Tuần 1 đề 1 luyện tại lớp

Phần II Câu 1: Nếu bông hoa ở lại với đời nhờ hương sắc thì con người sống trong trái tim nhau bằng những tình cảm yêu thương mà họ trao gửi.. Qua bài thơ, Quang Dũng khắc hoạ vẻ đẹp của

ĐỀ 1 LUYỆN TẠI LỚP

Phần I

Câu 1: Đoạn trích được viết theo thể thơ tự do

Câu 2: Từ ngữ thể hiện sự đau thương, mất mát của dân tộc: “vết thương”,

“chảy máu”, “nhức nhối”, “oan ức”

Câu 3:

- Phép điệp: điệp từ “cùng”

- Hiệu quả

+ Về mặt nội dung: Nhấn mạnh nỗi đau chia cắt ấy không chỉ là nỗi đau riêng của miền Bắc hay miền Nam, mà là nỗi đau chung của cả một Đất Nước, một dân tộc Việt Nam

+ Về mặt nghệ thuật: làm cho câu thơ giàu sức gợi hình, gợi cảm Không chỉ hiểu mà người đọc còn cảm nhận nỗi đau của cả một thời kì

Câu 4:

Từ nhan đề tác giả đã bày tỏ “tôi thương đất nước này lầm than” Và niềm xót thương cho một thời cơ cực ấy cũng chính là cảm xúc chủ đạo của đoạn trích Người thi sĩ thương những người cha, người mẹ lao động cực nhọc để nuôi con khôn lớn, thương cả những người lạ chịu chung nỗi đau mất nước Sau tình yêu thương ấy, nhà thơ còn bày tỏ sự phẫn uất, lòng căm thù bọn cướp nước và niềm khát khao dựng lên lá cờ hoà bình cho dân tộc Việt Nam

Phần II

Câu 1:

Nếu bông hoa ở lại với đời nhờ hương sắc thì con người sống trong trái tim nhau bằng những tình cảm yêu thương mà họ trao gửi Tình cảm bắt nguồn

từ sự rung động của mỗi cá nhân, đó có thể là yêu gia đình, yêu bạn bè hay yêu mọi vật xung quanh Những thứ tình cảm cá nhân ấy là tiền đề góp phần vun đắp nên một tình yêu lớn hơn: tình yêu đất nước Nói như Bác Hồ “Đồng bào ta gái cũng như trai, trẻ cũng như già cho đến các cháu nhi đồng cỏn con, ai cũng

nồng nàn yêu nước, ai cũng hăng hái kháng chiến, ai cũng có gan giết giặc.” Sống ở thời bình, chúng ta không bắt gặp những người lính cầm súng ra chiến trường Nhưng những người hùng vẫn tồn tại, họ đang âm thầm bám biển, bảo

vệ chủ quyền biển đảo, là những người khoác lên mình chiếc áo blouse trắng hay là chính chúng ta – người dốc sức học tập, làm việc Đáng buồn thay, thời đại công nghệ cố phát minh ra robot có cảm xúc nhưng dần tạo ra những con người vô cảm, trầm cảm Một người không yêu chính mình thì trái tim làm gì có chỗ cho tình yêu Tổ quốc Ngẫm lại bản thân, tôi thấy mình cần nỗ lực học tập

và hoàn thiện bản thân hơn nữa để cống hiến sức khoẻ, sức trẻ cho Việt Nam thân yêu

Câu 2:

Gamzatop từng khuyên các nghệ sĩ trẻ: “Đừng nói: Trao cho tôi đề

tài/Hãy nói: Trao cho tôi đôi mắt” Hình ảnh “đôi mắt” ẩn dụ cho sức sáng tạo của người cầm bút Nghệ thuật là lĩnh vực của sự độc đáo, nó đòi hỏi các nghệ

sĩ phải không ngừng tìm tòi, học hỏi và làm mới bản thân Bởi một thứ nghệ thuật đi theo lối mòn là một thứ nghệ thuật “chết” Trong số các nhà thơ sở hữu

“đôi mắt” tinh tường ấy, người yêu nghệ thuật không thể không nhắc đến Quang Dũng Bàn về thơ, Trần Đăng Khoa từng chia sẻ: “Thơ hay là thơ giản dị, xúc động, ám ảnh Để đạt được một lúc ba điều ấy đối với các thi sĩ vẫn là điều bí mật” Đọc xong câu nói ấy, một ý nghĩ chợt loé lên trong đầu tôi: Vậy phải chăng Quang Dũng đã tìm được chìa khoá để mở ra bí mật ấy ? Quang Dũng chọn cho mình một hồn thơ phóng khoáng và đầy tâm huyết, một tiếng thơ tinh

tế và lãng mạn Ông đã dùng trọn lòng thành của mình để “họa” nên “Tây Tiến”

- “Một viên ngọc càng mài càng sáng, càng lấp lánh và hấp dẫn” (Phạm Xuân Nguyên) Qua bài thơ, Quang Dũng khắc hoạ vẻ đẹp của những chiến sĩ hào hoa, dũng cảm, một lòng yêu nước trong đoàn binh Tây Tiến Họ đã chiến đấu

và hi sinh vì Tổ quốc thân yêu Nếu mở đầu bài thơ, Quang Dũng nhớ về những chặng đường hành quân gian khổ thì ở đoạn thơ thứ hai ông lại nhớ da diết đêm liên hoan văn nghệ ở miền Tây Bắc mênh mang, mờ ảo:

“Doanh trại bừng lên hội đuốc hoa

…

Trên dòng nước lũ hoa đong đưa”

Quang Dũng là một người nghệ sĩ đa tài, bởi ông không chỉ biết làm thơ

mà viết văn, vẽ tranh, soạn nhạc ông đều thông thạo Bằng cách thổi vào thơ cái tâm hồn phóng khoáng, hồn hậu, hào hoa của mình, Quang Dũng trở thành một trong những cây bút nổi tiếng của văn học Việt Nam thời kì kháng chiến chống

Pháp, được gọi thân thương là “nhà thơ xứ Đoài mây trắng” Tác phẩm “Tây Tiến” in trong tập “Mây đầu ô” được Quang Dũng sáng tác vào cuối năm 1948 qua đó khắc họa nỗi nhớ đau đáu và dường như có phần bất lực về binh đoàn Tây Tiến, nhớ nhưng không thể trở về Ban đầu, bài thơ có tên là “Nhớ Tây Tiến” sau đó được tác giả đổi tên, lược bỏ chữ “nhớ” Có lẽ Quang Dũng muốn giữ lại cho riêng mình cái phần nhớ, phần thương sâu sắc ấy

Theo lời của Trần Đăng Khoa “Thơ hay là thơ giản dị, xúc động và ám ảnh” “Thơ giản dị” tức là khi viết, nhà thơ dùng những từ ngữ mộc mạc, dễ tiếp cận đối với mọi người nhưng “giản dị” không có nghĩa là sơ sài, sáo rỗng Sở dĩ giản dị được xem là một yếu tố tạo nên một thi phẩm để đời là bởi vì thi nhân thường không quá để tâm vào việc trau chuốt từ ngữ mà chú trọng nhiều hơn vào bề sâu cảm xúc con người Bên cạnh cái giản dị, thơ còn phải “xúc động” Người ta nói “Thơ hay là thơ đi từ trái tim rồi trở về với trái tim” Quả thực vậy, một bài thơ trước khi muốn chạm đến trái tim của người khác, nó phải là những cảm xúc hỉ, nộ, ái, ố chân thật được bộc lộ ra từ sâu thẳm trong tim của người cầm bút Và chính cái “giản dị” cái “xúc động” ấy đã làm nên tính “ám ảnh” của thơ ca Một bài thơ sẽ chẳng có gì đặc sắc nếu nó không gợi cho người ta những cảm xúc băn khoăn, suy tư, day dứt khôn nguôi dù đã gấp lại trang thơ Để đạt được đồng thời cả ba yếu tố trên, người cầm bút phải trải qua quá trình sáng tạo nghệ thuật đầy gian nan, khó khăn Thế nhưng vượt lên trên mọi yêu cầu khắt khe ấy, một “Tây Tiến” đã được ra đời Có thể nói, “Tây Tiến” là nét son vàng chói lọi trong đời thơ Quang Dũng và cả trong thơ ca kháng chiến chống Pháp lúc bấy giờ

Sau những ngày đêm hành quân không mệt mỏi, người lính Tây Tiến hiếm hoi được trải nghiệm một đêm liên hoan văn nghệ cũng người dân miền núi Tây Bắc:

“Doanh trại bừng lên hội đuốc hoa

Kìa em xiêm áo tự bao giờ

Khèn lên man điêu nàng e ấp

Nhạc về Viên Chăn xây hồn thơ”

Hình ảnh đầu tiên được thi nhân gợi nhắc là “doanh trại” Đây là không gian chiến đấu, sinh hoạt gắn bó với biết bao kỷ niệm vui buồn của cuộc đời người lính Hôm ấy những người lính tụ họp lại trong doanh trại nhưng không để bàn

về chiến trận hay chuẩn bị lên đường đi đánh giặc Mà hôm ấy là giây phút hiếm hoi họ được vui đùa, liên hoan cùng người dân miền núi Tây Bắc Trong không khí tươi vui của buổi liên hoan, ánh sáng từ những ngọn đuốc là một phần không thể thiếu Ngọn đuốc làm từ nứa, từ lau được người thi sĩ ưu ái gọi là

“đuốc hoa” (tức là cây nến đốt lên trong phòng cưới vào đêm tân hôn) Ở đây,

“đuốc hoa” mang ý nghĩa là cảm giác ấm cúng, niềm hạnh phúc trào dâng trong lòng người chiến sĩ Giây phút mà ánh sáng từ những ngọn đuốc “bừng” lên cũng là lúc niềm vui trong trái tim của mỗi người chiến sĩ, mỗi đồng bào miền núi cộng hưởng với nhau, tạo nên một niềm hạnh phúc, tình cảm quân dân gắn

bó không thể diễn tả bằng lời Từ “bừng” được ví von là nhãn tự của bài thơ bởi lẽ chỉ với một từ đơn giản, Quang Dũng đã mở ra một không gian áng sáng cho cả câu thơ Phải chăng, cái không khí tươi vui trong đêm liên hoan văn nghệ nơi núi rừng Tây Bắc cũng chính là cái rạo rực, tươi vui và niềm hi vọng vào tương lai đang bùng cháy trong trái tim mỗi người

Không dừng lại ở vẻ đẹp của những ngọn đuốc, Quang Dũng viết tiếp những dòng thơ:

“Kìa em xiêm áo tự bao giờ

“Khèn lên man điệu nàng e ấp

Nhạc về Viên Chăn xây hồn thơ”

Điểm nhìn được thay đổi từ ánh sáng bập bùng của những ngọn lửa sang hình ảnh các cô gái dân tộc xúng xính trong những bộ “xiêm y” lộng lẫy Và tiếng reo vui “Kìa em” giống như thể hiện sự ngạc nhiên của những người lính khi các cô gái bất ngờ xuất hiện Họ bất ngờ và có chút ngơ ngác bởi họ được ngắm nhìn những cô gái Thái, cô gái Lào xinh đẹp, tràn đầy sức sống đang khoác lên mình những trang phục dân tộc sặc sỡ Tuy nhiên với câu hỏi “tự bao giờ” kết hợp cùng từ “e ấp”, ta còn có thể hiểu đây là một phát hiện của những người lính Họ chợt nhận ra rằng lẫn trong các cô gái xinh đẹp là các anh lính đang đóng giả con gái để đánh lừa mình Như vậy, đối lập với bom đạn chiến tranh là những nụ cười vui vẻ, lạc quan của những người chiến sĩ Âm nhạc cộng hưởng cùng ánh sáng bập bùng khơi dậy tâm hồn hào hoa, lãng mạn của những người con trai xứ Hà Thành, tiếp thêm thêm cho họ năng lượng để bám trụ chốn biên cương Những từ ngữ mà tác giả sử dụng: “xiêm áo”, “man điệu”, “khèn lên”,

“nhạc về” gợi lên vẻ đẹp hư ảo, một vẻ đẹp vừa gần vừa xa làm say đắm lòng người

Câu thơ cuối “Nhạc về Viên Chăn xây hồn thơ” có một thời đã gây tranh cãi trong giới văn học Người ta kết án Quang Dũng đã đem nỗi buồn, đem sự yếu đuối vào thơ ca Họ nói rằng Quang Dũng muốn khuyên những người lính

cụ Hồ rời bỏ hàng ngũ, trở về với Hà thành, sống yếu mềm và lãng mạn Nhưng thực chất đây là câu thơ ca ngợi phẩm chất, tinh thần kiên trung, bất khuất của những người lính trẻ Họ đang sống, đang chiến đấu không biết sợ hãi và mệt mỏi nhưng đồng thời trái tim của họ không vì chứng kiến khói lửa, tang tóc của

chiến tranh mà trở nên tàn bạo, vô cảm Tâm hồn họ vẫn mãi là tâm hồn của những cậu trai trẻ, trái tim họ vẫn rung lên nhịp đập khát khao hạnh phúc, hoà bình Âm nhạc của tiếng khèn trong đêm văn nghệ giữa núi rừng đã dẫn lối người chiến sĩ lạc về miền đất xa xôi, họ trở về Viên Chăn để xây thêm hồn thơ Chiến tranh khốc liệt lúc này dường như bị bỏ lại phía sau, chỉ còn lại tâm hồn lãng mạn cùng tiếng nhạc, cùng hồn thơ Nhưng xây thêm hồn thơ là để tiếp thêm sức mạnh tinh thần, để ngày mai thức giấc họ lại tiếp tục lên đường và chiến đấu cho Tổ quốc chứ không phải trở nên bi luỵ, hèn nhát như người ta vẫn tưởng Đây cũng chính là cách viết táo bạo của Quang Dũng

Nếu bốn câu thơ đầu ru ta trong nhạc điệu cất lên từ sự say mê của tâm hồn những người lính Tây Tiến thì bốn câu thơ sau là nét vẽ tài hoa về một buổi chiều sương nói lời chia li:

“Người đi Châu Mộc chiều sương ấy

Có thấy hồn lau nẻo bến bờ

Có nhớ dáng người trên độc mộc

Trôi dòng nước lũ hoa đong đưa”

Thiên nhiên Tây Bắc hiện là một vẻ đẹp quá đỗi nguyên sơ, thanh khiết, gợi cảm đến nao lòng “Người đi” trong “chiều sương ấy” là con người của quá khứ

đi trong không gian của quá khứ Cùng cảnh sông nước, tưởng như người kia đang chèo thuyền ngược dòng kí ức để trở về bờ Châu Mộc hoài niệm Buổi chiều đầy sương ấy in đậm dấu ấn con người khiến hoài niệm càng thêm mênh mang Nhưng sương ở đây không phải là “sương lấp” mà là sương khói, sương mây, sương của sự li biệt Cuộc vui nào rồi cũng sẽ tàn và cuộc đời của những người lính lúc bấy giờ là một chuyến đi không có điểm dừng Đã đến lúc người lính phải rời nơi đây để tiếp tục cuộc hành trình của mình và nói lời chia tay với con người ở bản làng kia Đến đây, vẻ đẹp lãng mạn, nên thơ đã thay dần cho cái vẻ tàn khốc, hoang sơ trước đó Cái dữ dội, khốc liệt được đẩy lùi đi, thay vào đó là hình ảnh nhẹ nhàng và thơ mộng

Trên bờ sông chia ly hôm ấy là những bông hoa lau khẽ lay động trong làn sương mờ Chỉ bằng một nét chấm phá đơn sơ nhưng tác giả dường như đã thổi cả tâm hồn mình vào cảnh vật Tâm trạng buồn bã của con người đã nhuốm lên những bông hoa lau Những bông hoa lau khẽ lau động giống như đang vẫy chào những người lính mà cũng giống như níu kéo bước chân, mong người lính

ở lại “Hồn lau” kết hợp cùng “nẻo bến bờ” càng tạo cảm giác mênh mông, sâu lắng Hơn nữa, thiên nhiên tự như có hồn là bởi nhà thơ có cái nhìn hào hoa nhạy cảm hay bởi nơi đây vẫn còn vương vấn những kỷ niệm cùng những người đồng đội đã ngã xuống ? Sự cảm nhận tinh tế của nhà thơ hoà cùng âm thanh da

diết của nỗi nhớ làm câu thơ chan chứa tình cảm, làm rung động trái tim người đọc

Không gian nên thơ ấy dường như dự báo cho sự xuất hiện của “người thơ” Giữa khung cảnh thiên nhiên Tây Bắc hiện lên đầy sức sống và lãng mạn thì hình ảnh con người nơi đây mang một vẻ đẹp khỏe khoắn, bất khuất, kiên cường: “Có nhớ dáng người trên độc mộc” Điệp ngữ “có thấy – có nhớ” gợi lên những cơn sóng lòng man mác như theo dòng ký ức ùa về trong trái tim người lính Hình ảnh “độc mộc” là chiếc thuyền làm bằng gỗ lớn với bóng dáng con người ở đó hiện lên đầy kiêu hùng, dũng cảm mà tài hoa, khéo léo giữa dòng nước xối xả, mạnh mẽ, đặc trưng của vùng Tây Bắc Phải chăng đó là tư thế, là

vẻ đẹp của con người Tây Bắc, của đoàn binh Tây Tiến trong những năm tháng gian khổ mà hào hùng? Con thuyền lớn chở theo những người chiến sĩ kiên trung, bất khuất ấy trôi dọc theo “dòng nước lũ” nhưng trên dòng nước ấy lại có

“hoa đong đưa” Biện pháp đối lập được nhà thơ vận dụng thật tài tình làm nổi bật hai hình ảnh thơ Trong cái dữ dội của “dòng nước lũ” lại tận hưởng được cái mềm mại, dịu dàng của “hoa đong đưa” Câu thơ khiến cho cái hào hùng như đồng hiện cùng cái lãng mạn để hoà hợp với những xúc cảm trong trái tim người lính Chất thơ, chất nhạc đan xen trong nguồn cảm hứng lãng mạn của thi

sĩ đã vẽ nên một bức tranh bằng ngôn từ làm thoả mãn cả về thị giác lẫn thính giác, khiến cho độc giả như cùng nhà thơ đắm chìm trong miền kí ức

Bút pháp lãng mạn hào hoa, phép nhân hoá tài tình, cách dùng điệp từ và câu hỏi tu từ khéo léo đã quyện hoà với nỗi nhớ chưa bao giờ nguôi ngoai trong sâu thẳm tâm tí nhà thơ về đồng đội, đồng bào và thiên nhiên miền Tây Tổ Quốc Bằng tài năng của mình, Quang Dũng không khó để đáp ứng tất cả các yếu tố như “giản dị”, “xúc động” và “ám ảnh” của một bài thơ hay Nhà thơ đã tạo nên điểm sáng lấp lánh của tâm hồn một người chiến sĩ thiết tha với Tây Tiến, với quê hương

Nghệ sĩ không đơn thuần là một người bình thường, họ là “người mơ, người say, người điên” (nói như Chế Lan Viên) Họ “mơ” trong cái khát vọng biến những thứ tầm thường thành những điều lớn lao Họ “say” trong men rượu ngất ngây được chiết xuất từ vẻ đẹp của cuộc đời và “điên” trong thế giới ngôn

từ sâu sắc của chính họ Trong thế giới ấy, người nghệ sĩ hoá thân thành những chú ong cần mẫn, góp nhặt những giọt mật ngọt của cuộc đời để tạo nên những tác phẩm mang hương vị làm say lòng người đọc Trái qua nhiều thập kỷ, “Tây Tiến” vẫn là một áng thơ bất hủ trong trái tim người yêu văn về một thiên nhiên miền Tây Bắc hiểm độc cùng “tượng đài bất tử về những người lính vô danh”