đẳng sâm bắc

ĐẢNG SÂM Radix Codonopsis pilosulae Đảng sâm bắc Dược liệu là rễ phơi khô của cây Đảng sâm Codonopsis pilosula Franch.. Bề ngoài có màu nâu hơi vàng đến màu nâu hơi xám, phía trên của rễ

ĐẢNG SÂM

Radix Codonopsis pilosulae

Đảng sâm bắc

Dược liệu là rễ phơi khô của cây Đảng sâm (Codonopsis pilosula (Franch.) Nannf.), họ Hoa chuông

Campanulaceae

Mô tả

Rễ hình trụ tròn hơi cong, dài 10 - 35 cm, đường kính 0,4 - 2 cm Bề ngoài có màu nâu hơi vàng đến màu nâu hơi xám, phía trên của rễ có vết thân lõm xuống hình tròn, đoạn dưới có nhiều vân ngang Toàn rễ có nhiều nếp nhăn dọc và rải rác có lỗ vỏ Rễ dẻo, phần vỏ có màu vàng nhạt, phần lõi màu trắng ngà Mùi thơm, vị ngọt nhẹ

Vi phẫu

Phần vỏ hẹp, gồm 3 - 4 hàng tế bào xếp đều đặn, mô mềm vỏ tế bào màng mỏng, hình nhiều cạnh, rải rác có tế bào chứa chất nhày màu vàng nhạt Phần gỗ sắp xếp theo hình tia, các mạch gỗ đứng rải rác hay chụm vào nhau

Bột

Có nhiều hạt tinh bột nhỏ, nhiều mảnh mạch ngang, mạch chấm, mảnh mô mềm có chứa inulin, rải rác

có tế bào chứa chất nhày Có nhiều tinh thể inulin hình quạt, có vân

Định tính

A Lấy 5 g bột dược liệu (được rây qua rây số 355), thêm 20 ml ethanol 70% (TT), đun cách thuỷ trong

15 phút Lọc lấy dịch trong để làm thí nghiệm:

Cho 5 ml dịch chiết vào ống nghiệm, bịt miệng ống, lắc trong 15 giây Cột bọt bền ít nhất trong vòng 10 phút

Lấy 1 ml dịch chiết vào ống nghiệm sạch, cô cạn, hoà tan cắn bằng 1 ml cloroform (TT) Thêm 1ml anhydric acetic băng (TT), thêm từ từ theo thành ống 1 ml acid sulfuric (TT) Phản ứng tạo thành vòng

tím đậm giữa 2 lớp dung dịch thử

B Phương pháp sắc kí lớp mỏng (Phụ lục 5.4)

Bản mỏng: Silica gel 60 GF 254

Dung môi khai triển: n-Butanol - acid acetic - nước (7 : 1 : 0,5).

Dung dịch thử: Lấy 5 g bột dược liệu đã được rây qua rây số 355, chiết saponin bằng n-butanol bão hoà nước (TT) trong bình Soxhlet trong 1 giờ, cất thu hồi n-butanol Hoà tan cắn bằng 2 ml methanol (TT)

được dịch chấm sắc ký

Dung dịch đối chiếu: Lấy 5 g bột Đảng sâm (mẫu chuẩn), chiết như dung dịch thử

Cách tiến hành: Chấm riêng biệt lên bản mỏng dung dịch thử và dung dịch đối chiếu Sau khi triển khai xong, lấy bản mỏng ra để khô ở nhiệt độ phòng Quan sát bản mỏng dưới ánh sáng tử ngoại bước sóng

366 nm và phun thuốc thử vanilin 1% trong acid sulfuric (TT), sấy bản mỏng ở nhiệt độ 105 oC trong

10 phút Trên sắc ký đồ của dung dịch thử phải có các vết có cùng màu sắc và giá trị Rf với các vết trên sắc ký đồ của dung dịch đối chiếu (trên sắc ký đồ xuất hiện 2 vết phát quang màu xanh ở bước sóng 366 nm)

Độ ẩm

Không quá 15% (Phụ lục 9.6)

Tro toàn phần

Không quá 1% (Phụ lục 9.8)

Chất chiết được trong dược liệu

Không được dưới 55,0% tính theo dược liệu khô kiệt

Tiến hành theo phương pháp chiết nóng (Phụ lục 12.10) Dùng ethanol 45% (TT) làm dung môi

Chế biến

Thu hoạch vào mùa thu, đào lấy rễ, rửa sạch, phơi khô

Bào chế

Loại bỏ tạp chất, ủ mềm, thái lát dày, phơi khô

1

Bảo quản

Để nơi khô ráo, tránh mốc mọt

Tính vị, qui kinh

Cam bình vào kinh tỳ , phế

Công năng chủ trị

Bổ trung ích khí, kiện tỳ ích phế Chủ trị: tỳ phế hư nhược, thở dồn, tim đập mạnh, ăn yếu, phân lỏng,

ho suyễn, hư tính, nội nhiệt, tiêu khát (đái tháo đường)

Cách dùng, liều lượng

Ngày dùng 9 – 30 g, dạng thuốc sắc, viên hoàn hay bột

Kiêng kỵ

Không dùng chung với Lê lô

2