tương tư - chương trình nâng cao

TƯƠNG TƯNguyễn Bính I/ Mục tiêu cần đạt: Giúp HS: • Cảm nhận được tâm trạng tương tư của chàng trai với những diễn biến chân thực mà tinh tế, trong đó mối duyên quê quyện chặt với cảnh

TƯƠNG TƯ

(Nguyễn Bính) I/ Mục tiêu cần đạt:

Giúp HS:

• Cảm nhận được tâm trạng tương tư của chàng trai với những diễn biến chân thực mà tinh tế, trong đó mối duyên quê quyện chặt với cảnh quê một cách nhuần nhị

• Nhận ra được vẻ đẹp của một bài thơ đậm đà phong vị ca dao

II/ Phương tiện thực hiện và cách thức tiến hành:

• SGK, SGV, Đèn chiếu ( hoặc bảng phụ )

• Phương pháp chủ yếu là thuyết trình kết hợp phát vấn và thảo luận nhóm

III/ Tiến trình tổ chức dạy học:

1 Ổn định lớp

2 Kiểm tra bài cũ:

3 Bài mới:

Lời vào bài: Hoa chanh nở giữa vườn chanh

Thầy u mình với chúng mình chân quê Hôm qua em đi tỉnh về

Hương đồng gió nội bay đi ít nhiều

(Chân quê)

Đọc lên những câu thơ này chúng ta không khỏi nghĩ ngay đến tác giả của

nó Một nhà thơ được mệnh danh là nhà thơ “chân quê” Đó không ai khác chính

là nhà thơ Nguyễn Bính Một nhà thơ nổi tiếng trong phong trào Thơ Mới với một

phong cách thơ độc đáo Mà như nhà văn Vương Trí Nhàn từng nhận xét: Chỉ trong phạm vi thế kỷ này, giữa không biết bao nhiêu thi sỹ mà nông thôn nước ta

đã cung cấp cho văn học, trước sau, Nguyễn Bính vẫn là một tài năng bậc nhất, hơn thế, một tài năng hết sức tự nhiên, nghĩa là vừa dồi dào, vừa độc đáo Quả

đúng như thế Và cho đến nay, Nguyễn Bính vẫn được yêu mến, quý trọng Bài

thơ Tương tư là một trong số những bài thơ tiêu biểu minh chứng cho tài năng và

phong cách thơ Nguyễn Bính

Hoạt động của GV và HS Yêu cầu cần đạt

Hoạt động 1-GV hướng dẫn HS tìm

hiểu tác giả

TT1- Cho HS đọc tiểu dẫn- Yêu cầu

HS rút ra những điểm chính về cuộc

đời và thơ Nguyễn Bính

Gợi ý: - Quá trình sáng tác

- Tác phẩm chính của từng giai

đoạn

- Phong cách thơ

TT2- Học sinh trình bày hiểu biết về

tác giả Nguyễn Bính ? Em có cảm nhận

như thế nào về nhà thơ này?

Học sinh: trả lời

Giáo viên: nhận xét, bổ sung

I- TÁC GIẢ:

Nguyễn Bính (1918 – 1966) Tên khai sinh: Nguyễn Trọng Bính

Quê quán : Xóm Trạm, thôn Thiện Vịnh, xã Đồng Đội (nay là

xã Cộng Hòa), huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định

Sinh ra trong một gia đình nhà nho nghèo Bắt đầu làm thơ năm

13 tuổi

Trước 1945: Là nhà thơ Mới- từng đạt giải thưởng của Tự lực văn đoàn ( 1937)

- Sau 1945: Tham gia Cách mạng

- tiếp tục làm văn nghệ và báo chí

- Được tặng giải thưởng Hồ Chí

Hoạt động 2 - GV tổ chức các hoạt

động học tập giúp HS tìm hiểu nội

dung và nghệ thuật của bài thơ.

TT1- Hướng dẫn HS đọc bài thơ – Chú

ý âm điệu ngọt ngào của những vần thơ

lục bát này

TT2- Cho HS nói lên cảm nhận đầu

tiên của mình về bài thơ ( gịong điệu,

tâm trạng của chủ thể trữ tình…)

TT3- Em hiểu thế nào là Tương tư?

( GV lí giải thêm )

TTư phải chăng chí là “nhớ”? Ở bài

thơ này, nỗi tương tư của chàng trai là

sự bộc lộ của những sắc thái cảm xúc

Minh về văn học nghệ thuật ( 2000)

+ Thơ NBính:

- Vẻ đẹp “chân quê

- Sở trường là thể lục bát

– Tác phẩm - Ra đời năm

1939, đưa vào trong tập Lỡ bước

sang ngang (1940).

II- ĐỌC HIỂU:

- Nhan đề Tương tư: là tâm trạng

nhớ nhung trong tình yêu, (thường là tình yêu đơn phương, xa cách) Tuy nhiên, không đơn thuần chỉ là nỗi

nhớ mà Tương tư còn là một phức

hợp đan xen các cung bậc cảm xúc vừa mâu thuẫn vừa thống nhất, hợp

lý : chờ đợi, bâng khuâng, mơ tưởng,

nào? ( HS phát hiện)

TT4- TTư trước hết là nhung nhớ Nỗi

nhớ trong tình yêu đã được diễn tả rất

phong phú trong ca dao ( Cho HS tìm

và đọc một số câu) Nỗi nhớ ấy đã được

NBính nói lên như thế nào? ( 4 câu

đầu) Có gì đặc biệt trong những câu

thơ diễn tả nỗi mong nhớ ấy? (GV

hướng dẫn HS phát hiện và khai thác

các yếu tố NT như: phép nhân hoá, lối

nói vòng vo, phiếm chỉ, cách tổ chức

lời thơ độc đáo tạo ra khoảng cách

xa…

TT5- Những trách cứ, giận hờn của

chàng trai là có lí hay vô lí? Nó giúp ta

hiểu gì về quy luật tình yêu và về tình

yêu của chàng trai? ( có thể là rụt rè, là

đơn phương; cái cảm giác “ tuy xa mà

gần, tuy gần mà xa” - khoảng cách

mang tính tâm lí - Giải thích từ “ xa

xôi”)

TT6- Yêu và hờn trách trong nỗi đợi

chờ khắc khoải Tâm trạng đợi chờ ấy

được diễn tả trong những câu thơ nào?

ước ao…

1/ Tương tư - Lời trái tim đang yêu:

+ Nỗi nhớ nhung da diết: “ngồi nhớ”

→ nhuốm cả không gian: thôn Đoài nhớ thôn Đông → khiến khoảng cách trở nên

xa vợi : một người được lặp lại

và tách ra hai đầu câu thơ

→ nối hai đầu xa cách là nhịp cầu “chín nhớ mười mong”

+ Băn khoăn, trách cứ, dỗi hờn

→ trách vì yêu, vì quá đỗi mong nhớ

Có thể tổ chức cho HS thảo luận để

phát hiện cái hay trong hai câu thơ

này

( Chú ý cách diễn tả thời gian : nhịp

thơ , lặp vế câu, nốt nhấn giọng , sự

chuyển đổi màu sắc, động từ “ nhuộm”

trong so sánh với từ “ nhuốm”, chủ thể

hàm ẩn , mối tương giao kì lạ giữa cây

và người…)

TT7- Dẫu vô vọng, nhưng trái tim yêu

chân thành ấy vẫn không thôi thao

thức Hai câu 15, 16 nói lên nỗi niềm gì

của chàng trai và nói bằng cách nào?

( Câu hỏi đong đầy nỗi niềm, hình ảnh

ẩn dụ quen thuộc mà tha thiết …)

TT8- Đọc 4 câu cuối Sự xuất hiện của

hình ảnh trầu – cau hàm chứa ý nghĩa

gì?

TT9- Giãi bày tâm trạng tương tư là

bộc lộ khát vọng rất nhân văn: khát

vọng chung tình, khát vọng lứa đôi

Yếu tố hình thức nào xuyên suốt bài

thơ cho thấy khát vọng chung đôi ấy?

HS tìm, thống kê và phân tích hệ thống

hình ảnh cặp đôi này ( Xuất hiện từ xa

+ Đợi chờ khắc khoải

→ thời gian trôi nặng nề, chậm chạp

→ cỏ cây cũng héo úa , như lòng người mỏi mòn, héo hon vì nhớ thương, vô vọng

+ Thao thức, nôn nao mơ tưởng

+ Ước vọng chân tình về một mối lương duyên

→ Tương tư với những sắc thái cảm xúc phức hợp là biểu hiện của một tình yêu da diết chân thành→ dễ tìm được niềm đồng cảm nơi trái tim con người

2/ Tương tư - một tấm tình chốn

đến gần, kết lại ở hình ảnh Trầu -Cau

đầy ý nghĩa)

TT10- Tương tư là nỗi niềm không của

riêng ai nhưng với bài thơ này, NB đã

dệt nên một “Tương tư” mang phong vị

rất riêng Những yếu tố nào từ hình

thức đến nội dung đã làm nên vẻ đẹp

riêng đó?

GV có thể tiếp tục cho HS thảo luận

theo những gợi ý sau:

- Mối tương tư của con người được

bao bọc trong không gian nào? Không

gian ấy được tạo nên bởi những yếu tố

nào? Chức năng của chúng?

- Tình yêu gắn liền với hôn nhân

Điều đó có ý nghĩa gì?( Có thể so sánh

với Hồ Dzếnh, Xuân Diệu chẳng

hạn…)

- Ngôn ngữ dân gian được vận dụng

như thế nào trong bài thơ lục bát này?

Hoạt động 3- GV hướng dẫn HS tổng

kết bài

quê:

- Tràn ngập một không gian đồng quê: địa danh, cảnh vật, cây cỏ… thuộc về chốn quê bao đời →Tình yêu được bày tỏ một cách tự nhiên, kín đáo, ý nhị

- Ước vọng nhân duyên đậm chất truyền thống

- Ngôn ngữ dân gian (ca dao, thành ngữ, địa danh, hình ảnh…)

- Lời thơ lục bát rất gần với ca dao truyền thống

*→ Duyên quê và cảnh quê hoà quyện

Một tình yêu,một bài thơ đậm hồn quê

III- TỔNG KẾT:

- Bài thơ là sự thể hiện chân thực

mà tinh tế diễn biến mang tính quy luật của tâm trạng “ Tương tư” - một tâm trạng rất con người

- Chất dân gian, chất “chân quê”

TT1- Yêu cầu HS trình bày lại những

điểm chính của nội dung bài học

TT2- GV chốt lại vấn đề.

của hồn thơ Nguyễn Bính qua một bài thơ Mới đậm đà phong vị ca dao

4- Củng cố:

- Thử đọc và bình giảng một vài bài thơ, câu thơ khác của nhà thơ Nguyễn Bính mà

em thích

- Trong bài thơ, những câu thơ nào là hay nhất, theo em? Vì sao?

- Cái gì làm nên vẻ đẹp lâu bền của bài thơ, dù cuộc sống có bao nhiêu thay đổi?

5- Dặn dò - Hướng dẫn tự học:

- Đọc thuộc lòng bài thơ

- Chuẩn bị bài mới: soạn bài đọc thêm : Tống biệt hành ; Chiều xuân