(TIỂU LUẬN) TIỂU LUẬN môn NHẬP môn NĂNG lực THÔNG TIN tác động tiêu cực của việc xem những nội dung độc hại trên mạng xã hội facebook đối với trẻ vị thành niên ở việt nam

TIỂU LUẬN GIỮA KÌ MÔN: NHẬP MÔN NĂNG LỰC THÔNG TIN Giảng viên: TS.Trần Thị Thanh Vân TÊN ĐỀ TÀI: Tác động tiêu cực của việc xem những nội dung độc hại trên mạng xã hội Facebook đối với

TIỂU LUẬN GIỮA KÌ MÔN: NHẬP MÔN NĂNG LỰC THÔNG TIN

Giảng viên: TS.Trần Thị Thanh Vân

TÊN ĐỀ TÀI:

Tác động tiêu cực của việc xem những nội dung độc hại trên mạng xã hội Facebook đối với trẻ vị thành niên ở Việt

Nam

Nhóm thực hiện: Nhóm 6

2.1 Chủ đề và câu hỏi nghiên cứu 4

2.2 Phạm vi và đối tượng nghiên cứu 14

3 GIẢI THÍCH CÁC KHÁI NIỆM KHOA HỌC 14

3.1 Các nội dung tiêu cực trên mạng xã hội 14

3.2 Mạng xã hội Facebook 19

3.2.1 Mạng xã hội 19

3.2.2 Mạng xã hội Facebook 20

3.3 Trẻ vị thành niên 21

4 TÁC ĐỘNG CỦA NHỮNG NỘI DUNG TIÊU CỰC ĐẾN TRẺ VỊ THÀNH NIÊN Ở VIỆT NAM 22

4.1 Tác động về hành vi 22

4.2 Tác động về tâm lý 23

5 GIẢI PHÁP HẠN CHẾ TÁC ĐỘNG CỦA NHỮNG NỘI DUNG TIÊU CỰC ĐẾN TRẺ VỊ THÀNH NIÊN Ở VIỆT NAM 25

TÀI LIỆU THAM KHẢO 28

1 MỞ ĐẦU

Ngày nay với sự phát triển mạnh mẽ của hệ thống Internet, mạng xã hội đã và đang chiếm lĩnh các kênh thông tin, giải trí, trở thành kênh giao lưu kết nối với mọi đối tượng, thông tin ở khắp mọi nơi Với sự phát triển không ngừng của truyền thông, đặc biệt là mạng xã hội Facebook, chúng ta chỉ cần ngồi lướt điện thoại là có thể cập nhật được vô vàn thông tin trên toàn thế giới Tuy nhiên, hiện nay, hầu hết các thông tin đưa lên mạng đều không qua kiểm chứng, nó có thể là nội dung tốt, có ích nhưng cũng có nhiều nội dung xấu, độc hại làm ảnh hưởng tiêu cực đối với nhiều người đặc biệt là trẻ vị thành niên- đối tượng rất nhạy cảm trong việc tiếp nhận các thông tin

Tại cuộc giao lưu trực tuyến “Bàn về văn hoá ứng xử của giới trẻ trên không gian mạng” do Báo Pháp luật Việt Nam tổ chức ngày 5/11/2019, đã thống kê ở Việt

Nam hiện nay có hơn 60 triệu người đang sử dụng Internet và hơn ⅓ trong số đó là trẻ

vị thành niên (theo số liệu của UNICEF) Hội thảo khoa học Nghiện internet ở thanh thiếu niên Việt Nam: Thực trạng và giải pháp cũng đã chỉ ra đang có tới 70,1% người dùng các trang mạng xã hội ở nước ta có độ tuổi từ 13 đến 34 Thực trạng này đã cho thấy độ tuổi sử dụng mạng xã hội ở Việt Nam là rất trẻ, trong đó có cả trẻ vị thành niên, những người tham gia mạng xã hội 1 cách tự phát, không hề có kiến thức hay tâm lí phòng bị trước những thông tin thật giả tràn lan Cũng theo khảo sát của UNICEF, 1/4 số trẻ được khảo sát chia sẻ rằng các em từng có trải nghiệm đau buồn khi sử dụng mạng xã hội Đây là một nguy cơ thực sự trong thời buổi mạng xã hội

đang lên ngôi Vì vậy, nhóm đã lựa chọn và tìm hiểu về đề tài “ Tác động tiêu cực của nội dung độc hại trên mạng xã hội Facebook đối với trẻ vị thành niên tại Việt Nam”

để thấy được những ảnh hưởng xấu của mạng xã hội đến thế hệ tương lai, từ đó đề ra một số giải pháp để giảm thiểu, hạn chế tình trạng này, góp phần giải quyết một vấn đề nhức nhối đang tồn tại trong xã hội.

2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU

2.1 Chủ đề và câu hỏi nghiên cứu

Chủ đề chính Chủ đề giới hạn Tác động của những nội dung độc hại trên mạng xã hội Chủ đề thu

hẹp/ cụ thể

Tác động tiêu cực của việc xem những nội dung độc hại trên mạng

xã hội Facebook đối với trẻ vị thành niên ở Việt Nam

nghiên cứu chính

Việc xem những nội dung xấu trên mạng xã hội Facebook có tác động tiêu cực như thế nào đến trẻ vị thành niên ở Việt Nam?

nghiên cứu cụ thể

 Những nội dung xấu trên mạng xã hội Facebook mà trẻ vị thành niên ở Việt Nam đang tiếp cận là gì?

 Việc xem những nội dung xấu trên mạng xã hội Facebook tác động đến tâm lí và hành động của trẻ vị thành niên ở Việt Nam như thế nào?

2.2 Phạm vi và đối tượng nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu: mạng xã hội Facebook ở Việt Nam Đối tượng nghiên cứu: Các nội dung tiêu cực trên mạng xã hội Facebook ở Việt Nam

3 GIẢI THÍCH CÁC KHÁI NIỆM KHOA HỌC

3.1 Các nội dung tiêu cực trên mạng xã hội

Mạng xã hội được ví như con dao 2 lưỡi ẩn chứa nhiều vấn đề bất cập và hiểm họa khó lường đối với người sử dụng không đúng mục đích Thực tế, bên cạnh các thông tin bổ ích, có giá trị đối với xã hội thì còn vô số thông tin, hình ảnh có nội dung xấu độc.

Hiện nay, lướt mạng xã hội đặc biệt là Facebook không khó để tìm thấy những video mang nội dung: Ăn uống mất vệ sinh; Bạo lực; Đồi trụy; Phá hoại đồ đặc, tài sản; Nhạo báng, vu khống hoặc trêu đùa quá mức với người khác,… Đó là những video có nội dung xấu, độc hại, không những không đem lại nội dung lành mạnh, bổ ích mà còn có thể ảnh hưởng không tốt tới người xem, đặc biệt là trẻ em.

Theo Đại tá, Ths Nguyễn Đức Thắng - Viện Khoa học xã hội nhân văn quân sự cho biết, thông tin xấu độc tán phát trên internet và mạng xã hội là những thông tin bịa đặt, bóp méo sự thật, xuyên tạc vấn đề, “đổi trắng, thay đen”, làm lẫn lộn đúng sai, thật giả; hoặc có một phần sự thật nhưng được đưa tin với dụng ý xấu, phân tích và định hướng dư luận bằng luận điệu sai trái, thù địch Một số thông tin chưa được kiểm chứng, thông tin sai sự thật gây ảnh hưởng đến cá nhân, tổ chức; một số thông tin có những ngôn từ thô tục nội dung phản cảm, thậm chí soi mói, bình phẩm chủ quan chuyện đời tư của người khác, xúc phạm danh dự, nhân phẩm của nhiều cá nhân, gây bức xúc trong dư luận xã hội; vi phạm chuẩn mực đạo đức, văn hóa, thuần phong mỹ tục; kích động đồi trụy, bạo lực, bôi nhọ đời tư, vu khống,…

Các nội dung tiêu cực trên mạng xã hội đối với trẻ vị thành niên :

 Những nội dung vu khống, nói xấu trên mạng xã hội: Là những bài viết, video

cố ý đưa ra hoặc cố ý loan truyền những thông tin không đúng sự thật có nội

dung xúc phạm đến nhân phẩm, danh dự, uy tín người khác (Bộ Luật Hình sự năm 2015)

( Nhóm đòi nợ ghép hình con nợ “ngồi trên bàn thờ” tung lên mạng) từ ngữ thô tục

 Hình ảnh, video bạo lực:

(Hình ảnh các em học sinh cấp 3 đánh nhau được chia sẻ rộng rãi trên Facebook)

 Các hình ảnh phản cảm: là những hình ảnh, video vi phạm đạo đức, trái với thuần phong mỹ tục tác động xấu đến đời sống xã hội

(Cô gái tạo dáng hôn tượng đài kéo pháo được đăng trên FB “Thảo Thon Thả” 2012)

 Các hành vi quá khích, chửi bới, đe dọa trên mạng xã hội:

( Ca sĩ Văn Mai Hương liên tục bị fan cuồng của ca sĩ Chi Pu chửi bới, xúc

phạm thậm chí dọa giết trên MXH ngày 22/11/2017)

 Các nội dung sử dụng từ ngữ nhạy cảm, khiêu dâm:

(Hình ảnh về nội dung content của 1 fanpage trên Facebook)

 Các nội dung khuyến khích tội phạm, phá hoại, tự tử:

(Trào lưu Momo kích động trẻ em tự tử)

 Hình ảnh tàn sát động vật:

(Hình ảnh người đàn ông cầm 2 con chim bị vặt trụi lông đăng tải trên Facebook)

 Ngoài ra, còn rất nhiều các nội dung về phân biệt chủng tộc, phân biệt giới tính, body shaming, các nội dung kích động các trend thiếu văn hóa, chuẩn mực, nhảm nhí,

3.2 Mạng xã hội Facebook

3.2.1 Mạng xã hội

“Mạng xã hội” là khái niệm mà rất nhiều nhà nghiên cứu ở nhiều lĩnh vực đã định nghĩa với nhiều góc nhìn và cách diễn giải khác nhau nhưng chưa có một định nghĩa chung chính thức

Theo định nghĩa của Fitcher (1957), mạng lưới xã hội (social network) bao gồm nhiều mối quan hệ đôi Mỗi người trong mạng lưới có liên hệ với ít nhất 2 người khác nhưng không ai có liên hệ với tất cả các thành viên khác”

Dựa trên định nghĩa đó, Barry Wellman đã định nghĩa: “Khi mạng máy tính kết nối con người, nó là một mạng xã hội

Nguyễn Thị Lê Uyên đã định nghĩa mạng xã hội là một trang web mà nơi đó một người có thể kết nối với nhiều người thông qua chia sẻ những sở thích của cá nhân với mọi người như nơi ở, đặc điểm, học vấn Tác giả giải thích thêm, mạng xã hội được hình thành khi một nhóm người khởi xướng gửi đi thông điệp mời những người chưa quen gia nhập và thành bạn bè trong trang web của mình Các thành viên mới sẽ lặp lại quá trình trên và tạo nên một mạng liên kết rộng lớn không phân biệt không gian địa lý của các thành viên Dưới góc nhìn xã hội học,

Nguyễn Hải Nguyên đưa ra khái niệm về mạng xã hội: Mạng xã hội là dịch vụ kết nối các thành viên cùng sở thích trên Internet lại với nhau với nhiều mục đích khác nhau không phân biệt không gian và thời gian Tác giả giải thích thêm, mạng xã hội được hình thành khi một nhóm người khởi xướng gửi đi thông điệp mời những người chưa quen gia nhập và thành bạn bè trong trang web của mình Các thành viên mới sẽ lặp lại quá trình trên và tạo nên một mạng liên kết rộng lớn không phân biệt không gian địa lý của các thành viên

Như vậy, từ các định nghĩa trên, có thể rút ra rằng Mạng xã hội (social network)

là một website mở trong đó người dùng có thể tự xây dựng nội dung nhằm kết nối và tương tác với mọi người thông qua các tính năng riêng biệt của MXH Mạng xã hội có những tính năng như gọi nghe trực tiếp, gọi qua video, email, phim ảnh, chia sẻ blog

và xã luận Mạng xã hội ra đời giúp mọi người liên kết với nhau thuận tiện hơn, trở thành một phần tất yếu của mỗi người cho hàng trăm triệu thành viên khắp thế giới Các dịch vụ này có nhiều cách để tìm kiếm bạn bè, đối tác dựa theo group như tên trường hoặc tên thành phố hoặc dựa trên thông tin cá nhân như (địa chỉ e-mail ) hoặc nick name để tìm kiếm bạn bè.

Mạng xã hội có các đặc trưng cơ bản:

 Có sự tham gia trực tiếp của nhiều cá nhân (hoặc doanh nghiệp - đóng vai trò như một cá nhân).

 Là một website mở, nội dung của website được xây dựng hoàn toàn bởi các thành viên tham gia

3.2.2 Mạng xã hội Facebook Facebook là mạng xã hội ảo với đầy đủ các tính năng như chat, email, phim ảnh, chia sẻ dữ liệu, xã luận, kết nối bạn bè, quảng cáo…Người sáng lập ra Facebook là Mark Zuckerberg, khi đó đang là sinh viên đại học Harvard

Phiên bản đầu tiên được xây dựng vào 10/2003 với tên gọi Facemash và đến tháng 2/2004, phiên bản chính thức Facebook ra đời với nhiều tính năng vượt trội Tháng 10/2008, Facebook thiết lập trụ sở quốc tế tại Dublin, Ireland

Đối với các nhà chuyên gia, Facebook với sự ra đời của nó đã đánh dấu một bước ngoặt lớn trong hệ thống mạng xã hội trực tuyến Điều đó cũng hoàn toàn dễ hiểu bởi những ưu việt và nền tảng lập trình “Facebook platform” cho phép các thành viên tự tìm kiếm, phát triển các ứng dụng trên trang cá nhân cho mình và bạn bè mình sử dụng Facebook không chỉ là một công cụ để các thành viên giao tiếp với nhau mà nó còn là một một mạng xã hội được các nền văn hóa trên khắp toàn cầu chấp nhận Hiện nay, Facebook đang sở hữu những con số đáng nể :

• 150 triệu là số lượng thành viên của Facebook

• 15 triệu là số người dùng cập nhật thông tin mỗi ngày

• 5 triệu là số lượng người đăng nhập mỗi tuần

• 850 triệu hình ảnh được tải lên trang web một tháng

• 24 triệu mẩu nội dung (các liên kết trang web, tin tức, các câu chuyện, bài đăng trên blog, ghi chú, hình ảnh…) được chia sẻ mỗi tháng

• 3,5 triệu người trở thành Fan của trang Facebook mỗi ngày

• Trung bình một người có 120 người bạn trên Facebook.

3.3. Trẻ vị thành niên

Vị thành niên (hiểu là người sắp đến tuổi trưởng thành) là một khái niệm chưa được thống nhất về độ tuổi Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) quy định lứa tuổi 10 - 19 tuổi là độ tuổi vị thành niên

Tại Việt Nam, trẻ vị thành niên là trẻ ở lứa tuổi từ 10 đến 18 tuổi Trẻ em được luật pháp bảo vệ chăm sóc giáo dục là dưới 16 tuổi Về mặt luật pháp trẻ vị thành niên

là trẻ dưới 18 tuổi theo Bộ luật dân sự 2015 Luật Trẻ em 2016.

Lớp tuổi vị thành niên này được chia ra ba nhóm: Từ 10 đến 13 tuổi là nhóm vị thành niên sớm; Từ 14 đến 16 tuổi là nhóm vị thành niên giữa; Từ 17 đến 19 tuổi là nhóm vị thành niên muộn Sự phân chia này dựa theo đặc điểm ít nhiều khác nhau về phát triển cơ thể và tâm sinh lý của lứa tuổi vị thành niên, để việc chăm sóc sức khỏe cho phù hợp với từng nhóm đối tượng.

Lứa tuổi vị thành niên là lứa tuổi có những thay đổi đột ngột, nhanh chóng về tâm sinh lý, nếu như hình dáng vẻ bên ngoài trẻ giống như người lớn thì về mặt tâm lý

xã hội trẻ vẫn còn rất trẻ con, chính vì vậy tự bên trong trẻ đã xảy ra sự mất cân bằng rất lớn mà nếu chúng ta không hiểu-không thông cảm - không giúp đỡ kịp thời sẽ rất

dễ xảy ra những hậu quả đáng tiếc Trẻ vị thành niên thường có xu hướng tự đánh giá mình cao hơn so với hiện thực, các em thích thổi phồng những khả năng của mình, người ta thường nói một cách giàu hình ảnh là trẻ vị thành niên thích tự xem mình là “ cái rốn của vũ trụ” , là nhân vật có tầm quan trọng nhất, mọi người nên suy nghĩ và hành động như mình.Chính vì đánh giá không đúng khả năng của mình nên các quyết định của trẻ ít dẫn đến thành công những thất bại nho nhỏ , những xích mích vụn vặt cũng có thể làm trẻ đau khổ dễ dẫn đến những hành vi nông nổi

4 TÁC ĐỘNG CỦA NHỮNG NỘI DUNG TIÊU CỰC ĐẾN TRẺ VỊ THÀNH NIÊN Ở VIỆT NAM

4.1 Tác động về hành vi

 Dẫn đến thay đổi thói quen, nề nếp sinh hoạt của trẻ: Khi trẻ vị thành niên tham gia mạng xã hội sớm, hậu quả thường thấy là trẻ em bị nghiện, bỏ bê việc học, ảnh hưởng đến thị lực, sức khỏe, công việc Khi xem nhiều những nội dung

muộn, hay ngủ trong lớp, ít tham gia các sinh hoạt với gia đình như bình thường, gọi trẻ không dậy Bên cạnh đó còn có các các biểu hiện như: Mệt mỏi, mất ngủ, học kém, sử dụng tiền bạc bất thường không giải thích được, một

số trẻ bỗng thích tụ tập với các nhóm bạn khác.

 Ảnh hưởng đến định hướng phát triển của trẻ Việc xem những nội dung xấu, độc hại sẽ làm thay đổi những định hướng mà trẻ đã và đang được gia đình và nhà trường tạo lập cho các em Các em đang được hướng đi một con đường tốt nhưng những nội dung độc hại đã chạm tới trí tò mò của lứa tuổi các em, có thể làm ra những hành vi gây ảnh hưởng toàn diện, lâu dài về sức khỏe, sự phát triển nhân cách đạo đức.

 Tăng tỉ lệ trẻ vị thành niên phạm pháp vì ảnh hưởng từ những nội dung xấu độc trên mạng xã hội: Trẻ vị thành niên vẫn đang trong giai đoạn phát triển, hoàn thiện nhận thức và nhân cách nên rất dễ tò mò Khi nhìn thấy những hình ảnh video là bấm vào xem để thỏa mãn tò mò Như PGS.TS Trần Thành Nam -Chủ nhiệm khoa Các Khoa học Giáo dục, Trường Đại học Giáo dục, ĐH Quốc gia Hà Nội cho biết:

“Trẻ em học các hành vi ứng xử qua việc bắt chước Ý thức của các em cũng chưa đủ phát triển phân biệt được lời nói đùa, không thể hiểu theo cách nói ẩn ý của người lớn nên các em dễ tin vào những gì nghe thấy, nhìn thấy.”

Tháng 12/2020 đã có vụ việc 1 nam thiếu niên 12 tuổi bị bắt vì hiếp dâm bạn gái hàng xóm Theo lời khai của nam sinh do bị kích thích và tò mò với những clip phim “tươi mát” trên mạng nên bắt chước làm theo với cô bé hàng xóm.

 Học theo những trào lưu trên mạng xã hội, trẻ có những hành động tự làm tổn thương bản thân: Đã có rất nhiều sự việc các em học theo các “trend” trên mạng mà dẫn tới hậu quả nghiêm trọng như tử vong Phải nói đến 1 trong số đó

là trào lưu “cá voi xanh” và MoMo Chỉ với một vài từ khóa đơn giản như

"momo challenge" hay "momo" thông qua công cụ tìm kiếm của Facebook, người dùng mạng xã hội này ngay lập tức nhận được hàng chục, thậm chí hàng trăm kết quả liên quan đến nội dung trên nhưng điểm chung của những kết quả

ấy đều là hình ảnh về chú chim đáng sợ Momo.

Ngày 21/11/2020 Bé trai 8 tuổi chết ở phòng tắm trong tư thế treo cổ, cổ áo móc trên móc treo quần áo trong nhà vệ sinh.Theo cơ quan điều tra, có thể cháu L chết

do học theo “thử thách Momo” trên mạng xã hội.

4.2 Tác động về tâm lý

 Gây rối loạn tâm lý: Hiện nay với những nội dung xấu lan tràn trên mạng và không được kiểm soát chặt chẽ và ai cũng có thể xem được nội dung đó chỉ với một chiếc smartphone Đặc biệt với lứa tuổi vị thành niên với sự tò mò, thích khám phá, ham của lạ có thể thiếu suy nghĩ cân nhắc tiếp thu khi xem những nội dung xấu gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và tinh thần Khi xem nhiều dễ dẫn đến mắc các bệnh lý tâm thần như trầm cảm, kích động, rối loạn hành vi.

Bé gái 15 tuổi ở Hà Nội nhập viện điều trị chứng trầm cảm tại Khoa Sức khỏe vị thành niên, Bệnh viện Nhi Trung ương từ tháng 10/2020 Mẹ của cháu chia sẻ, thời gian đó trước đó, cháu P thường xuyên mệt mỏi, cáu gắt, không tập trung, không kiểm soát được cảm xúc Đi học, cháu không hòa đồng với các bạn, ít chia sẻ, tâm

sự với những người thân trong gia đình, thỉnh thoảng trẻ còn có những hành động lời nói, nhạy cảm.

Mẹ em chia sẻ: “Ở nhà cháu thường xuyên xem các video trên mạng xã hội Khi thấy cháu có biểu hiện trầm cảm, gia đình đã quan tâm, chú ý đến cháu nhiều hơn Tôi rất lo vì nhiều khi cháu không kiểm soát được hành động của mình khiến gia đình rất sợ”

 Làm lệch lạc tâm lý, gia tăng tỉ lệ tội phạm chưa thành niên: Theo đánh giá tổng thể trên phạm vi toàn quốc của Cục Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội (Cục C64) thuộc Tổng cục Cảnh sát - Bộ Công an, tình hình tội phạm, vi phạm pháp luật do trẻ vị thành niên gây ra vẫn diễn biến phức tạp với tính chất, mức độ phạm tội nguy hiểm hơn, gây nên những hậu quả đặc biệt nghiêm trọng Đặc biệt, tại các thành phố lớn, tỉ lệ trẻ vị thành niên vi phạm pháp luật và phạm tội chiếm tỉ

lệ cao hơn và có chiều hướng tăng nhanh hơn Sự ảnh hưởng từ những video, livestream bạo lực, giang hồ trên mạng xã hội là một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn đến tình trạng trên