SÓNG ÂM – NGUỒN NHẠC ÂM docx

- Trình by được phương pháp khảo sát những đặc điểm của sóng âm dựa trên đồ thị dao động của nguồn âm.. Tổ chức các hoạt động dạy học: 1 Giới thiệu bài: Con người luôn sống trong một th

SÓNG ÂM – NGUỒN NHẠC ÂM I.Mục tiêu:

1) Kiến thức:

- Nêu được nguồn gốc của âm và cảm giác về âm

- Nêu được cường độ âm, mức cường độ âm, đơn vị đo mức cường độ âm

- Nêu được mối quan hệ giữa các đặc trưng vật lí và sinh lí của âm

- Trình by được phương pháp khảo sát những đặc điểm của sóng âm dựa trên đồ thị dao động của nguồn âm

2) Kĩ năng:

- Giải thích được vì sao cc nguồn m lại pht ra cc m cĩ tần số v m sắc khc nhau Phn Bàiệt âm cơ bản và họa âm

- Nêu được tác dụng của hộp cộng hưởng

II.Chuẩn bị:

GV chuẩn bị một số nguồn âm như: âm thoa, dây đàn, kèn, sáo, hộp cộng hưởng

III Tổ chức các hoạt động dạy học:

1) Giới thiệu bài: Con người luôn sống trong một thế giới âm thanh, tại sao con người nghe được âm thanh đó?

2) Giảng Bài mới:

Tiết 1

Hoạt động 1 (10’) Tìm hiểu: NGUỒN GỐC CỦA M V CẢM GIC VỀ M

Trên cơ sở kiến thức đ

học ở lớp 7, GV nu cu

hỏi:

H1 Khi dây đàn, chuông

gió, mặt trống phát ra âm,

các nguồn âm này có

chung đặc điểm gì?

GV gợi ý cho HS nhận

Bàiết bằng cch cho HS

dng ba cao su g vo nhnh

của m thoa, lắng nghe m

pht ra v dng tay sờ vo m

thoa

H2 Vì sao m thanh từ cc

nguồn m lại truyền được

đến tai ta?

GV gợi ý:

-Môi trường xung quanh

các nguồn âm là gì?

-Khi nguồn âm dao động,

lớp không khí xung quanh

HS thảo luận nhóm, đại diện trình by kết quả

-Các nguồn âm đều dao động

-Thực hiện như hướng dẫn Nhận ra

+ m thoa rung ln khi pht

ra m

-Đọc SGK, tìm hiểu m được truyền đến tai thế nào, trả lời cu hỏi

-Trả lời cu hỏi C1, C2

-Khi pht ra m thì cc nguồn m đều dao động

-Dao động được truyền đi từ nguồn âm trong không khí tạo thành sóng âm, có cùng tần số với nguồn âm

-Sóng âm truyền đến tai, làm màng nhĩ tai dao động, cho ta cảm giác về âm

Cảm giác âm phụ thuộc vào nguồn âm và tai người nghe

-Sóng âm truyền trong môi trường chất lỏng, khí, rắn nhưng

nguồn như thế nào?

-Sự nn dn của lớp khơng

khí xung quanh nguồn cĩ

được truyền ra môi trường

xung quanh không?

H3 Tại sao tai ta cĩ cảm

gic m? Vì sao âm không

truyền được trong môi

trường chân không?

Ghi nhận nội dung như SGK

không truyền được trong chân không

+Trong chất khí, chất lỏng SÓNG m l SÓNG dọc

+Trong chất rắn, SÓNG m l SÓNG dọc, cả SÓNG ngang

Hoạt động 2 (5’)Tìm hiểu: PHƯƠNG PHÁP KHẢO SÁT THỰC NGHIỆM KHẢO ST

TÍNH CHẤT M

GV tiến hành TN để mô

tả quá trình ở hình 17.1 v

17.2 Gọi HS nhận xt

GV thơng bo về nhạc m v

tạp m

Quan st GV tiến hnh TN

v nghe mơ tả TN

-Quan st v thảo luận về:

+Đồ thị do âm thoa hoặc các nguồn nhạc âm phát

ra

+Đồ thị của âm do tiếng g mạnh hoặc tiếng ồn pht

ra

-m do nhạc cụ pht ra thì m tai,

dễ chịu; v đồ thị dao động là những đường cong tuần hoàn có tần số xác định: nhạc âm

-Âm nghe chối tai, cảm giác khó chịu khi nghe, đồ thị là đường cong không tuần hoàn không có tần số xác định: tạp

âm

Hoạt động 3 (20’) Tìm hiểu: NHỮNG ĐẶC TRƯNG VẬT LÍ CỦA ÂM

Nêu câu hỏi để HS tìm

hiểu cc đặc trưng vật lí

của âm:

H Qu trình truyền m

cũng l một qu trình

truyền SÓNG Vậy

SÓNG m phải cĩ những

đặc trưng nào?

-GV cho HS nghe hai âm

do hai nguồn phát ra có

độ cao khác nhau, hướng

dẫn HS phân Bàiệt được

yếu tố vật lí là tần số

khác nhau (Có thể cho

HS quan sát đồ thị trên

doa động kí điện tử, HS

sẽ phân Bàiệt được tần

số hai âm khác nhau cho

ta đặc trưng sinh lí khác

nhau)

-Phân tích đồ thị của 3

âm do 3 nhạc cụ phát ra,

phân tích chỉ ra âm sắc 3

âm khác nhau

-Cho HS nghe một vi

giọng ca của những ca sĩ

Thảo luận, chỉ ra những đặc trưng của sóng:

-Tần số f

-Bước sóng 

-Bàiên độ A

-Tốc độ truyền V

1) Độ cao:

Là đặc trưng sinh lí của âm mà đặc trưng vật lí quyết định là tần

số Âm cng cao thì tần số cng lớn

-m cao: tần số lớn

-m trầm: tần số nhỏ

Tai người cảm nhận được âm có:

16Hz  f  20.000Hz

m cĩ:

f > 20.000Hz: siu m

f < 16 Hz: hạ m

2) m sắc:

Mỗi âm do một nguồn phát ra có dạng đồ thị khác nhau, nên các

cng trình by một bài hát

để HS phân Bàiệt âm sắc

của mỗi giọng ca

-Nêu câu hỏi để HS phát

hiện cường độ âm

H1 Sóng âm làm màng

nhĩ tai dao động, sóng

âm có đặc điểm nào

giống sóng cơ học?

H2 Muốn nói để ông, bà

cao tuổi nghe, em phải

làm sao?

-Thơng bo cho HS về

cường độ âm I và mức

cường độ âm L

Quan st hình 17.3 Thảo luận, pht hiện sự Bàiến thin của li độ âm của 3

âm khác nhau

-Trả lời cu hỏi:

Sóng âm có mang năng lượng, khi đập vào màng nhĩ sóng âm đ truyền năng lượng  màng nhĩ dao động

-Thảo luận, tìm hiểu ý nghĩa đại lượng:

0

lg I

L I



âm có sắc thái khác nhau Đặc tính đó của âm gọi là âm sắc

3)Độ to, cường độ âm, mức cường độ âm:

a)Định nghĩa cường độ âm (SGK)

Cường độ âm cùng lớn, cho ta cảm giác nghe thấy âm càng to

1000





m chuẩn

b)Mức cường độ âm:

0

lg I

L I

 (B)

0

0

10 ( ) 10 lg 1 10

L

B

B

I

L d

I





Hoạt động 4 (10’) Tìm hiểu GIỚI HẠN NGHE CỦA TAI NGƯỜI

Hướng dẫn HS tìm hiểu

về ngưỡng nghe, ngưỡng

đau của tai người bằng

cách đọc SGK

Đọc và tìm hiểu nội dung trong SGK

-Ngưỡng nghe

-Ngưỡng đau

Tiết 2

Hoạt động 1 (30’) Tìm hiểu: HAI NGUỒN NHẠC M: DY DẪN V ỐNG SO

Nu cu hỏi gợi ý:

H1 Điều kiện để có

sóng dừng trên dây có

hai đầu cố định?

-Phân tích, giới thiệu

cho HS về âm cơ bản,

họa âm khi dây dao

động

-Ch ý phn tích:

2

nv

f

l

 với n = 1, 2,

3…

-Trả lời cu hỏi gợi ý

-Nghe v ghi nhận thơng tin do GV thơng bo

1) Dây đàn hai đầu cố định:

Trên dây có chiều dài l, sẽ có sóng dừng khi chiều dài dây thỏa điều kiện:

2

l n 

 với v

f

 

2

nv f l

+ Khi n = 1 (2 nt, 1 bụng)

Thì 1

2

v f l

 : âm phát ra: âm cơ bản

+ Khi n = 2: f2 v

l



H2 Sóng dừng trên

dây đàn hồi, một đầu

cố định, một đầu tự do

có dạng như thế nào?

Chiều dài của dây có

giá trị bao nhiêu khi có

sóng dừng?

-Gợi ý để HS tìm hiểu:

+âm cơ bản f1

+cc họa m 3f1; 5f1…

-Phn tích, tìm hiểu theo hướng dẫn

1

2 2

ln 

  với

v f

 

1

2 2

   

n = 1

4

v f l

 : âm cơ bản

n = 2: f 3f

n = 3: 3 3

2

v f l



Cc họa m bậc 2, bậc 3,…

2 2 ;1 3 3 ; 1 n 1

Kết luận: (SGK)

2) Ống so:

Ống sáo, các loại kèn có bộ phận chính là một ống có một đầu kín, một đầu hở Khi thổi một luồng khí vào miệng ống khi không khí

ở đó sẽ dao động Dao động này truyền đi dọc theo ống và bị phản

xạ ở hai đầu ống Sẽ có sóng dừng

nếu chiều dài ống: 1

2 2

  

n = 3: f3 5f1

n = 4

Cc họa m

Hoạt động 2 (10’) Tìm hiểu về HỘP CỘNG HƯỞNG

-Nêu câu hỏi để HS tìm

hiểu về hộp cộng hưởng

H1 Nếu g vo một nhnh m

thoa khơng gắn vo hộp gỗ

rỗng v trường hợp có gắn

hộp gỗ rỗng, trường hợp

nào âm phát ra to hơn?

-Cho HS thực hiện TN

kiểm tra?

H2 Hộp rỗng gọi là hộp

cộng hưởng Hộp cộng

hưởng có tác dụng gì?

Giải thích hộp cộng

hưởng đối với các nguồn

nhạc âm?

-Lm TN kiểm tra

-Gắn vào hộp rỗng âm phát to hơn

-Tăng cường âm

HS xem nội dung trình by trong SGK

Hoạt động 3 (5’) Vận dụng – Củng cố

+ GV: -Hướng dẫn HS ôn lại các đặc trưng của âm

-Lm Bài tập 1  7 SGK

-Hướng dẫn chuẩn bị bài mới

+ HS: Ghi nhận những chuẩn bị cho tiết học sau

IV Rút kinh nghiệm – Bổ sung: