nhận, đánh giá đúng về tiềm năng, tình cảm, sở
thích, thói quen, điểm mạnh, điểm yếu, của bản thân; quan tâm
và luôn ý thức được mình đang làm gì, kể cả nhận ra lúc bản thân
đang cảm thấy căng thẳng.
Trang 241.KĨ NĂNG T NHÂN TH CỰ NHÂN THỨC ỨC
* Kĩ năng tự nhận thức là khả năng một người nhận biết đúng đắn rằng: mình là ai, sống trong hoàn cảnh nào, yêu thích điều gì, ghét điều gì, điểm mạnh và điểm yếu của mình ra sao, mình có thể thành công ở những lĩnh vực nào…
* Để có kĩ năng tự nhận thức, các bạn cần biết rõ:
+ Bạn là ai, là “ cái gì”
+ Bạn tự nhận thấy bản thân mình ra sao ?
+ Bạn có những điểm mạnh, điểm yếu nào ?
+ Bạn thường thành công trong những lĩnh vực nào ?
+ Bạn thường chưa thành công trong những hoạt động nào ?
+ Mục tiêu cuộc sống của bạn là gì ?
+ Bạn có những yếu tố thuận lợi nào để hoàn thành mục tiêu ?
+ Những trở ngại và thách thức đối với việc đạt mục tiêu của bạn là gì ?
+ Bạn có sở thích gì ?
Bạn cũng cần biết :
+ Người khác đánh giá về bạn ra sao ?
+ Sự đánh giá của bạn về bản thân mình và sự đánh giá của người khác về bạn có trùng hợp nhau không ? Có điểm gì khác biệt ?
+ Những điểm mạnh cần phát huy và những điểm yếu cần khắc phục của bạn là gì ? + Bạn sẽ khắc phục điểm yếu của mình ra sao, ai sẽ hỗ trợ bạn…
Trang 252.KĨ NĂNG XÁC Đ NH GIÁ TRỊNH GIÁ TRỊ ỊNH GIÁ TRỊ
* Khái niệm:
Giá trị là những gì con người cho là quan trọng, là có ý nghĩa đối với bản thân mình, có tác dụng định hướng cho suy nghĩ, hành động và lối sống của bản thân trong cuộc sống Giá trị có thể là những chuẩn mực đạo đức, những chính kiến, thái độ, và thậm chí là thành kiến của mỗi người, mỗi nhóm người, mỗi xã hội đối với một điều gì đó…
Giá trị có thể là giá trị vật chất hoặc giá trị tinh thần, có thể thuộc các lĩnh vực văn hoá, nghệ thuật, đạo đức, kinh tế,
Kĩ năng xác định giá trị là khả năng con người hiểu rõ được những giá trị đối với bản thân mình Giá trị không phải là bất biến mà có thể thay đổi theo thời gian, theo các giai đoạn trưởng thành của con người Giá trị phụ thuộc vào giáo dục, vào nền văn hoá, vào môi trường sống, học tập và làm việc của cá nhân.
* Ý nghĩa:
Kĩ năng xác định giá trị có ảnh hưởng lớn đến quá trình ra quyết định của mỗi người Kĩ năng này còn giúp ngưòi ta biết tôn trọng người khác, biết chấp nhận rằng người khác có những giá trị và niềm tin khác.
Trang 263.KĨ NĂNG KI M SOÁT C M XÚCỂM SOÁT CẢM XÚC ẢI GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG
* Ý nghĩa: Một người biết kiểm soát cảm xúc thì sẽ góp phần giảm
căng thẳng, giúp giao tiếp và thương lượng hiệu quả hơn, giải quyết mâu thuẩn một cách hài hòa và mang tính xây dựng hơn, giúp ra
quyết định và giải quyết vấn đề tốt hơn
* Mối quan hệ: Kĩ năng xử lý cảm xúc cần sự kết hợp với kĩ năng tự
nhận thức, kĩ năng ứng xử với người khác và kĩ năng ứng phó với căng thẳng, đồng thời góp phần củng cố các kĩ năng này
* Khái niệm:
Là khả năng con người nhận thức rõ cảm xúc của
mình trong một tình huống nào đó và hiểu được
ảnh hưởng của cảm xúc đối với bản thân và người
khác như thế nào, đồng thời biết cách điều chỉnh
và thể hiện cảm xúc một cách phù hợp
“Chồng giận thì vợ bớt lời Cơm sôi bớt lửa chẳng vơi hạt nào”
“Một điều nhịn là chín điều lành”
Trang 274.KĨ NĂNG NG PHÓ V I CĂNG TH NGỨC ỚI CĂNG THẲNG ẲNG
Trang 284.KĨ NĂNG NG PHÓ V I CĂNG TH NGỨC ỚI CĂNG THẲNG ẲNG
* Khái niệm:
+ Là khả năng con người bình tĩnh, sẵn sàng đón nhận
những tình huống căng thẳng như là một phần tất yếu của
cuộc sống;
+ Là khả năng nhận biết sự căng thẳng, hiểu được nguyên
nhân, hậu quả của căng thẳng, cũng như biết cách suy nghĩ
và ứng phó một cách tích cực khi bị căng thẳng.
* Ý nghĩa:
Giúp cho con người:
+ Biết suy nghĩ và ứng phó một cách tích cực khi căng thẳng.
+ Duy trì được trạng thái cân bằng, không làm tổn hại sức khỏe thể chất và tinh thần của bản thân.
+ Xây dựng được những mối quan hệ tốt đẹp, không làm ảnh hưởng đến người xung quanh.
* Mối quan hệ với các KNS khác:
Kĩ năng ứng phó với căng thẳng có được nhờ sự kết hợp của các kĩ năng sống khác như: kĩ năng tự nhận thức, kĩ năng xử lý cảm xúc, kĩ năng kĩ năng giao tiếp, tư duy sáng tạo, kĩ năng tìm kiếm sự giúp đỡ và kĩ năng giải quyết vấn đề
Trang 295.KĨ NĂNG TÌM KI M S H TRẾM SỰ HỖ TRỢ Ự NHÂN THỨC Ỗ TRỢ Ợ
* Kĩ năng tìm kiếm sự hỗ trợ bao gồm các yếu tố sau:
- Ý thức được nhu cầu cần giúp đỡ,
- Biết xác định được những địa chỉ hỗ trợ đáng tin cậy,
- Tự tin và biết tìm đến các địa chỉ đó
- Biết bày tỏ nhu cầu cần giúp đỡ một cách phù hợp
* Khi tìm đến các địa chỉ hỗ trợ, chúng ta cần:
- Cư xử đúng mực và tự tin
- Cung cấp thông tin đầy đủ, rõ ràng, ngắn gọn
- Giữ bình tĩnh nếu gặp sự đối xử thiếu thiện chí Nếu vẫn cần sự hỗ trợ của người thiếu thiện chí, cố gắng tỏ ra bình thường, kiên nhẫn nhưng không sợ hãi
- Nếu bị cự tuyệt, đừng nản chí, hãy kiên trì tìm sự hỗ trợ từ các địa chỉ khác, người khác
Trang 30* Ý nghĩa: Kĩ năng tìm kiếm sự hỗ trợ, giúp đỡ giúp chúng ta có thể
nhận được những lời khuyên, sự can thiệp cần thiết để tháo gỡ, giải quyết những vấn đề, tình huông của mình; đồng thời là cơ hội để
chúng ta chia sẻ, giãi bày khó khăn, giảm bớt được căng thẳng tâm lý
do bị dồn nén cảm xúc Biết tìm kiếm sự giúp đỡ kịp thời sẽ giúp cá nhân không cảm thấy đơn độc, bi quan, và trong nhiều trường hợp, giúp chúng ta có cách nhìn mới và hướng đi mới
* Mối quan hệ: Kĩ năng tìm kiếm sự hỗ trợ rất cần thiết để giải
quyết vấn đề, giải quyết mâu thuẫn và ứng phó với căng thẳng Đồng thời, để phát huy hiệu quả của kĩ năng này cần kĩ năng lắng nghe,
khả năng phân tích thấu đáo ý kiến tư vấn, kĩ năng ra quyết định lựa chọn cách giải quyết tối ưu sau khi được tư vấn
5.KĨ NĂNG TÌM KI M S H TRẾM SỰ HỖ TRỢ Ự NHÂN THỨC Ỗ TRỢ Ợ
