Ôn tập ngữ văn 12

- Qua nhan đề Vợ nhặt, Kim Lân đã phản ánh được tình cảnh thê thảm và thân phận tủi nhục của người nông dân nghèo trong một nạn đói khủng khiếp; sự đen tối bế tắc của xã hội Việt Nam tr

PHẦN VĂN HỌC ViỆT NAM

1 Tô Hoài (1920), tên khai sinh là Nguyễn Sen

- Thời trẻ phải kiếm sống bằng nhiều nghề;

- Có vốn hiểu biết phong phú, sâu sắc về phong tục tập quán ở nhiều vùng khác nhau của đất nước

- Là một trong những nhà văn lớn của văn học VN

2 Sáng tác:

- Nhiều thể loại: Truyện ngắn, tiểu thuyết, kí, tự truyện, tiểu luận, …

3 HCST và xuất xứ “Vợ chồng Aphủ”:

- Tác phẩm Vợ chồng Aphủ(1952) là kết quả từ chuyến đi cùng bộ đội giải phóng

Tây bắc In trong tập Truyện Tây bắc

- Được giải Nhất giải thưởng HVNVN 1954-1955.

- Tác phẩm gồm 2 phần, (Đoạn trích ở SGK là phần I)

I Một số vấn đề chung

Tóm tắt truyện Vợ chồng A Phủ - in trong tập Truyện Tây Bắc, 1953) :

Vợ chồng A phủ kể về đôi vợ chồng người H’ Mông ở vùng Tây Bắc Mỵ là một cô gái xinh đẹp có tài thổi sáo Trai bản nhiều người mê và Mỵ đã có người yêu Dù cha Mị nợ thống lí Pá Tra một món tiền lớn, chưa trả nổi, hằng năm phải trả lãi cả một nương ngô nhưng Mị kiên quyết không lấy A Sử -con trai thống lý Pá Tra- để xoá nợ Nhưng một đêm xuân, Mị bị A Sử lừa, bắt về trình ma nhà nó Tiếng gọi là làm vợ A Sử nhưng Mị bị đối

A Phủ, một thanh niên mồ côi nhưng khoẻ mạnh, can trường, đã đánh A Sử, vì bất bình trước trò xấc xược của hắn ta A Phủ bị làng bắt về xử tội và trở thành người ở trong nhà Pá Tra để trừ nợ Một mùa đông giá rét, rừng đói, hổ báo từng đàn ra phá nương, bắt bò ngựa A Phủ vì mải mê bẫy nhím nên đã

để hổ bắt mất một con bò A Phủ bị thống lí Pá Tra bắt trói đứng vào một cây cột, suốt mấy ngày đêm- chờ khi nào A Sử bắn được hổ mới tha.

Đêm ấy, tuy Mị đã trở thành một con người đờ đẫn, vô cảm nhưng khi nhìn thấy hai dòng nước mắt của A Phủ lặng lẽ rơi trên hai hóm má xám đen vì kiệt sức, tuyệt vọng, Mị động lòng thương người cùng cảnh ngộ Sau một hồi suy nghĩ, Mỵ đã cắt dây trói cho A Phủ Rồi, Mị vụt chạy theo anh ta.

Cả hai băng rừng sang Phiềng Sa, trở thành vợ chồng Quân Pháp tràn tới, dân làng hoang mang lo sợ A Châu, cán bộ Đảng đã tìm đến xây dựng phong trào và kết nghĩa anh em với A Phủ A Phủ đã trở thành tiểu đội trưởng

du kích, cùng với Mị và đồng đội tích cực tham gia chống Pháp và tay sai bảo vệ quê hương

III Gợi ý tìm hiểu ND:

a Con người và số phận:

- Con gái lớn, trẻ đẹp, tài thổi sáo…

- Người con hiếu thảo…

-> như hứa hen một tương lai tươi sáng

- Bố mẹ mắc nợ…(truyền kiếp)

- Mị bị bắt(cướp về) làm “con dâu gạt nợ”

- Bị đối xử tàn nhẫn-sống như đã chết…

+ “Làm thân trâu ngựa”; “quen khổ rồi…”

+ “…càng không nói, sống lầm lũi như…

1 Nhân vật Mị: (Tâm trạnghành động)

III Gợi ý tìm hiểu ND:

1 Nhân vật Mị: (Tâm trạnghành động)

b Tâm hồn và tính cách:

* Sức sống tiềm tàng và khát vọng:

- Ban đầu: Cam chịu, nhẫn nhục và bất lực trước số phận (mục1a) -> có ý định tự tử.

- Khi mùa xuân đến(đêm tình mùa xuân):

+ Khung cảnh mùa xuân…Tiếng sáo gọi bạn đi chơi-Mị tha thiết bổi hổi và nhẫm hát theo;

+ Mị cũng uống rượu-uống ừng ực…->làm sống dậy quá khứ đẹp…

+ Mị muốn đi chơi: Thắp đèn, quấn tóc, lấy váy hoa, rút áo, nghe tiếng sáo…

+ Mị như không biết mình bị trói: vẫn nghe-thả hồn theo tiếng sáo…

=>Yêu đời, đầy niềm tin và khát vọng-đó là sức sống tiềm tàng và mãnh liệt.

*Sự phản kháng mạnh mẽ:

- Lúc đầu Mị dửng dưng vô cảm trước cảnh tượng Aphủ bị trói (là chuyện thường ở nhà thống Lí):

“Cô thản nhiên thổi lửa hơ tay”;

- Khi “Mị lé trông sang…xám đen lại”: Mị đồng cảm, từ thương mình đến thương người

->căm tức bọn thống trị->sức sống trỗi dậy

->hành động cắt dây trói cho Aphủ và chạy theo cùng Aphủ.

=>Tình thương người và niềm khát khao tự do-sự sống mạnh mẽ đã giúp cho Mị giải thoát cho Aphủ và cũng chính là cứu mình-đó cũng chính là điều tất yếu ở Mị.

 Qua hành động và tâm lý nhân vật-thể hiện rõ sức sống tiềm tàng-Mị như trên hành trình đi tìm

lại chính mình-tìm lại niềm vui sống yêu đời và khát vọng hạnh phúc

a Hoàn cảnh và số phận:

- Mồ côi cha mẹ…

- Làm thuê làm mướn…

- Cuộc sống nghèo khổ (không lấy nỗi vợ)…

=> số phận éo le, cũng là nạn nhân của hủ tục lạc hậu và cường quyền PK miền núi

b Phẩm chất:

- Sức khỏe phi thường; gan dạ…

- Khát vọng tự do; yêu lao động…

=> Hình ảnh thanh niên miền núi-chất phác, có sức sống tiềm tàng mãnh liệt

2 Nhân vật A Phủ:

- Khắc họa được tâm lý, tính cách nhân vật;

- Lối văn trần thuật, cách giới thiệu nhân vật bất ngờ tự nhiên mà ấn tượng;

- Ngôn ngữ sinh động; tác phẩm mang màu sắc miền núi

III Nghệ thuật:

1- Giá trị hiện thực: Miêu tả chân thực số phận cơ cực của nhân dân miền núi; phơi

bày bản chất của giai cấp thống trị

2- Giá trị nhân đạo: Tình yêu thương đòng cảm với người lao động nghèo miền núi;

Lên án, tố cáo giai cấp thống trị

IV Giá trị tác phẩm:

Tố cáo tội ác của bọn PK, thực dân; thể hiện số phận đau khổ của người dân lao động miền núi; phản ánh con đường giải phóng và ngợi ca vẻ đẹp, sức sống tiềm tàng mãnh liệt của họ

V Ý nghĩa văn bản:

VI Xem lại một số đề bài viết luyện tập (Ở tăng tiết)

Tham khảo thêm về Vợ chồng Aphu

I Một số vấn đề chung

1 Tác giả:

-Kim Lân(1920-2007), tên khai sinh là Ng Văn Tài;

-Quê: Từ Sơn-Bắc Ninh;

-Hoàn cảnh gia đình khó khăn-học hết tiểu học;

-Hoạt động văn nghệ p/vụ CM

-Sở trường: Truyện ngắn, với đề tài quen thuộc: viết về nông thôn và người nông dân

2 Phong cách stác: Chân thật, xúc động về hình ảnh, cảnh ngộ và tâm lí của người

nông dân-làng quê VN nghèo khổ thiếu thốn mà vẫn yêu đời, chất phác…

3 Xuất xứ tác phẩm Vợ nhặt:

- In trong tập truyện Con chó xấu xí, 1962;

- Được viết dựa trên một phần cốt truyện cũ của tiểu thuyết Xóm ngụ cư

3 Ý nghĩa nhan đề truyện ngắn Vợ nhặt:

- Vợ nhặt hiểu theo nghĩa đen là nhặt được vợ Nhan đề ấy tạo được ấn tượng, kích

thích sự chú ý của người đọc vì cái giá của con người quá rẻ rúng

- Qua nhan đề Vợ nhặt, Kim Lân đã phản ánh được tình cảnh thê thảm và thân phận tủi

nhục của người nông dân nghèo trong một nạn đói khủng khiếp; sự đen tối bế tắc của

xã hội Việt Nam trước Cách mạng Tháng Tám

- Nhan đề hiện được giá trị hiện thực (Tố cáo tội ác của thực dân, phát xít) và giá trị nhân đạo (Ca ngợi phẩm chất của người lao động) Đồng thời nhan đề cũng góp phần thể hiện tình huống truyện vừa éo le vừa bất ngờ

4 Tình huống truyện:

-Người đói chết-không khí của đám ma…

-Người sống cũng ngắc ngoải…

-Tiếng trống thúc thuế dồn dập…

-Tràng xấu xí, dân ngụ cư,…

 Tràng lại có vợ-Tình huống bất ngờ, éo le

II Tóm tắt nội dung

Giữa lúc xóm ngụ cư xơ xác, tiêu điều trong nạn đói đầu năm 1945, vào một buổi chiều

tà, Tràng- một người nông dân nghèo, luống tuổi, thô kệch, lại dở hơi- dẫn một người phụ

nữ về nhà.

Vì đang lâm cảnh ngộ đói rách cùng đường nên chỉ qua vài lần gặp gỡ với một vài câu nói đùa, rồi cắm đầu ăn một chặp hết bốn bát bánh đúc do Tràng “chiêu đãi”, người phụ

nữ này ưng thuận theo không anh về nhà

Mẹ Tràng (bà cụ Tứ) đón nhận người con dâu trong tâm trạng vừa buồn vừa mừng, vừa

lo âu, vừa hi vọng nhưng không hề tỏ ra rẻ rúng người phụ nữ đã theo không con mình Đêm tân hôn của họ diễn ra trong không khí chết chóc, tủi sầu từ xóm ngụ cư vọng tới Sáng hôm sau, một buổi sáng mùa hạ, nắng chói lói Bà cụ Tứ và cô dâu mới xăm xắn dọn dẹp, quét tước trong ngoài Trước cảnh ấy, Tràng cảm thấy mình gắn bó và có trách nhiệm với cái nhà của mình và thấy mình nên người, trông người vợ đúng là một người phụ

nữ hiền hậu đúng mực, không còn vẻ gì chao chát chỏng lỏn như lần đầu gặp nhau Bà cụ

Tứ hồ hởi đãi hai con vài bát cháo loãng và một nồi chè cám.

Qua lời kể của người vợ, Tràng dần dần hiểu được Việt Minh và trong óc Tràng hiện lên hình ảnh đám người đói kéo nhau đi phá kho thóc Nhật, phía trước là một lá cờ đỏ bay phất phới.

III Gợi ý tìm hiểu ND

1 Nhân vật Tràng:

a Hoàn cảnh:

- Hai mẹ con, sống ở xóm ngụ cư;

- Lao động nghèo, làm thuê,…

- Người xấu xí, thô kệch,…

b Phẩm chất:

- Vui tính, cởi mở: Chơi đùa với tụi nhỏ trong xóm;

-Tốt bụng: Giữa lúc đói khát anh vẫn sẵn lòng mời trầu, đãi bánh người xa lạ…

- Tâm trạng khi có vợ: Lúc đầu Chợn…; sau bằng lòng-chặc kệ…

- Khát khao, có ý thức xây dựng hạnh phúc:

+ “Nói đùa chứ ……cùng về”-> ẩn chứa niềm khát khao hạnh phúc;

+ “Nhà cửa, sân vườn……gọn gàng”

+ “Cái ang nước…, … hót sạch

- Luôn(nghĩ đến) hướng đến tương lai

=> Người lao động nghèo khổ, nhưng vẫn vui vẻ và có khát vọng sống, khát vọng hạnh

phúc Đồng thời Tràng cảm thấy yêu thương và gắn bó-có trách nhiệm với gia đình Vẫn hướng đến sự đổi thay cho dù đó vẫn còn trong ý nghĩ

2 Nhân vật “người vợ nhặt”

a Hoàn cảnh: Không nhà cửa, gđình, Làm thuê làm mướn, đói khát,…;

b Số phận: Không tên, Ngoại hình xấu xí;

 Tội nghiệp, nhỏ nhoi, đáng thương; là nạn nhân của XH lúc bấy giờ.

c Phẩm chất:

- Trước khi làm vợ: Đanh đá, đáo để; mất sĩ diện…(do XH đưa đẩy…);

- Khi là vợ: E thẹn, dịu dàng đúng mực; Đảm đang, chăm chỉ; Có khát vọng sống, khát

khát vọng hạnh phúc gia đình,…

=> Góp phần tô đậm hiện thực nạn đói và đặc biệt là giá trị nhân đạo của tác phẩm(dù trong hoàn cảnh nào, người phụ nữ vẫn khát khao một mái ấm gia đình hạnh phúc)

3 Nhân vật bà cụ Tứ

- Một bà mẹ nghèo khổ già nua, ốm yếu, lưng còng vì tuổi tác…

-Tâm trạng:

+ Ngạc nhiên: không rõ cô gái ấy là ai mà……….?

+ Vui buồn lẫn lộn: Vui(con mình có vợ…)-Buồn (không lễ cưới, đám tiệc…);

+ Lo lắng: Lo cho cuộc sống của tụi nó không biết có nuôi nỗi nhau qua tao đoạn (đói khổ, chết chóc…) này không?

+ Hi vọng: Suy nghĩ-(luôn tìm cách) hướng đến cuộc sống tốt đẹp ngày mai.

=> Là một người mẹ có tấm lòng nhân hậu, bao dung, đầy hi sinh, tiêu biểu của

người mẹ nghèo VN

III Nghệ thuật:

-Cách kể chuyện tự nhiên, lôi cuốn, hấp dẫn

-Nghệ thuật tạo tình huống đầy tính sáng tạo

-Dựng cảnh chân thật, gây ấn tượng: cảnh chết đói, cảnh bữa cơm ngày đói,…

-Miêu tả tâm lí nhân vật tinh tế nhưng bộc lộ tự nhiên, chân thật

-Ngôn ngữ bình dị, tự nhiên

Tố cáo tội ác của bọn thực dân, phát xít đã gây ra nạn đói khủng khiếp năm 1945 và khẳng định: ngay trên bờ vực của cái chết, con người vẫn hướng về sự sống, tin tưởng

ở tương lai, khát khao tổ ấm gia đình và thương yêu, đùm bọc lẫn nhau

IV Ý nghĩa văn bản

Tóm lại: Ba nhân vật có niềm khát khao sống và hạnh phúc, niềm tin, hy vọng

vào tương lai tươi sáng ở cả những thời khắc khó khăn nhất, ranh giới mong manh giữa sự sống và cái chết Qua các nhân vật, nhà văn muốn thể hiện tư tưởng: “dù kề bên cái đói, cái chết, người ta vẫn khát khao hạnh phúc, vẫn hướng về ánh sáng, vẫn tin vào sự sống và vẫn hy vọng ở tương lai”.

V Bài tập:

1 Giá trị hiện thực, Giá trị nhân đạo của TP là đâu?

2 Xem lại tất cả những đề luyện tập đã học ở các tiết tăng tiết

Tham khảo thêm về Vợ nhặt Nhấn chuột đây

I Một số vấn đề chung

1 Về tác giả :

-Tên: Nguyễn Trung Thành(1932)

- Bút danh: Nguyên Ngọc, tên khai sinh Ng Văn Báu

- Quê: Thăng Bình-Quảng Nam

- Những nét chính về Cđời và hoạt động: Sgk

Nhà văn gắn bó mật thiết với chiến trường Tây Nguyên, có vốn hiểu biết về đất

nước – con người Tây Nguyên rất phong phú.

- Đặc điểm sáng tác : Đậm tính sử thi -phản ánh những nhân vật anh hùng tiêu biểu cho cộng đồng, những vấn đề lớn của cộng đồng

2 Về TP (Xuất xứ):Truyện ngắn Rừng xà nu được viết năm 1965; đăng trên

tạp chí Văn nghệ Quân giải phóng Trung Trung bộ (số 2 – 1965), sau đó được

in trong tập Trên quê hương những anh hùng Điện Ngọc.

3 HCRĐ: Mùa hè năm 1965, đế quốc Mỹ đổ quân ào ạt đánh phá miền Nam

Quân và dân ta bắt đầu cuộc chiến đấu mới vô cùng gay go và ác liệt Nguyễn

Trung Thành viết Rừng xà nu như một biểu tượng cho tinh thần bất khuất,

kiên cường của đồng bào Tây Nguyên, của dân tộc Việt Nam

nhà văn RXN với sức sống mãnh liệt, bất chấp bom đạn tàn phá mỗi ngày là một hình ảnh mang tính biểu tượng cho con người Tây Nguyên anh hùng, cụ thể

là dân làng Xô Man với những người con ưu tú: cụ Mết, Tnú, Dít, Heng

- Rừng xà nu là hình ảnh gắn bó máu thịt của tác giả với những kỷ niệm sâu sắc trong cuộc đời chiến đấu và viết văn tại chiến trường Tây Nguyên

- Bức tranh thiên nhiên rừng xà nu bạt ngàn vừa tạo không khí Tây Nguyên vừa đậm chất sử thi

II Tóm tắt ND

Truyện kể về cuộc đời đau thương, bất hạnh và sự vùng dậy của Tnú, của dân làng Xô man trong những năm chống Mỹ Tnú được cách mạng dạy chữ, giác ngộ Tnú trở thành người lãnh đạo dân làng đứng lên chiến đấu Bọn giặc kéo đến đàn áp khủng bố, bắt Mai- vợ Tnú và đứa con vừa một tháng tuổi của anh với âm mưu bắt người lãnh đạo là Tnú Chứng kiến cảnh vợ con bị đánh đập dã man, Tnú đã nhảy xổ vào cứu nhưng không được Anh bị giặc bắt, chúng dùng nhựa xà nu tẩm mười đầu ngón tay của anh và đốt Căm thù tột độ cả làng

Xô man dưới sự lãnh đạo của cụ Mết đã đứng lên giải cứu Tnú và tiêu diệt lũ ác

ôn Tnú tham gia lực lượng, ba năm sau anh về thăm làng Đêm đó, dân làng tập hợp ở nhà ưng và nghe cụ Mết kể về cuộc đời Tnú Sáng mai anh lại phải trở về đơn vị

III Tìm hiểu ND

1 Hình tượng cây xà nu- Rừng xà nu

Hình tượng cây xà nu mở đầu và khép lại , xuyên suốt toàn bộ tác phẩm vừa mang ý nghĩa hiện thực vừa mang ý nghĩa tượng trưng

- Ý nghĩa tả thực: Viết về cây xà nu-một loại cây tiêu biểu của rừng núi Tây

Nguyên và gần gủi với dân làng Xôman

- Ý nghĩa tượng trưng: biểu tượng cho con người và núi rừng Tây Nguyên (Những đau thương mất mát, những đặc tính tốt đẹp của cây rừng xà nu … là hiện thân cho sự đau thương và cũng vẻ đẹp, sự khát khao và sự bất diệt của đồng bào Tây Nguyên ).

2 Hình tượng nhân vật Tnú

a Hoàn cảnh:

- Mồ côi cha mẹ, cuộc sống nghèo khó

- Được dân làng Xôman nuôi dưỡng

b Phẩm chất

- Dũng cảm, gan dạ ,mưu trí, bất khuất.

- Tính kỉ luật cao, trung thành với cách mạng:

- Giàu lòng yêu thương:

- Căm thù giặc

Như vậy Tnú có nỗi đau rất lớn cả về thể xác lẫn tinh thần -> căm thù giặc -> phẩm chất của người anh hùng

->Chân lí “Chúng nó đã cầm súng , mình phải cầm giáo”

Tóm lại : Cuộc đời bi tráng và con đường đến với CM của Tnú điển hình cho

con đường đến với CM của dân tộc Tay Nguyên; và góp phần làm rõ thêm chân lí thời đại: “Phải dùng lực lượng CM để tiêu diệt bạo lực phản CM; đấu tranh vũ trang là con đường tất yếu để giải phóng”

3 Mối quan hệ giữa Tnu và Rừng xà nu:

Hình tượng rừng xà nu và Tnú có mối quan hệ khắng khít, bổ sung cho nhau:

Rừng xà nu chỉ giữ được màu xanh bất diệt khi có những con người biết hy sinh như Tnú; sự hy sinh của những con người như Tnú góp phần làm cho những cánh rừng mãi mãi xanh tươi

4 Những nhân vật khác: Cụ Mết, Dít, Heng (xem lại tiết học phụ đạo)

IV Nghệ thuật:

- Không khí đậm chất Tây Nguyên;

- Xây dựng được những nhân vật có nét cá tính sống động;

- Khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn;

- Cách miêu tả đan xen giữa hiện tại và quá khứ;

- Khắc họa thành công hình tượng cây xà nu

Ngợi ca tinh thần bất khuất, sức mạnh quật khởi của đồng bào các dân tộc Tây Nguyên nói riêng, đất nước, con người Việt Nam nói chung trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc và khẳng định chân lí của thời đại: để giữ gìn sự sống của đất nước và nhân dân, không có cách nào khác là phải cùng nhau đứng lên cầm vũ khí chống lại kẻ thù

V Ý nghĩa văn bản

VI Chủ đề TP:

Phẩm đã tái hiện lại thời kì lịch sử đen tối ở Tây Nguyên, nỗi đau của cá nhân và mất mát lớn lao của buôn làng đã khiến Tnú và buôn làng đồng khởi

VII Lưu ý: Ghi nhớ các đề bài viết ở tiết tăng tiết đã học!

Tham khảo thêm về Rừng xà nu Bấm ngay