Cây thuốc lá

Trong cuộcsống của các loài sinh vật nói chung và cây thuốc lá nói riêng luôn luôn có nhữngmối liên hệ hữu cơ, không thể tách rời bất cứ một tác nhân nào để phân tích độc lập mà cần phải

Module 1:

QUẢN LÝ DỊCH HẠI TỔNG HỢP (IPM)

TRÊN CÂY THUỐC LÁ

I Khái niệm về Quản lý dịch hại tổng hợp (IPM):

Quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) là từ viết tắt của cụm từ tiếng Anh: IntegratedPest Management Nghĩa là sử dụng tổng hợp các biện pháp quản lý, kỹ thuật hợp lýnhất một cách khôn ngoan nhằm hạn chế đến mức thấp nhất tổn thất do các loài dịch

trường; sự cân bằng sinh thái trong tự nhiên, vừa đảm bảo chi phí sản xuất thấp nhấtnhưng phải đạt hiệu quả kinh tế cao nhất Để đạt được mục đích này, người nông dâncần thiết phải hiểu được hệ sinh thái đồng ruộng cùng với sự tương tác của các thànhphần trong hệ sinh thái Trên cơ sở đó, chính người nông dân đưa ra các quyết địnhthực hiện các giải pháp kỹ thuật hay phương pháp quản lý sao cho đạt kết quả tốtnhất IPM phải do chính người nông dân thực hiện chứ không phải ai khác

II Các nguyên tắc căn bản của IPM:

- Trồng cây khỏe mạnh trong môi trường phù hợp

- Phải bảo tồn và phát triển thiên địch

- Thường xuyên thăm đồng ruộng để theo dõi diễn biến của các thành phầntrong hệ sinh thái, đặc biệt là các loài dịch hại

- Học viên là những người nông dân phải trở thành chuyên gia IPM ngay trênđồng ruộng của mình

III Giới thiệu một số biện pháp căn bản trong IPM:

1 Luân canh:

Luân canh là một biện pháp canh tác cần được chú trọng, bởi vì nó mang đếnnhiều lợi điểm Mục tiêu của luân canh là tránh không cho các tác nhân gây hại cóđược ký chủ thích hợp để sinh sống và phát triển dân số trong thời gian càng lâu càngtốt

● Chọn cây trồng luân canh: Việc chọn cây trồng luân canh có ý nghĩa quyết

định đến kết quả luân canh Phải xác định đúng các loại cây trồng mà các loại dịchhại thuốc lá không thể gây hại được để đưa vào công thức luân canh Các loại câytrồng không nên chọn luân canh hoặc gối vụ với thuốc lá: các loại cà, khoai tây, dưachuột, dưa hấu, khổ qua, bầu bí, đậu bắp …

● Công thức luân canh: Cũng cần được thay đổi trong một chu kỳ nào đó để

ngăn chặn sự phát triển liên tục của một hoặc vài tác nhân gây hại Công thức luân

canh mang lại hiệu quả khá tốt là 3 vụ cây trồng khác không cùng phổ ký chủ, sau đótrồng lại thuốc lá hoặc chỉ trồng thuốc lá sau khi đã trồng 2 vụ cây trồng khác.

● Thời gian luân canh: Do việc luân canh là lấy đi cây trồng thích hợp cho sự

tồn tại của tác nhân gây hại nên khoảng thời gian luân canh càng lâu càng tốt

2 Vệ sinh đồng ruộng và thiêu hủy tàn dư thực vật:

Là loại cây trồng đa niên nên thuốc lá có thể tiếp tục sống sau khi thu hoạchxong, trừ khi bị chặt bỏ Thân rễ thuốc lá và các loại cây trồng vụ trước có thể lànguồn dinh dưỡng để duy trì sự tồn tại của các loài dịch hại Thiêu hủy tất cả tàn dưthực vật của vụ trước phải được thực hiện dù nhận thấy có nguồn gây hại hay không

và thực hiện ngay sau khi thu hoạch xong nhằm hủy hoại nhanh chóng môi trườngsống của dịch hại

Thiêu hủy sớm tàn dư thực vật kết hợp với cày bừa đất làm cho các tác nhângây hại thuốc lá chết do bị tách ra khỏi môi trường sống Hiệu quả của việc thiêu hủytàn dư thực vật là giảm dân số các loài dịch hại: Tuyến trùng gây sưng rễ, bệnhkhảm, bệnh đốm nâu, thối đen thân, héo rũ do vi khuẩn Pseudomonas,…đồng thờivới giảm bớt côn trùng và hạt cỏ dại

Trên đồng ruộng sau khi đã thực hiện luân canh, cây thuốc lá vẫn có thể đượctrồng cạnh các loài cỏ dại có cùng phổ ký chủ gây hại Vì vậy, việc vệ sinh đồngruộng, phát quang bụi rậm để loại bỏ nơi lưu tồn của tác nhân gây hại cũng như cáctác nhân lan truyền là điều cần thiết

3 Các biện pháp nông học hỗ trợ khác:

Các biện pháp này chủ yếu cung cấp cho thuốc lá các điều kiện thuận lợi để đủsức chống chịu lại sự tấn công của dịch hại, ví dụ như áp dụng các biện pháp làm đấtphù hợp, tạo luống cao - rộng, thiết kế đồng ruộng hợp lý theo đặc điểm khí hậu - đấtđai của địa phương, áp dụng xử lý đất vườn ươm bằng nhiệt mặt trời, thực hiện bắtsâu bằng tay khi mật độ sâu hại cây thuốc lá chưa cao hoặc chưa cần thiết, sử dụngcác loại bẫy chua ngọt hoặc bẫy đèn để nhận diện các loài sâu hại,…nhằm áp dụng

hệ thống các biện pháp phòng trừ hiệu quả Một số các biện pháp trước mắt có thể ápdụng là:

 Tạo luống cao và rộng:

Vun luống cao và rộng tạo điều kiện tốt cho hệ thống rễ thuốc lá phát triển, dođất tơi xốp và thoáng khí Khi được vun luống cao, nhiệt độ đất ấm hơn Ở nhữngvùng thiếu nước, luống cao và rộng giúp duy trì độ ẩm Ngoài ra, việc tạo luống cao

và rộng còn giúp cho cây thuốc lá chống đổ ngã khi gặp gió lớn

 Khoảng cách trồng:

Khoảng cách giữa các cây thuốc trên hàng cũng ảnh hưởng đến sự phá hoạicủa các loài dịch hại Cây thuốc lá được trồng càng gần nhau thì càng dễ bị gây hại,nhất là đối với các tác nhân gây hại phần phía trên mặt đất

Khoảng cách hẹp giữa các cây tạo nên các vòm lá xen dày, tăng ẩm độ củatầng lá bên dưới, tạo điều kiện tốt cho các vi sinh vật gây bệnh xâm nhập và pháttriển

 Bón phân cân đối:

Các tác nhân gây hại thường phát triển tốt ở các ruộng bón phân không cânđối Ví dụ:

 Thứ tự của công việc trong trường hợp có xuất hiện bệnh:

Khi trên ruộng trồng có xuất hiện bệnh, cần thực hiện thứ tự công việc từ cácvùng không bệnh trước Những thửa, những khu vực bị nhiễm bệnh sẽ được thao tácsau cùng để giảm cơ hội lây lan của các tác nhân gây bệnh sang các vùng sạch bệnh.Sau khi xới xong, dụng cụ lao động phải được vệ sinh sạch sẽ

Đối với thao tác ngắt ngọn và đánh chồi, thứ tự thực hiện rất quan trọng nếu cóxuất hiện các loại bệnh thuốc khảm thuốc lá và nhất thiết cần theo nguyên tắc thựchiện trên cây thuốc lá khoẻ trước, cây nhiễm bệnh sau

 Chấm dứt xới xáo, vun cao luống sớm đối với các ruộng bị nhiễm bệnh:

Một số tác nhân gây bệnh chỉ có thể xâm nhập vào cây thuốc lá khi có vếtthương Vì vậy xới xáo và vun luống hoàn tất sớm, ít gây tổn thương cho bộ rễ và sẽhạn chế được sự tấn công của các loại dịch hại Điều này đặc biệt quan trọng khiruộng trồng đã có sẵn mầm bệnh

4 Sử dụng giống thuốc lá kháng sâu-bệnh:

Tính kháng của giống thuốc lá sẽ tạo thuận lợi cho việc quản lý dịch hại Chọngiống là một công tác quan trọng để xác định trước những tổn thất do các tác nhângây ra cho thuốc lá về năng suất - chất lượng và hiệu quả mang lại Các yếu tố để lựachọn giống thuốc lá là:

+ Mức độ phù hợp của giống thuốc lá đối với điều kiện sẵn có tại vùng trồng

để đạt các mục tiêu về năng suất-chất lượng

Khi đã chọn giống kháng để trồng, người trồng thuốc lá vẫn phải tuân thủ cácbiện pháp kỹ thuật khác như: luân canh cây trồng, thiêu hủy tàn dư thực vật và ápdụng các biện pháp nông học hỗ trợ khác…

5 Sử dụng hóa chất bảo vệ thực vật:

Trong chương trình Quản lý dịch hại tổng hợp-IPM, hóa chất bảo vệ thực vậtchỉ được đưa vào sử dụng khi các biện pháp liên hoàn khác không đạt được kết quảtốt và chỉ nên sử dụng hóa chất phòng trừ sâu-bệnh khi xét thấy thật cần thiết Do đó,cần phải theo dõi, điều tra dân số và mức độ gây hại của các tác nhân, sử dụng hóachất diệt trừ phải đúng đối tượng gây hại Đối với sâu hại, sử dụng hóa chất khi kếtquả điều tra dân số sâu hại vượt ngưỡng (có nghĩa nếu không dùng hóa chất diệt trừ

sẽ gây tổn thất lớn)

● Cách lấy mẫu: Tất cả các ruộng phải được kiểm tra cẩn thận, phương pháp

lấy mẫu tốt nhất là điều tra kỹ 10 cây liên tiếp tại 10 điểm khác nhau của mỗi ruộngtrồng Khi diện tích ruộng trồng tăng lên thì số điểm lấy mẫu tăng theo tương ứng

● Phương pháp điều tra: Tùy theo loại sâu hại, phương pháp điều tra có khác

nhau Ví dụ:

+ Đối với bọ cánh cứng, sâu sừng, sâu xanh: kiểm tra chồi ngọn và 1/3 số lá

trên cùng

+ Đối với rệp muội, trứng sâu sừng: kiểm tra mặt dưới của các lá ngọn và lá

giữa Các lá dưới cùng dùng kiểm tra muội than, các giọt mật còn lưu lại đểxác định thời gian bắt đầu gây hại

● Ghi lại tất cả số lượng, chủng loại sâu điều tra được, số cây có sâu, mức độthiệt hại do từng loại sâu gây ra Khi có loại côn trùng nào không định danh được,phải gửi mẫu nhờ định danh để tránh tiêu diệt nhầm các loại côn trùng có ích

● Tùy theo tác nhân và đặc tính gây hại để lựa chọn hóa chất diệt trừ nhằm đạtđược hiệu quả cao nhất với chi phí thấp, không gây ô nhiễm môi trường, bảo vệ sứckhỏe người sử dụng và hạn chế dư lượng trên sản phẩm lá thuốc lá

● Cách sử dụng hóa chất căn cứ trên hướng dẫn của nhà sản xuất và đặc tínhcủa sâu hại Chú ý thời gian cách ly an toàn của từng loại hóa chất

● Côn trùng và ngưỡng xử lý:

- Sâu xanh: Xử lý khi 10% cây điều tra có sâu non ký sinh.

- Sâu xám: Xử lý khi 5% cây điều tra bị sâu cắn phá.

- Bọ cánh cứng: Khi cây nhỏ: Xử lý lúc có 10% số cây điều tra có chồi ngọn bị

cắn phá Khi cây lớn: Xử lý khi cây có hiện tượng rách hoặc tưa lá

- Sâu sừng: Xử lý khi 10% số cây điều tra có sâu non Không kể các sâu đã

kéo kén hoặc xác các kén còn vương lại trên lá Trường hợp nếu tính sâu đãkéo kén thì 5 kén = 1 sâu non

- Rệp muội: Xử lý khi 10% số cây điều tra có ít nhất từ 50 con/lá trở lên.

IV Những lợi ích khi thực hiện IPM:

- Bảo tồn được thiên địch và thiết lập được cân bằng sinh thái

- Giảm thiểu đến mức thấp nhất việc sử dụng các loại hóa chất độc hại trongviệc bảo vệ cây trồng, bảo vệ sức khoẻ người tiêu dùng và cho cộng đồng

- Nâng cao chất lượng sản phẩm nông nghiệp

- Nâng cao hiệu quả kinh tế do việc sử dụng hóa chất có chọn lọc

- Tạo một nền nông nghiệp phát triển bền vững

Module 2:

HỆ SINH THÁI CÂY THUỐC LÁ

I Khái niệm về hệ sinh thái:

Khoa học sinh thái nghiên cứu các hệ sinh thái bao gồm các thành phần sống

và không sống; nhưng điều quan trọng nhất của khoa học sinh thái là nghiên cứu cácmối tương tác sinh ra trong hệ giữa các sinh vật sống và không sống Trong cuộcsống của các loài sinh vật nói chung và cây thuốc lá nói riêng luôn luôn có nhữngmối liên hệ hữu cơ, không thể tách rời bất cứ một tác nhân nào để phân tích độc lập

mà cần phải hiểu rằng trong thiên nhiên sinh vật và ngoại cảnh là một thể thống nhất.Cây thuốc lá là một loại cây trồng cạn, có thời gian sinh trưởng ngắn,…nên được xếpvào hệ sinh thái đồng ruộng Trong bản thân của một loại cây trồng hay một quần thểtrên đồng ruộng có quan hệ rất phức tạp, nó vừa mang tính chất hỗ trợ, bổ xung chonhau, nhưng cũng mang tính chất kìm hãm nhau trong sự cân bằng sinh thái thực vật

và sinh vật Để đạt được năng suất-chất lượng như người trồng thuốc lá mong muốn,cần phải biết tác động đồng bộ và hệ thống các biện pháp từ công tác giống cho sảnxuất, áp dụng các biện pháp canh tác thích hợp,…nhằm tạo được hiệu suất cao nhất

II Mối quan hệ cây thuốc lá trong hệ sinh thái đồng ruộng:

Mối quan hệ giữa cây thuốc lá với các hệ phụ trong hệ sinh thái đồng ruộngđược biểu thị bằng sơ đồ sau:

Yếu tố khí hậu Các loài sinh vật khác

CÂY THUỐC LÁ

1 Yếu tố khí hậu trong hệ sinh thái cây thuốc lá:

Là thành phần quan trọng trong hệ sinh thái đồng ruộng của cây thuốc lá, khi

đề cập đến yếu tố khí hậu trong hệ sinh thái đồng ruộng là muốn nói đến sự liên quanđến các nhân tố bức xạ mặt trời, nhiệt độ, ẩm độ, mưa, gió…với cây thuốc lá cũngnhư các tác nhân khác trên đồng ruộng Trong yếu tố khí hậu có 3 yếu tố chính liênquan đến sinh thái đồng ruộng được xét đến là bức xạ mặt trời, nhiệt độ và ẩm độ

1.1 Bức xạ mặt trời:

Mặt trời là nguồn năng lượng chính yếu của qủa đất Nhiệt năng phát xuất từcác hành tinh, các tinh tú khác và nhiệt năng từ lòng của qủa đất truyền lên nhưngkhông đáng kể Mặt trời phát ra một nguồn năng lượng rất lớn với độ dài sóng từ0,15µ đến 4µ Trong khoảng này ánh sáng có độ dài sóng từ 0,38µ đến 0,7µ và mỗi

độ dài sóng ứng với một màu nhất định, tia màu tím có độ dài sóng ngắn nhất và tiamàu đỏ có độ dài sóng dài nhất

Các tia có độ dài sóng ngắn hơn tia tím thì gọi là tia tử ngoại và ngược lại cáctia có độ dài sóng dài hơn tia đỏ thì gọi là tia hồng ngoại Ánh sáng mà cây trồng cóthể sử dụng được thường được gọi là bức xạ có hoạt tính quang hợp với độ dài củabước sóng từ 0,38µ đến 0,7µ Cây thuốc lá hấp thu được nhiều hay ít bức xạ tùythuộc vào diện tích lá, cách phân bố lá trên cây, góc độ đóng lá so với thân chính

Người ta đã chứng minh được trong điều kiện diện tích lá tốt, quần thể câytrồng hợp lý thì cây thuốc lá có thể hấp thu được trên 85% lượng bức xạ quang hợp,12% bức xạ bị phản chiếu và có 3% ánh sáng xuyên qua tán lá xuống đất Với kỹthuật canh tác như hiện nay, cây trồng chỉ mới sử dụng đưọc từ 4% đến 5% bức xạquang hợp để tạo năng suất

Cây thuốc lá là cây quang hô hấp và ưa ánh sáng trực tiếp Ngay từ khi xuấthiện lá thật trong giai đoạn vườn ươm, cây con thuốc lá đã đòi hỏi ánh sáng để tiếnhành quang tổng hợp và chuyển từ sinh trưởng dị dưỡng sang sinh trưởng tự dưỡng

Ảnh hưởng của bức xạ mặt trời đến cây trồng là cường độ chiếu sáng và chấtlượng ánh sáng Những giống thuốc lá được trồng trong điều kiện thâm canh hợp lý,

đủ nước, có ánh sáng mạnh, thường tích lũy vật chất cao trong đó có hàm lượngĐường và Nicotine cao

1.2 Nhiệt độ:

Mặt trời là nguồn nhiệt chính đối với qủa đất và các sinh vật sống trên qủa đất,nhiều thí nghiệm đã chứng minh rằng càng lên cao phía mặt trời thì nhiệt độ cànggiảm thấp, sự hạ nhiệt này có nhiều nguyên nhân; không khí trong suốt đối với cácbức xạ sóng ngắn nên chỉ có một phần nhỏ (khoảng 19%) bức xạ mặt trời đượckhông khí hấp thu, sự hấp thu quan trọng nhất xảy ra trong lớp thấp của khí quyểndưới 200m (từ mặt đất), vì ở tầng này có chứa nhiều hơi nước và các tạp chất, do đóbức xạ mặt trời hâm nóng lớp không khí gần mặt đất nhiều hơn là tầng ở trên cao,ngoài ra gần phân nửa tổng số bức xạ mặt trời (khoảng 47%) bị mặt đất hấp thu vàbiến thành nhiệt Do đó, mặt đất nóng nhiều hơn không khí Sức nóng này đượctruyền lên lớp không khí phía trên bằng 3 tiến trình: dẫn truyền, bức xạ sóng dài vàđối lưu Như vậy, đối với khí quyển qủa đất mới là nguồn nhiệt trực tiếp còn mặt trờichỉ là nguồn nhiệt gián tiếp mà thôi

Xét về mặt sinh thái nông nghiệp, nhiệt độ được coi là nguồn nhiệt lượng của

hệ sinh thái nông nghiệp, nhiệt độ cũng là một trong những yếu tố của phân vùng

nông nghiệp Nhiệt độ giới hạn cho sự sinh trưởng của cây thuốc lá từ 20oC đến

trưởng-phát triển kém Các vùng trồng thuốc lá trong nước ở các thời vụ chính có nhiệt độ

vườn ươm do nhiệt độ tương đối thích hợp nên tuổi cây con thường biến động từ 35ngày đến 45 ngày; trái lại ở các tỉnh trồng thuốc lá phía Bắc, do nhiệt độ không khí

và nhiệt độ đất thấp (mưa nhiều, mây dày đặc, thời gian chiếu sáng kém, trời lạnh…)làm cho thời gian sinh trưởng của cây con kéo dài hơn và thường biến động từ 50ngày đến 55 ngày hoặc đôi khi kéo dài hơn nữa

Nhiệt độ còn ảnh hưởng gián tiếp đến cây thuốc lá thông qua việc tác động đếnđiều kiện khí hậu trên đồng ruộng thuốc lá Nhiệt độ cao làm tăng cường việc bốcthoát hơi nước trên bề mặt của lá thuốc và làm tăng cường việc bốc thoát hơi nướctrong đất, điều này làm tác động đến chỉ số khô hạn Khi có nhiệt độ thích hợp, đểphát huy thuận lợi cơ bản này các cán bộ nông học và các nhà trồng thuốc lá cần xácđịnh vùng trồng, yếu tố thời vụ, chế độ luân canh và cố gắng chọn giống có chu kỳsinh trưởng hợp lý

1.3 Ẩm độ:

Ẩm độ được đề cập đến trong nông nghiệp bao gồm: ẩm độ không khí và ẩm

độ đất Ẩm độ nói chung có liên quan trực tiếp đến chế độ mưa, lượng nước và số lầntưới, thoát nước hoặc bốc thoát hơi trên bề mặt của thảm thực vật, đất, sông ngòi, aohồ,

1.3.1 Ẩm độ không khí:

Như đã biết lượng hơi nước chứa trong không khí rất nhỏ, trung bình kém hơn2% khối lượng chung của không khí Tuy nhiên, hơi nước là thành phần quan trọngcủa khí quyển vì hơi nước ảnh hưởng đến các yếu tố khí tượng khác Lượng hơi nướcchứa trong không khí thay đổi tùy theo địa điểm gần hay xa nguồn cung cấp hơi nước

và tuỳ theo mùa ẩm ướt hay khô ráo trong năm Hơi nước xuất phát từ sự bốc hơitrên biển cả, ao hồ, đất ướt và thảo mộc Hơi nước không trông thấy được, nhưng hơinước không ở mãi trạng thái hơi mà thường biến đổi sang thể lỏng hoặc thể rắn tức làthành mây Nếu có điều kiện thuận lợi thì mây sẽ rơi xuống thành mưa hoặc tuyết.Sau khi rơi xuống đất, một phần ít (khoảng 30%) nước mưa chảy đi và phần còn lại(khoảng 70%) được trả về khí quyển do bốc hơi từ ao hồ, các loại cây cối,…Sự bốchơi trên đất liền và trên biển tạo thành mây Mây nầy cho mưa trả nước về đất vàbiển

1.3.2 Ẩm độ đất:

Nước ở trong đất suy cho cùng bắt nguồn từ mưa Tuy nhiên không phải tất cả

số nước mưa rơi xuống đều được tích trữ trong đất Một phần nước mưa bị bốc hơitrước khi rơi xuống mặt đất; nếu đất có thảo mộc, thì một số giọt mưa bị tàn lá câyngăn chận lại rồi bốc hơi trở về khí quyển Một số được thảo mộc hấp thu và phần

lớn số nước mưa xâm nhập vào đất cũng bốc hơi trở về khí quyển Ngoài ra, mộtphần nuớc mưa thấm rút và chảy đi nơi khác, phần này không ích lợi cho cây trồng.

Như vậy, nước mưa hay nước tưới được cung cấp vào đất trồng được chiathành 4 phần: Một phần thấm rút đi mất, một phần dự trữ trong đất, một phần chảy đitrên mặt và một phần bốc hơi trực tiếp hay gián tiếp xuyên qua cây trồng Phần nướcthấm rút, chảy đi trên mặt và bốc hơi trực tiếp là phần không ích lợi cho cây trồng.Chỉ có phần nước lưu trữ là cây trồng có thề sử dụng được

Đối với các loại cây trồng cũng như đối với các loài sinh vật khác, nước là yếu

tố quan trọng; nước không những đóng vai trò điều hòa nhiệt độ, môi trường của cácphản ứng sinh lý-sinh hóa xảy ra trong cây trồng-tác nhân vận chuyển dinh dưỡng từđất lên nuôi cây-mà còn là thành phần hết sức quan trọng của tế bào thực vật Nếuxét các ảnh hưởng của ẩm độ không khí đến cây trồng có thể chia thành 2 dạng:

● Ảnh hưởng gián tiếp:

- Trên bức xạ:

Nếu không khí khô ráo thì bức xạ mặt trời chiếu xuống mặt đất vượt qúa yêucầu của cây trồng, làm cho cây tăng khả năng bốc thoát hơi nước, nếu không đượccung cấp đầy đủ nước thì cây sẽ chết do thiếu nước hoặc làm giảm năng suất-chấtlượng Ngoài ra hơi nước cũng hấp thu bức xạ sóng dài của mặt đất, nhờ vậy ngăncản bớt sự hóa lạnh vào ban đêm

- Trên sự bốc thoát hơi nước của cây trồng:

Ẩm độ càng cao thì sự bốc hơi của cây trồng thông qua bề mặt lá sẽ kém, do

đó nếu thời tiết qúa khô ráo và nếu cây trồng không được cung cấp đủ nước, cây sẽchết vì héo Tuy nhiên, nếu trong không khí bão hòa hơi nước thì sự bốc hơi nướcthông qua bề mặt lá cũng bị ngưng trệ và kết qủa cây trồng sẽ bị thiệt hại do dưỡngchất không được vận chuyển từ trong đất lên nuôi thân lá

● Ảnh hưởng trực tiếp của ẩm độ trên cây trồng:

Ẩm độ hợp lý sẽ giúp cho cây trồng thực hiện chức năng quang tổng hợp dễdàng, mỗi một loài cây trồng đều có yêu cầu ẩm độ thích hợp, ngay cả từng loạigiống thuốc lá cũng có những yêu cầu về ẩm độ khác nhau và ngay từng giai đoạnsinh trưởng - phát tiển cây thuốc lá cũng có yêu cầu khác nhau Căn cứ vào tính thíchứng của độ ẩm, cây trồng được chia ra thành 3 loại: loại sống trong điều kiện khôhạn, loại trung gian và loại ngập nước Cây thuốc lá được xếp vào loại trung gian về

yêu cầu độ ẩm Trong các nhóm giống thuốc lá, nhóm giống thuốc lá Oriental đượcxem là nhóm giống chịu hạn khá nhất

Lợi dụng vào đặc tính thích ứng độ ẩm của cây thuốc lá mà các nhà nông họccăn cứ vào từng giai đoạn sinh trưởng-phát triển với những nhu cầu độ ẩm khác nhau

mà điều tiết cơ học giúp gia tăng năng suất-chất lượng Việc giảm dần độ ẩm thôngqua việc tưới trong giai đoạn vườn ươm để gia tăng tính chống chịu, giảm sâu bệnh,kích thích phát triển chiều cao cây, đường kính thân, số lá, hệ thống rễ,…của câycon Cũng tương tự như vậy, lợi dụng đặc tính của cây thuốc lá sau 30 ngày trồng, sựphát triển chủ yếu của cây là bộ rễ, từ đó áp dụng các biện pháp kỹ thuật để tạo chocây thuốc lá thiếu nước tạm thời (hay gọi là tạo “stress” cho cây) nhằm kích thích hệthống rễ đâm sâu, đâm ngang và phát triển theo chiều rộng, chính đó là việc giúp chocây thuốc lá gia tăng năng suất-chất lượng sau này Độ ẩm đất còn ảnh huởng đếnmột vài chất hóa học trong lá thuốc lá, những thí nghiệm của Dupizamet cho kếtluận: nếu độ ẩm đất càng tăng thì hàm lượng đạm, Nicotine trong lá giảm, trong khi

đó đường hòa tan trong lá lại tăng

Thuốc lá là loại cây cần độ ẩm để sinh trưởng và phát triển nhưng nó khôngphải là cây chịu ngập nước, nếu không may bị ngập từ 2 đến 3 ngày là cây sẽ bị chếthoàn toàn, Vì vậy, trong canh tác cây thuốc lá không được phép để nước đọng giữa 2rãnh thuốc lá khi tưới hoặc sau cơn mưa

Như vậy, đứng về hệ sinh thái cây thuốc lá, với yếu tố khí hậu, một lần nữacho thấy có mối quan hệ hết sức khắn khít và hữu cơ, không được phép tách rời hoặcxem nhẹ một yếu tố nào trong mối liên hệ này; từ bức xạ mặt trời, nhiệt độ, ẩm độđất và không khí, mưa, gió,…là những yếu tố có liên quan chặt chẽ với nhau và lànhà nông học hoặc là người trồng khi trồng thuốc lá cần thiết phải hiểu rõ mối liênquan hỗ tương này để áp dụng đầy đủ và chính xác yêu cầu về mặt sinh lý-sinh tháicây thuốc lá nhằm đạt mong muốn về năng suất-chất lượng và hiệu qủa

2 Yếu tố đất đai trong hệ sinh thái cây thuốc lá:

Theo Ông Đômơlông A định nghĩa: “ Đất là lớp mặt tự nhiên có cấu trúc xốp,

có độ dày khác nhau được tạo thành do sự biến đổi đá mẹ dưới ảnh hưởng của cácquá trình vật lý, hóa học và sinh vật học khác nhau” Như vậy, đất có 2 nhiệm vụ:

● Làm chỗ dựa cho cây:

Có nghĩa là phải đạt những điều kiện nhất định về tính ổn định, độ thoáng khí,tính thấm nước,…hay nói cách khác là phải có cấu trúc vật lý thích hợp

● Là kho dự trữ thức ăn của cây trồng:

Đất đai giữ vai trò quan trọng đối với sự sinh trưởng và phát triển của câytrồng nói chung và cây thuốc lá nói riêng và là một trong những yếu tố quan trọngđối với việc hình thành năng suất-chất lượng cho cây thuốc lá Đất là một môi trườngphức tạp, nó bao gồm môi trường vật lý, hóa học và sinh học Nó qui định chế độ

dinh dưỡng, nhiệt độ, không khí, độ ẩm cho hệ rễ cây thuốc lá thực hiện chức năngtrao đổi, hấp thu và tổng hợp các điều kiện sống Nếu xét về tính chất lý hóa của đấtthì các kết luận của các nhà khoa học về thuốc lá đều thống nhất quan điểm chính nóđóng vai trò chủ yếu cho năng suất và chất lượng cây thuốc lá

Tùy vào đặc tính của giống thuốc lá mà nó yêu cầu loại đất, lý hóa tính của đấtkhác nhau, nhưng nhìn chung thì đất đai thích hợp cho thuốc lá vàng sấy phát triểnlà: đất nghèo dinh dưỡng, có pH hơi kiềm, có thành phần lý tính là cát pha (tỷ lệ 50%đến 60% cát), đất tơi xốp, thoát nước tốt, độ mùn < 1,5% Trong khi đó đối với giốngthuốc lá Burley-là loại thuốc lá làm khô bằng không khí-thì yêu cầu tính chất đất đai

có khác, đất thích hợp cho thuốc lá Burley là đất cát pha sét, có nhiều mùn, độ mùnyêu cầu cao (>2%), hoặc có thể phát triển trên loại đất có sét nhưng đất phải có cơcấu viên, xốp, thoát nước tốt, giàu dinh dưỡng, pH hơi kiềm

Yếu tố đất đai trong hệ sinh thái cây thuốc lá có liên quan chặt chẽ đến các yếu

tố khí hậu, sinh vật và con người tác động Trong mục tiêu năng suất - chất lượng vàhiệu qủa đối với cây thuốc lá, nhà nông học và người trồng thuốc lá bằng những kiếnthức và kinh nghiệm của mình phải tác động một cách đầy đủ, hợp lý hệ thống cácbiện pháp canh tác, bố trí thời vụ, chọn giống,…để tránh việc bóc lột thái qúa các vậtchất hữu cơ cũng như vô cơ có trong đất, hạn chế xói mòn hoặc phá hư kết cấu đất doviệc áp dụng qui trình canh tác không hợp lý Ngoài ra, nhà nông học và người trồngthuốc lá cần hiểu rõ mối quan hệ hữu cơ của các yếu tố trong hệ sinh thái cây thuốc

lá nhằm hạn chế những loài sinh vật gây hại và hạn chế những thiệt hại không cần có

do không nắm vững các nguyên nhân kể trên

3 Yếu tố sinh vật trong hệ sinh thái cây thuốc lá:

Trong hệ sinh thái đồng ruộng cây thuốc lá, thuốc lá là hệ trung tâm với các hệphụ gồm các sinh vật khác nhau để tạo thành hệ sinh thái quần thể sinh vật Trongthiên nhiên các hệ phụ rất đa dạng, phong phú và có quan hệ qua lại rất chặt chẽ; ởđây chỉ phân tích một số sinh vật gây hại cho thuốc lá:

3.1 Cỏ dại:

Là một trong các thành phần gây hại cho cây thuốc lá, làm ảnh hưởng đếnnăng suất - chất lượng và hiệu qủa của người trồng Cỏ dại trên ruộng thuốc lá sẽtranh chấp dinh dưỡng, nước,…với cây thuốc lá Ở giai đoạn đầu trong vườn ươmhoặc sau khi trồng nếu không phòng trừ kịp thời, cỏ dại sẽ cạnh tranh ánh sáng vớicây thuốc lá Ngoài ra, đặc biệt quan trọng là tạo nơi ẩn núp của các loại sâu, là ổ củacác loài dịch bệnh hại thuốc lá và là nguồn thức ăn cho một số loại côn trùng khác,trong đó đáng kể là các nòi tuyến trùng hại thuốc lá Cỏ dại cạnh tranh với thuốc lá

có nhiều loại như: các loại cỏ thân ngầm (cỏ gấu, cỏ tranh, cỏ chỉ,…), và một số loại

cỏ khác không kém phần nguy hiểm khác (cỏ gà, cỏ trinh nữ,…) Đối với mỗi loài cỏdại, nhà nông học hoặc người trồng thuốc lá cần nhận diện thật chính xác, đầy đủ vànghiên cứu các biện pháp phòng trừ cụ thể để giảm chi phí trong sản xuất

3.2 Các loài bệnh hại thuốc lá:

Bệnh hại thuốc lá thường xuyên là mối đe dọa đến kết qủa tốt đẹp của câytrồng Có nhiều loại bệnh khác nhau gây hại cho thuốc lá mà mức thiệt hại từ nhẹ đến

hư hại hoàn toàn Một số bệnh tuy ít xuất hiện ở một nơi nào đó nhưng cùng lúc đómột số loại bệnh khác lại xảy ra nghiêm trọng từ năm này qua năm khác tại nhữngvùng tập trung hay một vài cánh đồng thuốc lá Bệnh xâm nhập vào cây thuốc lábằng nhiều con đường khác nhau, có thể từ nguồn hạt giống, thân-lá đã mang mầmbệnh, tàn dư thực vật trên đồng ruộng, tồn tại trong nguồn nước tưới hay ở cỏ dại,…

Trong điều kiện môi trường thuận lợi, các mầm mống nguy hiểm này sẽ phátsinh và gây hại Một điều mà các nhà nông học và người trồng thuốc lá cần quan tâm

là điều kiện ngoại cảnh giúp cho cây thuốc lá phát tiển tốt cũng là điều kiện khá thíchhợp cho các loại bệnh hại thuốc lá xâm nhập và gây hại Chính vì vậy, yếu tố conngười trong hệ sinh thái cây thuốc lá nầy cần hiểu biết một cách khoa học trong côngtác phòng trừ hữu hiệu mà không ảnh hưởng đến các hệ phụ khác trong quần thể sinhvật

Các loại bệnh hại chính trên thuốc lá được ghi nhận gồm:

- Các loại bệnh do nấm: Bệnh đốm mắt cua, đốm vòng, đốm nâu, cháy rìa lá,

thối đen thân, thối cổ rễ,…

- Các loại bệnh do vi khuẩn: thối nhũn lá khi phơi, héo rũ vi khuẩn, cháy lá do

Việc phòng trừ động vật gây hại cho thuốc lá cần theo một nguyên tắc làphòng trừ tổng hợp, trong đó lấy công tác phòng là chính, trừ kịp thời và triệt để.Hiệu qủa của công tác phòng trừ tuỳ thuộc vào độ chính xác của công tác dự tính, dựbáo, tuỳ thuộc vào chế độ và biện pháp canh tác cũng như áp dụng các biện phápphòng trừ Các loài động vật gây hại chính trên thuốc lá có thể được đề cập trên vườnươm và ngoài đồng ruộng là: dế, kiến, ốc sên, giun, sâu ăn lá, rệp sáp, cào cào,

3.4 Tuyến trùng hại thuốc lá:

Là một loài thuộc nhóm giun tròn mà mắt thường không thể quan sát được;hiện nay đã có một vài vùng thuốc lá trong nước bị gây hại bởi đối tượng này Tuyếntrùng chủ yếu sống trong đất có độ ẩm thích hợp và gây hại hệ thống rễ cây thuốc lá

làm hạn chế đến cơ chế hấp thu dinh dưỡng trong đất lên thân lá để nuôi cây Mức độgây hại lớn nhỏ khác nhau tuỳ thuộc vào nhà nông học hoặc người trồng thuốc lá ápdụng chế độ luân canh, cày bừa, thời vụ gieo trồng, chế độ tưới,….có hợp lý haykhông mà các loài tuyến trùng cũng gia tăng mật độ để gây hại Ngoài việc làm hạnchế sự hấp thu khoáng chất của hệ thống rễ, tuyến trùng còn tạo nhiều vết thươngtrên bộ phận gây hại và là ngưỡng cho các loại bệnh xâm nhập gây hại cây thuốc lá.

Trong các vùng nóng ẩm, việc áp dụng chế độ canh tác không hợp lý sẽ giúpcho sự tăng trưởng của tuyến trùng Trên cây thuốc lá những loài thường gặp là:tuyến trùng gây sưng rễ, tuyến trùng gây sưng đầu rễ,…

III Các cấp trong hệ sinh thái & Vai trò, chức năng trong chuỗi dinh dưỡng:

Sự phân định các cấp trong chuỗi dinh dưỡng giúp người nông dân hiểu đượcvai trò của từng loài ở các cấp trong hệ sinh thái đồng ruộng Hiểu biết này giúp chongười nông dân có các quyết định đúng đắn trong việc quản lý đồng ruộng, quản lý

- Cấp 1: thực vật, là những loài có khả năng sử dụng ánh sáng mặt trời tổng

hợp ra chất hữu cơ, nguồn gốc của sự sống

- Cấp 2: những loài sinh vật dùng thực vật làm thức ăn, còn gọi là ký sinh cấp

1 Các loài dịch hại cây trồng như côn trùng, nấm, vi khuẩn, tuyến trùng,…nằm trongnhóm này Xét về ý muốn chủ quan, đây là cấp có hại cho sản xuất nông nghiệp cầnphải loại trừ

- Cấp 3: các loài sinh vật dùng các loài trong cấp 2 làm thức ăn Chúng ta gọi

đây là nhóm thiên địch hay ký sinh cấp 2 Đó là các loài côn trùng, nấm,vi khuẩnhoặc virus ký sinh trên các loài cấp 2 Trong sản xuất nông nghiệp nói chung và sảnxuất thuốc lá nói riêng, bảo vệ các loài trong cấp 3 đồng nghĩa với việc hạn chế pháttriển và tác hại của nhóm cấp 2 Đây cũng là một trong 4 nguyên tắc căn bản củaQuản lý phòng trừ dịch hại tổng hợp-IPM

- Cấp 4: bao gồm các loài sử dụng xác bã động, thực vật đã chết làm nguồn

thức ăn Đó là côn trùng, nấm, vi khuẩn,…ăn hoặc phân hủy xác bã động-thực vật,biến nguồn dinh dưỡng chứa trong xác bã đó thành thức ăn nuôi cây Cấp này là mắcxích cuối cùng trong chuỗi dinh dưỡng khép kín

IV Hướng dẫn học viên điều tra Hệ sinh thái đồng ruộng.

1 Hướng dẫn học viên cách điều tra phân tích Hệ sinh thái:

● Tình hình sinh trưởng của cây như thế nào? Cách xử lý tiếp theo?

● Tình hình sâu bệnh hại như thế nào ? Biện pháp tác động cho tuần tới là gì?

● Độ ẩm, cỏ dại, xới xáo, tưới nước…

2 Các chỉ tiêu điều tra phân tích hệ sinh thái:

● Chiều cao cây (cm)

● Số lượng lá trên cây (lá/cây)

● Chiều dài, chiều rộng của lá (cm)

● Đánh giá chất lượng lá thuốc lá trước khi sấy

● Đánh giá chất lượng lá thuốc sau khi sấy

● Năng suất (tạ/ha)

● Nhận diện, đếm sâu hại và thiên địch

● Nhận diện, tính tỷ lệ bệnh hại và cấp độ bệnh

Module 3:

SỬ DỤNG AN TOÀN CÁC LOẠI HÓA CHẤT BẢO VỆ THỰC VẬT

TRÊN CÂY THUỐC LÁ

Phòng trừ tổng hợp sâu bệnh hại thuốc lá là sự kết hợp lý tưởng các biện phápsinh học, canh tác Biện pháp hoá học mặc dù có nhiều nhược điểm như gây độc chongười sử dụng, ô nhiễm môi trường, phá vỡ cân bằng sinh thái trong tự nhiên, diệt cảthiên địch, làm tăng cường khả năng chống thuốc của sâu hại, gây hiện tượng tái phátdịch hại, để lại tồn dư thuốc bảo vệ thực vật trong nông sản, nhưng vẫn phải sửdụng do 1 số ưu việt của chúng là khả năng diệt trừ sâu nhanh, rẻ tiền, dễ áp dụng,…Nội dung chương trình này chỉ nêu sơ lược về biện pháp hoá học Đây là biện phápcuối cùng phải sử dụng khi các biện pháp khác không đủ phát huy tác dụng

Thuốc bảo vệ thực vật (sau đây gọi là BVTV) là những hợp chất độc có nguồngốc tự nhiên hay tổng hợp hoá học được dùng để phòng trừ các loài sâu, bệnh, cỏ dại,chuột, gây hại cho cây trồng và nông sản nói chung và cây thuốc lá nói riêng

I Tiêu chuẩn một loại thuốc BVTV:

- Có khả năng tiêu diệt hay ngăn chặn sự phá hại của dịch hại

- Có độc tính cao với dịch hại nhưng an toàn với cây trồng, không ảnh hưởngđến chất lượng sản phẩm Không ảnh hưởng xấu đến sinh trưởng phát triểncủa sinh vật có ích

- Có thời gian phân huỷ ngắn, không gây ô nhiễm môi trường

- Cách vận chuyển, chuyên chở, bảo quản không quá phức tạp

- Giá cả phù hợp và được người sản xuất chấp nhận Khi sử dụng đem lại hiệuquả kinh tế cao

II Phân loại thuốc trừ sâu - bệnh theo đối tượng sử dụng:

1 Theo đối tượng phòng trừ:

2 Phân loại theo dạng chế phẩm sử dụng:

III Bốn nguyên tắc khi sử dụng thuốc hoá học BVTV:

IV Một số kỹ thuật an toàn khi sử dụng thuốc hoá học BVTV:

1- Nguyên tắc chung:

+ Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trên bao bì

+ Pha thuốc cách nguồn nước ít nhất 50m Không rửa dụng cụ, quần áo ở đầunguồn nước

+ Không ăn, hút thuốc lá trong khi đang sử dụng thuốc

+ Bảo đảm thời gian cách ly khi cần vào ruộng và khi thu hoạch

+ Khi có người bị ngộ độc, cần nhanh chóng sơ cứu theo hướng dẫn và nhanhchóng chuyển đến cơ sở y tế gần nhất

2 Công cụ phun-rải thuốc:

Bao gồm các loại bơm tay, bơm động cơ, bơm phun mù, bơm hạt cực nhỏ vàđược sử dụng tuỳ loại thuốc

3 Phương pháp phun-rải thuốc BVTV:

Tuỳ thuộc vào công cụ phun-rải, nhưng cần bảo đảm nguyên tắc rải đều lượngthuốc trên diện tích cần phòng trừ Có các cách phun-rải sau đây:

Là nhóm thuốc có phổ tác dụng rộng, phòng trừ nhiều loại bệnh nấm và cả 1

số vi khuẩn song hiệu lực thấp, tác dụng phòng bệnh là chính Dạng sử dụng phổ

8 lít nước (để tan nhanh, có thể hoà tan trước trong 1 ít nước ấm) Khuấy đều 0,1 kgvôi bột (hoặc 0,2-0,3kg vôi tôi) riêng vào 2 lít nước Đổ từ từ đồng loãng vào vôi đặc

(không được làm ngược lại), vừa đổ vừa khuấy lắc đều Thuốc sau khi pha sẽ có màu

xanh da trời (màu bordeaux), không đông vón, pH của thuốc đạt trên 7 (Có thể thửbằng dụng cụ đo pH hoặc bằng cách mài sáng 1 miếng sắt mỏng hay lưỡi dao rồinhúng vào thuốc; sau 1-5 phút, nếu lấy ra không thấy phần mài sáng bị bám đồngmàu xanh hoặc đen xỉn là được Nếu thấy còn bám đồng thì đổ thêm vôi và thử lạibao giờ không thấy bám đồng thì được Chú ý: nếu không thử mà phun ngay, cây conthuốc lá trên vườn ươm có thể bị cháy do thuốc và gây chết giống như hiện tượngbệnh chết rạp)

* Cần chú ý: Không pha thuốc bằng dụng cụ kim loại

vì dụng cụ sẽ bị hỏng sau khi sử dụng.

* Yêu cầu sử dụng:

+ Lượng phun khoảng 10 lít/100m2 vườn ươm để bảo đảm thuốc ướt đều mặt

lá thuốc

Hiện nay, để thuận lợi và dễ dàng khi sử dụng, các nhà sản xuất thuốc BVTV

đã đưa ra thị trường các danh mục thuốc khác có tác dụng tương tự như: thuốc trừnấm Oxychlorua đồng, Champion,…để pha trực tiếp vào nước lã với nồng độ 1-3%(loại 30%) (1-3 phần thuốc pha vào 100 phần nước),

1.4 Thuốc Topsin M:

Là một loại thuốc trừ nấm có tác dụng nội hấp, có khả năng phòng trừ nhiều

0,1-0,3%

Bên cạnh các loại thuốc phòng trừ bệnh hại thuốc lá nêu trên, hiện nay ngoài

nguồn gốc khác nhau, là cán bộ nông học hoặc là người trồng thuốc lá khi sử dụngcần đọc kỹ hướng dẫn của nhà sản xuất và các khuyến cáo khi sử dụng

2 Một số loại thuốc trừ sâu:

2.1 Thuốc BT (Bacillus Thuringiensis):

Là loại thuốc có nguồn gốc vi khuẩn, tác động diệt sâu nhờ bào tử và độc tố vikhuẩn Bacillus Thuringiensis Thuốc có hiệu lực cao với sâu xanh, sâu khoang, vàdiệt sâu nhờ cơ chế gây độc đường ruột, làm sâu chán ăn và chết Nồng độ sử dụng là0,1% (10gr thuốc cho 1 bình 10 lít nước) và nên phun trực tiếp vào chồi và 1/3 thânphía trên vào sáng sớm hoặc chiều tối để thuốc có điều kiện tiếp xúc với sâu Ngoài

ra có thể chấm, rót trực tiếp vào chồi cũng có tác dụng tốt

2.2 Thuốc Ofatox:

Là loại thuốc hỗn hợp của Fenitrothion+Dipterex do Công ty BVTV I sảnxuất Thuốc còn có tên Sumithion Thuốc có dạng dung dịch, có tác dụng tiếp xúc, vịđộc và xông hơi Với nồng độ 0,1% thuốc có khả năng trừ: sâu xám, sâu xanh, rệp,sâu khoang,

2.3 Thuốc Dipterex:

Là loại thuốc trừ sâu ở dạng bột có tác dụng trừ sâu kiểu tiếp xúc, vị độc, xônghơi Với nồng độ 0,1% thuốc có hiệu lực tốt trừ sâu bộ 2 cánh, bộ cánh vẩy, bộ cánhphấn như: sâu xanh, sâu xám, sâu khoang, rệp,

Tương tự như các loại thuốc phòng trừ bệnh hại thuốc lá, hiện nay ngoài thị

nguồn gốc khác nhau, là cán bộ nông học hoặc là người trồng thuốc lá khi sử dụngcác loại thuốc phòng trừ sâu hại thuốc lá cần đọc kỹ hướng dẫn của nhà sản xuất vàcác khuyến cáo khi sử dụng

VI Hướng dẫn và thực hành các biện pháp an toàn cho người lao động:

- Sử dụng dụng cụ bảo hộ lao động thích hợp

- Sử dụng bình phun, máy phun hợp lý

- Vệ sinh trong và sau khi phun thuốc

- Các biện pháp cách ly an toàn cho người, gia súc tại khu vực phun thuốc

- Vận chuyển, bảo quản thuốc và tiêu hủy bao bì an toàn

- Phương pháp sơ cấp cứu và xử lý đối với người bị ngộ độc hoá chất BVTV

Module 4:

ĐẶC ĐIỂM SINH VẬT HỌC

CÂY THUỐC LÁ

Trồng thuốc lá là quá trình chuyên môn hóa phức tạp có quan hệ đến nhiềumặt, trước hết là đặc điểm sinh học của nó.Thuốc lá là một trong những cây trồng rấtnhạy cảm với điều kiện sinh thái để sinh trưởng, phát triển, thay đổi hàm lượng vậtchất trong cây và do đó chất lượng của sản phẩm biến động mạnh dưới tác động củađiều kiện tự nhiên và các biện pháp kỹ thuật nông học

Tính mẫn cảm của cây thuốc lá với điều kiện sinh thái đã giúp con người cókhả năng điều khiển được năng suất và chất lượng của nó Đồng thời với đặc tínhnhư thế đòi hỏi người sản xuất phải có kiến thức nhất định về quá trình sinh lý diễn

ra qua các giai đoạn sinh trưởng và phát triển của cây thuốc lá trên đồng ruộng Trên

cơ sở những hiểu biết cơ bản về bản chất sinh học của cây, có thể áp dụng các biệnpháp kỹ thuật nông học, biện pháp thâm canh cụ thể cho từng giống, từng loại đất vàtừng điều kiện sinh thái tự nhiên

Qua từng giai đoạn sinh trưởng và phát triển, cây thuốc lá có những đòi hỏi

cụ thể về môi trường, về chế độ dinh dưỡng và kỹ thuật canh tác Sự thỏa mãn đầy đũnhất cho cây ở từng thời kỳ, từng giai đoạn là nhiệm vụ cơ bản nhất của kỹ thuậttrồng thuốc lá

Do đặc điểm nầy, khi trồng thuốc lá vào vụ khô cần tạo điều kiện cho hệ thống rễ ănsâu để chống hạn và trồng vào vụ mưa cần phải trồng trên luống, phải thoát nước thậttốt Nếu bị ngập nước 2 ngày hệ thống rễ sẽ bị hư hại và nếu kéo dài hơn 3 ngày câythuốc lá không còn khả năng để phục hồi sinh trưởng.

Khi bị tác động cơ học làm đứt rễ nhánh do nhổ cây con cấy bầu hoặc đemtrồng hay do xới xáo, do động vật cắn vào rễ, cây thuốc lá có khả năng phát sinh rễnhánh rất mạnh Vì thế việc làm tơi đất, xới xáo theo quy trình kỹ thuật, vun gốc, bóncác loại phân hữu cơ hoặc vô cơ, đều có tác động tích cực đến bộ rễ Thuốc lá đượcxếp vào loại cây " ưa xới xáo " và biện pháp kỹ thuật nầy đã góp phần không nhỏ vàoviệc tăng năng suất và chất lượng thuốc lá

Tóm lại, đặc điểm của rễ thuốc lá có các chức năng sau:

- Thích hợp trong môi trường háo khí

- Có khả năng tái tạo rễ mạnh

- Giúp cho cây thuốc lá đứng vững ngoài đồng ruộng

- Thực hiện chức năng vận chuyển dinh dưỡng trong đất lên thân cây thuốc lá

- Thực hiện chức năng sinh tổng hợp Nicotine

2 Thân cây thu ốc lá:

Cây thuốc lá có 2 dạng thân: thân bò và thân đứng Những cây thuộc dạng bòkhông sử dụng trong sản xuất, do đó ở đây chỉ đề cập đến loại thân cây có dạng thânđứng Thuốc lá là cây trồng, ở điều kiện Việt Nam chu kỳ sinh trưởng và phát triểncủa cây thuốc lá từ 75 đến 110 ngày, tuỳ thuộc vào: giống, thời vụ, loại đất canh tác

và áp dụng các biện pháp kỹ thuật nông nghiệp Sau khi thu hoạch hết lá trên thânchính, người ta có thể áp dụng kỹ thuật chặt thân chính để nuôi thêm 1 đến 3 chồimới và thu thêm một phần sản lượng nữa Tuy nhiên do kết quả về chất lượng khôngđạt yêu cầu chế biến và hiệu quả kinh tế kém nên biện pháp này chỉ áp dụng ở phạm

vi hẹp

Thân cây thuốc lá cao từ 1 đến 3m Trên thân có nhiều lóng được ngăn cáchbởi những đốt Đường kính thân đạt 2 đến 4cm, chiều cao và đường kính thân cóquan hệ mật thiết đến đặc tính giống và kỹ thuật canh tác được áp dụng, đồng thờithể hiện khả năng sinh trưởng của cây

Ở mỗi nách trên thân, có từ 1 đến 2 chồi nách Trong thời kỳ sinh trưởngmạnh, do quá trình kìm hãm sinh trưởng nên các chồi nách thường ở trạng thái "tiềmsinh", hoặc phát triển rất ít Khi xuất hiện nụ hoa hoặc bị tác động cơ học như ngắt

nụ, ngắt ngọn, sâu cắn ngọn, hiện tượng kìm hãm do các auxin bị phá vỡ, lập tứccác chồi nách phát triển rất mạnh Đó là qui luật sinh lý của cây, là quá trình ưu thếngọn Trong quá trình sinh trưởng, đỉnh ngọn sản sinh ra chất auxin, auxin được vậnchuyển xuống các bộ phận trên cây, trong đó có chồi nách ở nồng độ cao, auxin có

tác dụng kìm hãm sinh trưởng, khi ngắt ngọn hoặc ra hoa, ưu thế sinh trưởng ngọn bịphá vỡ và các chồi nách phát triển.

Khi các lá trên chồi nách phát triển, chúng tiêu hao một lượng dinh dưỡngkhá lớn từ các lá trên thân chính Vì thế, các vật chất được tích lũy trên lá bị giảmdẫn đến năng suất và chất lượng kém Do đó khi ngắt ngọn cần tiến hành ngay biệnpháp bấm bỏ các chồi nách

3 Lá cây thu ốc lá:

Trên thân chính của cây thuốc lá có nhiều lá nhưng trong thực tế sản xuấtngười ta thường khống chế số lá kinh tế từ 18 đến 22 lá/cây đối với thuốc lá Vàngsấy và 24 đến 28 lá/cây đối với thuốc lá Nâu phơi gió (giống Burley) Trên thânchính của cây, lá thuốc được sắp xếp theo công thức diệp tự thường gặp là 1/3, 2/5,3/5, hoặc 5/13 Mỗi giống có công thức diệp tự khác nhau nhằm hợp lý hóa trongviệc sử dụng năng lượng trong không gian

Về mặt hình thái, lá thuốc thay đổi rất lớn về kích thước, hình dạng, độ dày lá;chúng có khoảng 15 đến 17 đặc điểm của lá, góp phần quan trọng trong việc phânloại giống cũng như sử dụng chúng trong công nghệ chế biến Nếu cắt ngang lá thuốc

lá và quan sát dưới kính hiển vi, lớp ngoài của biểu bì có tầng cutin trong suốt và cólớp phấn phủ lên khi lá thuốc chín đúng kỹ thuật Lớp tế bào mô dậu và tế bào môkhuyết trong cấu trúc lá quyết định đến độ dày mỏng, độ đàn hồi của lá thuốc Ở trênmặt lá còn phủ nhiều tuyến lông đa bào, có hình dạng và kích thước khác nhau Cáctuyến này chứa nhựa, hợp chất thơm tự nhiên và sẽ tích lũy nhiều khi lá thuốc đạt độchín kỹ thuật

Trên mặt lá, có gân chính

và nhiều gân phụ Với nhữnggiống có tỷ lệ gân chính lớnthường không thích hợp choviệc sấy thuốc lá vì chứa nhiềunước; mặt khác nếu gân chínhlớn sẽ khó khăn trong việc chếbiến chế biến nguyên liệu thuốc

lá vì hiệu suất sử dụng phiến láthấp

Vì lá thuốc lá là bộ phận kinh tế nên sẽ được trình bày kỹ ở phần sau

4 Cơ quan sinh sản cây thuốc lá:

Hoa thuốc lá thuộc loại hoa tự hữu hạn, hình sin, được hình thành do sự phânhóa của đỉnh sinh trưởng thân Chính giữa chùm hoa có hoa trung tâm và có cácnhánh hoa mọc từ trục chính của chùm hoa Hoa thuốc lá thuộc loại hoa đơn, lưỡngtính, có 5 cánh Nhụy cái ở giữa, chung quanh có 5 nhụy đực và mọc cao hơn nhụycái Phương thức thụ phấn của thuốc lá là tự phối (chiếm 97-98%) còn lại có thể dothụ phấn chéo ngẫu nhiên, tạp giao cơ giới hoặc sinh học

Quả thuốc lá được hình thành trên đài hoa Khả năng đậu quả của thuốc lá rấtlớn Bình thường, mỗi cây có 100 đến 150 quả trên một chùm hoa Khi chưa chín, võquả màu xanh và chuyển thành màu nâu khi quả chín Mỗi quả có 2 ngăn, khi chínchúng tự tách ra

Hạt thuốc lá rất nhỏ Trong điều kiện Việt Nam trọng lượng 1.000 hạt ở giốngthuốc lá nâu là 0,02-0,03 gram; giống thuốc lá Vàng sấy là 0,05-0,09 gram Như thế,trong 1 gram hạt thuốc lá sẽ có từ 10.000 đến 15.000 hạt

Lớp vỏ ngoài của hạt có tầng cutintrong suốt, rất khó thấm nước nhằm bảo vệhạt Vì thế khi gieo hạt, hạt giống thuốc láphải được xử lý bằng tác động cơ học (xátnhẹ vào lớp vỏ hạt) để tạo điều kiện choquá trình nẩy mầm

Lớp tế bào vách dầy chứa nhiều lignin, vừa có tác dụng bảo vệ, vừa có tácdụng thẩm thấu chọn lọc và một phần dự trữ dinh dưỡng

Lớp tế bào vách mỏng có nhiệm vụ chủ yếu là dự trữ chất dinh dưỡng Phầnnhân của hạt gồm: phôi nhũ tạo thành 2 lá nhỏ sau khi nẩy mầm, phôi mầm tạo thànhthân và phôi rễ

Hoa thuốc lá

II Các giai đoạn sinh trưởng - phát triển:

Đời sống của cây trồng được quyết định bởi yếu tố bên trong và yếu tố bênngoài Yếu tố bên trong được xem là yếu tố sinh lý, là kết quả của các hoạt động ditruyền, các chức năng trao đổi, tích lũy, phân giải vật chất, Những đặc điểm nàyquyết định về mặt hình thái, về bản chất của giống mà chúng được phát triển trongđiều kiện nào đó Yếu tố bên ngoài, còn gọi là yếu tố sinh thái, là sự tác động toàndiện của môi trường và quyết định đến sự tồn tại của cây trồng Những yếu tố đó làđiều kiện tự nhiên, sự tác động của con người và sự tương tác của hệ sinh vật chungquanh cây trồng đó

Cây thuốc lá xét về hình thái có 2 giai đoạn: sinh trưởng dinh dưỡng và sinhtrưởng sinh thực Nếu đứng trên quan điểm di truyền thì giới hạn giữa 2 giai đoạnnêu trên chỉ là tương đối Do đặc điểm sinh lý, đặc điểm sinh trưởng, cây thuốc láphải được gieo hạt trong vườn ươm sau đó đem trồng ra đồng ruộng Vì thế người tachia các giai đoạn sinh trưởng ra nhiều thời kỳ nhỏ, mỗi thời kỳ thích ứng với mộtbiện pháp kỹ thuật chủ yếu

1 Giai đoạn sinh trưởng trong vườn ươm:

Thời gian cây con trong vườn ươm có thể kéo dài từ 40 đến 60 ngày, tùy thuộcvào điều kiện khí hậu trong giai đoạn vườn ươm và khí hậu thời tiết khi đưa cây contrồng ra ngoài đồng ruộng (thời vụ trồng) Trồng thuốc lá, một yêu cầu bắt buộc làphải sản xuất cây con trong vườn ươm nhằm tạo điều kiện cho cây sinh trưởng tốt,chủ động phòng chống sâu-bệnh và huấn luyện tính chống chịu của cây con với điềukiện ngọai cảnh khi trồng cây ra sản xuất

1.1 Thời kỳ nẩy mầm:

có thể tồn trữ được từ 4-6 năm Trong hạt thuốc lá có dự trữ nội nhũ là những hợpchất năng lượng cao như: chất béo 36%-39%, protein 24-26%, hàm lượng hydratCarbon trong hạt không quá 4%, không có tinh bột và nicotine Vì hàm lượng hydratCarbon thấp nên khi hạt bị vùi sâu ở lớp đất khoảng 1cm thì thân mầm không thểvươn ra khỏi mặt đất được, trong khi đó chất dinh dưỡng trong hạt đã hết Do đó việcgieo hạt sâu trong lớp đất mặt và thao tác cào đi, cào lại nhiều lần làm cho hạt thuốc

lá bị vùi trong đất quá sâu là không có lợi cho qúa trình nẩy mầm của hạt

Trước khi gieo hạt, độ ẩm của hạt thường từ 12-13%, độ ẩm tăng dần lên 32% khi ngâm hạt vào nước Đến thời điểm này, các quá trình sinh hóa diễn ra mãnhliệt trong hạt thuốc lá Đó là quá trình hô hấp của hạt để tiến hành phân giải các vậtchất phức tạp sang các dạng đơn giản hơn để phục vụ cho sự nẩy mầm Nhiệt độ

16-18 giờ Nhiệt độ thấp 12-17oC hạt nẩy mầm chậm và thời gian có thể kéo dài từ

Để giúp cho hạt giống nẩy mầm tốt, trước hết phải đủ độ ẩm, nhưng nếu ẩm độqúa cao, lớp vỏ của hạt bị nước bao phủ, làm không khí khó thấm qua vỏ vào hạt,làm cản trở quá trình trao đổi vật chất, cản trở quá trình sinh hóa trên cơ sở các phảnứng oxy hóa khử Khi hạt nẩy mầm, nó không yêu cầu về ánh sáng Chỉ cần cho hạttiếp xúc vài phút với ánh sáng là hạt phát triển bình thường

Để tạo điều kiện cho hạt nẩy mầm nhanh đồng thời là cơ sở tốt cho quá trìnhsản xuất cây con trong vườn ươm, nếu gieo hạt khô vào đất, phải cần 10-12 ngày hạtmới nẩy mầm, trái lại xử lý cho hạt trương nước, nứt nanh mới đem gieo thì câyvươn ra khỏi mặt đất chỉ cần 4-5 ngày

Trong suốt thời kỳ hoạt động sinh trưởng này, cây mầm được nuôi dưỡng bằngcác vật chất dự trữ trong hạt, không phụ thuộc vào môi trường dinh dưỡng bên ngoài

Vì vậy, độ lớn của phôi hạt, kích thước và trọng lượng hạt rất có ý nghĩa và hết sứcquan trọng đối với sự phát triển bình thường của cây con thuốc lá Rễ mầm ở thời kỳnày rất yếu ớt và cần có độ ẩm thích hợp; khi bị khô hạn hoặc đất bị thừa nước hoặclớp đất mặt bị dí chặt, đều làm cho hệ thống rễ kém phát triển Khi lá tử diệp xuấthiện trên mặt đất, lúc đó cây đã sử dụng hết chất dự trữ trong hạt, nó chuyển qua hoạtđộng tổng hợp tự dưỡng Vì vậy, ở giai đoạn này cần thiết phải tăng cường dinhdưỡng cho cây bằng cách bón thêm phân vô cơ ở dạng loãng để cây dể dàng hấp thunhanh chóng

Khi có lá, cây con thuốc lá rất cần ánh sáng và rất mẫn cảm với chất dinhdưỡng, mặc dù lúc đó cần khối lượng rất nhỏ Các chất khoáng đậm đặc bón cho câyhoặc lượng phân khoáng cao ở giai đoạn nầy đều không có lợi cho cây con thuốc lá

đất phát triển mạnh, lá cây đã phủ mặt luống ươm Thời kỳ ra rễ, đặc biệt là sau khigieo 7-10 ngày, cây con thuốc lá rất cần ánh sáng để tiến hành quang tổng hợp Nếuthiếu ánh sáng hoặc cây con bị các vật chất khác che phủ kín, thân cây sẽ có hiệntượng mọc vống (cây cao nhưng yếu ớt), rễ sinh trưởng và phát triển chậm Ở thời lỳnày cây con thuốc lá rất cần cung cấp đầy đủ dinh dưỡng như: Lân làm cho rễ pháttriển, Kali làm tăng sức đề kháng của cây Không nên sử dụng nhiều đạm vì sẽ làmcho thân lá phát triển nhanh trong khi bộ rễ chưa kịp cân bằng về sinh trưởng

Cây con cần độ ẩm vừa phải Nếu quá ẩm ướt, cây con rất dễ bị bệnh thối rễ vàmôi trường nước là điều kiện rất thuận lợi cho việc lan truyền bệnh Để "huấn luyện"tính chịu hạn cho cây, ở thời kỳ này người ta thường làm cho vườn ươm có thời gian

bị khô hạn xen kẽ với đất ẩm Trong điều kiện như thế, rễ sẽ phát triển nhiều và ănsâu xuống đất Cây con trải qua thời kỳ bị hạn trong vườn ươm là cần thiết vì tạo cho

hệ thống rễ phát triển tốt, tích lũy nhiều mô cứng, tăng áp suất thẩm thấu hơn so vớicây bình thường Khi trồng ra ruộng, cây sẽ bén rễ nhanh hơn, ít chết và dễ dàngvượt qua lúc bị thiếu nước Nếu áp dụng phương pháp trồng cây con thuốc lá với vậtliệu bầu đất bằng nylon hoặc lá cây, giấy báo,…thì cuối giai đoạn này, khi cây con đã

có từ 2-3 lá thật hoàn chỉnh tiến hành nhổ cây và cấy vào bầu đất

1.3 Thời kỳ hình thành con thuốc:

Thời kỳ này được xác định từ lúc cây có bộ rễ phát triển mạnh cho đến khi cây

có 7-8 lá thật (trong điều kiện Việt Nam) Sau khi đã có hệ thống rễ phát triển tốt,khỏe mạnh, cây con thuốc lá bắt đầu phát triển thân lá Giai đoạn nầy cây con rất cầnánh sáng trực tiếp, đủ ẩm, đủ dinh dưỡng để làm cho thân-lá phát triển Yếu tố quantrọng nhất ở giai đoạn này là nước và dinh dưỡng Trong suốt thời kỳ vườn ươm, thờigian cần từ 40-60 ngày, điều này còn phụ thuộc vào điều kiện khí hậu, dinh dưỡng vàthời vụ gieo ươm cũng như thời vụ trồng

Thực tế đã chứng minh rằng, cây con khỏe mạnh, sạch bệnh, rễ nhiều, đủ tiêuchuẩn kỹ thuật về chiều cao, số lá, đường kính thân, độ đồng đều, không có nhữngtriệu chứng bất thường trên rễ-thân-lá là tiền đề báo hiệu một vụ mùa tốt đẹp nếu saukhi đã phục hồi sinh trưởng ngoài đồng ruộng Khi gặp điều kiện thời tiết khôngthuận lợi cho việc trồng cây con ra đồng ruộng, người trồng có thể thực hiện việc xénbớt diện tích lá hoặc giảm bớt lượng nước tưới

2 Giai đoại sinh trưởng - phát triển trên đồng ruộng:

Từ khi trồng ra ngoài đồng đến khi thu hoạch xong, cây thuốc lá có thời giansinh trưỡng và phát dục từ 75 đến 110 ngày Có thể chia thành 3 thời kỳ chính:

2.1 Thời kỳ phục hồi sinh trưởng:

Khi nhổ cây con đem trồng ra ngoài ruộng, rễ và bộ rễ cây con bị xáo trộn, mộtphần rễ hấp thu bị đứt; do vậy sau khi trồng cần cần có thời gian để cây con “bén” rễ,phục hồi sinh trưỡng Điều kiện quyết định cho cây phục hồi sinh trưởng nhanhchóng là độ ẩm vừa phải, cường độ chiếu sáng yếu và cây con khỏe mạnh, cũng nhưkhi nhổ cây con không làn mất nhiều những hạt đất bám vào rễ hấp thu nhất là khiphải đúng kỹ thuật khi trồng là không nén chặt rễ, không làm cong rễ cái

Sau khi trồng từ 3-4 ngày, thuốc lá sẽ bén rễ và phục hồi sinh trưởng Việc tiếnhành điều tra cây chết để trồng dặm phải được tiến hành ngay sau khi cây con phục

hồi sinh trưởng và dặm cây chết theo từng đợt để bảo đảm độ đồng đều trên quần thểcây trồng.

2.2 Thời kỳ phát triển thân-lá:

Đây là thời kỳ quan trọng nhất trong tất cả các thời kỳ, giai đoạn sinh trưởngcủa cây thuốc lá vì nó quyết định đến năng suất (kích cỡ lá, số lá, trọng lượng lá) vàchất lượng lá (các vật chất trong lá) Sau khi cây thuốc lá phục hồi sinh trưỡng, câybắt đầu tăng nhanh tốc độ ra rễ và lá (nhưng chủ yếu là hệ thống rễ) Giai đoạn nàytốc độ ra lá chậm so với các thời kỳ sau này nhưng thường từ 3 đến 4 ngày ra 1 lámới (đối với những giống có số lá trung bình) Cây thuốc lá tiếp tục phát triển số lácho đến khi cây thuốc xây bậc thang hoặc hoa sen nở (tương ứng với giai đoạn saukhi trồng 25 ngày) cho đến khi bắt đầu xuất hiện nụ hoa là thời kỳ phát triển thân, láthuốc lá Giai đoạn này tốc độ tăng trưởng của thân có thể đạt 3-4cm ngày

Cùng với sự tăng trưởng về diện tích lá, lá thuốc tích lũy nhiều vật chất do quátrình tổng hợp Vật chất tích lũy được, một phần sử dụng lại cho quá trình hô hấp,một phần giữ lại trong lá Theo nhiều nghiên cứu cây thuốc lá trên thế giới, các nhàkhoa học có kết luận "sự tăng tổng diện tích lá và sản phẩm quang hợp lớn nhất làvào lúc giai đoạn đầu của thời kỳ xuất hiện nụ, sau đó giảm xuống và lại có một thờiđiểm cao vào lúc lá chín" Căn cứ vào đặc điểm sinh trưởng trong thời kỳ này cầnxem xét và vận dụng những biện pháp kỹ thuật cần thiết

Nhu cầu dinh dưỡng trong suốt thời kỳ này rất lớn, cây thuốc lá cần được cungcấp đầy đủ và đúng lúc Nó cần ánh sáng trực tiếp và đầy đủ độ ẩm Thuốc lá là câytrồng rất ưa ẩm nhưng rất sợ úng nước, nhất là các giống thuốc lá Vàng sấy và NâuBurley Chính vì thế sau khi tưới nước xong cần chú ý thoát nước cho những nơi bịngập úng cục bộ nhất là thuốc lá được trồng váo vụ mưa, cùng với việc thoát nước tốttăng cường công tác xới xáo trên hàng nhằm mục đích làm thoáng đất cũng như phá

vỡ các mao quản đất để giảm bớt tình trạng bốc thoát hơi nước

Biện pháp kỹ thuật vun xới cho cây thuốc lá trong thời kỳ này là góp phần tíchcực cho việc tăng năng suất và chất lượng thuốc lá Vì thế cần xới xáo chung quanhgốc ngay sau khi cây đã phục hồi sinh trưởng Xới xáo và vun gốc tiếp theo vào giaiđoạn 15 đến 20 ngày sau trồng và 25-30 ngày sau trồng Công tác chăm sóc nóichung và vun xới thường kết hợp với công tác làm cỏ, bón phân vô cơ cho cây thuốc

lá Nếu thực hiện không đúng thời gian theo sự sinh trưởng của cây như xới xáo trễ,bón phân chậm hoặc bón không đúng theo qui trình kỹ thuật thường làm cho cây cằncỗi, năng suất sinh học thấp Với những giống ra hoa sớm, cần tập trung các biệnpháp kỹ thuật thâm canh ngay từ khi cây ở giai đoạn phục hồi sinh trưởng đến ngàythứ 30 sau khi trồng

Kết thúc thời kỳ này, ở ngày thứ 40-45 sau khi cây thuốc lá được trồng ra đồngruộng cây bắt đầu xuất hiện nụ hoa, đồng thời một số lá gốc sát mặt đất đã già chín

Vì thế cần thu hoạch lá gốc kịp thời để duy trì một mức độ nào đó về phẩm chất,đồng thời làm cho gốc cây thông thoáng, giảm được sự lan truyền bệnh từ những lágốc

2.3- Thời kỳ ra hoa-kết quả:

Khi cây xuất hiện nụ, về mặt hình thái cây thuốc lá chuyển qua giai đoạn sinhsản Vào thời kỳ này, đa số các bộ phận các lá trên thân chính tiến hành già chín sinh

lý Việc xác định thời điểm chín của lá thuốc có lợi nhất cho năng suất và chất lượnggọi là chín kỹ thuật của lá thuốc (hay còn gọi là lá chín kinh tế)

Đặc điểm nổi bật của thời kỳ nầy là: quá trình tiêu hao vật chất chiếm ưu thếhơn so với quá trình tổng hợp, tích lũy; vì cây thuốc lá đã huy động các chất dinhdưỡng phục vụ cho quá trình sinh sản Để giữ được chất lượng thuốc lá, trong sảnxuất người ta tiến hành ngắt ngọn thuốc lá

Cũng như các cây trồng khác, lá thuốc lá cũng tuân theo qui luật sinh học: hìnhthành, trưởng thành, già chín và rụng lá Ngoài ra, lá thuốc có thể bị chín ép do thiếunước và dinh dưỡng hoặc bệnh làm cây vàng lá hoặc lá bị táp vàng do áng sáng quámạnh hay nhiệt độ không khí quá cao

Các giai đoạn sinh trưởng & phát triển của cây thuốc lá được tóm tắt trong sơ

đồ sau đây:

GIAI ĐOẠN VƯỜN ƯƠM GIAI ĐOẠN SINH TRƯỞNG-PHÁT TRIỂN

40-45 ngày 50-60 ngày 15-25 ngày 10-25 ngày

2 Giai đoạn Cây con đạt Giai đoạn cây bắt đầu Giai đoạn ra hoa hoàn chỉnh Giai đoạn chín của

Tử diệp Chử thập tiêu chuẩn xây đài sen đến Giai đoạn này tiến hành quả và hạt

trồng khi xuất hiện nụ hoa ngắt ngọn bằng tay và sử dụng

hoá chất diệt chồi

Giai đoạn hình thành

cây thuốc

III Sự quang hợp của cây thuốc lá:

1 Khái niệm cơ bản về quang hợp:

Quang hợp là qúa trình tổng hợp các chất hữu cơ có bằng ánh sáng Ở thực vậtqúa trình quang hợp được dùng với một ý nghĩa đặc biệt, đó là qúa trình độc nhất mà

cơ thể thực vật biến đổi năng lượng ánh sáng mặt trời ở vùng bức xạ nhìn thấy với

sự có mặt của diệp lục thành năng lượng của các liên kết hóa học, chính năng lượng

2 Vai trò quang hợp đối với đời sống cây trồng:

Qúa trình quang hợp diễn ra ở thực vật có ý nghĩa lớn lao về mặt năng lượng.Nhiều tài liệu cũng đã nói rằng “ Nguồn gốc của tất cả các nền văn minh hiện naycủa nhân loại sản sinh ra từ công thức đơn giản của quang hợp”, năng lượng mặttrời được chuyển thành các dạng năng lượng khác nhau để nuôi sống mọi sinh vật.Người ta còn tính được hiện nay quang hợp đã cung cấp gần 90% năng lượng chonhân loại dùng dưới dạng than đá, hơi đất, dầu hỏa, củi đun…còn khoảng 10% thuộc

về năng lượng hạt nhân

Quang hợp cung cấp toàn bộ thức ăn cho con người và một khối lượng khổng

lồ cho nguyên liệu kỹ thuật (bông, sợi, dược phẩm, gỗ….) Hàng năm trên trái đấtquá trình quang hợp biến đổi gần 50.10.15 Kcal năng lượng của bức xạ mặt trờithành năng lượng tiềm tàng trong 115 tỉ tấn chất hữu cơ

Có một số quan niệm cho rằng sau khi hiểu được bí mật của qúa trình quanghợp, con người có thể bắt chước cây xanh để tổnghợp nhân tạo các vật chất hữu cơ từ

thực tế ,việc tổng hợp nhân tạo này phải đầu tư xây dựng các công trình có cơ cấuphức tạp trên một diện tích rộng để thu và biến đổi năng lượng ánh sáng mặt trời.Nhưng thực tế là các “nhà máy sống” của nông nghiệp thực hiện việc tổng hợp cácvật chất hữu cơ dễ dàng hơn nhiều Mặt khác nếu muốn tổng hợp Protit và Lipit nhântạo từ các sản phẩm quang hợp thuộc các thế kỷ trước đây như than đá, dầu hỏa, Cũng gặp khá nhiều hạn chế vì lượng dự trữ không phải là nguồn vô hạn; hơn thếnữa chính các sản phẩm quang hợp này hiện đang dùng để chế tạo thành các nguyênliệu kỹ thuật cao như: cao su, chất dẻo…Chính vì vậy việc bảo đảm lương thực vàthực phẩm cho con người thì quang hợp đã, đang và sẽ giữ vai trò độc tôn tuyệt đối

Qúa trình quang hợp còn giữ vai trò vũ trụ lớn lao, hàng năm thực vật đã đồng

giải phóng 115 tỉ Oxy tự do cần cho sự tồn tại và hoạt động của sinh vật-thực vật trênđịa cầu Nếu không có quang hợp thì chỉ riêng sự đốt cháy than, dầu…sẽ làm tăng

ở 2 đầu cực của quả đất và sẽ gây nên nạn lụt khủng khiếp (hiệu ứng nhà kính) Theonhững tài liệu mới nhất đã được công bố do tổ chức khí tượng thế giới (WHO) năm1995: tháng 10/1987 mật độ Ozôn trên Nam cực chỉ bằng 50% so với mật độ trung

giảm tầng Ozôn tiếp tục gia tăng, lượng suy giảm tầng Ozôn vụ Đông Xuân lớn hơn

2 lần mùa hè Lỗ thủng Ozôn Nam cực đo được vào mùa Xuân 1994 đạt mức kỷ lục

thủng hiện nay đã lan rộng đến Nam Châu Mỹ Do tầng ozôn bị suy giảm, lượng bức

xạ tử ngoại đến trái đất ngày cũng tăng lên, dẫn đến gia tăng các bệnh ung thư, tăngbệnh đục thủy tinh thể mắt người và động vật, phá huỷ hệ miễn dịch, giảm năng suấtcây trồng, gây mất cân bằng hệ sinh thái trên toàn cầu, làm giảm sức bền vật liệu…

3 Các điều kiện ảnh hưởng đến quang hợp:

Ảnh hưởng đến qúa trình quang hợp cũng như tốc độ quang hợp có thể chia ra

2 loại điều kiện:

đất và không khí, các chất dinh dưỡng

- Các điều kiện bên trong bao gồm cấu trúc của các cơ quan và lục lạp, sự vậnchuyển nước, hệ thống sắc tố, hệ thống phân hóa tố, tuổi của cây và lá …

còn làm thay đổi cả bản chất của các sản phẩm đồng hóa, làm thay đổi chiều hướngcủa qúa trình quang hợp Sự liên quan khắt khít đó có tác động trực tiếp hay gián tiếpđến qúa trình quang hợp hay nói một cách khác ảnh hưởng đến sản lượng của cây

3.1 Ánh sáng:

Qúa trình quang hợp có thể tiến hành trong điều kiện ánh sáng có cường độ rấtthấp Tuy nhiên lúc này sự quang hợp của cây trồng diễn ra rất chậm chạp khôngthực hiện được sự bù đắp các vật chất hữu cơ bị mất đi do hô hấp Ánh sáng mặt trờibao gồm khoảng 60% là ánh sáng bức xạ (trong đó cây trồng hấp thu được 30% đến40% loại ánh sáng tia sinh lý này) và khoảng 40% ánh sáng khuyếch tán (trong đócây trồng hấp thu được từ 50% đến 90%) (tài liệu sinh lý học thực vật-Phan ĐìnhThái+Nguyễn Duy Minh+Nguyễn Lương Hùng-NXBGD-1987) Như vậy, đối vớicây trồng thì ánh sáng khuyếch tán được hấp thu mạnh mẽ hơn, cường độ ánh sáng làyếu tố cơ bản của quang hợp đã tạo ra năng suất cây trồng, vì vậy khi cường độ chiếusáng giảm đó chính là nguyên nhân chính dẫn đến giảm năng suất

Các loại cây trồng nói chung và cây thuốc lá ít khi được nhận ánh sáng với sốlượng dư thừa hoặc no ánh sáng (no ánh sáng là ở thời điểm đó trị số cường độ ánhsáng hay cường độ quang hợp không tăng lên nữa vá nó thường bằng 1/3 cường độánh sáng đấy đủ của mặt trời Thường cây trồng che bóng lẫn nhau nhất là ở nhữngruộng trồng qúa dầy vào các giờ trong buổi sáng hoặc buổi chiều Cũng chính vì lý

do này, các cán bộ nông học và các nhà trồng trọt cần phải quan tâm tới việc tạo điềukiện để cây trồng nói chung và cây thuốc lá nói riêng có đầy đủ ánh sáng để tiếnhành quang hợp, làm tăng hệ số sử dụng năng lượng ánh sáng vào quá trình quanghợp thể hiện bằng việc chọn giống thuốc lá có góc đóng lá nhỏ, áp dụng mật độtrồng hợp lý, chọn địa điểm gieo trồng…

3.2 Hàm lượng CO2:

các phản ứng Oxy hóa đơn thuần (phản ứng Oxy hóa sinh ra từ vật chất bị đốt cháy),còn có các qúa trình phản ứng sinh hóa (qúa trình hô hấp của động-thực vật ) và do

3.3 Nhiệt độ:

Mỗi loại cây trồng, mỗi giống thực vật, mỗi giai đoạn hoặc thời kỳ tăng trưởngcủa thực vật nói chung đếu thích ứng với một nhiệt độ cực tiểu và cực đại, nếu dướihoặc trên nhiệt độ cây cần thì ảnh huởng đến qúa trình sống của cây

độ thấp làm giảm vận tốc các phản ứng và giảm thiểu lượng nước mang dưỡng chất

từ rễ lên để nuôi cây, làm cho cây không được đấy đủ dinh dưỡng và chết dần, ngược

quang hợp không thể thực hiện vì ngừng hô hấp hoặc bị khô héo do lượng bốc hơiqua bề mặt lá quá nhanh

3.4 Nước:

Nước có vai trò quan trọng đặc biệt, thực hiện các chức năng quang hợp củacây Nước tham gia vào các quá trình quang hóa và các phản ứng của phân hóa tốtrong cây trồng Nước là chất cung cấp điện tử cho các phản ứng ánh sáng cũng như

trình quang hợp phụ thuộc vào độ ngậm nước của tế bào lá Về lý thuyết nếu lá nonước hoàn toàn hoặc thiếu một lượng nước rất ít (khoảng 5%) là thích hợp cho quátrình quang hợp Nhiều thí nghiệm trên thế giới và trong nước cho thấy thiếu nước từ10% đến 12% làm giảm cường độ quang hợp, nếu thiếu 20% sẽ gây nhiều khó khăncho quang hợp, nhưng nếu tế bào mất nước từ 40% đến 60% sẽ dẫn tới sự phân hủycác hợp chất phức tạp trong đó đặc biệt là Protid

Ngoài ra nước còn là nhân tố điều hòa nhiệt độ cho thân-lá cây trồng Khicường độ bức xạ mặt trời mạnh, năng lượng của cây thay vì sử dụng cho quang hợpthì phần lớn chuyển sang dạng bốc thoát hơi nước trên bề mặt lá, làm giảm nhiệt độtrong quần thể cây trồng

Trong thực tiễn sản xuất, một vấn đề có ý nghĩa to lớn là sự thay đổi cường độquang hợp khi bị hạn Quang hợp tăng hay giảm khi thiếu nước không giống nhau ởthực vật cùng vùng sinh thái khác nhau và phụ thuộc vào giai đoạn sinh trưởng-pháttriển của thực vật Trong điều kiện khô hạn những sản phẩm quang hợp có hoạt tínhthẩm thấu cao như đường và các acid amin tăng lên, còn các hợp chất cao phân tửnhư Protit bị giảm xuống.

3.5 Chế độ dinh dưỡng khoáng và đạm:

Dinh dưỡng khoáng và quang hợp là 2 mặt của quá trình dinh dưỡng ở thựcvật Các nguyên tố khoáng như Nitơ, Phospho, Lưu huỳnh, Magné là thành phầnquan trọng xây dựng nên bộ máy quang hợp Các nguyên tố Sắt, Kali, Chlor tuykhông tham gia xây dựng bộ máy quang hợp nhưng có ảnh hưởng đến qúa trình tổnghợp diệp lục

Nguyên tố khoáng làm thay đổi trạng thái keo, tính thấm của chất nguyên sinh

tế bào và các hoạt động của phân hóa tố Các nguyên tố N, P, K được sử dụng rộngrãi trong trồng trọt đều có ảnh hưởng mạnh mẽ đến số lượng và chất lượng của sảnphẩm quang hợp, đến quá trình tích lũy-vận chuyển năng lượng, vận chuyển các sảnphẩm hữu cơ

Nitơ hay thường gọi là Đạm (Nitơ), là nguyên tố tham gia trực tiếp vào quátrình tổng hợp diệp lục, protit là thành phần của các phân hóa tố, kích thích quá trìnhtổng hợp sản phẩm quang hợp, bảo đảm cho sử dụng các chất đồng hóa

Lân (Phospho) có trong các chất giàu năng lượng tham gia trực tiếp vào việc

thái keo của chất nguyên sinh Các nguyên tố vi lượng khác như Fe có trong thànhphần của tế bào và cùng với Mn, Cu, B, Mo, Co có vai trò quan trọng trong tổng hợpdiệp lục, tăng cường liên kết giữa các sắc tố và Protit giúp cho tế bào thực vật không

bị phân giải trong môi trường bất lợi, Mn tham gia vào quá trình quang phân ly nước

và khử CO2

Các nguyên tố vi lượng B, Mn, Cu, Co, Al,…thúc đẩy quá trình vận chuyểncác sản phẩm đồng hóa từ lá xuống các cơ quan dự trữ thuận lợi cho quang hợp Vàocác thời điểm buổi trưa, bức xạ mặt trời đạt cực đại hay những thời điểm hạn hán,các nguyên tố vi lượng góp phần làm giảm bớt sự ức chế của quang hợp

4 Quang hợp và năng suất cây trồng:

Cây trồng là loại sinh vật tự dưỡng, chúng sử dụng các chất vô cơ để tạo thànhcác chất hữu cơ cho sự sống bằng quá trình quang hợp Trong quá trình quang hợp,

45% khối lượng chất khô và tạo thành chất hữu cơ chiếm 90% đến 95% của tổng sảnlượng chất khô Do đó trong việc tạo thành năng suất cây trồng, quá trình quang hợpgiữ vai trò quyết định

Chế độ nước và dinh dưỡng khoáng đóng vai trò hỗ trợ bổ xung cho hoạt độngquang hợp của thực vật Do đó, nhiệm vụ chủ yếu của nhà trồng trọt và người trồngthuốc lá là tạo đầy đủ các điều kiện để giúp cho bộ máy quang hợp của cây trồnghoạt động tích cực và đạt năng suất cao.

Theo các nghiên cứu của các nhà sinh lý thực vật cho kết qủa, để đạt đượcnăng suất 4000 kg đến 5000 kg/ha hay 250 tạ đến 300 tạ cũ/ha thì cây trồng sẽ phảiđồng hóa 100 kg đến 150 kg Đạm/ha, 20 kg đến 30 kg Lân/ha và từ 110 kg đến

ruộng) Số năng lượng tích lũy được trong sản lượng là 40 triệu Kcalo Lượng nướccần trực tiếp cho quá trình quang hợp là 17 tấn và lượng nước cần cho thoát hơi nước

là 300 tấn

Tuy nhiên, năng suất cây trồng còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nữa như

tỷ lệ giữa quá trình đồng hóa và phân giải, sự tích lũy năng lượng, hiệu suất sử dụngchất hữu cơ trong các hoạt động sống,

5 Các biện pháp kỹ thuật nâng cao năng suất-chất lượng thuốc lá:

5.1 Tăng diện tích lá:

Đây là một yếu tố có nhiều điều kiện thực hiện góp phần nâng cao năng suấtcây trồng thông qua việc chọn giống và áp dụng hữu hiệu hệ thống các biện phápcanh tác Chỉ số diện tích lá thay đổi theo từng loại giống và biện pháp canh tác Đểgia tăng diện tích lá trên một đơn vị diện tích việc cần làm đầu tiên của nhà nông họchoặc người trồng thuốc lá là thiết kế vườn ươm và ngoài đồng ruộng một cách hợp lý

có nghĩa là chọn được một mật độ-khoảng cách trồng thích hợp cho từng loại giốngthuốc lá và có liên quan mật thiết đến tính chất đất đai, ánh sáng, nước tưới, chế độphân bón sử dụng

Nhiều thí nghiệm xác định mật độ hợp lý cho cây thuốc lá đã được nhiều nơitrên thế giới và trong nước nghiên cứu, đã cho những kết luận khoãng cách trồngthích hợp để vừa đạt năng suất, vừa đạt chất lượng và dễ dàng trong quản lý-chămsóc là:

1,0 m - 1,2 m x 0,50 m - 0,55 mNhư đã trình bày khoãng cách trồng còn liên quan đến tính chất đất đai (đấtnghèo dinh dưỡng có thể trồng mật độ cao hơn đất có độ phì cao), yếu tố và đặc điểmsâu-bệnh vùng canh tác (vùng có ẩm độ cao có thể trồng thưa hơn vùng có ẩm độkhông khí và ẩm độ đất thấp), thời vụ trồng (trồng trong mùa mưa mật độ thưa hơntrồng thuốc lá trong mùa khô, liên quan đến đặc tính giống (những giống có diện tích

lá lớn và góc đóng lá lớn trồng thưa hơn những giống có góc đóng lá nhỏ và diện tích

lá nhỏ), tùy thuộc vào điều kiện chăm sóc bằng thủ công hay cơ giới,…

5.2 Nâng cao hiệu suất quang hợp thuần:

Cường độ quang hợp và hệ số hiệu qủa quang hợp, đây là hai chỉ số nói lênhiệu suất làm việc của bộ máy quang hợp, nó có ảnh hưởng quyết định tới sự tích lũychất khô và năng suất sinh học của ruộng trồng Nhà nông học có thể tác động vàocác chỉ số quang hợp bằng chế độ dinh dưỡng và biện pháp tưới thích hợp.

Biện pháp làm giảm các chất dinh dưỡng cho đất là một trong các nhiệm vụquan trọng để tăng năng suất quang hợp; việc nghiên cứu chế độ phân bón, phươngpháp bón phân thích hợp cho cây thuốc lá theo từng giai đoạn sinh trưởng, sử dụngloại phân bón,…đều có liên quan đến việc nâng cao hiệu suất của quang hợp Ngoài

ra, muốn bảo đảm được năng suất của cây trồng việc làm cực kỳ quan trọng là cungcấp nước đầy đủ theo nhu cầu của cây trồng theo từng thời kỳ sinh trưởng Như đãbiết, với cây thuốc lá có thể chia thành 3 thời kỳ chính: thời kỳ đầu tiên chủ yếu làphát triển bộ rễ (ở giai đoạn này chỉ cần đất đủ ẩm), nhưng ở giai đoạn 2 là giai đoạnphát triển thân-lá; ở giai đoạn này sẽ mất cân đối nghiêm trọng mà ảnh hưởng to lớntới năng suất nếu người trồng thuốc lá không cung cấp nước và dinh dưỡng đầy đủhoặc không kịp thời; ở giai đoạn này cần tác động đồng bộ hệ thống các biện phápcanh tác như: làm cỏ, xới xáo, vun cao,…và ở giai đoạn 3 là giai đoạn cây thuốc láphát dục, giai đoạn này lượng nước cung cấp sẽ giảm dần

IV Sự trao đổi nước của cây thuốc lá:

1 Vai trò của nước đối với đời sống thực vật:

Mọi hoạt động sống bình thường của thực vật nói chung và cây thuốc lá nóiriêng chỉ có thể tiến hành trong điều kiện đầy đủ nước Ngoại trừ các loại cây thủysinh (rong, rêu) thì những loại cây trồng cạn có quá trình trao đổi nước diễn ra hếtsức phức tạp bởi vì do sự khác nhau về hàm lượng nưóc của từng loại cây trồng,đồng thời lại còn lệ thuộc vào điều kiện sống, thời kỳ sinh trưởng, mùa vụ gieotrồng…Nhưng có lẽ theo một qui luật chung của thực vật là ở các cơ quan sinh sản(như ở hạt giống, các bào tử…) thường chứa ít nước để bảo đảm cho sự duy trì lâudài về khả năng nảy mầm khi gặp điều kiện thuận lợi và lượng nước sẽ giảm sút khicây bước vào giai đoạn già cỗi

Nước trong cơ thể thực vật đóng một vai trò rất quan trọng và là thành phầnkhông thể thiếu được để xây dựng chất nguyên sinh của tế bào và có vai trò quyếtđịnh cho việc bảo đảm sự tồn tại bình thường của cơ thể sinhvật, chính nhờ sự kếthợp giữa các phân tử nước với các yếu tố cấu trúc của tế bào đã quyết định đến độrắn chắc của các mô thực vật , đồng thời giúp cho cây thực hiện được các chức năngsinh lý

Nếu nhìn một cách tổng quát, nước rất quan trọng đối với đời sống cây trồngnói chung và cây thuốc lá nói riêng vì những lý do sau đây:

- Nước là nguyên liệu tham gia trực tiếp vào các quá trình trao đổi chất vànăng lượng của thực vật

- Nước là nhân tố bảo đảm sự thống nhất trong cơ thể thực vật, là dung môichủ yếu và trực tiếp tham gia vào việc vận chuyển các vật chất hữu cơ cũng như cácvật chất vô cơ từ bộ phận này đến bộ phận khác, trong quá trình trao đổi các vật chấttrong cơ thể cây trồng nước không ngừng lưu động trong tất cả các bộ phận để bảođảm sự phối hợp nhịp nhàng của các cơ quan để hình thành một thể thống nhất.

- Nước còn đóng vai trò điều hoà và ổn định nhiệt độ trong cơ thể sinh vật đểgiúp cho các quá trình nàyhoạt động bình thường Nhờ sự bốc thoát hơi nước trên bềmặt lá thuốc đã giúp cho các hoạt động sinh lý diễn ra tích cực

Nói một cách khác, nước trong cơ thể thực vật một mặt thoát qua lá, mặt khácnước được hút từ trong đất thông qua hệ thống rễ dày đặc, nhờ vậy bảo đảm cho sựcân bằng nước trong cây Có thể hiểu một cách tổng thể quá trình trao đổi nước trongcây là một chu trình khép kín và tuần tự như sau: Nước được hút trong đất thông qua

hệ thống rễ, nhờ việc bốc thoát hơi nước trên thân-lá tạo ra lực hút ở đầu các chópcủa hệ thống rễ (thí nghiệm của nhà sinh học White 1949 về hiện tượng rỉ nhựa saukhi cắt ngang thân cây, một thời gian khi quan sát ở vị trí cắt có các giọt dịch lỏng vàtrong dịch đó có các Acid hữu cơ, các chất khoáng, Acid Amin, đường, Protid…) hayquá trình hút nước bị động (do thoát hơi nước trên lá gây ra làm tăng áp lực của các

tế bào với các phản ứng dây chuyền) Cơ chế hút nước này liên tục xảy ra trong cơthể thực vật và khép kín, nếu bị ức chế một quá trình nào thì lập tức các quá trình cònlại đều bị ảnh hưởng, người ta có thể so sánh vai trò của nước trong cơ thể thực vậtgiống như máu trong cơ thể con người

2 Sự hút nước của cây thuốc lá:

Trong quá trình tiến hóa lâu dài của thực vật từ dạng thuỷ sinh lên dần trêncạn, bộ rễ thực vật đạt được các đặc tính sinh học phù hợp với các chức năng phứctạp để bảo đảm nhu cầu nước cho cơ thể, sẽ có khả năng tăng trưởng mạnh đâm sâu-lan rộng và phân nhánh Nhờ có tính hướng thủy, hướng địa đã giúp cho bộ rễ tìmđến tầng đất có ẩm độ cao hơn hoặc tầng có chứa nhiều nước cũng như khoáng chất

Qua bề mặt của hệ thống rễ, nước thâm nhập vào cơ thể thực vật, nước cùngcác khoáng chất sau khi được hấp phụ sẽ được chuyển vận lên thân-lá bằng hệ thốngống xi phông chằng chịt trong thân lá (hay còn gọi là hệ thống bó libe-mộc), các hệthống ống dẫn truyền này được phân nhánh dày đặc thành mạng hệ thống trên bề mặtcủa lá để cung cấp nước cho quá trình trao đổi chất và thực hiện các chức năng sinh

lý khác trong đó có việc bốc thoát hơi nước trong cơ thể thực vật thông qua các khíkhổng ở bề mặt lá vào khí quyển Như vậy, nước từ rễ đưa lên thân, từ thân vậnchuyển lên lá và từ lá thực hiện các chức năng quang tổng hợp và bốc thoát hơi nước

Quá trình này xảy ra liên tục và không ngơi nghỉ, luôn luôn ở trạng thái cânbằng Nếu không may vì một lý do nào đó trong suốt các giai đoạn sinh trưởng củathực vật do tác động chủ quan hoặc khách quan làm ngưng trệ hoặc thiếu đồng bộtrong chu trình vận chuyển nước và khoáng chất này, thì ngay lập tức hệ sinh tháitrong cơ thể thực vật bị phá vỡ và gây nên những hệ quả nghiêm trọng làm giảm

năng suất-chất lượng cây trồng, nếu càng kéo dài sự mất cân bằng nước trong cơ thểthực vật sẽ làm cây chết hoàn toàn, không có khả năng hồi phục.

Ví dụ như trong quá trình sinh trưởng của cây trồng nếu lượng nước bốc hơiquá mạnh trên bề mặt của lá thuốc trong khi lượng nước nhận được thông qua hệthống rễ cung cấp không đầy đủ thì ngay lập tức sự cân bằng nước trong cây sẽ bịxáo trộn và phá hủy, dẫn đến hậu qủa là cây thuốc bị héo

Có thể giải thích trên quan điểm sinh lý thực vật về cơ chế hút nước của câytrồng là do hai động cơ: Động cơ bên dưới là hệ thống rễ và động cơ bên trên là lácủa cây trồng Động cơ dưới là do qúa trình hoạt động của thực vật đã hút nước từtrong đất lên thân-lá thông qua hệ thống rễ chính, rễ phụ, rễ hấp thu và hệ thống rễbất định trên thân; nước và các khoáng chất sẽ đưa vào hệ thống ống dẫn Động cơtrên là do việc bốc thoát hơi nước trên bề mặt lá và do độ ẩm trên bề mặt lá thấp nên

áp lực ẩm trong tế bào lá có phản ứng dây chuyền đến hệ thống rễ thông qua các tếbào trong ống dẫn, hay nói một cách khác dễ hiểu hơn quá trình hút nước của hệthống rễ trên cây thuốc lá là do 2 yếu tố hút nước bị động và hút nước chủ độngquyết định, hút nước bị động có thể hiểu đơn giản là do sự bốc thoát hơi nước trên bềmặt lá thuốc, khi lượng nước chứa trong tế bào bị bốc thoát hơi do nhiệt độ, bức xạmặt trời, gió…làm hao hụt đi, thì những tế bào này sẽ hút nước của những tế bào lâncận và quá trình này diễn ra liên tục theo phản ứng dây chuyền và kết quả là ở đầucác hệ thống rễ xảy ra tình trạng thiếu nước; khi tế bào các đầu rễ thiếu nước, hệthống rễ sẽ hút nước cùng các khoáng chất có trong đất xung quanh rễ để tái lập mốicân bằng nước trong cơ thể cây thuốc lá

Cơ chế hút nước ở cây trồng nói chung hoặc cây thuốc lá nói riêng là mộtchuỗi hoạt động khép kín và liên hoàn, nhờ cơ chế này đã giúp cho việc vận chuyểncác hợp chất hữu cơ và vô cơ cùng với nước có trong đất, đặc biệt là vùng xungquanh rễ đưa vào thân lá, giúp cho cây trồng có đầy đủ thức ăn và nếu được can thiệpmột cách tích cực, đúng thời điểm của người trồng trọt thì sẽ cho được một kết quảtốt đẹp, năng suất và chất lượng cây trồng sẽ đạt như mong muốn

3 Ảnh hưởng của các điều kiện ngoại cảnh đến sự hút nước của cây thuốc lá:

3.1 Nhiệ t độ đất:

Là một trong những yếu tố hết sức quan trọng và có ảnh hưởng lớn đến tốc độxâm nhập của nước cùng các khoáng chất vào rễ cây Nếu nhiệt độ đất quá cao hoặcquá thấp (đất lạnh do thừa ẩm…) đều có ảnh hưởng không có lợi cho quá trình hôhấp và vận chuyển nước cùng các khoáng chất qua hệ thống rễ lên để nuôi cây

Nếu nhiệt độ trong đất giảm thấp, độ nhớt trong chất nguyên sinh tế bào tănglên, sẽ làm giảm độ khuyếch tán của nước và làm giảm tốc độ hút nước vào hệ thống

rễ Nhiệt độ đất thấp cũng làm giảm quá trình trao đổi chất trong cơ thể thực vật, đặcbiệt quan trọng là hạ thấp quá trình hô hấp; năng lượng thải ra do nhiệt độ đất thấp sẽ

ít đi và làm cho quá trình hút nước chậm; sự tổng hợp các hợp chất hữu cơ từ Acid

của bộ rễ chậm lại, làm cho hệ thống rễ không ăn sâu ở mức cần thiết để có khả nănghút nước và các khoáng chất lên nuôi cây từ những tầng đất sâu hơn Chính vì vậy,việc vun cao ngay từ đầu trước khi trồng thuốc lá, việc tạo luống trồng to và rộng sẽgiúp cho nhiệt độ trong đất cao hơn, nó đồng nghĩa với việc tạo điều kiện thuận lợicho hệ thống rễ phát triển về chiều sâu-chiều rộng và chiều ngang.

Ngoài ra, nếu nhiệt độ trong đất tăng quá cao cũng không có lợi cho quá trìnhphát triển hệ thống rễ và có ảnh hưởng lớn đến sinh lý-sinh hóa cây trồng Nếu nhiệt

độ đất quá cao sẽ làm tăng tốc độ hóa già của bộ rễ, làm cho quá trình xơ hoá gỗ của

hệ thống rễ càng nhanh và kết qủa là làm giảm bề mặt cũng như tốc độ hút nước của

rễ, tương tự như vậy đối với việc trồng không đúng kỹ thuật như trồng cao cây,không lấp đất kỹ vào thân cây thuốc lá Việc trồng thuốc lá hay thực hiện thao tácbón phân không đúng phương pháp hay áp dụng chế độ nước tưới không hợp lý sẽdẫn đến tình trạng các đầu chóp rễ sẽ lão hóa nhanh chóng và làm cản trở việc hấpthu nước và dinh dưỡng có trong đất, đồng nghĩa với việc làm hạn chế năng suất-chấtlượng cây thuốc lá

3.2 Hàm lượ ng Oxy trong đấ t :

Rễ cây thuốc lá cần hô hấp thì mới hút được nước cùng các khoáng chất, nếuđất bị chặt cứng hoặc đất bị úng do tưới quá nhiều nước thì cây sẽ bị chết, không phải

do thừa nước trong đất mà do hệ thống rễ cây trồng thiếu Oxy để hô hấp Như vậymuốn cho cây thuốc lá đạt năng suất cao thì cần tăng cường Oxy cho hệ thống rễ.Việc cung cấp Oxy cho hệ thống rễ cây thuốc lá bằng hệ thống các biện pháp nônghọc như vun cao, tạo đất tơi xốp, tăng cường công tác xới xáo, đặc biệt là sau nhữngđợt tưới hoặc sau những đợt mưa lớn,…đều có tác động tích cực cho việc gia tăngnăng suất-chất lượng cây thuốc lá sau này, càng đặc biệt quan trọng nếu canh tác

Sự cân bằng nước trong cơ thể thực vật được biểu thị bằng hệ số cân bằngtrong công thức:

α = T/A

trong đó:

T : số lượng nước mất đi do quá trình bốc thoát hơi nước của cây Nếu α > 1 : dẫn đến cây bị héo

α < 1 : cây đang ở giai đoạn căng nước

Thông thường vào những ngày trưa hè nóng bức và có gió nhiều, nhiệt độkhông khí lên cao dẫn đến sự bốc thoát hơi nước thông qua bề mặt lá rất mạnh, sựhút nước thông qua hệ thống rễ tuy có thực hiện nhưng không đủ bù đắp lượng nước

cây càng về chiều khi cường độ ánh sáng giảm dần, nhiệt độ không khí giảm thấp sẽdẫn đến sự bốc thoát hơi nước giảm, nước ở các bộ phận khác trong cây sẽ bù đắpkịp thời cho lá và cây trồng sẽ được khôi phục dần hệ số cân bằng này và như vậykhông cần phải tưới thêm; quá trình này gọi là “héo tạm thời” Héo tạm thời cũngtham gia vào việc giảm năng suất cây trồng và khi cây bị héo, các quá trình quanghợp và đồng hóa trong thực vật đều bị giảm sút

Khi trong đất không đủ nước cung cấp cho cây mà quá trình bốc thoát hơinước vẫn mạnh sẽ gây nên tình trạng thực vật héo lâu dài (do bị hạn trong đất) Câytrồng sẽ mất nước từng bộ phận, các lông hút sẽ bị héo khô, nếu lúc này mới tưới thìcũng không mang lại hiệu qủa mong muốn vì cần phải có đủ thời gian cho các rễ hấpthu (lông hút) hình thành và phát triển lại

Ngoài ra, khi cây héo sẽ gây nên hiện tượng phân phối lại nước trong các cơquan của thực vật (vì nồng độ của dịch tế bào ở thân, lá cao hơn ở đỉnh sinh trưởng)khi bị hạn, thiếu nước làm cho nước từ đỉnh sinh trưởng bị hút dần đi và kết qủa làmcho sự sinh trưởng bị ngưng trệ, dẫn đến héo cây và rụng nụ, rụng hoa Hơn nữa, vìsinh trưởng của cây trồng bị ngừng trệ sẽ dẫn đến hậu quả ức chế quá trình tạo phấnhoa và sự thụ tinh sẽ làm cho hạt bị lép hay hình thành bông nhưng không có hạt, hạtchín không đồng đều, các quá trình trao đổi vật chất trong cơ thể thực vật có chiềuhướng thiên về phân giải và các quá trình tổng hợp các vật chất có lợi cho việc giatăng năng suất-chất lượng sẽ bị đình chỉ, bên cạnh đó các quá trình quang hợp, hôhấp của thực vật cũng bị giảm sút, tốc độ vận chuyển các vật chất trong cây bị chậmlại, và dẫn đến thu hoạch mùa màng bị sút kém

4.2 Cơ sở sinh lý c ủ a vi ệ c t ướ i tiêu h ợ p lý:

Để thâm canh năng suất cây trồng sử dụng đất đai có hiệu quả cần phải cungcấp nước kịp thời trong suốt qúa trình sống của thực vật bằng cách áp dụng chế độtưới tiêu hợp lý Nhờ việc tưới và tiêu hợp lý không chỉ góp phần vào việc gia tăngnăng suất mà còn thỏa mãn nước cho cây trong điều kiện khí hậu-thời tiết thay đổi,giúp cho viêc ổn định năng suất cây trồng Một vấn đề cần lưu ý cho việc tưới tiêunước là tuỳ vào các thời kỳ sinh trưởng khác nhau mà áp dụng chế độ cung cấp nướccũng khác nhau

4.3 Ý nghĩ a c ủ a vi ệ c t ướ i-tiêu h ợ p lý:

Việc tưới tiêu hợp lý cho cây trồng nhằm mục đích:

- Cung cấp đầy đủ nước và các chất dinh dưỡng cần thiết cho cây trồng, tăngcường các hoạt động sinh lý Nước hòa tan và vận chuyển các khoáng chất vào cơ thểthực vật, nước là nguyên liệu tham gia vào các quá trình trao đổi chất, rễ và lá sinhtrưởng và phát triển mạnh mẽ, giúp cho việc gia tăng sản lượng và chất lượng củacây trồng.

- Việc tưới-tiêu hợp lý có tác dụng điều tiết qúa trình sinh trưởng và quá trìnhphát dục của cây trồng và giúp cho việc điều tiết mối quan hệ giữa các bộ phận trongcây nhằm đạt kết cấu hợp lý của quần thể cây trồng đối với cây thuốc lá thường ápdụng chế độ không tưới sau khi trồng nhằm mục tiêu kích thích hệ thống rễ phát triểntheo chiều sâu và chiều ngang (lợi dụng đặc tính sinh tồn của thực vật), hay nói cáchkhác là dùng biện pháp không tưới ngay sau khi trồng (biện pháp kích thích cơ học)

để gia tăng tính chống đổ ngã, kích thích các rễ hấp thu phát triển mạnh

- Việc tưới hoặc tiêu nước hợp lý còn có tác dụng điều chỉnh điều kiện sốngcủa thực vật thích ứng với các điều kiện ngoại cảnh và môi trường đất, tăng khả nănggiữ nhiệt và điều hoà lượng không khí trong đất, ngoài ra việc tưới-tiêu hợp lý còn cótác dụng rửa chua, rửa mặn

5 Phương pháp và kỹ thu ậ t t ướ i n ướ c h ợ p lý cho cây thu ố c lá:

5.1 Cách chẩ n đoán nhu cầ u n ướ c cho cây thu ố c lá:

Có nhiều cách chẩn đoán nhu cầu nước cho cây thuốc lá để quyết định cácbiện pháp tưới và áp dụng kỹ thuật tưới

* Tướ i theo độ ẩ m c ủ a đấ t:

Nơi mà có tầng rễ cây thuốc lá phân bố, tưới theo hệ số héo của cây để đạt độ

ẩm thích hợp từ 75% đến 80% Cách chẩn đoán này tốn công và kém chính xác vì độ

ẩm trung bình của lớp đất không phản ảnh đúng lượng nước đòi hỏi từ cây ở nhữngvùng đất mà rễ ăn sâu hoặc ở những nhóm đất mặn kiềm hoặc đất lạnh, tuy hàmlượng nước chứa trong đất khá cao nhưng cây thuốc lá vẫn có tình trạng thoát nước

* Tướ i theo ngo ạ i hình:

Khi quan sát thấy tốc độ sinh trưởng của cây thuốc lá chậm lại, lá nhỏ và dầylên, màu lá chuyển sang xanh đậm và tế bào lá chặt khít làm cho bề mặt lá sần sùi màrìa lá héo rũ xuống thì quyết định tưới Nếu chỉ căn cứ vào tiêu chuẩn ngoại hình đểquyết định thời gian và lượng nước tưới thì chưa thật đúng và không hợp lý, vì khi có

sự biến đổi của hình thái quan sát được thì đồng nghĩa với cây thuốc lá đã bị tổnthương sinh học, nếu lúc đó mới bắt đầu tưới theo ngoại hình đôi khi không chínhxác vì khi khí hậu thay đổi đột ngột (Nhiệt độ không khí tăng nhanh hay gió nóng)tuy làm cho cây thuốc lá bị héo nhưng cùng thời điểm đó trong đất vẫn còn đủ nướchoặc đủ ẩm

* Tướ i theo ch ỉ tiêu sinh lý:

Là cách chẩn đoán tin cậy nhất vì bằng phương pháp này sẽ phản ảnh đúngtình trạng và nhu cầu nước của cây Thông thường hay dùng các chỉ tiêu về sức hútcủa lá, áp suất thẩm thấu, nồng độ dịch của tế bào, độ đóng mở của khí khổng, Nhưng việc áp dụng phương pháp tưới theo các chỉ tiêu sinh lý chưa được tính toánđầy đủ cho cây thuốc lá.

Trong thực tế hiện nay, việc áp dụng thời gian tưới và lượng nước tưới cho câythuốc lá đều bằng cảm quan và bằng kinh nghiệm là chính, đồng thời chưa có côngtrình khoa học nào nghiên cứu một cách hoàn thiện và đầy đủ về vấn đề này ở trongnước cũng như thế giới và cho từng khu vực cụ thể; ngoài ra việc áp dụng chế độtưới còn tùy thuộc vào tình trạng lý hóa học của đất trồng thuốc lá từng tiểu vùng vàcác điều kiện tổ chức sản xuất khác Do vậy, trong tương lai việc khảo nghiệm đểtính toán lượng nước cần cho cây thuốc lá tương ứng vào từng giai đoạn sinh trưởng-phát triển, cho từng vùng khí hậu-đất đai sẽ tiếp tục thực hiện

5.2 Phương pháp và kỹ thu ậ t t ướ i tiêu n ướ c cho cây thu ố c lá:

Muốn xây dựng chế độ tưới nước hợp lý cho cây thuốc lá vấn đề hết sức quantrọng là cần phải hiểu rõ một cách đầy đủ về nhu cầu nước của cây thuốc lá theo từngthời kỳ sinh trưởng-phát triển trên từng loại đất khác nhau và từng mùa vụ trồng khácnhau Từ đó, xác định kỹ thuật tưới cho đúng lúc, đúng phương pháp về số lượngnước tưới cần cho mỗi đợt tưới

● Xác định thời kỳ tưới nước cho cây thuốc lá:

Cây thuốc lá cũng giống như những loài thực vật khác trên hành tinh, đòi hỏicung cấp một lượng nước thường xuyên trong suốt quá trình sống, nếu không maythiếu nước xãy ra ở giai đoạn nào cũng đều dẫn đến những tác hại không nhỏ đến đờisống của nó Nhưng ở thời kỷ khủng hoãng (là thời kỳ cây thuốc lá bắt đầu bước vàogiai đoạn hình thành nụ tức là từ 40 đến 50 ngày sau khi trồng) nếu cây thiếu nước sẽtác hại nghiêm trọng nhất Ở thời kỳ này, trong cơ thể cây thuốc lá tiến hành rấtmạnh mẽ các chức năng sinh lý như quang hợp, hô hấp và tích luỹ chất khô

● Xác đị nh l ượ ng n ướ c c ầ n t ướ i cho t ừ ng giai đoạ n sinh tr ưở ng và su ố t chu k ỳ

s ố ng củ a cây thuốc lá:

Đây là một việc cần làm và rất quan trọng vì thực tế trong sản xuất và canh tácthuốc lá hiện nay do chưa xác định được lượng nước tưới cho cây thuốc lá nên ngườitrồng thuốc lá vẫn tưới theo kinh nghiệm và cảm tính Thông thường lượng nước cầntưới được xác định bằng công thức :

Trong đó:

E: là lượng nước cần tưới

Kc: là hệ số cần nước của cây thuốc lá để tạo ra đơn vị sản lượng (m 3 /1 tạ) Y: là năng suất dự kiến (tạ/ha)