đề cương ôn tập môn kinh tế vĩ mô

Chúng ta có thể chia các đơn vị kinh tế thành hai nhóm lớn theo chức năng người mua và người bán: + Người mua gồm có người tiêu dùng- tức người mua hàng hóa và dịch vụ và các doanh nghiệ

Trờng đại học kinh tế và Quản trị kinh doanh

Khoa sau đại học

Bài tập Môn: Kinh tế Vi Mô

Giảng viên Ts: Phạm Thị Lý

B i kiểm tra giữa kỳ ài kiểm tra giữa kỳ Học viên thực hiện :

Lớp : Cao học Quản lý kinh tế

Cõu 1: Anh chi ( chị ) trỡnh bày những đặc trưng cơ bản của thị trường và cho biết ở Việt Nam đang tồn tại những kiểu thị thường nào ? Cho vớ dụ ?

Trả lời:

a) Đặc trưng cơ bản của thị trường

Chúng ta có thể chia các đơn vị kinh tế thành hai nhóm lớn theo chức năng người mua và người bán:

+ Người mua gồm có người tiêu dùng- tức người mua hàng hóa và dịch vụ

và các doanh nghiệp tức người mua vốn vật chất, nguyên vật liệu và thuê công nhân để sản xuất hàng hoá và dịch vụ

+ Người bán gồm các doanh nghiệp bán hàng hoá và dịch vụ của họ: công nhân là những người cung ứng dịch vụ lao động, những người cho thuê đất Hầu hết mỗi người mua và hầu hết các doanh nghiệp vừa là người mua vừa

là người bán tác động qua lại để tạo thành thị trường Có rất nhiều quan niệm khác nhau về thị trường, chúng ta có thể gặp một số quan niệm phổ biến sau:

- Thị trường là sự biểu thị ngắn gọn của quá trình mà nhờ đó các quyết định của các hộ gia đình về việc tiêu dùng các hàng hoá khác nhau, các quyết định của doanh nghiệp về sản xuất cái gì như thế nào, các quyết định của công nhân về làm việc bao lâu, cho ai được điều hoà bởi sự điều chỉnh giá cả.

- Thị trường là tập hợp các dàn xếp mà thông qua đó người bán và người mua tiếp xúc với nhau để trao đổi hàng hoá và dịch vụ

- Thị trường là một khuân khổ vô hình trong đó người này tiếp xúc với người kia để trao đổi một thứ gì đó khan hiếm và trong đó họ cùng xác định giá

và số lượng trao đổi.

Qua những khái niệm trên chúng ta có thể thấy rằng; trong một vài trường hợp người mua và người bán có thể gặp gỡ nhau trực tiếp tại các địa điểm cố định như các thị trường hàng hoá tiêu dùng: quần áo, rau quả Hoặc trong một

số trường hợp khác nhau như trong các thị trường chứng khoán mọi công việc giao dịch có thể diễn ra qua điện thoại, qua vô tuyến bằng cách điều khiển từ xa Nhưng một điều chung nhất đối với các thành viên tham gia vào thị trường là tìm cách tối đa hoá lợi ích kinh tế của mình Người bán (thường là các hãng sản xuất) muốn bán được sản phẩm của mình để thu lợi nhuận lớn nhất,

người mua (thường là người tiêu dùng) với lượng tiền có hạn của mình muốn thu được sự thoả mãn lớn nhất về sản phẩm mà họ mua

Như vậy, chính sự tác động qua lại giữa người mua và người bán sẽ xác định được gía cả của từng loại hàng hoá, dịch vụ cụ thể đồng thời cũng xác định được số lượng, chất lượng và chủng loại sản phẩm cần sản xuất ra và qua đó sẽ xác định được việc sử dụng các nguồn lực tài nguyên có hạn của xã hội nói chung Đây chính là nguyên tắc hoạt động của cơ chế thị trường Tuy nhiên, hoạt động thực tế của thị trường rất phức tạp, khác nhau chủ yếu phụ thuộc vào một

số yếu tố cơ bản như: số lượng, quy mô sức mạnh thị trường của các nhà sản xuất và người mua

Cơ chế thị trường là xu hướng cân bằng cung cầu (có nghĩa là giá sẽ chuyển dịch tới mức thị trường ổn định (giá cân bằng), do đó sẽ không xảy ra cung vượt quá hoặc cầu vượt quá

Tóm lại: Thị trường là tập hợp người mua và người bán có tác động qua lại lẫn nhau dẫn đến khả năng trao đổi.

- Đặc điểm chung của người mua và người bán khi tham gia vào thị trường

là luôn tìm cách tối đa hóa lợi ích của mình (người sản xuất: lợi nhuận, người tiêu dùng: lợi ích hay độ thỏa dụng) khi tiêu dùng hàng hóa - dịch vụ

b) Việt Nam đang tồn tại những kiểu thị trường nào?

Có 5 loại thị trường cơ bản được xác định:

- Thị trường hàng hóa và dịch vụ

- Thị trường sức lao động

- Thị trường khoa học và công nghệ

- Thị trường bất động sản

- Thị trường tài chính

Sự phát triển đồng bộ cả 5 loại thị trường cơ bản này là nền tảng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta

1.Thị trường hàng hóa và dịch vụ

Sau gần 20 năm đổi mới, thị trường hàng hoá, dịch vụ trong nước đã có

sự biến đổi về chất và phát triển vượt bậc về lượng Bên cạnh những kết quả mang lại tính tích cực, thị trường hàng hoá, dịch vụ trong nước cũng bộc lộ dần hạn chế, mâu thuẫn gay gắt Trong Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ sáu BCH TW Đảng Khoá X về tiếp tục hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN, ngành Công Thương đề ra nhiệm vụ

đa dạng hoá các loại thị trường hàng hoá, dịch vụ theo hướng văn minh, hiện đại

Theo hướng này, Bộ Công Thương nghiên cứu đề xuất hoặc ban hành cơ chế, chính sách nhằm thực hiện có hiệu quả nhiệm vụ này, trong đó chú trọng hình thành và phát triển các phương thức giao dịch thị trường hiện đại, nhất là đối với nông sản và vật tư nông nghiệp Bên cạnh đó, Bộ sẽ xây dựng và đề xuất với Chính phủ ban hành các chính sách hữu hiệu nhằm phát triển các ngành và phân ngành dịch vụ quan trọng phục vụ sản xuất công nghiệp và thương mại cũng như khuyến khích thu hút đầu tư nước ngoài vào các hoạt động dịch vụ công nghiệp

và thương mại, chuyển giao công nghệ những dịch vụ này cho các doanh nghiệp nội địa Để thực hiện hiệu quả Chương trình hành động này, Bộ Công Thương sẽ phối hợp với các Bộ, ngành tăng cường công tác kiểm tra, kiểm soát thị trường, giám sát việc thực thi pháp luật về tiêu chuẩn chất lượng hàng hoá, vệ sinh an toàn thực phẩm, sở hữu trí tuệ, chống buôn lậu, hàng giả, gian lận thương mại, chống tin đồn thất thiệt nhằm góp phần tạo ra môi trường thương mại văn minh, hiện đại, bảo vệ quyền lợi nhà sản xuất và người tiêu dùng

Thị trường gắn liền với quá trình sản xuất và lưu thông hàng hóa Thừa nhận sản xuất hàng hóa không thể phủ định sự tồn tại khách quan của thị trường

Sản xuất hàng hóa, lưu thông hàng hóa và thị trường đã được khẳng định về lý luận và tồn tại ở Việt Nam, song vấn đề đặt ra là phát triển thị trường như thế nào ? Sự đồng bộ các loại thị trường có phải là tất yếu không ? Bản chất và nội dung phát triển đồng bộ các loại thị trường là gì ?

Trên thị trường có hai nhóm người hoạt động Nhóm thứ nhất là những người mua hàng hóa, sử dụng dịch vụ, nhóm thứ hai là những người bán hoặc cung cấp hàng hóa, dịch vụ cho tiêu dùng Sự phân nhóm này chỉ là tương đối và với mỗi người khi này thì thuộc nhóm người mua nhưng khi khác lại thuộc nhóm người bán Thị trường là giao điểm gặp gỡ, tác động của hai nhóm người này Cùng thông qua thị trường để giải quyết mâu thuẫn giữa người mua và người bán, bảo đảm thực hiện cân đối giữa cung và cầu Mâu thuẫn trên thị trường phản ánh mâu thuẫn kinh tế, chính trị, xã hội Khi mâu thuẫn được giải quyết thì người mua, người bán, người sản xuất, người tiêu dùng đều thực hiện được mục tiêu của mình Những ách tắc trên thị trường có nguy cơ dẫn tới khủng hoảng kinh tế, mâu thuẫn gây mất ổn định xã hội

Thị trường mua bán hàng hóa dịch vụ phát triển khá tốt Thị trường này hoạt động rất sôi động, khối lượng hàng hóa lưu thông tăng liên tục hằng năm với tốc độ tương đối cao ; mặt hàng ngày càng đa dạng đáp ứng được yêu cầu cơ bản của sản xuất và đời sống dân cư Đã hình thành được thị trường thống nhất

và thông suốt trong cả nước, mở rộng và phát triển thị trường quốc tế, từng bước đưa thị trường trong nước hội nhập khu vực và quốc tế Đối với nhiều mặt hàng,

ở một số trung tâm lớn, thị trường hàng hóa dịch vụ đã phát triển ở trình độ khá cao, tốc độ gia tăng mạnh mẽ Thị trường này đã có đủ các thành phần kinh tế góp mặt và sự vận hành của nó, về cơ bản, được tuân thủ theo các quy luật khách quan ; sự quản lý và điều tiết của Nhà nước với thị trường hàng hóa dịch vụ đã

có nhiều thay đổi theo hướng tôn trọng tính khách quan, phù hợp với tập quán, thông lệ trong nước và quốc tế Tuy nhiên, quy mô thị trường hàng hóa dịch vụ vẫn còn nhỏ bé, khả năng cạnh tranh trên thị trường của hàng hóa Việt Nam, doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn hạn chế Định hướng và các chính sách về thị trường của Nhà nước còn nhiều bất cập

Như vậy, phát triển thị trường là điều kiện để phát triển sản xuất hàng hóa, suy rộng ra là điều kiện của sự phồn thịnh kinh tế xã hội

2.Thị trường sức lao động

Trong cơ chế thị trường với sự hoạt động của thị trường sức lao động (còn gọi là thị trường lao động), sức lao động trở thành hàng hóa, loại hàng hóa đặc biệt Giá cả sức lao động chính là tiền lương (tiền công) Tiền lương là khoản tiền mà người chủ sử dụng sức lao động phải chi trả cho người lao động sau quá trình làm việc Tiền lương là một phạm trù kinh tế, là kết quả của sự phân phối của cải trong xã hội ở mức cao

Từ cơ chế "tiếp nhận" chuyển sang cơ chế tuyển chọn và đa dạng hóa kinh doanh, tự do hóa hành nghề trong điều kiện mở cửa với nước ngoài đã tạo tiền đề cho sự ra đời của thị trường lao động Hiện nay, thị trường lao động phổ thông khá phát triển ; thị trường lao động có trình độ cao và đặc biệt thị trường chất xám còn nhỏ bé, trong lúc không ít cản trở như cư trú, hộ khẩu, sự chuẩn bị trình độ cho người lao động, các công ty cung ứng dịch vụ lao động đồng bộ đã làm chậm sự phát triển và đang chia cắt thị trường lao động Sức ép của cạnh tranh buộc các doanh nghiệp phải không ngừng đổi mới và áp dụng kỹ thuật, công nghệ mới vào sản xuất kinh doanh

Kinh tế học vi mô coi sản xuất là sự kết hợp giữa hai yếu tố là lao động

và vốn Vốn thuộc quyền sở hữu của một bộ phận dân cư trong xã hội, còn một

bộ phận dân cư khác do không có vốn chỉ có sức lao động, phải đi làm thuê cho những người có vốn và đổi lại họ nhận được một khoản tiền gọi là tiền lương Tiền lương có liên quan đến vấn đề lý luận lợi ích, lý luận về sự phân phối và thu nhập của Nhà nước, của doanh nghiệp và người lao động Tiền lương hàm chứa nhiều mối quan hệ biện chứng, đó là các mối quan hệ cơ bản như giữa sản xuất và nâng cao đời sống, giữa tích lũy và tiêu dùng, giữa thu nhập và các thành phần dân cư

Đối với người lao động làm công ăn lương, tiền lương luôn là mối quan

hệ đặc biệt hàng ngày đối với họ Bỡi vì tiền lương là nguồn thu nhập chính nhằm duy trì và nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người lao động và gia đình họ Sự phân phối công bằng, hợp lý hay không sẽ quyết định đến sự tận tâm, tận lực của người lao động đó đối với sự phát triển kinh tế- xã hội Ơ mức

độ nhất định, tiền lương có thể được xem là bằng chứng thể hiện giá trị, địa vị,

uy tín của người lao động trong xã hội Vì vậy, tiền lương và thu nhập phải thể

hiện được sự công bằng trong phân phối theo kết quả lao động và hiệu suất công tác của mỗi người

Hiện hay, Việt Nam được xem là thị trường có nhiều lao động trong khu vực Đông Nam Á Có rất nhiều lượng lao động đã xuất khẩu sang nước ngoài, đặc biệt là các nước lân cận trong khu vực Bên cạnh đó, các nhà đầu tư nước ngoài cũng chọn Việt Nam là điểm dừng vì nhân công nhiều, tiền lương trả cũng không cao so với các nước khác và đầu tư vào Việt Nam sẽ lợi hơn cho việc kinh doanh của họ

3 Thị trường khoa học và công nghệ

Về cơ bản, thị trường khoa học và công nghệ được hình thành trên 3 yếu

tố như sau:

+ Phải có hàng hóa

+ Phân công lao động xã hội phải phát triển tương ứng sao cho có sự tồn tại quan hệ cung cầu giữa các thành viên trong xã hội và giữa các loại hình sản xuất trong

xã hội, tức là hình thành bên cung và bên cầu

+ Phải có phương tiện thanh toán cho loại hàng hóa đặc biệt này Thị trường khoa học và công nghệ là loại thị trường đặc biệt tạo ra hàng hóa cũng đặc biệt và có các đặc trưng như sau:

- Hàng hóa của KH&CN thực chất là tri thức, chất xám khó lượng định, được thể hiện dưới dạng vật chất hữu hình như bằng phát minh sáng chế hoặc vô hình dưới dạng ý tưởng công nghệ

- Việc xác định giá trị của hàng hóa là điều rất khó, do lao động sáng tạo

ra hàng hóa là lao động trí óc và tồn tại sự bất đối xứng thông tin giữa bên bán

và bên mua

- Khoa học hôm nay là công nghệ ngày mai do đặc thù này mà thị trường khoa học và công nghệ hình thành và phát triển muộn hơn các thị trường hàng hóa thông thường khác

Trên thế giới, khái niệm thị trường khoa học và công nghệ ít sử dụng, thuật ngữ thông dụng hơn là thị trường công nghệ vì khoa học hầu như không biên giới nhưng công nghệ thì phải mua bán khá tốn kém

Tuy nhiên, đối với một vấn đề đang tranh luận nhiều, song các nhà khoa học Việt Nam và Trung Quốc thiên về khái niệm “Thị trường khoa học & công nghệ” Lý do chính là hiện nay khoảng cách giữa nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ ngày càng được rút ngắn, thậm chí rất ngắn Ranh giới giữa khoa học và công nghệ khó tách bạch, do vậy, thực tiễn “thị trường khoa học và công nghệ” hay “thị trường công nghệ” đều mang ý nghĩa như nhau Chúng ta phải có cách nhìn động đối với thị trường khoa học và công nghệ và đặt thị trường này trong bối cảnh tổng thể của các thị trường hàng hóa nói chung và do vậy khẳng định sự liên hệ mật thiết, sự phụ thuộc chặt chẽ của thị trường Khoa Học và Công Nghệ vào trình độ phát triển của các thị trường khác Với cách nhìn như vậy sẽ cho ta đưa ra hàng loạt chính sách tổng thể, phối hợp hài hòa hơn trong việc phát triển thị trường Khoa Học và Công Nghệ của nước ta hiện nay nói chung, nhất là hiện nay chúng ta đang trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nền kinh tế, cải cách cơ cấu ngành công nghiệp, cơ cấu lại các Doanh Nghiệp Nhà Nước, tăng cường hội nhập kinh tế quốc tế, cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao sức cạnh tranh của cả nền kinh tế

4 Thị trường bất động sản

Có nhiều khái niệm về thị trường bất động sản, dưới đây là một số khái niệm thông dụng nhất:

- Khái niệm 1: thị trường bất động sản là nơi hình thành các quyết định

về việc ai tiếp cận được bất động sản và bất động sản đó được sử dụng như thế nào và vì mục đích gì

- Khái niệm 2: thị trường bất động sản là đầu mối thực hiện và chuyển dịch giá trị của hàng hoá bất động sản

- Khái niệm 3: thị trường bất động sản là “nơi” diễn ra các hoạt động mua bán, chuyển nhượng, cho thuê, thế chấp và các dịch vụ có liên quan như môi giới, tư vấn… giữa các chủ thể trên thị trường mà ở đó vai trò quản lý nhà nước đối với thị trường bất động sản có tác động quyết định đến sự thúc đẩy phát triển hay kìm hãm hoạt động kinh doanh đối với thị trường bất động sản

- Khái niệm 4: thị trường bất động sản là "nơi" tiến hành các giao dịch về bất động sản gồm chuyển nhượng, cho thuê, thế chấp và các dịch vụ hỗ trợ như môi giới, tư vấn

Như vậy, thị trường bất động sản là quá trình giao dịch hàng hoá bất động sản giữa các bên có liên quan Là “nơi” diễn ra các hoạt động mua bán, chuyển nhượng, cho thuê, thế chấp và các dịch vụ có liên quan như trung gian, môi giới,

tư vấn giữa các chủ thể trên thị trường mà ở đó vai trò quản lý nhà nước có tác động quyết định đến sự thúc đẩy phát triển hay kìm hãm hoạt động kinh doanh trên thị trường bất động sản

5 Thị trường tài chính

Thị trường tài chính là một bộ phận quan trọng bậc nhất trong hệ thống tài chính, chi phối toàn bộ hoạt động của nền kinh tế hàng hóa Thị trường tài chính phát triển góp phần thúc đẩy mạnh mẽ sự phát triển kinh tế xã hội của một quốc gia

Vai trò, chức năng:

Thị trường tài chính đóng vai trò là kênh dẫn vốn từ người tiết kiệm đến người kinh doanh, giúp cho việc chuyển vốn từ người không có cơ hội đầu tư sinh lợi đến những người có cơ hội đầu tư sinh lợi Thị trường tài chính thúc đẩy việc tích lũy và tập trung tiền vốn để đáp ứng nhu cầu xây dựng cơ sở vật chất

kỹ thuật, sản xuất kinh doanh Đồng thời, nó giúp cho việc sử dụng vốn có hiệu quả hơn, không chỉ đối với người có tiền đầu tư mà còn cả với người vay tiền để đầu tư Người cho vay sẽ có lãi thông qua lãi suất cho vay Người đi vay vốn phải tính toán sử dụng vốn vay đó hiệu quả nhất do họ phải hoàn trả cả vốn và lãi cho người cho vay đồng thời phải tạo thu nhập và tích lũy cho chính bản thân mình Bên cạnh đó, nó tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện các chính sách

mở cửa, cải cách kinh tế của Chính phủ thông qua các hình thức như phát hành trái phiếu ra nước ngoài, bán cổ phần, thu hút vốn đầu tư nước ngoài vào các ngành sản xuất kinh doanh trong nước Thị trường tài chính cho phép sử dụng các chứng từ có giá, bán cổ phiếu, trái phiếu, đổi tiền

Trong thị trường tài chính hình thành một số loại thị trường sau: Thị trường nợ và thị trường vốn cổ phần:

Thị trường nợ: Phương pháp chung nhất mà các công ty sử dụng để vay vốn trên thị trường tài chính là đưa ra một công cụ vay nợ, ví dụ như trái khoán

hay một món vay thế chấp Công cụ vay nợ là sự thoả thuận có tính chất hợp đồng có lãi suất cố định và hoàn trả tiền vốn vào cuối kì hạn Kì hạn dưới 1 năm

là ngắn hạn, trên 1 năm là trung và dài hạn Thị trường nợ là thị trường diễn ra việc mua bán các công cụ nợ kể trên Thị trường vốn cổ phần: Phương pháp thứ hai để thu hút vốn là các công ty phát hành cổ phiếu Người nắm giữ cổ phiếu sở hữu một phần tài sản của công ty có quyền được chia lợi nhuận ròng từ công ty sau khi trừ chi phí, thuế và thanh toán cho chủ nợ (những người sở hữu công cụ

nợ

Thị trường cấp một và thị trường cấp hai và thị trường cấp một:

Là thị trường tài chính trong đó diễn ra việc mua bán chứng khoán đang phát hành hay chứng khoán mới Việc mua bán chứng khoán trên thị trường cấp một thường được tiến hành thông qua trung gian là các ngân hàng Thị trường cấp hai:

Là thị trường mua bán lại những chứng khoán đã phát hành Khi diễn ra hoạt động mua bán chứng khoán trên thị trường này thì người vừa bán chứng khoán nhận được tiền bán chứng khoán còn công ty phát hành không thu được tiền nữa, một công ty thu được vốn chỉ khi chứng khoán của nó được bán lần đầu tiên trên thị trường cấp một

Thị trường tiền tệ và thị trường vốn thị trường tiền tệ:

Là một thị trường tài chính chỉ có các công cụ ngắn hạn( kỳ hạn thanh toán dưới 1 năm)

Thị trường vốn: Là thị trường diễn ra việc mua bán các công cụ nợ dài hạn như cổ phiếu, trái phiếu Thị trường vốn được phân thành ba bộ phận là thị trường cổ phiếu, các khoản cho vay thế chấp và trái phiếu

Câu 2: Trong điều kiện kinh tế suy thoái và lạm phát như hiện nay với tư cách là người tiêu dùng đã điều chỉnh hành vi tiêu dùng của mình như thế nào đối với hai loại hàng hoá: Hàng hoá thiết yếu và hàng hoá cao cấp đề phù hợp với sự biến đổi về thu nhập thực tế.