giáo án luật so sánh - bài 5

Phán quyết của tòa cấp quận có thể được kháng cáo lên hoàng đế trong trường hợp tòa án cấp quận từ chối trao công lý cho nguyên đơn hoạt động xét xử không thường xuyên, không thể xử lý

Nếu 1 văn bản được ban hành với tư cách là 1 luật tổ chức hay 1 qui tắc tố tụng thì bắt buộc phải có ý kiến của hội đồng bảo hiến

Nếu không thuộc trường hợp trên hay nếu là 1 điều ước quốc tế thì có thể được hội đồng bảo hiến xem xét khi có yêu cầu của 1 trong các chủ thể sau : tổng thống, thủ tướng, chủ tịch của 1 trong 2 viện, khi có ít nhất 60 thành viên của 1 trong 2 viện đề nghị

• Xử lý những khiếu nại liên quan đến các cuộc bầu cử nghị viện, tổng thống, thượng nghị sỹ, hạ nghị sỹ hay trưng cầu dân ý Ỉ chức năng này được qui định tại điều 58,

59, 50 của hiến pháp 1958 Hội đồng bảo hiến thực hiện chức năng này thông qua các hoạt động như cung cấp ý kiến tư vấn hay giải quyết các khiếu nại Với chức năng này hội đồng bảo hiến có vai trò như cơ quan tư vấn và giám sát cho các cuộc bầu cử Hệ quả pháp lý của việc kiểm tra tính hợp hiến đối với các văn bản pháp luật :

Trong thời gian hội đồng bảo hiến đang xem xét tính hợp hiến thì việc công bố văn bản luật bị tạm đình chỉ cho đến khi có quyết định của hội đồng Khi văn bản luật bị tuyên bố vi hiến thì không thể có hiệu lực pháp luật Nếu 1 văn bản luật bị tuyên bố

vi hiến 1 phần thì phần vi hiến đó không làm ảnh hưởng đến phần còn lại của văn bản Thời điểm kiểm tra tính hợp hiến :

Thực hiện khi văn bản luật đã được nghị viện thông qua nhưng chưa được công bố ( giám sát trước )

Thời hạn kiểm tra tính hợp hiến :

Thời hạn để hội đồng bảo hiến ra quyết định là 1 tháng kể từ ngày nhận được yêu cầu Trong trường hợp khẩn cấp, theo yêu cầu của chính phủ thì thời hạn trên được rút xuống còn 8 ngày

Hình thức, hiệu lực của văn bản do hội đồng bảo hiến ban hành

Các văn bản do hội đồng bảo hiến ban hành được thể hiện dưới hình thức quyết định (

khác với Mỹ ) có giá trị chung thẩm, không thể bị kháng cáo kháng nghị, có giá trị bắt

buộc thi hành đối với tất cả các cấp các ban ngành Quyết định được đăng toàn văn trên công báo và phải có đầy đủ chữ ký của các thành viên

Nhược điểm

Thời gian ngắn và chỉ được thực hiện đối với các văn bản đã được công bố

Không được xem xét các văn bản do chính phủ ban hành

IV Nghề luật – Đào tạo luật

Pháp là 1 trong những quốc gia có nghề luật đa dạng nhất trên thế giới Ỉ tại sao ?

Tại sao ở Anh không có nghề công chứng viên ?

Ở Pháp có 1 số nghề luật mang tính độc quyền : công chứng viên, luật sư …

Tòa Pháp phân ra 2 nhánh tòa tư pháp và tòa hành chính Ỉ thẩm phán được đào tạo khác nhau

Thẩm phán, luật sư , công tố viên ( ngoài ra còn có thừa phát lại, công chứng viên )

-

BÀI 5 HỆ THỐNG PHÁP LUẬT ANH

Là hệ thống pháp luật gốc của án lệ

United Kingdom bao gồm England, Wales, Scotland, North Ireland Ỉ Hệ thống pháp luật Anh chỉ bao gồm luật áp dụng ở England và xứ Wales

I Các bộ phận cấu thành pháp luật Anh

Bao gồm 3 bộ phận

Thông luật ( common law )

Luật công bằng ( equity law )

Luật thành văn

Chương trình chỉ tập trung nghiên cứu thông luật và luật công bằng ( án lệ )

Trước 1066 giai đoạn pháp luật tập quán

1066 – 1485 giai đoạn ra đời common law khi nó tự khẳng định mình và vượt qua sự phản kháng của các tập quán địa phương

1485 – 1832 giai đoạn ra đời của luật công bằng, bổ sung cho thông luật

1832 - Nay giai đoạn thông luật bao gồm common law và equity law đụng độ với sự phát triển chưa từng có của hệ thống pháp luật thành văn

Đặc điểm của pháp luật Anh Không gián đoạn và mang tính nội tại ( nâng tập quán địa phương lên thành tập quán chung )

1 Lịch sử hình thành của common law

Tại sao common law ( ra đời sau 1066 ) lại phải nghiên cứu pháp luật trước 1066 ?Ttại sao phải nghiên cứu tập quán địa phương

Điều kiện kinh tế xã hội ( bối cảnh lịch sử )

Trước 1066 Anh chịu sự thống trị suốt 4 thế kỷ của La mã, chỉ chấm dứt ở thế kỷ 5 trước công nguyên Khi đế quốc La mã sụp đổ, các bộ tộc khác nhau có nguồn gốc German bao gồm những người như là Xac xông, Anglê, Jút, Đan mạch tràn vào và chiếm ưu thế Nước Anh bị chia thành nhiều vương quốc nhỏ

Về mặt kinh tế chế độ nô lệ bước vào thời kỳ tan rã khi đế quốc La mã sụp đổ Lúc này kinh tế ở châu Âu đang diễn ra sự đan xen giữa 2 phương thức sản xuất bộ tộc và phong kiến Tính phân quyền cát cứ rất cao, đứng đầu mỗi vùng là chúa đất, thâu tóm trong tay cả vương quyền và thần quyền, các vùng tồn tại như những quốc gia độc lập

với nhau ( Phong kiến Anh mang tính tập quyền rất cao, rất khó để yêu cầu dân chủ ) Tập quán là nguồn xét xử chiếm vị trí độc tôn tại giai đoạn này ( Việc du nhập của Thiên chúa giáo và chữ viết làm xuất hiện 1 số luật thành văn Anglo Xacxong, nhưng chỉ điều chỉnh các lĩnh vực rất hẹp và không có giá trị ở mọi nơi ) không tiếp thu luật

La mã Nước Anh chịu sự đô hộ của La mã trong 4 thế kỷ, nhưng pháp luật La mã lại không ảnh hưởng nhiều đến pháp luật Anh do vị trí địa lý xa xôi, việc chống đối của các chúa đất, chữ viết, nền kinh tế bộ tộc tự cung tự cấp không phù hợp với luật La

mã ( được thiết kế để điều chỉnh quan hệ buôn bán tư ), luật La mã chỉ áp dụng trong quan hệ giữa công dân La mã với công dân khác ( lĩnh vực điều chỉnh hẹp ), La mã

không có ý định đồng hóa Anh mà chỉ tập trung khai thác khoáng sản

Tập quán của Anh ở giai đoạn này có những đặc điểm sau

Áp dụng theo nguyên tắc vùng nên với cùng 1 quan hệ có thể có nhiều cách điều chỉnh khác nhau Nguyên tắc này chỉ phù hợp với hình thái kinh tế bộ tộc, khi mối giao lưu quan hệ giữa các vùng gần như không có Nhưng sẽ là vật cản cho vấn đề trao đổi giao lưu kinh tế giữa các vùng

Các tập quán thời kỳ Anglo Xacxong chỉ tồn tại dưới hình thức nói nên dễ dẫn tới tình trạng dị bản Để chứng minh cho sự tồn tại của tập quán nào đó thì những người lớn tuổi và uy tín nhất trong vùng sẽ được mời đến phiên xét xử Tập quán chỉ được áp dụng khi tất cả các người này nói giống nhau về tập quán đó

Đến cuối thế kỷ 9, pháp luật Anh có thể chia ra 3 vùng tương đối khác nhau : Wessex, Mercian, Nordic Ỉ chưa có hệ thống pháp luật thống nhất

Việc xét xử của Anh trong thời kỳ này sẽ do 2 tòa đảm nhiệm : tòa địa hạt ( county court ở nông thôn và tòa shire court ở thành thị ) và tòa 100 ( tòa hundred court Ỉ tổ chức tương tự

La mã )

Tòa 100 thực chất là đại hội của người dân tự do, được tổ chức 1 tháng 1 lần và do người đứng đầu bách hộ khu chủ tọa Các tòa 100 xét xử vụ dân sự và hình sự, các phán quyết của tòa này phải được các hộ dân trong bách hộ khu chấp nhận

Tòa địa hạt được triệu tập tối thiểu 2 lần 1 năm do quận trưởng chủ tọa Thẩm quyền của tòa này rất rộng, bao gồm tất cả các tranh chấp còn lại, nhưng chủ yếu là các vụ việc đã được xét xử bởi tòa 100 khi nguyên đơn cho rằng tòa 100 đã không trao cho họ công lý Phán quyết của tòa cấp quận có thể được kháng cáo lên hoàng đế trong trường hợp tòa án

cấp quận từ chối trao công lý cho nguyên đơn ( hoạt động xét xử không thường xuyên, không thể xử lý toàn bộ các tranh chấp; chỉ nguyên đơn được quyền kháng cáo )

Phương thức xét xử của tòa án hết sức tùy nghi, còn mang nặng tính thần thánh siêu tự nhiên nhằm bảo vệ quyền lợi của chúa đất lúc bấy giờ ( Ví dụ : nhúng tay vào dầu sôi để chứng tỏ vô tội, ôm đá nung đỏ ) Chính những nhược điểm trong việc xét xử của tòa địa hạt và tòa

100 đã làm cho nó mất ưu thế so với những tòa án hoàng gia sau này

Ỵ Tính đến thời điểm trước sự xâm lược của người Norman, nước Anh chưa có hệ thống pháp luật thống nhất, pháp luật Anh chủ yếu bao gồm các tập quán địa phương

Thẩm phán là người làm luật nên phải nghiên cứu trước

Giai đoạn 1066 – 1485

William là người Pháp, lại là kẻ đi xâm lược nên cần phải cai trị thật khéo léo Với chiến thắng của người Norman vào năm 1066 thì William lên ngôi vua nước Anh Đồng thời với sự chinh phục của người Norman, thì nền kinh tế chấm dứt hình thái bộ tộc và phát triển mạnh mẽ trong thế kỷ 11 - 13 Vào thế kỷ 13 Anh đã trở thành 1 trong những quốc gia hùng mạnh nhất châu Âu

Tuy vậy sự chinh phục của ngươiø Norman có ý nghĩa lịch sử to lớn, không chỉ về mặt thống nhất lãnh thổ mà còn đóng vai trò quyết định đối với sự ra đời của thông luật Anh

Các cuộc cải cách của vua William

Lý do cần cải cách :

• Chế độ phong kiến ở nước Anh đang diễn ra tình trạng phân quyền cát cứ cao độ, quyền lực chủ yếu nằm rải rác ở các lãnh chúa phong kiến

• Với người dân Anh thì William và người Norman là người đi xâm lược nên sẽ xảy ra sự chống đối của dân Anh

• William phải có tiền để nuôi quân đội, thưởng cho binh sĩ nên phải tăng ngân khố nhà nước

Ỉ Để đạt được các mục đích trên, William đã tiến hành cải cách toàn diện trên các lĩnh vực quân sự hành chính tư pháp

• Về quân sự : chỉ vua có quyền sở hữu quân đội, cho phép 1 bộ phận binh lính trở về với gia đình, thực hiện việc cấp đất cho họ có thu thuế Ỉ giảm nguồn chi cho quân đội, tăng nguồn thu cho ngân sách, giảm tập trung đất đai vào 1 số ít lãnh chúa phong kiến, được lòng người thân gia đình của các binh lính, củng cố lòng trung thành tuyệt đối của quân đội vào hoàng gia

• Về hành chính : là trọng tâm của cuộc cải cách với mục tiêu xây dựng nước Anh thành nước phong kiến tập quyền cao độ, tập trung Ỉ William tiến hành tịch thu đất đai, tuyên bố quyền sở hữu đất đai của mình trên toàn quốc, xem toàn bộ những người sử dụng đất như những người đi thuê đất; tiến hành phân chia lại đất đai của các lãnh chúa phong kiến cho các hoàng thân của mình nhưng đảm bảo cho không ai có thể tập trung đất đai nhiều hơn nhà vua Vào 1086, nhà vua tiến hành lập sổ điền thổ, thống kê tất cả đất đai của mình nhằm quản lý việc thu thuế từ những người sử dụng đất nhằm tăng ngân sách của hoàng gia Về quản lý hành chính : nhà vua là người đứng đầu nhà nước, đã thành lập ra hội đồng cố vấn bao gồm những người thân tín và có tri thức Nhà vua sẽ thực hiện việc quản lý đất nước thông qua sự tư vấn của hội đồng cố vấn, vừa có chức năng kiểm soát việc nộp thuế, vừa có chức năng xét xử các vi phạm liên quan đến việc nộp thuế

• Về lĩnh vực tư pháp : William giữ vai trò chánh án tối cao nhưng chỉ giải quyết các vấn đề làm cho hoàng gia lo ngại như thuế, an ninh quốc gia, các tranh chấp giữa các lãnh chúa Vua còn cho thành lập hệ thống tòa án phong kiến thay thế cho các tòa án địa phương Nhưng những vấn đề của địa phương vẫn tiếp tục do các tòa địa hạt và tòa

100 giải quyết Đối với những vụ việc này, vua không thể can thiệp được

• Về lĩnh vực pháp luật : vua không chủ trương áp đặt pháp luật của mình ở đất nước vừa bị khuất phục, không lập tức bãi bỏ cũng như sửa đổi pháp luật hiện hành mà tuyên bố duy trì pháp luật thời kỳ Anglo Xacxong Ỉ không gây hiềm khích với các lãnh chúa phong kiến vàngười dân + chữ viết chưa phổ biến, trình độ dân trí còn thấp Tính tập trung : các cơ quan quan trọng đều tập trung ở Westminter

Ỵ Bằng trí tuệ của mình William đã xây dựng được chế độ phong kiến tập quyền tập trung cao độ Những cải cách của ông cũng tạo tiền đề cho sự ra đời 1 hệ thống pháp luật chung cho toàn bộ nước Anh, thay thế cho tập quán địa phương

Sự ra đời của common law

Các điều kiện để common law ra đời :

• Phải có hệ thống tòa án tập trung

• Phải có đội ngũ thẩm phán và luật sư có kinh nghiệm

• Phải có tuyển tập các bản án

Lấy lý do tài chính làm lý do cơ bản để tăng sự can thiệp của hoàng gia vào các quan hệ pháp luật hình sự và dân sự có liên quan đến nghĩa vụ nộp thuế, vua vì thế có thẩm quyền đặc biệt đối với tất cả các tội phạm nghiêm trọng và tiền phạt cũng như tài sản tịch thu được

đã trở thành nguồn thu mới của hoàng gia Bằng cách này, tư pháp hoàng gia đã phát triển mạnh mẽ từ thế kỷ 12 đến thế kỷ 13 : từ thẩm quyền đặc biệt chuyên giải quyết các vụ việc tài chính của quốc gia trở thành thẩm quyền chung giải quyết phạm vi rộng rãi các vụ việc Từ hội đồng cố vấn của nhà vua, 3 tòa án trung ương được dần dần hình thành với đội ngũ thẩm phán có tri thức và được quyền thay mặt nhà vua để xét xử

• Tòa án tài chính chuyên giải quyết các vụ việc liên quan đến thuế

• Tòa án thẩm quyền chung có thẩm quyền giải quyết các vụ việc thông thường giữa các cá nhân và giám sát các tòa án truyền thống cấp dưới ( hệ thống tòa án hoàng gia )

• Tòa nhà vua có thẩm quyền giải quyết các vụ việc chính trị đặc biệt nghiêm trọng Thời gian đầu, ảnh hưởng của các tòa án này không lớn do

• Gặp phải sự chống đối của các lãnh chúa phong kiến

• Sự tồn tại biệt lập của các khu dân cư cũng như sự tồn tại của các tập quán mang tính địa phương đã hình thành nên thói quen trong dân chúng là muốn vụ việc được giải quyết tại địa phương mình

• Các tòa án tập trung tại Westminster khiến cho các bên liên quan sẽ tốn nhiều thời gian và chi phí cho việc kiện tụng

• Việc khởi kiện tại tòa án hoàng gia được coi như 1 đặc ân của nhà vua giành cho thần dân Ỉ người dân phải đưa 1 thỉnh cầu lên quan đại chưởng ấn để trình bày vụ việc Sau đó quan đại chưởng ấn sẽ xem xét và cấp 1 trát ( writ ), người dân phải đóng phí rồi mới đưa vụ việc ra tòa án Nhưng đến thế kỷ 13 cũng chỉ mới có 23 loại trát ( vụ việc ) mà tòa án hoàng gia có thể xử lý : luật tố tụng luôn đi trước luật nội dung Ỉ common law

Tuy nhiên đội ngũ thẩm phán ngày càng có kinh nghiệm, có chuyên môn qua thực tiễn xét xử, phương thức xét xử ưu việt đã làm cho uy tín của các tòa án hoàng gia bắt đầu được thiết lập Vua Henry II đã khéo léo mở rộng thẩm quyền của các tòa án hoàng gia bằng hình thức xét xử hết sức độc đáo : hình thức xét xử lưu động

Xét xử lưu động là việc vào mùa hè các thẩm phán của tòa án hoàng gia đi khắp đất nước để xét xử, mùa đông họ tập trung về Westminster Trong quá trình xét xử, các thẩm phán hoàng gia giải quyết tranh chấp theo 1 cách thức đặc biệt : phụ thuộc vào cách thức họ hiểu và nhận thức như thế nào về tập quán địa phương

Đặc điểm của xét xử lưu động

• Nguồn luật được áp dụng là các tập quán địa phương ( do không có nguồn luật nào khác + để trấn an dân chúng và lãnh chúa phong kiến : chỉ đem đến công lý ) Ỉ chữ viết + phù hợp với trình độ phát triển + giải thích có lợi cho hoàng gia

• Các thẩm phán phải ghi chép lại tỉ mỉ tình tiết vụ án Ỉ để nhà vua có thể kiểm soát được việc xét xử + làm kinh nghiệm xét xử cho các thẩm phán

• Việc xét xử của các thẩm phán hoàng gia được thực hiện bằng việc nghe lời khai của các bên tại tòa Việc xem xét lời khai hay các chứng cứ của các bên đưa ra có hợp lệ hay không được xem xét bằng 1 hội đồng Hội đồng này sau này trở thành chế định bồi thẩm đoàn trong pháp luật tố tụng Anh

Ỉ Nhà vua đã không dùng quyền lực của mình để bãi bỏ các tòa án địa phương mà chính sự

ưu việt của tòa án hoàng gia đã mang lại thắng lợi cho nó trong cuộc cạnh tranh với các tòa án địa phương

Thủ tục tố tụng tòa án hoàng gia ưu việt hơn tòa án địa phương ở các điểm sau

• Các thẩm phán tòa án hoàng gia có uy quyền hơn thẩm phán địa phương, đảm bảo phán quyết được thi hành triệt để

• Kinh tế xã hội ngày càng phát triển, khiến giao thương giữa các vùng ngày càng gia tăng, tất yếu dẫn đến các tranh chấp giữa 2 thần dân thuộc 2 lãnh địa khác nhau Ỉ nhằm đảm bảo cho việc tuân thủ các phán quyết, các bên ngày cáng muốn vụ việc được giải quyết tại tòa án hoàng gia

Với những ưu việt như trên, số lượng các vụ việc mà tòa án hoàng gia giải quyết ngày càng nhiều và đến cuối thời kỳ trung cổ ( thế kỷ 15 ) các tòa án hoàng gia đã thay thế hoàn toàn cho các tòa án địa phương của lãnh chúa phong kiến Khi các vụ việc ngày càng nhiều, càng

đa đạng các thẩm phán không chỉ áp dụng các tập quán của địa phương cũng như các tri thức của bản thân mà còn dùng đến kinh nghiệm xét xử của mình thông qua các bản án đã xét xử Trong quá trình xét xử lưu động khắp đất nước, các thẩm phán sẽ làm quen với các tập quán khác nhau Sau khi thực hiện việc xét xử vào mùa hè các thẩm phán lại trở về London vào mùa đông.Tại đây họ đã gặp gỡ và cùng nhau trao đổi các kinh nghiệm trong thực tiễn xét xử Những trao đổi của họ thường xoay quanh những vụ án mà họ đã xử, những tập quán mà họ đã áp dụng, những phán quyết mà họ đã đưa ra Torng quá trình thảo luận, họ sẽ phân tích điểm mạnh điểm yếu của các tập quán khác nhau, được áp dụng để giải quyết các vụ việc tương tự Sự học hỏi như vậy giữa các thẩm phán đã tạo ra 1 tiền lệ khi xét xử các thẩm phán thường tự nguyện tham khảo các phán quyết đã có trước đó để xét xử nếu có sự tương tự về mặt tình tiết

Càng về sau, thẩm phán hoàng gia ngày càng áp dụng thường xuyên các qui định pháp luật giống nhau trên khắp đất nước Luật common có nghĩa là luật chung thay thế cho các tập quán địa phương đã ra đời vào thế kỷ 13 nhưng phải đến thế kỷ 15 một hệ thống luật chung hoàn thiện mới ra đời

Ỵ Như vậy thông luật Anh được hình thành từ 1066 đến 1485 bằng việc các thẩm phán tự nguyện áp dụng các phán quyết trước đó để áp dụng cho vụ việc đang giải quyết nếu như có sự tương tự về mặt tình tiết Về sau đã hình thành một nguyên tắc có tên là stare decissis hay còn gọi là nguyên tắc tiền lệ phải được tuân thủ Từ đó việc áp dụng bản án có trước không còn là quyền mà đã trở thành nghĩa vụ bắt buộc Qua phân tích này có thể nhận thấy pháp luật Anh hình thành bằng con đường nội tại, do các thẩm phán hoàng gia tạo ra chứ không phải do các nhà lập pháp tạo ra dựa trên các tập quán địa phương

2 Đặc điểm của thông luật

Thông luật Anh có những đặc trưng sau

• Thông luật Anh được hình thành bằng con đường tư pháp chứ không phải con đường lập pháp

• Các luật gia Anh coi trọng thủ tục tố tụng hơn luật nội dung ( sự tồn tại của hệ thống trát writ )

Thông luật Anh không có sự phân chia luật công và luật tư do

Việc không có sự phân chia luật công và luật tư có liên quan đến việc đấu tranh chính trị giữa quốc hội và nhà vua Sau khi phe bảo hoàng giành thắng lợi đã muốn áp đặt chế độ quân chủ lên pháp luật

Một lý do được phần lớn các luật gia Anh đồng tình là sự tồn tại của hệ thống trát nên các luật gia Anh không phân chia pháp luật thành các ngành luật, không chấp nhận sự phân biệt luật công tư như các quốc gia châu Âu lục địa Tất cả các loại trát đều nhân danh nhà vua, thậm chí tranh chấp giữa các cá nhân cũng được xem là tranh chấp giữa nhà vua với cá nhân vi phạm ( mang tính công hoàn toàn )

Thông luật Anh ra đời chính từ nhu cầu quản lý hành chính chứ không phải từ hoạt động luật pháp nên cũng đóng vai trò quyết định đến thông luật ????

Qúa trình hình thành thông luật Anh mang tính liên tục và kế thừa ( tập quán + không tiếp thu luật La mã )

Nguyên tắc stare decissis – nguyên tắc xương sống tạo tiền đề cho sự tồn tại và ổn định của

thông luật Anh

Nội dung : các thẩm phán khi xét xử phải căn cứ vào các bản án đã có trước nếu như có sự tương tự về mặt tình tiết ( thực tế không thể xác định chính xác sự tương tự về tình tiết Ỉ thẩm phán là người quyết định dựa trên việc tranh tụng tại tòa )

Vai trò là tiền đề cho việc tồn tại và ổn định hệ thống thông luật

Hạn chế Nếu tuân thủ triệt để sẽ làm cho thông luật Anh cứng nhắc thiếu linh hoạt khi các điều kiện kinh tế xã hội thay đổi không ngừng

Ngoại lệ cho phép viện nguyên lão của Anh không chịu ràng buộc bởi nguyên tắc này từ 1966

Luật công bằng ( equity law )

Nguyên nhân ra đời

Do chính những hạn chế của thông luật Anh bộc lộ vào cuối thế kỷ 15 đầu thế kỷ 16 + Thể hiện sự bảo thủ của người Anh

Hoàn cảnh lịch sử

Vào thế kỷ 15, Anh trở thành 1 trong những nước phong kiến hùng mạnh nhất châu Âu Bối cảnh trên đặt ra yêu cầu thay đổi đối với thông luật để thúc đẩy sự phát triển nhưng thông luật Anh không còn linh hoạt như thời gian đầu mà đã trở thành cản trở nghiêm trọng đối với sự phát triển của xã hội Anh

Trong lĩnh vực dân sự, khi các điều kiện về hạ tầng thay đổi đòi hỏi pháp luật cũng phải thay đổi để thích ứng với tình hình mới Tuy nhiên thông luật Anh tại thời điểm đó bộc lộ những nhược điểm

• Không có án lệ để điều chỉnh những quan hệ mới nên thẩm phán phải áp dụng các bản án cũ để giải quyết

• Chế tài duy nhất của thông luật đối với các hành vi gây thiệt hại trong quan hệ dân sự là phạt tiền bồi thường đã không buộc các bên phải tuân thủ hợp đồng cũng như làm cho bên bị thiệt hại thấy thỏa đáng Điều này đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến lĩnh vực hợp đồng nói riêng và lĩnh vực thương mại nói chung

• Trong lĩnh vực hình sự : các chế tài trở nên hà khắc hơn lúc nào hết, nhà vua dùng thông luật như 1 trong những công cụ đắc lực để đàn áp các tầng lớp trong xã hội đòi dân chủ và có xu hướng chống lại chế độ phong kiến chuyên chế của hòang gia Anh

• Sự tồn tại của hệ thống trát đã khiến cho thông luật Anh trở nên phức tạp, cứng nhắc và dễ dẫn đến bất công trong xét xử vì : không có trát thì không có quyền

+ trát cũng làm cho thủ tục tố tụng bị ảnh hưởng mạnh mẽ ( nên người dân khó tiếp cận và phải nhờ đến dịch vụ luật sư phức tạp, tốn kém ) và trở nên quan

trọng hơn quyền lợi đang bị tranh chấp trong vụ kiện Chính các hạn chế trên đã làm nảy sinh nhu cầu để tìm giải pháp để khắc ophuc những hạn chế của thông luật trong 2 trường hợp

• Người dân không thể tiếp cận công lý từ tòa thông luật vì không có trát phù hợp

• Người dân không đạt được kết quả trọn vẹn từ các giải pháp pháp lý mà tòa thông luật đã áp dụng

Luật công bằng chịu sự ảnh hưởng của luật La mã vì vị đại pháp quan hay các thẩm phán đầu tiên của tòa công bằng là các linh mục Do đó họ chịu ảnh hưởng sâu sắc của các luật lệ, qui tắc của giáo hội và 1 phần của luật La mã Đến cuối thế kỷ 15 các vụ việc liên quan đến công lý ngày càng nhiều, vua đã lập ra tòa án công bằng Khi đưa ra phán quyết các thẩm phán của tòa công bằng cũng giống như các thẩm phán của thông luật là kế thừa và phát triển các phán quyết đã có trước đó tùy thuộc vào quyết định cá nhân của họ về công bằng và lẽ phải

Thủ tục tố tụng ở tòa công bằng khác với thủ tục tố tụng ở tòa thông luật ở những khía cạnh sau

• Căn cứ cho việc xét xử ở tòa công bằng là đơn thỉnh cầu ( không phải là trát như tòa thông luật ) Các đơn này không có mẫu sẵn như trát và người thỉnh cầu sẽ phải nêu rõ

lý do khiếu nại và thỉnh cầu sự giúp đỡ Đơn thỉnh cầu phải kèm theo vật làm tin thì mới có thể khởi kiện

• Đại pháp quan sẽ phát hành trát triệu tập đòi bên bị cáo phải có mặt tại tòa mà không cần phải nêu rõ lý do hay cơ sở pháp lý Bên bị sẽ bị tịch thu tài sản, bắt giữ, thậm chí bỏ tù nếu không có mặt tại tòa

• Bên bị sẽ trả lời chất vấn của đại pháp quan ( khác với thẩm phán tòa thông luật chỉ là trọng tài ) trên cơ sở tuyên thệ để bị đơn phải khai các tình tiết vụ việc là thủ tục đặc

biệt không có ở tòa thông luật

• Ngôn ngữ sử dụng ở toà ban đầu là tiếng La tinh, sau đó chuyển sang tiếng Anh trong khi tiếng Pháp vẫn được sử dụng ở tòa thông luật

• Phiên tòa không có sự tham gia của bồi thẩm đoàn

• Các biện pháp khắc phục công lý của tòa công bằng khác với tòa thông luật : tuyên bố quyền của bên nguyên, lệnh buộc bên bị phải thực hiện hành vi nào đó, lệnh cấm bên bị tiếp tục thực hiện hành vi nào đó ảnh hưởng đến lợi ích của bên nguyên

• Luật công bằng không căn cứ vào việc có trát, có thủ tục tố tụng phù hợp hay không mà chỉ quan tâm đến việc có quyền lợi ích hợp pháp bị xâm phạm + chỉ dựa trên quan điểm về lẽ phải, đạo đức công bằng chứ không phải luật lệ nào

Từ thế kỷ 16 các phán quyết của tòa công bằng đã được xuất bản, theo đó các thẩm phán của tòa công bằng bị ràng buộc bởi bản án đã có trước, giống như các thẩm phán của tòa thông luât Bên cạnh đó, sau cuộc cải cách tòa án 1873 -1875, những thẩm phán của tòa công bằng không còn là linh mục nữa mà là những luật sư được đào tạo ở thông luật nên các án lệ của tòa công bằng ngày càng cứng nhắc hơn và bản chất của luật công bằng từ thế kỷ

17 đến nay không còn đúng là những nguyên tắc pháp lý được hiểu ở thế kỷ 15 -16

Như vậy đến đầu thế kỷ 16, hệ thống pháp luật Anh được bổ sung thêm 1 nguồn pháp luật khác nhằm khắc phục cho những khiếm khuyết của thông luật là luật công bằng

Mối tương quan giữa luật công bằng và thông luật

Luật công bằng chỉ được xem là 1 bộ phận bổ sung cho thông luật

• Các thẩm phán của tòa công bằng tự nhìn nhận và đưa ra nguyên tắc “luật công bằng

đi sau thông luật” Ỉ luật công bằng ra đời chỉ đóng vai trò hỗ trợ giúp cho thông luật hoàn thiện hơn Chỉ khi thông luật không điều chỉnh được hay không điều chỉnh hết thì luật công bằng mới giải quyết ( Ví dụ khi không có trát, khi phán quyết của thông luật không thỏa đáng do chỉ có chế tài phạt tiền ) Luật công bằng đưa ra nguyên tắc này nhằm tránh gây ra xung đột với các tòa án hoàng gia luôn tìm cách bảo vệ sự độc quyền của mình trong xét xử

• Các phán quyết của tòa công bằng không chỉ được áp dụng trong tòa công bằng mà còn được các thẩm phán của tòa thông luật tham khảo với tư cách là những lẽ phải, lẽ công bằng để bổ sung cho “luật”

Tuy nhiên khi giải quyết các vụ việc các thẩm phán của tòa công bằng luôn đặt công bằng và lẽ phải lên hàng đầu để xem xét vụ việc có xâm phạm đến công lý, đạo đức hay không Nếu có thì đơn thỉnh cầu sẽ được chấp nhận Chính vì thủ tục tố tụng đơn giản đã khiến cho người có lợi ích bị xâm phạm dễ dàng tiếp cận được với công lý hơn ở tòa thông luật nên uy tín của tòa công bằng ngày càng cao

Về pháp lý, từ 1621, viện nguyên lão bắt đầu xem xét các phán quyết của tòa công bằng, đồng nghĩa với việc tòa công bằng đã có vị trí ngang với tòa thông luật

Như vậy tính đến trước cuộc cải cách tòa án, nước Anh đã có 2 hê thống tòa án tồn tại độc lập với nhau Trong đó mỗi tòa án áp dụng 1 thủ tục tố tụng riêng, qui phạm pháp luật riêng

Giai đoạn sau cải cách tòa án

Thông luật và luật công bằng được xem là 2 bộ phận độc lập có vị trí ngang nhau trong pháp luật Anh

Nguyên nhân của cuộc cải cách tòa án :

Mỗi tòa sử dụng 1 thủ tục tố tụng cũng như pháp luật hòan toàn khác nhau đã làm tăng tính phức tạp vốn có, tốn kém cho người khởi kiện Do đó trong rất nhiều trường hợp, nguyên đơn phải thực hiện 2 thủ tục tố tụng khác nhau, trước 2 tòa khác nhau Ỉ người Anh tiến hành cuộc cải cách tòa án nhằm chấm dứt tính 2 mặt của thủ tục tố tụng

Người Anh đã không loại bỏ 1 hệ thống tòa án nào mà thực hiện việc sáp nhập 2 hệ thống tòa án làm 1 bằng các luật về tổ chức tòa án từ 1873 đến 1875

Kết quả của cuộc cải cách tòa án :

Đã xóa bỏ sự tồn tại song song của 2 nhánh tòa án, sáp nhập 2 tòa làm 1, chấm dứt tính 2 mặt của thủ tục tố tụng Sau cải cách tòa án, nguyên đơn thay vì phải nộp 2 đơn khác nhau tại 2 tòa khác nhau thì sau cải cách thì chỉ cần nộp 1 đơn tại 1 tòa Tòa này vừa có thẩm quyền đối với vụ việc của thông luật vừa có thẩm quyền đối với vụ việc của luật công bằng Tuy nhiên những qui định của thông luật và luật công bằng vẫn

được áp dụng theo 2 trình tự thủ tục khác nhau ( việc cải cách chỉ là hình thức chứ không triệt để do vẫn còn 2 thủ tục tố tụng )

Cải cách tòa án đã bãi bỏ hình thức đơn kiện trát, thay vào đó tất cả các vụ việc dù được tiến hành theo thủ tục nào cũng bắt đầu bằng 1 loại trát chung là trát hầu

tòa.Tuy vậy thực tế vẫn tồn tại vài loại trát và khả năng thắng kiện khi không có lọai trát tương ứng là rất thấp

Nếu có sự xung đột giữa thông luật và luật công bằng thì ưu tiên cho luật công bằng song các thẩm phán ngày nay đều có thái độ xem thường luật công bằng, nhất là các nguyên tắc của luật công bằng được xây dựng từ thế kỷ 15 – 16

2.2 Đặc trưng của luật công bằng

Về cơ bản, giống như thông luật, luật công bằng được tạo ra bởi các thẩm phán chứ không phải bởi con đường lập pháp Tuy nhiên, ban đầu luật công bằng ra đời với mục đích bổ sung cho thông luật nên có 1 số đặc trưng sau

• Luật công bằng có 1 hệ thống các phương tiện pháp lý hoàn toàn mới mẻ, linh hoạt, mềm dẻo giúp cho bên bị xâm phạm dễ dàng có được công lý

Tính mềm dẻo : không bị ràng buộc bởi án lệ, chỉ dựa trên công bằng Ỉ vì luật công bằng là quan điểm của cá nhân thẩm phán

Tính mới mẻ, linh hoạt : có thêm 3 công cụ mới là tuyên bố quyền của bên nguyên, buộc bên bị thực hiện 1 hành vi nào đó, cấm bên bị thực hiện 1 hành vi nào đó

Nhờ những giải pháp pháp lý của tòa công bằng mà những qui định về ủy thác ( trust : giao tài sản cho người khác quản lý ) phát triển mạnh

• Thủ tục tố tụng và hệ thống chứng cứ của tòa công bằng khác với tòa thông luật

Tổ chức nhân sự của tòa công bằng đơn giản hơn tòa thông luật Ví dụ : không sử dụng bồi thẩm đoàn (bồi thẩm đoàn sẽ quyết định có tội hay không, thẩm phán của tòa thông luật chỉ là trọng tài không tiến hành xét hỏi )

Thẩm phán của tòa công bằng sẽ đưa ra quyết định thông qua quá trình xét hỏi

bị đơn mà không có sự tham gia của bồi thẩm đoàn Thủ tục tố tụng của tòa công bằng đơn giản hơn tòa thông luật ( đã giải thích trước đây )

Về mặt chứng cứ, nếu như thông luật xem tố tụng như 1 cuộc đấu giưa các bên liên quan đến vụ việc, trong đó thẩm phán chỉ đóng vai trò là trọng tài ( các bên phải tự đưa ra chứng cứ không bên nào bắt buộc được bên kia trình ra ), thì thẩm phán của tòa công bằng có thể can thiệp và bắt buộc các bên trình ra chứng cứ

• Luật công bằng có 1 số nguyên tắc không có bên thông luật : “ luật công bằng đi sau thông luật “, “ người gõ cửa tòa công bằng phải có bàn tay sạch “ ( người đi khởi kiện phải tự đảm bảo mình chỉ hành động theo lẽ phải, công bằng )

Tóm lại, các nguyên tắc của tòa công bằng cho thấy các thẩm phán thực hiện công việc vì công lý và không có kỳ vọng thay đổi các qui phạm của thông luật Nhờ vậy, luật công bằng đã vượt qua sự cản trở để tạo ra 1 hệ thống pháp luật mới song song tồn tại với thông luật

3 Luật thành văn

3.1 Đặc điểm

Luật thành văn là nguồn quan trọng thứ 2 sau án lệ Luật thành văn của Anh bao gồm các đạo luật do nghị viện Anh ban hành và các văn bản dưới luật do cơ quan hành pháp ban hành