Tiểu luận môn những thách thức Đối với bảo Đảm an ninh phi truyền thống của quốc gia Đề bài phân tích thách thức Đối với bảo Đảm an ninh con người liên hệ với thực tiễn của việt nam

MỞ ĐẦU An ninh con người ANCN là một vấn đề toàn cầu mang tính chất sống còn, đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự ổn định và phát triển bền vững của mỗi quốc gia và cộng đồng q

BỘ TƯ PHÁP

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

TIỂU LUẬN

MÔN: NHỮNG THÁCH THỨC ĐỐI VỚI BẢO ĐẢM AN NINH PHI TRUYỀN THỐNG CỦA QUỐC GIA

ĐỀ BÀI:

Phân tích thách thức đối với bảo đảm an ninh con người? Liên hệ với thực tiễn của Việt Nam.

Họ tên : Nguyễn Thanh Hà

Lớp : CH.31.3.B (Luật quốc tế) MSV : 31NC308062

Hà Nội, 2024

MỞ ĐẦU 3

1.CÁC VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ AN NINH CON NGƯỜI 4

1.1 Khái niệm an ninh con người 4

a Định nghĩa về an ninh con người 4

b Đặc điểm an ninh con người 5

1.2 Những yếu tố cấu thành nên an ninh con người 7

1.3 Mối quan hệ giữa an ninh con người và quyền con người 9

1.4 Vai trò của an ninh con người 10

2.NHỮNG THÁCH THỨC ĐỐI VỚI BẢO ĐẢM AN NINH CON NGƯỜI 11

2.1 Ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu 11

2.2 Suy giảm đa dạng sinh học 12

2.3 Thiên tai và thảm họa 13

2.4 Tăng trưởng quá mạnh của dân số 13

2.5 Chiến tranh và xung đột 14

3.THỰC TIỄN AN NINH CON NGƯỜI Ở VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM AN NINH CON NGƯỜI 14

3.1 Quan điểm của Đảng và Nhà nước Việt Nam trong vấn đề bảo đảm an ninh con người 15

3.2 Thực tiễn an ninh con người ở Việt Nam hiện nay 16

3.3 Một số giải pháp nhằm đảm bảo an ninh con người ở Việt Nam 17

KẾT LUẬN 19

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 20

MỞ ĐẦU

An ninh con người (ANCN) là một vấn đề toàn cầu mang tính chất sống còn, đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự ổn định và phát triển bền vững của mỗi quốc gia và cộng đồng quốc tế ANCN không chỉ liên quan đến

sự an toàn cá nhân mà còn bao gồm quyền được sống trong một môi trường trong lành, quyền tiếp cận các dịch vụ y tế, giáo dục, việc làm và quyền tự do, bình đẳng trong xã hội Khi ANCN bị đe dọa, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống của con người và sự phát triển của xã hội

Trong bối cảnh thế giới ngày nay, với những biến động liên tục về chính trị, kinh tế, xã hội và môi trường, ANCN đã trở thành một yếu tố không thể thiếu trong chiến lược phát triển của các quốc gia Các vấn đề như biến đổi khí hậu, xung đột vũ trang, dịch bệnh, và khủng hoảng kinh tế có thể tác động sâu rộng đến ANCN, gây ra những rủi ro và thách thức nghiêm trọng Chính vì vậy, việc bảo vệ và thúc đẩy ANCN không chỉ là mục tiêu ngắn hạn, mà là nền tảng cho sự phát triển bền vững trong tương lai

Để đảm bảo ANCN, các quốc gia cần có những chính sách, chiến lược phù hợp, chú trọng vào việc xây dựng một môi trường sống an toàn, bình đẳng

và công bằng cho tất cả mọi người Đây là một nhiệm vụ toàn diện, yêu cầu sự phối hợp chặt chẽ giữa các quốc gia, tổ chức quốc tế và cộng đồng để tìm ra giải pháp hữu hiệu cho những vấn đề toàn cầu đang ngày càng trở nên phức tạp

1 Các vấn đề lý luận chung về an ninh con người

1.1 Khái niệm an ninh con người

a Định nghĩa về an ninh con người

Khái niệm an ninh con người được Báo cáo về sự phát triển con người của Chương trình Liên hợp quốc (UNDP) 1994 đề cập một cách khá toàn diện

và đầy đủ: “An ninh con người là sự an toàn của loài người trước các mối đe dọa triền miên như nghèo đói, bệnh tật, đàn áp và những biến cố bất ngờ, bất lợi trong cuộc sống hằng ngày – cho dù trong gia đình, công việc hay trong cuộc sống”1

Trên phương diện quốc tế, an ninh con người tập trung ở hai góc đô Thứ nhất, an ninh con người nhằm tạo ra một không gian an toàn ở cấp độ toàn cầu theo các nguyên tắc cơ bản của luật quốc tế và Hiến chương Liên hợp quốc:

“Chúng tôi, nhân dân các nước nhằm khẳng địn việc bảo đảm an ninh con

cách tiếp cận đa ngành bởi đây là tổng thể các mỗi đe dọa nhằm vào con người

Theo nghĩa hẹp, an ninh con người tập trung vào việc đảm bảo an toàn

cho cá nhân trước các mối đe dọa cụ thể, thường mang tính chất trực tiếp và hiện hữu Đây là một cách tiếp cận nhấn mạnh các khía cạnh cụ thể của cuộc sống con người, trong đó mỗi cá nhân được bảo vệ khỏi các nguy cơ làm tổn hại đến sự sống còn, phẩm giá, và phát triển.an ninh con người hầu hết đề cập đến bảo vệ cá nhân khỏi những mối đe dọa bạo lực

Theo nghĩa rộng, Ủy ban an ninh con người của Liên hợp quốc định

nghĩa an ninh con người phải bảo vệ các giá trị cơ bản quan trọng nhất trong cuộc sống của tất cả mọi người theo hướng tăng cường khả năng tự do, lựa chọn và hưởng thụ của con người, bảo vệ con người khỏi những mối đe dọa và

1 Chương trình phát triển Liên hợp quốc (1994), Báo cáo phát triển con người

2 TS Chu Mạnh Hùng (2012), “Vấn đề an ninh con người trong pháp luật quốc tế hiện địa), Luận án Tiến sĩ, tr.20

tình huống nguy hiểm và hiện hữu khắp mọi nơi Khái niệm này tập trung vào việc bảo vệ và nâng cao chất lượng cuộc sống của con người ở cấp độ cá nhân

và cộng đồng, thay vì chỉ tập trung vào an ninh quốc gia hay an ninh lãnh thổ

Từ các quan điểm trên có thê khẳng định: An ninh con người được bảo

đảm bằng hệ thống pháp luật (pháp luật quốc tế và pháp luật quốc gia) nhằm bảo vệ các quyền cơ bản của con người trước những nguy cơ và để con người được sống trong hòa bình, ổn định và phát triển về các mặt kinh tế, lương thực,

y tế, môi trường, cộng đồng và chính trị

b Đặc điểm an ninh con người

An ninh con người là khái niệm tập trung vào việc bảo vệ con người khỏi các mối đe dọa lâu dài và bất ngờ, đảm bảo họ sống an toàn, tự do và có cơ hội phát triển, bất kể môi trường sống Báo cáo của UNDP 1994 nhấn mạnh rằng

an ninh con người không đồng nghĩa với phát triển con người hay nhân quyền,

dù chúng có liên quan mật thiết Khái niệm này bao gồm hai khía cạnh chính:

sự an toàn trước các mối đe dọa triền miên như đói nghèo, bệnh tật và áp bức; cùng với đó là sự bảo vệ trước những biến động bất thường gây hại đến cuộc sống hàng ngày Bốn đặc điểm cơ bản của an ninh con người được chỉ ra trong báo cáo gồm:

Thứ nhất, an ninh con người lấy con người làm trung tâm Con người được xác định là chủ thể chính, là mục tiêu, động lực và trung tâm của mọi hoạt động liên quan đến an ninh Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc tạo dựng nền tảng vững chắc về an ninh, môi trường sống hợp lý để mỗi cá nhân

có thể tự chăm sóc bản thân, phát huy tối đa năng lực và loại bỏ các nguy cơ đe dọa An ninh con người và an ninh quốc gia không tách biệt mà bổ trợ lẫn nhau, cùng hướng tới mục tiêu giúp con người sống tự do, hòa bình và an toàn trong

xã hội

Thứ hai, an ninh con người mang tính phổ biến Các quốc gia đều coi đây là một chiến lược dài hạn nhằm đảm bảo an ninh chung Xã hội ổn định,

mức sống tối thiểu và việc làm được đảm bảo là tiền đề quan trọng cho an ninh con người Dù có sự khác biệt về mức độ và tính chất các nguy cơ đe dọa giữa các quốc gia giàu nghèo, yếu mạnh, nhưng đây là vấn đề toàn cầu đang ngày càng gia tăng Các yếu tố như thất nghiệp, tội phạm, ô nhiễm môi trường, chiến tranh và bạo lực cần được ngăn ngừa từ sớm, bởi chi phí phòng ngừa luôn thấp hơn so với khắc phục hậu quả

Thứ ba, các yếu tố ảnh hưởng đến an ninh con người có mối liên hệ mật thiết, phụ thuộc và tác động qua lại lẫn nhau Những nguy cơ lớn như dịch bệnh hay ô nhiễm môi trường không chỉ là vấn đề của riêng quốc gia nào mà đã trở thành vấn đề toàn cầu Khi một cộng đồng dân cư bị đe dọa, nhiều quốc gia

khác cũng có thể chịu ảnh hưởng Ví dụ, đại dịch COVID-19 bắt đầu ở Trung

Quốc nhưng nhanh chóng tác động toàn cầu, cho thấy chống dịch không chỉ là nhiệm vụ của một quốc gia mà là trách nhiệm chung của nhân loại Các mối

đe dọa này thường xảy ra đồng thời, liên tiếp và có thể chuyển hóa lẫn nhau, làm tăng thêm tính phức tạp An ninh con người không chỉ yêu cầu đáp ứng các nhu cầu thiết yếu mà còn đòi hỏi duy trì hòa bình thế giới, phát triển kinh tế bền vững, tôn trọng quyền tự do cơ bản và đảm bảo công bằng xã hội

Thứ tư, an ninh con người đặt ra yêu cầu về tính chủ động của các quốc gia Nếu các quốc gia chú trọng đến an ninh con người như một chiến lược dài

hạn, họ sẽ giảm thiểu được chi phí và tăng hiệu quả khi xử lý khủng hoảng Ví

dụ, chi phí kiểm soát, khống chế sự lây lan của đại dịch Covid 19 thông qua việc tăng cường giáo dục y tế cộng đồng cũng như các nguy cơ lây nhiễm, chăm sóc sức khỏe ban đầu, nâng cao ý thức của mọi người sẽ chỉ chiếm một phần

Như vậy, khái niệm an ninh con người cũng có thể coi là nhân tố phát triển con người Vấn đề an ninh con người sẽ khó được đảm bảo khi con người

3 TS Chu Mạnh Hùng (2012), “Vấn đề an ninh con người trong pháp luật quốc tế hiện đại”, Luận án tiến sĩ, tr.40

không thể phát triển do không có một mức sống tối thiểu, công ăn việc làm, thu nhập và khi xã hội không ổn định

1.2 Những yếu tố cấu thành nên an ninh con người

Bảy yếu tố cấu thành an ninh con người đã được nêu đầy đủ trong Báo cáo Phát triển Con người của UNDP (1994), bao quát các khía cạnh quan trọng nhằm đảm bảo sự an toàn và phát triển toàn diện cho con người như sau:

- An ninh kinh tế

Là yếu tố then chốt trong hệ thống an ninh con người, nhằm đảm bảo mọi người có đủ nguồn lực tài chính để đáp ứng các nhu cầu cơ bản như ăn ở, học hành và chăm sóc sức khỏe Điều này yêu cầu các chính sách kinh tế bền vững, giảm nghèo, thất nghiệp và hỗ trợ nhóm dễ bị tổn thương Không chỉ giải quyết nhu cầu trước mắt, an ninh kinh tế còn xây dựng nền tảng lâu dài cho sự phát triển cá nhân và xã hội, góp phần giảm nguy cơ bất ổn kinh tế và xã hội

− An ninh lương thực

Là yếu tố tiếp theo, ảm bảo mọi người được tiếp cận thực phẩm an toàn,

đủ dinh dưỡng và ổn định Điều này phụ thuộc vào sản xuất, phân phối và khả năng tiếp cận của cá nhân, đặc biệt trong bối cảnh thiên tai, biến đổi khí hậu, xung đột hoặc khủng hoảng kinh tế An ninh lương thực duy trì sức khỏe, năng suất lao động và ổn định xã hội, đồng thời ngăn chặn các hệ lụy như suy dinh dưỡng, bạo động và bất ổn chính trị

− An ninh y tế

Tập trung vào việc bảo bảo vệ con người khỏi bệnh tật và đảm bảo tiếp cận dịch vụ y tế thiết yếu, bao gồm chăm sóc sức khỏe, kiểm soát dịch bệnh,

và cung cấp thuốc men Nó quan tâm cả sức khỏe thể chất lẫn tinh thần, đặc biệt chú trọng bảo vệ nhóm yếu thế như trẻ em, phụ nữ, người già và người khuyết tật, nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống và giảm gánh nặng xã hội

− An ninh môi trường

Nhấn mạnh tầm quan trọng bảo vệ con người khỏi ô nhiễm, thiên tai, biến đổi khí hậu và suy thoái tài nguyên, thông qua quản lý bền vững và bảo tồn hệ sinh thái Nó giúp duy trì chất lượng cuộc sống, giảm xung đột xã hội,

di cư và bất ổn kinh tế, góp phần ổn định và phát triển bền vững

− An ninh cá nhân

Đảm bảo rằng mỗi cá nhân được sống trong môi trường an toàn, không

bị đe dọa bởi bạo lực, xung đột vũ trang, tội phạm hay các hình thức bóc lột

Nó yêu cầu sự hiện diện của các hệ thống pháp luật công bằng, lực lượng an ninh hiệu quả và các chính sách bảo vệ quyền lợi cá nhân Các nhóm dễ bị tổn thương như trẻ em, phụ nữ, người già, và người thiểu số cần được chú trọng bảo vệ trước các nguy cơ này Khi an ninh cá nhân được đảm bảo, con người

có thể sống mà không lo sợ, từ đó tự tin tham gia vào các hoạt động xã hội và phát triển bản thân

- An ninh cộng đồng

Tập trung vào việc xây dựng và duy trì sự ổn định, đoàn kết trong các cộng đồng dân cư Nó bảo vệ con người khỏi những mâu thuẫn xã hội như xung đột sắc tộc, tôn giáo hay bất đồng trong cộng đồng địa phương Ngoài ra, an ninh cộng đồng còn chú trọng đến việc gìn giữ các giá trị văn hóa, bản sắc xã hội và tăng cường mối quan hệ gắn kết giữa các thành viên Một cộng đồng an toàn, ổn định và đoàn kết không chỉ mang lại sự bình yên cho từng cá nhân mà còn tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của cả xã hội

- An ninh chính trị

Nhấn mạnh vào việc bảo đảm quyền tự do chính trị, bảo vệ quyền con người trước các hình thức áp bức, đàn áp hay bất công trong hệ thống chính trị Điều này bao gồm quyền tự do ngôn luận, quyền hội họp, quyền tham gia chính trị và khả năng tiếp cận công lý của công dân Hệ thống chính trị công bằng và minh bạch sẽ giảm thiểu các nguy cơ xung đột, bất mãn xã hội và bất ổn chính

trị, đồng thời tạo điều kiện cho việc thực hiện các quyền con người một cách hiệu quả

Bảy yếu tố này kết hợp tạo nên một khung an ninh toàn diện, bảo vệ con người khỏi những rủi ro trên nhiều khía cạnh, từ cá nhân đến xã hội, từ kinh tế đến môi trường, và từ sức khỏe đến chính trị Việc đảm bảo tất cả các yếu tố này là nền tảng cho sự phát triển bền vững, công bằng và thịnh vượng của mỗi quốc gia và cộng đồng toàn cầu

1.3 Mối quan hệ giữa an ninh con người và quyền con người

Quyền con người là phẩm giá, năng lực, nhu cầu và lợi ích hợp pháp của con người được thể chế, bảo vệ bởi luật quốc gia và luật quốc tế 4 Quyền con người là phẩm giá và giá trị tự nhiên của con người, được pháp luật quốc gia

và quốc tế thừa nhận, bảo vệ Nó không phải do nhà nước ban phát mà xuất phát từ nhân phẩm vốn có của mỗi người Quyền con người bao gồm các quyền

tự do và điều kiện để cá nhân tồn tại, phát triển, đồng thời đòi hỏi nhà nước phải tôn trọng, bảo vệ và thực hiện

An ninh con người, tuy có lịch sử phát triển khác biệt, nhưng cùng hướng tới bảo đảm các giá trị của con người Quyền con người được khẳng định qua các văn kiện như UDHR (1948), ICCPR và ICESCR (1966), trong khi an ninh con người chú trọng đảm bảo 7 yếu tố như đã nêu trong Báo cáo Phát triển con người của UNDP (1994) Dù khác biệt, hai khái niệm này bổ trợ cho nhau, cùng hướng tới hiện thực hóa giá trị con người

An ninh con người là phẩm giá, năng lực, nhu cầu và lợi ích hợp pháp của con người, nhấn mạnh các lĩnh vực kinh tế và xã hội như nền tảng để thực thi quyền con người Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin, kinh tế là cơ

sở quyết định chính trị, và sự phát triển kinh tế, giải quyết vấn đề xã hội sẽ củng

cố quyền và an ninh con người

4 Trường Đại học Luật Hà nội (2007), Giáo trình Luật quốc tế, Nxb Công an Nhân dân, Hà Nội, tr.135

1.4 Vai trò của an ninh con người

An ninh con người phản ánh sự tùy thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia và cộng đồng quốc tế trong bối cảnh toàn cầu hóa, mang vai trò tích cực trên cả phương diện lý luận và thực tiễn

Thứ nhất, an ninh con người bảo đảm và hiện thực hóa quyền con người

Dựa trên nền tảng khái niệm quyền con người đã được thừa nhận, an ninh con người không chỉ kế thừa mà còn mở rộng bằng cách tạo điều kiện để các quyền này được bảo vệ và thực thi hiệu quả Đây là một bước tiến quan trọng trong việc đặt con người vào trung tâm của các chính sách phát triển

Thứ hai, an ninh con người khuyến khích mỗi cá nhân ý thức rõ trách nhiệm với bản thân và cộng đồng Một xã hội vận hành tốt không chỉ dựa vào

hệ thống pháp luật hay cơ chế quản lý mà còn nhờ sự đóng góp tích cực từ mỗi thành viên Do đó, an ninh con người không chỉ là vấn đề của luật pháp quốc gia hay quốc tế mà còn góp phần định hình giá trị văn hóa, xã hội

Thứ ba, an ninh con người bổ sung và làm phong phú khái niệm an ninh quốc gia Truyền thống tập trung vào bảo vệ lãnh thổ và chủ quyền quốc gia,

nhưng an ninh con người mở rộng phạm vi này bằng cách nhấn mạnh vai trò của con người như trung tâm của sự phát triển và bảo vệ Điều này tạo ra nhận thức mới về mối quan hệ giữa cá nhân, cộng đồng, và quốc gia trong bối cảnh toàn cầu hóa

Thứ tư, an ninh con người góp phần định hình quan điểm toàn diện về các vấn đề toàn cầu Các thách thức như biến đổi khí hậu, dịch bệnh, hay xung

đột quốc tế không dừng lại ở biên giới quốc gia Việc giải quyết các vấn đề này không chỉ thúc đẩy phát triển kinh tế và xã hội mà còn xây dựng nền hòa bình bền vững, giảm thiểu căng thẳng giữa các quốc gia

Cuối cùng, an ninh con người nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tăng cường cơ sở pháp lý để thúc đẩy hợp tác quốc tế và ứng phó hiệu quả với các