Lịch sử lớp 10 Bài 20 docx

Kiến thức Giúp HS hiểu được: - Trong những thế kỷ độc lập, mặc dù trải qua nhiều biến động, nhân dân ta vẫn nỗ lực xây dựng cho mình một nền văn hoá dân tộc, tiến lên.. I TƯ TƯỞNG TÔN GI

TỘC TRONG CÁC THẾ KỶ X - XV

I MỤC TIÊU BÀI HỌC

1 Kiến thức

Giúp HS hiểu được:

- Trong những thế kỷ độc lập, mặc dù trải qua nhiều biến động, nhân dân ta vẫn nỗ lực xây dựng cho mình một nền văn hoá dân tộc, tiến lên

- Trải qua các triều đại Đinh – Lê – Lý – Hồ – Lê

sơ ở các thế kỷ X – XV, công cuộc xây dựng văn hoá được tiến hành đều đặn nhất quán Đây cũng là giai đoạn hình thành của nền văn hoá Đại Việt (còn gọi là văn hoá Thăng Long)

- Nền văn hoá Thăng Long phản ánh đậm đà tư tưởng yêu nước, tự hào và độc lập dân tộc

2 Tư tưởng

- Bồi dưỡng niềm tự hào về nền văn hoá đa dạng của dân tộc

- Bồi dưỡng ý thức bảo vệ các di sản văn hoá tốt đẹp của dân tộc

3 Kỹ năng

- Quan sát, phát hiện

II THIẾT BỊ, TÀI LIỆU DẠY - HỌC

- Một số tranh ảnh nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc thế kỷ X – XV

- Một số bài thơ, phú của các nhà văn học lớn

III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC

1 Kiểm tra bài cũ

- Nguyên nhân thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mông – Nguyên?

2 Mở bài

Từ sau ngày giành độc lập, trải qua gần 6 thế kỷ lao động và chiến đấu nhân dân Việt Nam đã xây dựng cho mình một nền văn hoá đa dạng, phong phú, đậm đà bản sắc dân tộc Để thấy được những thành tựu văn hoá, nhân dân ta xây dựng được từ thế kỷ X – XV, chúng ta cùng tìm hiểu bài 20

3 Tổ chức dạy học bài mới

I TƯ TƯỞNG TÔN GIÁO Hoạt động 1: Cả lớp, cá

nhân

- Trước hết GV truyền đạt

để HS nắm được: Bước sang

thời kỳ độc lập trong bối cảnh

có chủ quyền độc lập các tôn

giáo được du nhập vào nước

ta từ thời Bắc thuộc có điều

kiện phát triển

- GV có thể đàm thoại với

HS về Nho giáo để HS nhớ lại

kiến thức, hiểu biết về nho

giáo

+ PV: Nho giáo có nguồn

gốc từ dâu? Do ai sáng lập?

Giáo lý cơ bản của Nho giáo

là gì?

+ HS trình bày những hiểu

biết của mình về Nho Giáo

+ GV kết luận: Nho giáo lúc

đầu cũng chưa phải lá một tôn

giáo mà là một học thuyết của

Khổng Tử (ở Trung Quốc)

- Ở thời kỳ độc lập nho giáo, phật giáo, đạo giáo

có điều kiện phát triển mạnh

+ Nho giáo:

Sau này một đại biểu của nho

học là Đông Trung Thư đã

dùng thuyết âm dương dùng

thần học để lý giải biện hộ cho

những quan điểm của Khổng

Tử biến Nho học thành một

tôn giáo (Nho giáo)

+ Tư tưởng quan điểm của

Nho giáo: đề cao những

nguyên tắc trong quan hệ xã

hội theo đạo lý “Tam cương,

ngũ thường” trong đó Tam

cương có 3 cặp quan hệ Vua –

Tôi, Cha – Con, Chồng – Vợ

Ngũ thường là: Nhân, nghĩa,

lễ trí, tín (5 đức tính của

người quân tử)

+ Nho giáo du nhập vào

nước ta từ thời Bắc thuộc

bước sang thế kỷ phong kiến

độc lập có điều kiện phát

triển

- GV yêu cầu HS đọc SGK

để thấy được sự phát triển của

- Thời Lý, Trần : Nho giáo đã dần trở thành hệ

tư tưởng chính thống của giai cấp thống trị, chi phối nội dung giáo dục, thi cử song không phổ biến trong nhân dân

Nho giáo ở nước ta qua các

thời đại Lý, Trần Lê Sơ

- HS theo dõi SGK và phát

biểu

- GV kết luận

- GV có thể phát vấn: tại

sao Nho giáo và chữ Hán sớm

trở thành hệ tư tưởng chính

thống của giai cấp thống trị

nhưng lại không phổ biến

trong nhân dân?

- HS suy nghĩ và trả lời

- GV lý giải: Những quan

điểm, tư tưởng của Nho Giáo

đã quy định một trật tự, kỷ

cương, đạo đức phong kiến rất

quy củ, khắt khe, vì vậy giai

cấp thống trị đã triệt để lợi

dụng Nho giáo để làm công cụ

thống trị, bảo vệ chế độ phong

kiến Còn với nhân dân chỉ

tiếp thu khía cạnh đạo đức của

Nho giáo Nhà Lê sơ Nho giáo

trở thành độc tôn vì lúc này

- Thời Lý – Trần được phổ biến rộng rãi, chùa chiền được xây dựng ở khắp nơi , sư sãi đông

- Thời Lê sơ Phật giáo bị hạn chế, thu hẹp, đi vào trong nhân dân

Nhà nước quân chủ chuyên

chế đạt mức độ cao, hoàn

chỉnh

- GV đàm thoại với HS về

đạo Phật: người sáng lập

nguồn gốc giáo lý

- GV yêu cầu với HS theo

dõi SGK để thấy được sự phát

triển của Phật Giáo qua các

thời kỳ Lý – Trần – Lê sơ

- HS theo dõi SGK và phát

biểu

- GV bổ sung và kết luận

- GV đánh giá vai trò của

Phật giáo trong thế kỷ X – XV

Phật giáo giữ vị trí đặc biệt

quan trọng trong đời sống tinh

thần phong kiến, Nhà nước

phong kiến thời Lý coi đạo

Phật là Quốc đạo…

- GV có thể giới thiệu sự

phát triển của Phật giáo hiện

nay, kể về một số ngôi chùa

cổ

II GIÁO DỤC, VĂN HỌC, NGHỆ THUẬT

Hoạt động 2: Cả lớp và cá

nhân

- GV truyền đạt để HS nắm

được cả 10 thế kỷ bắc thuộc

của nhân dân ta không được

học hành, giáo dục không ai

quan tâm, khi đó ở Trung

Quốc giáo dục đã được coi

trọng từ thời Xuân Thu (thời

Khổng Tử – Khổng Tử được

coi là ông tổ của nghề dạy học

của Trung Quốc)

- Bước vào thế kỷ độc lập,

Nhà nước phong kiến đã quan

tâm đến giáo dục

- Giáo viên: Việc làm nói

trên của Lý Thánh Tông có ý

nghĩa gì?

- HS trả lời:

- GV bổ sung, kết luận: Thể

hiện sự quan tâm của Nhà

nước phong kiến đến giáo dục

tôn vinh nghề dạy học

 Văn học

- Từ đó giáo dục được tôn vinh, quan tâm phát triển

- GV yêu cầu HS theo dõi

để thấy được sự phát triển của

giáo dục ở thế kỷ XI – XV

- HS theo dõi SGK, phất

biểu

GV nhận xét, bổ sung, kết

luận về những biểu hiện của

sự phát triển giáo dục

- GV có thể giải thích cho

HS các kỳ thi hương, hội,

đình

- PV: Việc dựng bia tiến sĩ

có tác dụng gì?

- HS quan sát hình 35 bia

tiến sĩ ở văn Miếu (Hà Nội)

suy nghĩ trả lời

- GV nhận xét, kết luận:

Việc làm này có tác dụng

khuyến khích học tập đề cao

những người tài giỏi cần cho

đất nước

- PV: Qua sự phát triển của

giáo dục thế kỷ XI – XV em

thấy giáo dục thời kỳ này có

Tác dụng của giáo dục đào tạo người làm quan, người tài cho đất nước, nâng coa dân trí, song không tạo điều kiện cho phát triển kinh tế

tác dụng gì?

- HS suy nghĩ, trả lời:

- GV nhận xét, kết luận:

- GV có thể lý giải thêm nội

dung giáo dục chủ yếu thiên

về thiên văn học, triết học,

thần học, đạo đức , chính trị

… (SGK là Tứ Thư Ngũ

Kinh) Hầu như không có nội

dung khoa học, kỹ thuật vì

vậy không tạo điều kiện cho

kinh tế phát triển

Hoạt động 3:

- GV yêu cầu HS theo dõi

SGK để thấy được sự phát

triển của văn hoá qua các thế

kỷ Lý giải tại sao văn học thế

kỷ XI – XV phát triển

- HS theo dõi SGK phát

biểu

- GV nhận xét, bổ sung, kết

luận về sự phát triển của văn

học

- GV có thể minh hoạ thêm

 Phát triển văn học

- Phát triển mạnh từ thời nhà trần, nhất là văn học chữ Hán Tác phẩm tiêu biểu: Hịch tướng sĩ

- Từ thế kỷ XV văn học

về vị trí phát triển của văn học

về các tài năng văn học qua

lời một số đoạn trong Hịch

Tướng sĩ, Cáo Bình Ngô …

khẳng định sức sống bất diệt

của những áng văn thơ bất hủ

- GV: Đặc điểm của văn

học thế kỷ XI – XV.

- HS: Dựa trên những kiến

thức văn học đã được học kết

hợp với những kiến thức Lịch

sử để trả lời

- GV kết luận

chữ Hán và chữ Nôm đều phát triển

- Đặc điểm:

+ Thể hiện tinh thần dân tộc, lòng yêu nước, tự hào dân tộc

+ Ca ngợi những chiến công oai hùng, cảnh đẹp của quê hương đất nước

Hoạt động 4: Nhóm - cá

nhân

- GV: giảng giải về lĩnh vực

nghệ thuật gốm: kiến trúc,

điêu khắc, sân khấu, âm nhạc

…

- GV chia HS làm 3 nhóm,

yêu cầu mỗi nhóm theo dõi

SGK tìm hiểu về một số lĩnh

vực cụ thể

+ Nhóm 1: Kiến trúc

 Sự phát triển của nghệ thuật

+ Nhóm 2: Điêu khắc.

+ Nhóm 3: Sân khấu, ca

nhạc …

- Câu hỏi dành cho mỗi

nhóm

+ Nhóm 1: Kể tên những

kiến trúc tiêu biểu thế kỷ X –

XV, phân biệt đâu là kiến trúc

ảnh hưởng của đạo Phật, đâu

là kiến trúc ảnh hưởng của

Nho giáo? Nói lên hiểu biết về

những công trình kiến trúc đó

+ Nhóm 2: Phân loại những

công trình điêu khắc Phật

giáo, nho giáo Nét độc đáo

trong nghệ thuật điêu khắc

+ Nhóm 3: Sự phát triển của

nghệ thuật sân khấu, ca múa

nhạc Đặc điểm

- HS các nhóm theo dõi

SGK thảo luận, cử đại diện

nhóm trả lời

- GV: trong quá trình các

nhóm làm việc GV có thể cho

+ Kiến trúc phát triển chủ yếu ở giai đoạn Lý – Trần – Hồ thế kỷ X –

XV theo hướng Phật giáo gồm chùa, tháp, đền

+ Bên cạnh đó có những công trình kiến trúc ảnh hưởng Nho giáo: Cung điện, thành quách, thành Thăng Long

+ Điêu khắc: Gồm

HS xem một số tranh ảnh sưu

tầm được: Chân cột đá ở

Hoàng thành Thăng Long

(hình hoa sen nở) ấn tín thời

Trần, hình rồng cuộn trong lá

đề, Binh gốm Bát Tràng để

cung cấp thêm cho HS kiến

thức

HS: các nhóm trả lời

- GV nhận xét, bổ sung, kết

luận:

GV cung cấp cho HS hiểu

biết về những công trình kiến

trúc Phật giáo tiêu biểu mà

các em chưa trình bày được

như: Tháp Báo Thiên (Hà

Nội), chuông Quy Điền (Hà

Nội) Tượng Quỳnh Lâm –

Đông Triều (Quảng Ninh),

Vạc phổ Minh (Nam Định),

Tháp Chàm …

+ GV có thể minh hoạ nét

độc đáo trong kiến trúc điêu

khắc bằng bức ảnh: Chân cột

những công trình chạm khắc, trang trí ảnh hưởng của Phật giáo và Nho giáo vẫn mang những độc đáo riêng

+ Nghệ thuật sân khấu

ca múa, nhạc mang đậm tính dân gian truyền thống

- Nhận xét:

+ Văn hoá Đại Việt thế

kỷ X – XV phát triển phong phú đa dạng

+ Chịu ảnh hưởng của

đá ở Hoàng Thành Thăng

Long (Hình hoa sen nở) Hình

rồng cuộn trong lá đề, chùa

Một Cột, tháp Phổ Minh nhiều

tầng và chỉ ra những nét độc

đáo

- PV: Em có nhận xét gì về

đời sống văn hoá của nhân

dân thời Lý – Trần – Hồ?

- HS suy nghĩ trả lời

- GV bổ sung kết luận

yếu tố ngoài xong vẫn mang đậm tính dân tộc

và dân gian

Hoạt động 5: Cá nhân

- GV: yêu cầu HS đọc SGK

lập bảng thống kê các thành

tựu khoa học kỹ thuật X – XV

theo mẫu

- HS theo dõi SGK, tự hoàn

thiện bảng thống kê

 Khoa học kỹ thuật

4 Củng cố

- Vị trí của Phật giáo ở các thế kỷ X – XV

- Đặc điểm thơ băn thế kỷ XI – XV

5 Dặn dò

HS Học bài, trả lời các câu hỏi và làm bài tập SGK (96) đọc trước bài mới