giới thiệu về hệ điều hành linux

Người dùng có thể tạo các tệp/thư mục của riêng mình cũng như dịch chuyển các tệp giữa các thư mục đó.. Cài đặt máy chủ Linux Lưu ý: trước khi cài đặt, cần tìm hiểu các thông tin về ph

Néi dung

_

I Giới thiệu về Linux 3

Lịch sử 3

Cài đặt máy chủ Linux 4

II Quản lý tệp, thư mục 13

1 Hệ thống thư mục 13

Thư mục chủ 13

Các thư mục hệ thống 14

2 Mô tả các thư mục 14

3 Các câu lệnh cơ bản 14

4 Thuộc tính tệp 16

5 Thay đổi thuộc tính tệp 17

III Người dùng và quản lý ngưòi dùng 19

1 Khái niệm 19

2 Các câu lệnh liên quan đến người dùng/nhóm người dùng 19

IV Bộ soạn thảo vi 20

1 Hai chế độ làm việc 20

2 Bảng các câu lệnh của vi 20

chuyển sang chế độ câu lệnh 20

Di chuyển tiến một từ, lùi một từ (backward by word) 20

Về đầu, về cuối dòng 20

Tìm xâu pattern Theo hướng tiến 20

Tìm xâu pattern, theo hướng lùi về đầu văn bản 20

lặp lại việc tìm kiếm theo cùng hướng / ngược hướng 20

Xóa một kí tự 21

Xoá dòng có con chạy 21

Xoá đến cuối dòng 21

Xoá một từ 21

Dán đoạn văn bản vừa xoá vào trước / sau con chạy 21

Hồi lai lệnh vừa thực hiện 21

Lặp lại câu lệnh cuối 21

Chèn đoạn văn bản vào trước / sau vị trí con chạy.[khi ở chế độ nhập vào] 21

Thêm một dòng mới bên dưới/ bên trên con chạy [khi ở chế độ nhập vào] 21

Ghi lưu và thoát 21

Ghi lưu 21

Thoát khỏi vi, không ghi lưu 21

V Các tiện ích lưu trữ 21

1 TAR 21

2 GZIP 21

3 BZIP2 22

VI Networking 22

1 Địa chỉ IP 22

VII Các tiện ích mạng .24

1 Telnet 25

2 FTP .25

3 Ping .26

4 Traceroute .26

VIII Samba 26

1 Đặt vấn đề .26

2 Giới thiệu về Samba 27

3 Tìm và cài đặt Samba 28

4 Làm việc với tệp smb.conf 29

5 Cấu hình toàn cục Global Settings 29

6 Khai báo chia sẻ Share 30

7 Thực thi Samba 31

IX Dịch vụ Web 32

1 Khái niệm 32

2 Khởi động và ngừng dịch vụ 32

3 Làm việc với httpd.conf 32

4 Cấu hình máy chủ 32

HỆ ĐIỀU HÀNH LINUX

I Giới thiệu về Linux

Lịch sử

Linux là hệ điều hành mô phỏng Unix, được xây dựng trên phần nhân

(kernel) và các gói phần mềm mã nguồn mở Linux được công bố dưới bản quyền

của GPL (General Public Licence)

Unix ra đời giữa những năm 1960, ban đầu được phát triển bởi AT&T, sau

đó được đăng ký thương mại và phát triển theo nhiều dòng dưới các tên khác nhau

Năm 1990 xu hướng phát triển phần mềm mã nguồn mở xuất hiện và được thúc

đẩy bởi tổ chức GNU Một số licence về mã nguồn mở ra đời ví dụ BSD, GPL

Năm 1991, Linus Torvald viêt thêm phiên bản nhân v0.01 (kernel) đầu tiên của

Linux đưa lên các BBS, nhóm người dùng để mọi người cùng sử dụng và phát

triển Năm 1996, nhân v1.0 chính thức công bố và ngày càng nhận được sự quan

tâm của người dùng Năm 1999, phiên bản nhân v2.2 mang nhiều đặc tính ưu việt

và giúp cho linux bắt đầu trở thành đối thủ cạnh tranh đáng kể của MSwindows

trên môi trường server Năm 2000 phiên bản nhân v2.4 hỗ trợ nhiều thiết bị mới

(đa xử lý tới 32 chip, USB, RAM trên 2GB ) bắt đầu đặt chân vào thị trường máy

chủ cao cấp Quá trình phát triển của linux như sau:

- Năm 1991: 100 người dùng

- Năm 1997: 7.000.000 người dùng

- Năm 2000: hàng trăm triệu người dùng, hơn 15.000 ngưòi tham gia phát

triển Linux Hàng năm thị trường cho Linux tăng trưởng trên 100%

Các phiên bản Linux là sản phẩm đóng gói Kernel và các gói phần mềm

miễn phí khác Các phiên bản này được công bố dưới licence GPL Một số phiên

bản nổi bật là: Redhat, Caldera, Suse, Debian, TurboLinux, Mandrake

Giống như Unix, Linux gồm 3 thành phần chính: kernel, shell và cấu trúc

tệp

Kernel là chương trình nhân, chạy các chương trình và quản lý các thiết bị

phần cứng như đĩa và máy in

Shell (môi trường) cung cấp giao diện cho người sử dụng, còn được mô tả

như một bộ biên dịch Shell nhận các câu lệnh từ người sử dụng và gửi các câu

lệnh đó cho nhân thực hiện Nhiều shell được phát triển Linux cung cấp một số

nghiệm Bell, C shell được phát triển cho phiên bản BSD của UNIX, Korn shell là

phiên bản cải tiến của Bourne shell Những phiên bản hiện nay của Unix, bao gồm

cả Linux, tích hợp cả 3 shell trên

Cấu trúc tệp quy định cách lưu trữ các tệp trên đĩa Tệp được nhóm trong

các thư mục Mỗi thư mục có thể chứa tệp và các thư mục con khác Một số thư

mục là các thư mục chuẩn do hệ thống sử dụng Người dùng có thể tạo các tệp/thư

mục của riêng mình cũng như dịch chuyển các tệp giữa các thư mục đó Hơn nữa,

với Linux người dùng có thể thiết lập quyền truy nhập tệp/thư mục, cho phép hay

hạn chế một người dùng hoặc một nhóm truy nhập tệp Các thư mục trong Linux

được tổ chức theo cấu trúc cây, bắt đầu bằng một thư mục gốc (root) Các thư mục

khác được phân nhánh từ thư mục này

Kernel, shell và cấu trúc tệp cấu thành nên cấu trúc hệ điều hành Với những

thành phần trên người dùng có thể chạy chương trình, quản lý tệp, và tương tác với

hệ thống

Cài đặt máy chủ Linux

Lưu ý: trước khi cài đặt, cần tìm hiểu các thông tin về phần cứng của hệ thống,

bao gồm

- Thông tin về ổ đĩa cứng

- Thông tin về card mạng

- Thông tin về card đồ hoạ

- Thông tin về màn hình

- Thông tin về giao thức và cấu hình mạng nếu kết nối mạng

- Thông tin về các thiết bị ngoài (chẳng hạn các thiết bị SCSI )

Có thể chọn nhiều phương án cài đặt như cài đặt từ đĩa mềm, từ đĩa cứng, từ

đĩa CD Rom hoặc qua mạng Tài liệu này chọn hướng dẫn quá trình cài đặt phiên

bản 7.2 từ đĩa CDRom Yêu cầu máy cài đặt có khả năng khởi động (boot) từ ổ đĩa

CD-Rom (được hỗ trợ hầu hết trong các máy tính hiện nay)

Sau đây là các bước cài đặt cụ thể Khi kết thúc bước trước chương trình cài

đặt tự động chuyển sang bước sau Một số bước cài đặt cho phép quay lại bước

trước bằng cách chọn Back

1 Đưa đĩa CD Rom Redhat vào ổ đĩa Khởi động lại máy (lưu ý phải đảm bảo

máy có khả năng khởi động từ đĩa CD-Rom

2 Chọn chế độ cài text

3 Mặc định chọn ngôn ngữ (English) chọn Next

4 Chọn kiểu bàn phím (Generic 105-key PC), kiểu thể hiện bàn phím (US

English)

5 Cấu hình chuột

Chọn đúng kiểu chuột trong hệ thống Nếu không tìm được chính xác chọn kiểu

tương thích trong danh sách

7 Chọn chế độ cài đặt Custom

8 Sử dụng chương trình Disk Druid để tạo phân vùng đĩa chuẩn bị quá trình cài

đặt Phân vùng đĩa cứng như sau:

Sử dụng phím Tab và phím mũi tên để di chuyển, phím Space hay Enter để chọn

- Dùng Delete xoá các phân vùng cũ của hệ thống trước

- Chọn New để tạo các phân vùng mới

 Tạo phân vùng bộ nhớ ảo với các thông số sau:

Type: Linux Swap Size: 256Mb (gấp đôi kích thước vật lý của bộ nhớ RAM của hệ thống

Allowable Drives [*] sda xác định vị trí vật lý của phân vùng tại ổ đĩa cứng thứ nhất

 Tạo phân vùng thứ hai cho thư mục gốc của hệ thống

Mount point: / (liên kết phân vùng này với thư mục gốc root của hệ thống

Type: ext3 Size:1Mb Grow to fill disk [*] (chọn lựa này tạo phân vùng với dung lượng còn lại của ổ đĩa cứng thứ nhất)

Allowable Drives [*] sda

 Tạo phân vùng thứ 3 cho thư mục /usr của hệ thống:

Mount point: /usr (liên kết phân vùng này với thư mục /usr trên cây thư mục hệ thống

Type : ext3 Size : 3072 ( 3 GB ) Allowable Drives [*] sdb

 Tạo phân vùng thứ 4 cho thư mục /var của hệ thống:

Mount point: /var (liên kết phân vùng này với thư mục /usr trên cây thư mục hệ thống

Type: ext3 Size: 1 Grow to fill disk [*] (chọn lựa chọn phân vùng với dung lượng còn lại của ổ cứng thứ hai)

Allowable Drives [*] sdb

 Kết thúc chọn OK và xác nhận hoàn thành việc thay đổi bảng phân

vùng để ghi lại các thay đổi

9 Bỏ qua lựa chọn định dạng đĩa có kiểm tra lỗi nếu ổ đĩa cứng không có lỗi

10 Cấu hình Boot loader

Chọn Use LILO as boot loader

11 Dùng lựa chọn đặt boot loader tại Master Boot Record nếu hệ thống chỉ cài đặt

một hệ điều hành

12 Cấu hình mạng

Nếu máy không có card mạng, sẽ không nhận được màn hình này Thực hiện cấu

hình mạng cho máy như sau

 Bỏ lựa chọn config using DHCP (chỉ chọn sử dụng chế độ cấp phát địa

chỉ IP động), nhập địa chỉ IP, subnetmask theo hướng dẫn của giáo viên

hướng dẫn thực hành

 Nhập hostname

13 Cấu hình firewall, chọn Medium

14 Lựa chọn ngôn ngữ English (US)

15 Cấu hình Time Zone: (Asia/Saigon)

16 Cấu hình tài khoản:

 Nhập mật khẩu cho tài khoản root, gõ lại mật khẩu tại hộp confirm

 Khai báo thêm các tài khoản khác (nếu cần thiết) Tạo thêm tài khoản

mới:

 Chọn New để tạo thêm tài khoản mới, nhập thông tin về người dùng Nhận

được màn hình tạo tài khoản mới như sau:

Nhập các thông tin về tài khoản:

Username: <tên tài khoản>

Fullname: <tên đầy đủ của tài khoản>

Password: <mật khẩu truy nhập>

Chọn OK

 Ấn Add để đưa tài khoản vào danh sách người dùng

 Chọn Edit để thay đổi thông tin về một tài khoản

 Chọn Delete để xoá một tài khoản

17 Chọn cấu hình mặc nhận

18 Xác định các gói cài đặt: một số gói cài đặt chủ yếu X Windows System,

GNOME, KDE (cho card đồ hoạ), Network station, Anonymous, FTP server,

Development

19 Cấu hình giao diện đồ hoạ

Chọn đúng kiểu video card (thông thường redhat có khả năng tự động phát hiện

kiểu card)

20 Cài đặt các gói phần mềm

21 Tạo đĩa mềm khởi động: chọn có tạo đĩa khởi động phòng khi hệ thống có lỗi

22 Xác định giao diện đồ hoạ

Xác định kiểu monitor từ danh sách các monitor được hỗ trợ Chương trình

kiểm tra thử chế độ đồ hoạ, nếu các thông số khai báo không đúng, ta phải khai

báo lại

Nếu cài đặt chế độ đồ hoạ thành công, máy sẽ yêu cầu chọn có nên khởi động

máy vào chế độ đồ hoạ hay không (mặc định là chế độ text)

23 Hoàn tất quá trình cài đặt và khởi động lại máy (lưu ý bỏ đĩa CD Rom ra khỏi ổ

đĩa trước khi khởi động lại)

II Quản lý tệp, thư mục

1 Hệ thống thư mục

Trong linux tệp được tổ chức thành các thư mục, theo mô hình phân cấp

Tham chiếu đến một tệp bằng tên và đường dẫn Các câu lệnh thao tác tệp cho

phép dịch chuyển, sao chép một tệp hay toàn bộ thư mục cùng với các thư mục con

chứa trong nó…

Có thể sử dụng các ký tự, dấu gạch dưới, chữ số, dấu chấm và dấu phảy để

đặt tên tệp Không được bắt đầu một tên tệp bằng dấu chấm hay chữ số Những ký

tự khác như ‘/’, ‘?’, ‘*’, là ký tự đặc biệt được dành riêng cho hệ thống Chiều dài

của tên tệp có thể tới 256 ký tự

Trong UNIX không có khái niệm phần tên mở rộng (file extensions) theo

kiểu như của Windows Do đó có thể đặt tên tệp tuỳ ý, kể cả tên chứa nhiều dấu

chấm “.”

Tệp có tên bắt đầu bằng dấu chấm là tệp ẩn

UNIX/Linux nhậy cảm với chữ HOA, chữ thường (case sensitive) Để tiện

lợi, nhiều người thường dùng chữ thường (lower case) Ta cũng nên theo cách này

Tất cả các tệp trong linux có chung cấu trúc vật lý là chuỗi các byte (byte

stream) Cấu trúc thống nhất này cho phép linux áp dụng khái niệm tệp cho mọi

thành phần dữ liệu trong hệ thống Thư mục cũng như các thiết bị được xem như

tệp Chính việc xem mọi thứ như các tệp cho phép linux quản lý và chuyển đổi dữ

liệu một cách dễ dàng Một thư mục chứa các thông tin về thư mục, được tổ chức

theo một định dạng đặc biệt Các thành phần được xem như các tệp, chúng được

phân biệt dựa trên kiểu tệp: tệp thông thường (ordinary file), thư mục (directory) ,

thiết bị kiểu kí tự (character device file), và thiêt bị kiểu khối dữ liệu (block device

file)

Thư mục chủ

Mỗi tài khoản NSD có một thư mục của mình gọi là thư mục chủ hay thư

mục nhà Sau khi đăng nhập hệ thống, người dùng sẽ đứng ở thư mục nhà của

mình Tên của thư mục này giống với tên tài khoản đăng nhập hệ thống Các tệp

được tạo khi người dùng đăng nhập được tổ chức trong thư mục chủ

Tất cả các thư mục nhà của NSD nằm trong thư mục home của hệ thống

Thư mục root, là gốc của hệ thống tệp của Linux, chứa một vài thư mục hệ

thống Thư mục hệ thống chứa tệp và chương trình sử dụng để chạy và duy trì hệ

thống Cấu trúc cây thư mục như sau:

2 Mô tả các thư mục

Thư mục Mô tả nội dung

/ bắt đầu cấu trúc tệp, gọi là thư mục gốc (root)

/home chứa các thư mục nhà (home) của mọi tài khoản người dùng

/bin lưu trữ tất cả các câu lệnh chuẩn và các chương trình tiện ích

/usr chứa các tệp, câu lệnh được hệ thống sử dụng, thư mục này được

chia thành các thư mục con khác /usr/bin chứa các câu lệnh hướng người dùng và các chương trình tiện ích

/usr/sbin chứa các câu lệnh quản trị hệ thống

/usr/lib chứa thư viện cho các ngôn ngữ lập trình

/usr/doc chứa tài liệu của linux

/usr/man chứa các tệp hướng dẫn sử dụng cho các câu lệnh (man)

/sbin chứa các tệp hệ thống để khởi động hệ thống

/dev chứa giao diện cho các thiết bị như đầu cuối và máy in

/etc chứa tệp cấu hình hệ thống và các tệp hệ thống khác

3 Các câu lệnh cơ bản

Chú ý:

/(root)

sbin usr dev var etc home

sbin bin lib man User01 User02

- Các lựa chọn (gọi là switch hay options trong câu lệnh thường bắt đầu bằng dấu

trừ , sau đó là một hoặc một vài kí tự, viết tắt của lựa chọn đó, ví dụ "-a", “-al”

- Khi di chuyển giữa các thư mục bằng lệnh “cd” cần phải gõ đầy đủ đường dẫn kể

từ thư mục root (là dấu gạch xiên “/”), trừ phi ở trong phạm vi thư mục nhà của

bạn

- "man" là viết tắt của manual Phần lớn các câu lệnh của UNIX / Linux có trang

tài liệu hướng dẫn sử dụng kèm theo

 ls [-laR] <tên tệp> /<tên thư mục>

Hiển thị danh sách tệp (thư mục con) trong một thư mục

-l: (l = long) hiển thị tên tệp, thư mục trong thư mục hiện hành Cùng với

danh sách tên thông tin về quyền truy nhập, kích thước, ngày sửa đổi

thông tin cũng được hiển thị

-a: cho phép hiển thị tất cả tệp và các thư mục trong thư mục hiện tại

-R: hiển thị thông tin về thư mục hiện hành và thông tin về các thư mục

con

 cd <tên thư mục>

Thay đổi thư mục làm việc

 pwd (print working directory)

Hiển thị thư mục làm việc hiện tại Thư mục được hiển thị với đường dẫn tuyệt

đối Ví dụ:

pwd

/home/user01

 mkdir <danh sách các thư mục>

Khởi tạo thư mục Chú ý: tên tệp có thể dài tới 255 ký tự, tên thư mục có thể

chứa mọi ký tự loại trừ ký tự ‘/’ Ví dụ

mkdir folder1

 cp [-R] <tên tệp nguồn> <tên tệp đích>

Sao chép một tệp cp yêu cầu ít nhất hai tham số: tệp nguồn và vị trí hoặc tên

tệp đích Nếu tham số thứ hai là tên thư mục đã có, cp sẽ sao chép tệp nguồn

tới thư mục đích Ví dụ

cp main.c main.c.bak

Di chuyển hoặc đổi tên tệp hoặc thư mục Câu lệnh thực hiện di chuyển hay đổi

tên tuỳ theo tệp đích có trong thư mục hay không Ví dụ để thay đổi tên tập tin

có trong thư mục hiện hành

mv foo foobar

vì foobar không phải là thư mục con trong thư mục hiện hành nên tệp foo được

đổi tên thành foobar nếu

mv doc.txt foobar

foobar là thư mục con trong thư mục hiện hành, mv thực hiện chuyển tệp

doc.txt vào trong thư mục foobar

 rm [-rif] <tên tệp tin/thư mục>

Xoá tệp, thư mục

-i: hiện thông báo xác nhận người dùng có thực sự muốn xoá tệp/thư mục

hay không?

-f: xoá tệp tin bất chấp quyền truy nhập tệp tin Chú ý chỉ sử dụng –f khi đã

chắc chắn hoàn toàn muốn xoá tệp tin này

-r: xoá thư mục và toàn bộ các tệp, thư mục con chứa trong nó

 rmdir <xoá thư mục>

Xoá một thư mục rỗng

 more <tên tệp>

Hiển thị nội dung tệp phân theo từng trang màn hình

 cat <tệp tin nguồn> [>|>] <tệp tin đích>

-cat <tên tệp>: hiển thị toàn bộ nội dung của tệp ra thiết bị ra chuẩn (màn

Mỗi tệp/thư mục có các thuộc tính quy định chủ định chủ sở hữu và mức khai

thác được phép giành cho những chủ sở hữu, nhóm chủ sở hữu và những người

dùng khác Ngoài ra có một số thuộc tính khác như: là thư mục hay tệp, kích thước, ngày giờ khởi tạo, cập nhật,

Có ba mức khai thác được phép là đọc, viết và cho thực hiện, ký hiệu tương ứng là r, w, và x

Khi danh sách tệp trong một thư mục được đọc với câu lệnh ls –l, các thuộc

tính sẽ được hiển thị lần lượt như sau:

- Kí tự đầu tiên là “d” hoặc “-“ nghĩa là thư mục hay tệp (d= directory, - = tệp)

- Các quyền (r, w, x) đối với chủ sở hữu, nhóm và other, tương ứng từng cụm 3

kí tự

- Tên chủ sở hữu (owner),

- Tên nhóm sở hữu,

- Kích thước (theo byte),

- Thời gian (timestamp),

- Tên

Ví dụ:

-rwxr r 1 user01 user01 2144 Mar 29 21:44 test.htm drwxr-xr-x user01 user01 4096 Mar 29 21:55 xdir

5 Thay đổi thuộc tính tệp

Thay đổi chủ sở hữu

chown username filename

Thay đổi chủ sở hữu tệp Chỉ có tài khoản root có quyền thay đổi chủ sở hữu tệp

chgrp groupname filename

Thay đổi nhóm sở hữu tệp Chỉ có root hoặc ngưòi tạo ra tệp đó (chủ sở hữu) có quyền thay đổi nhóm sở hữu tệp

Thay đổi hạn chế khai thác tệp

chmod [u|g|o][+|-][r|w|x ] <tên tệp>

Thay đổi cách thức truy nhập tệp Trong đó: