Đến với những trang văn đậm chất trữ tình của Hoàng Phủ Ngọc Tường trongbút kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông”, ta sẽ bắt gặp một dòng sông Hương xinh đẹp, diệu kì hơn bao giờ hết.. Nhà vă
Trang 13 AI ĐÃ ĐẶT TÊN CHO DÒNG SÔNGKhánh Vy (Trường Đại học Thái Bình Dương)
3 AI ĐÃ ĐẶT TÊN CHO DÒNG SÔNGKhánh Vy (Trường Đại học Thái Bình Dương)
Trang 2AI ĐÃ ĐẶT TÊN CHO DÒNG SÔNG?
-Hoàng Phủ Ngọc
Tường-I MỞ BÀI CHUNG
R Gamzatop đã từng nói rằng: “Nếu như người nghệ sĩ không tham gia vào
việc hình thành thế giới này thì thế giới không trở nên tươi đẹp như thế này.” Quả
thực, dưới ngòi bút tài hoa của người nghệ sĩ, vạn vật và cuộc đời trở nên tươi đẹp hơnrất nhiều Đến với những trang văn đậm chất trữ tình của Hoàng Phủ Ngọc Tường trongbút kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông”, ta sẽ bắt gặp một dòng sông Hương xinh đẹp, diệu
kì hơn bao giờ hết Hoàng Phủ Ngọc Tường quê gốc ở Quảng Trị, nhưng ông sinh ra ởHuế và cho đến tận cuối đời ông vẫn gắn bó với đất Huế Có lẽ cũng chính vì thế mànhà văn có một tình yêu và sự nghiên cứu rất sâu sắc về văn hóa, lịch sử, địa lý của xứHuế, là cơ sở vững chắc để có những trang viết đặc sắc về Huế Ông có sở trường ở thểloại bút ký và bút ký của Hoàng Phủ Ngọc Tường thể hiện rõ lối tư duy phóng túng,liên tưởng mãnh liệt phong phú, ngôn ngữ trong sáng đẹp đẽ tài hoa kết hợp nhuầnnhuyễn giữa cái chất trữ tình và trí tuệ, giữa nghị luận sắc bén và niềm suy tư đa chiều
“Ai đã đặt tên cho dòng sông” là tác phẩm tiêu biểu cho phong cách nghệ thuật của ông.Bài kí được viết vào ngày 4-1-1981, tại Huế, được in trong tập sách cùng tên Tác phẩmgồm có ba phần, đoạn trích chúng ta được học nằm ở phần mở đầu, chủ yếu nói về vẻđẹp của dòng Hương giang giữa Huế mộng mơ
II PHÂN TÍCH ĐOẠN VĂN
đã vượt qua, không hiểu thấu phần tâm hồn sâu thẳm của nó mà dòng sông hình như không muốn bộc lộ, đã đóng kín lại ở mọi cửa rừng và ném chìa khoá trong những hang đá dưới chân núi Kim Phụng.
Trang 3Phân tích hình tượng sông Hương trong đoạn trích trên Từ đó, nhận xét về cách nhìn mang tính khám phá phát hiện về dòng sông của Hoàng Phủ Ngọc Tường.
I MỞ BÀI
- Giới thiệu tác giả, tác phẩm: Tk mở bài chung
- Đoạn trích đã làm nổi bật vẻ đẹp của sông Hương, từ đó, bộc lộ rõ nét tài hoa trongphong cách bút kí Hoàng Phủ Ngọc Tường
II THÂN BÀI
1 Khái quát
Các dòng sông là cái nôi của những vùng, các nền văn hóa đa sắc màu nên viết về nócác nhà thơ, nhà văn thường viết bằng cả sự am tường, bằng một tình yêu tha thiết, sâulắng Từ lâu, con sông Hương của xứ Huế cũng đã rất nhiều lần đi vào các tác phẩm vănhóa, thơ ca Dòng sông ấy đã từng được nhà thơ Hàn Mặc Tử miêu tả :
“Gió theo lối gió mây đường mâyDòng bắp buồn thiu hoa bắp layThuyền ai đậu bến sông trăng đó
Có chở trăng về kịp tối nay“
Hay một nhà thơ nào đó cũng ca ngợi vẻ đẹp của sông Hương, xứ Huế:
“Thiếu nữ thẫn thờ vê áo mỏng Nghiêng nghiêng vành nón đứng chờ aiVen dòng sông phẳng con đò mộng
Lả lướt đi về trong nắng mai”
Bởi vậy, viết về dòng sông Hương là một thử thách May thay nhà văn Hoàng PhủNgọc Tường đã vượt qua thử thách ấy để tặng cho đời bút kí “Ai đã đặt tên cho dòngsông” Trong tác phẩm này nhà văn đã cảm nhận về đẹp của sông Hương từ nhiều góc
độ, phương diện Nhà văn đã tìm hiểu thủy trình, khám phá vẻ đẹp của cảnh sắc thiênnhiên sông Hương và nhìn dòng sông trong sự gắn bó với nền văn hóa của xứ Huế,trong lịch sử dựng nước và giữ nước, cảm nhận về nó một cách đầy đủ, trọn vẹn nhấtvới một tâm hồn nghệ sĩ đầy rung cảm
Trong bài kí, vẻ đẹp của sông Hương trước hết được tác giả cảm nhận từ góc nhìnđịa lí qua thủy trình, cảnh sắc thiên nhiên của dòng Hương giang từ vùng thượng lưuqua vùng đồng bằng rồi về thành phố Huế Ở mỗi khúc đoạn dòng sông lại hiện lên vớimột vẻ đẹp riêng đầy cuốn hút.Trong đó, đoạn văn này miêu tả vẻ đẹp của sông Hương
ở khúc thượng nguồn
2 Vẻ đẹp của dòng sông Hương trong đoạn trích
2.1 Là một dòng sông đẹp trên thế giới và thuộc về một thành phố duy nhất
Với một cái nhìn có phần ưu ái và thiên vị, mở đầu đoạn trích tác giả khẳng định
sông Hương là một trong những dòng sông đẹp trên thế giới: “Trong những dòng sông
đẹp ở các nước mà tôi thường nghe nói đến, hình như chỉ sông Hương là thuộc về một thành phố duy nhất.” Lời nhận xét tràn đầy tình yêu say đắm ấy không chỉ thể hiện tình
Trang 4cảm gắn bó sâu nặng mà còn thể hiện niềm tự hào, kiêu hãnh của Hoàng Phủ NgọcTường đối với dòng sông thuộc về quê hương xứ sở mình sinh ra và lớn lên Có lẽ cũng
vì thế mà trong bài kí ông đã nhiều lần so sánh và đặt ngang hàng sông Hương vớinhững dòng sông nổi tiếng như sông Đa-nuýp của Bu-đa-pét, sông Xen của Pari, sôngNê-va ở Lê-nin-grat Bằng sự am hiểu về địa lí nhà văn còn đưa ra nêu rõ trong nhữngdòng sông đẹp ấy chỉ riêng Hương giang là thuộc về một thành phố duy nhất
2.2 Sông Hương là bản trường ca của rừng già
Với tình yêu tha thiết với Hương giang, Hoàng Phủ Ngọc Tường đã ngược dòngtìm về nguồn cội của dòng sông để rồi phát hiện ra vẻ đẹp độc đáo, hoang dã, man dạinhưng cũng rất trữ tình của nó Khởi nguồn của dòng chảy là từ Trường Sơn hùng vĩ vàđặt dòng sông Hương trong mối quan hệ sâu sắc với dãy Trường Sơn, Hoàng Phủ NgọcTường đã có phát hiện vô cùng mới mẻ, đặc sắc: dòng sông Hương tựa như “một bảntrường ca của rừng già” Ở đây, rừng già là hình ảnh của những cánh rừng đại ngànhoang sơ, bí ẩn, mênh mông Hình ảnh này đem đến sắc thái hoang dại cho dòng sôngnơi thượng nguồn Trường ca là bản hợp âm có độ dài và giai điệu phong phú nên có thểhiểu dòng sông khi trôi chảy trong lòng dãy Trường Sơn đã nhận vào nó tất cả nhữngsắc thái phong phú đa dạng Khi so sánh sông Hương với bản trường ca của rừng già,người đọc có thể liên tưởng Sông Hương ở đại ngàn mang nhiều vẻ đẹp khác nhau
nhưng vẻ đẹp nổi bật của nó là sự mãnh liệt, man dại và huyền bí khi nó “rầm rộ giữa
những bóng cây đại ngàn”, “mãnh liệt qua những ghềnh thác” và “cuộn xoáy như cơnlốc vào đáy vực bí ẩn” Nghệ thuật so sánh được đặt trong một câu văn dài, được chialàm nhiều vế, có sử dụng thủ pháp điệp cấu trúc vừa để gợi dậy cái dư vang của trường
ca, vừa tạo nên âm hưởng hùng tráng, mạnh mẽ của con sông giữa rừng già
2.3.Vẻ đẹp dịu dàng, say đắm
Nhưng sông Hương ở rừng già có khi lại mang vẻ đẹp rất thơ mộng và trữ tìnhkhiến người ta không khỏi say mê, cảm thán Trong lòng Trường Sơn, Hương giang trởnên “dịu dàng, say đắm” khi chảy giữa những dặm dài chói lọi màu đỏ của hoa đỗquyên rừng” Sắc đỏ “chói lọi” của loài đỗ quyên càng làm nổi bật lên vẻ đẹp của mộtdòng sông giữa lòng Trường Sơn hoang dã và bí ẩn Dường như chỉ có duy nhất màu đỏ,một màu sắc đầy hoang dại ấy mới làm toát lên được vẻ đẹp đầy ám ảnh, mê đắm nhưnglại rất đỗi bình dị của sông Hương giữa đại ngàn Đặc biệt, thủ pháp đối lập (giữa sựmãnh liệt, man dại, huyền bí và sự dịu dàng, say đắm) được sử dụng một cách điêuluyện vừa thể hiện được vẻ đẹp phong phú sắc thái, vừa thể hiện được sức mạnh hoang
sơ của sông Hương khi nằm giữa rừng già, núi non, khơi gợi lên vẻ bí ẩn, đầy say mêcủa dòng sông xứ Huế Vẻ đẹp ấy của dòng sông Hương đã được Hoàng Phủ NgọcTường thể hiện qua lối hành văn mang đậm dấu ấn cá nhân: hướng nội, súc tích, mêđắm và tài hoa
2.4 Như một cô gái Di- gan phóng khoáng và man dại
Trang 5Hoàng Phủ Ngọc Tường đã sử dụng rất nhiều từ ngữ gợi hình và gợi cảm như bảntrường ca của rừng già, rầm rộ, mãnh liệt, dịu dàng, say đắm, cuộn xoáy như cơn lốc,đáy vực bí ẩn… để tô đậm vẻ đẹp đầy gợi cảm của dòng sông Nhưng đáng chú ý nhất
là biện pháp so sánh nhân hóa ví dòng sông như một cô gái Di-gan phóng khoáng vàman dại, rừng già đã hun đúc cho nó bản lĩnh gan dạ, một tâm hồn tự do, phóngkhoáng… Nghệ thuật so sánh đã làm nổi bật vẻ đẹp căng đầy sức sống của dòng sôngkhi nó giống như người con gái tuổi đôi mươi, tinh nghịch nhảy xoay tròn bằng đôi chântrần linh hoạt, với nụ cười lanh lảnh trong vắt, tựa tiếng chim… Hơn nữa, cô gái ấy làmột cô gái Di gan Hình ảnh cô gái Di-gan khiến người đọc liên tưởng đến một cô gáithuộc tộc người nổi tiếng trên thế giới, một tộc người thích sống du mục, nhảy múa, cahát và giỏi bùa chú Các cô gái của tộc người Di gan thường đem lời ca, điệu múa củacủa mình “đốt cháy” bao người Bởi vậy có thể nói đây là lối so sánh - liên tưởng táobạo, bất ngờ, lấp lánh trí tuệ, thể hiện được cái nhìn đa chiều của tác giả trong sự hộinhập văn hóa của thời đại mới Tác giả đã mang văn hóa phương Tây vào văn hóa ViệtNam; mang thượng nguồn sông Hương của Việt Nam ra thế giới một cách cụ thể, dễhình dung nhất qua hình ảnh so sánh này Lối ẩn dụ, nhân hóa sâu sắc, trí tuệ khi chạmđến chiều sâu tâm hồn của sông Hương như tâm hồn của một con người, một cô gái với
“một tâm hồn tự do và trong sáng” Những liên tưởng thú vị và độc đáo ấy đã chạmkhắc vào tâm trí người đọc ấn tượng mạnh mẽ về vẻ đẹp hoang dại nhưng cũng đầyquyến rũ, tình tứ, tinh tế, đầy cá tính của sông Hương, khiến sông Hương khúc thượngnguồn càng trở nên quyến rũ say đắm
2.5 Sông Hương trên thủy trình trở về với vùng châu thổ êm đềm
Chính rừng già đã hun đúc cho sông Hương bản lĩnh gan dạ, tâm hồn tự do, trongsáng, vẻ đẹp thiên tạo với sức sống mãnh liệt, hoang dại và đầy cá tính Đó là phần tâmhồn sâu thẳm mà sông Hương không muốn bộc lộ nên luôn giấu kín khi ra khỏi rừng nóđóng cửa rừng và ném chìa khóa dưới chân núi Kim Phụng Cũng chính rừng già đã chếngự sức mạnh bản năng ở người con gái của mình để ngay khi ra khỏi rừng sông Hươngkhoác lên mình “một sắc đẹp dịu dàng và trí tuệ”, trở thành người mẹ phù sa của mộtvùng văn hóa xứ sở Như vậy, nhà văn đã xem sông Hương như một đấng sáng tạo gópphần tạo nên, gìn giữ và bảo tồn văn hóa của một vùng thiên nhiên, xứ sở Đây là mộtphát hiện độc đáo về sông Hương chỉ có thể có ở một người gắn bó và am tường vềmảnh đất cố đô Với đoạn văn này, tác giả còn muốn nhắc khẽ mọi người rằng muốnhiểu tường tận về dòng sông Hương phải biết đến sông Hương ở thượng nguồn bởi “nếuchỉ mãi mê nhìn ngắm khuôn mặt kinh thành cùa nó sẽ không hiểu một cách đầy đủbản chất của sông Hương với cuộc hành trình gian truân mà nó đã vượt qua .” Khámphá và suy tưởng ấy của tác giả về Hương giang khiến người đọc rung động, thấm thía
Có lẽ, viết đoạn văn là tác giả muốn kết luận: muốn hiểu được dòng sông Hương phảingược lên thượng nguồn; cũng giống như muốn hiểu một dân tộc phải tìm hiểu rõ cộinguồn của dân tộc ấy
3 Đánh giá
3.1 Nghệ thuật
Trang 6Với một lối hành văn uyển chuyển, ngôn ngữ đa dạng và giàu hình ảnh, HoàngPhủ Ngọc Tường đã diễn tả một cách sinh động và hấp dẫn từng bước đi của sôngHương Vốn ngôn từ đẹp, tao nhã, tinh tế, lịch lãm; những ví von, so sánh nhân hóa giàuchất thơ, chất nhạc, chất họa và chất suy cảm, hướng nội đã làm nên nét thanh tao rấtriêng trong chất kí Hoàng Phủ Ngọc Tường; sự quan sát và tưởng tượng bằng lăng kínhcủa tình yêu và cái nhìn lãng mạn; giọng điệu rất Huế, rất trữ tình và sâu lắng, đầy suyniệm đã làm nên chất trữ tình riêng của đoạn văn và tác phẩm.
3.2 Nhận xét cách nhìn mang tính phát hiện của nhà văn về dòng sông
- Nhà văn phát hiện dòng sông giống như một người con gái mang trong mìnhnhiều phẩm chất và vẻ đẹp tâm hồn: vừa mạnh mẽ sôi nổi, vừa đằm thắm, dịu dàng Nhàvăn phát hiện dòng sông giống như một cô gái Di – gan, một bà mẹ phù sa của mộtvùng văn hóa xứ sở
- Hoàng Phủ Ngọc Tường: khám phá ra “phần đời” mà dòng sông không muốnbộc lộ là vẻ đẹp ở thượng nguồn với cảnh sắc thiên nhiên phong phú và đa dạng
- Dòng sông được miêu tả với nhiều góc nhìn từ góc nhìn địa lí đến góc nhìn vănhóa Gắn thủy trình của dòng sông với lịch sử hình thành của nền văn hóa xứ sở Phải làmột con người có vốn tri thức sâu rộng về địa lý, lịch sử, văn hóa, đặc biệt là phải cómột tình yêu thiết tha, mãnh liệt với dòng sông Hương, với thành phố Huế, với quêhương xứ sở, nhà văn mới có được góc nhìn mới mẻ, độc đáo đến vậy
=> Hoàng Phủ Ngọc Tường quê gốc không phải ở Huế song ông lại sinh ra ởHuế, lớn lên và học tập, hoạt động cách mạng ở Huế Vì thế, ta không thể phủ nhận rằnghơn ai hết, Hoàng Phủ Ngọc Tường có một tình yêu thương sâu nặng, có một sự gắn bóbền chặt bằng cả trái tim, máu thịt và tâm hồn mình với mảnh đất kinh đô xưa Bằngtình yêu và niềm tự hào với dòng sông quê hương, với trí tưởng tượng phong phú và khảnăng khám phá tài tình, độc đáo, Hoàng Phủ Ngọc Tường đã miêu tả dòng sông Hương trong vẻ đẹp nguyên sơ, đầy cá tính và văn hóa Vì vậy, thật không ngoa khi một nhàphê bình văn học từng nhận xét: “Nói rằng Hoàng Phủ Ngọc Tường yêu Huế và hiểuHuế, thì đó là một lẽ đương nhiên Tôi muốn đi xa hơn, tìm một căn nguyên thấm kín đểcắt nghĩa cho sự thành công mỹ mãn của những trang viết ấy Phải là sự tương giao,đến mức hòa quyện chặt chẽ mới sinh ra được những áng văn tài hoa không dễ một lầnthứ hai viết được như thế”
3.3 Hình tượng cái tôi tác giả
Thật vậy, qua từng câu, từng chữ trong đoạn trích, hình ảnh cái tôi của tác giảhiện lên vô cùng rõ nét Trước hết, đó là một cái tôi uyên bác, nghiêm túc cẩn trọngtrong tìm kiếm và phát hiện những vẻ đẹp của sông Hương và xứ Huế Hơn nữa, đoạnvăn cũng như tác phẩm còn thể hiện một cái tôi mê đắm, tài hòa và vô cùng lãng mạn.Ông đã có những liên tưởng thú vị mang tính sáng tạo bất ngờ về dóng sông Hương.Qua đó, ta cảm nhận được tình yêu quê hương tha thiết, sâu sắc của ông trong từng ángvăn viết về sông Hương, xứ Huế, đặc biệt là trong đoạn trích của tác phẩm “Ai đã đặttên cho dòng sông?” Đoạn trích còn thể hiện phong cách sáng tác riêng biệt và đặc sắc
Trang 7của Hoàng Phủ Ngọc Tường: Sự kết hợp giữa chất trí tuệ và chất trữ tình, giữa nghịluận sắc bén và suy tư đa chiều.
Đoạn số 2:
Phải nhiều thế kỉ qua đi, người tình mong đợi mới đến đánh thức người gái đẹp nằm ngủ mơ màng giữa cánh đồng Châu Hóa đầy hoa dại Nhưng ngay từ đầu vừa ra khỏi vùng núi, sông Hương đã chuyên dùng một cách liên tục, vòng giữa khúc quanh đột ngột, uốn mình theo những đường cong thật mềm, như một cuộc tìm kiếm có ý thức
để đi tới nơi gặp thành phố tương lai của nó Từ ngã ba Tuần, sông Hương theo hướng nam bắc qua điện Hòn Chén; vấp Ngọc Trản, nó chuyển hướng sang tây bắc, vòng qua thềm đất bãi Nguyệt Biều, Lương Quán rồi đột ngột vẽ một hình cung thật tròn về phía đông bắc, ôm lấy chân đồi Thiên Mụ, xuôi dần về Huế Từ Tuần về đây, sông Hương vẫn đi trong dư vang của Trường Sơn, vượt qua một lòng vực sâu dưới chân núi Ngọc Trản để sắc nước trở nên xanh thẳm, và từ đó nó trôi đi giữa hai dãy đồi sừng sững như thành quách, với những điểm cao đột ngột như Vọng Cảnh, Tam Thai, Lựu Bảo mà
từ đó, người ta luôn luôn nhìn thấy dòng sông mềm như tấm lụa, với những chiếc thuyền xuôi ngược chỉ bé vừa bằng con thoi Những ngọn đồi này tạo nên những mảng phản quang nhiều màu sắc trên nền trời tây nam thành phố, “sớm xanh, trưa vàng, chiểu tím” như người Huế thường miêu tả Giữa đám quần sơn lô xô ấy, là giấc ngủ nghìn năm của những vua chúa được phong kín trong lòng những rừng thông u tịch và niềm kiêu hãnh âm u của những lăng tẩm đồ sộ tỏa lan khắp cả một vùng thượng lưu
“Bốn bề núi phủ mây phong - Mảnh trăng thiên cổ bóng tùng Vạn Niên” Đó là vẻ đẹp trầm mặc nhất của sông Hương, như triết lí, như cổ thi, kéo dài mãi đến lúc mặt nước phẳng lặng của nó gặp tiếng chuông chùa Thiên Mụ ngân nga tận bờ bên kia, giữa những xóm làng trung du bát ngát tiếng gà…
(Trích Ai đã đặt tên cho dòng sông?, Hoàng Phủ Ngọc Tường, Ngữ văn 12, Tập một,
NXB Giáo dục Việt Nam, 2020, tr.198-199)
Phân tích hình tượng sông Hương trong đoạn trích trên Từ đó, nhận xét về tính trữ tình của bút kí Hoàng Phủ Ngọc Tường.
I MỞ BÀI
- Giới thiệu tác giả, tác phẩm: Tk mở bài chung
- Dẫn vào đoạn văn và yêu cầu của đề bài: Đoạn trích “Phải nhiều thế kỉ qua đi…
tiếng gà” đã làm nổi bật vẻ đẹp của sông Hương, từ đó, bộc lộ rõ tính trữ tình trongphong cách bút kí Hoàng Phủ Ngọc Tường
II THÂN BÀI
1 Khái quát
Các dòng sông là cái nôi của những vùng, các nền văn hóa đa sắc màu nên viết về nócác nhà thơ, nhà văn thường viết bằng cả sự am tường, bằng một tình yêu tha thiết, sâulắng Từ lâu, con sông Hương của xứ Huế cũng đã rất nhiều lần đi vào các tác phẩm vănhóa, thơ ca Dòng sông ấy đã từng được nhà thơ Hàn Mặc Tử miêu tả :
Trang 8“Gió theo lối gió mây đường mâyDòng bắp buồn thiu hoa bắp layThuyền ai đậu bến sông trăng đó
Có chở trăng về kịp tối nay“
Hay một nhà thơ nào đó cũng ca ngợi vẻ đẹp của sông Hương, xứ Huế:
“Thiếu nữ thẫn thờ vê áo mỏng Nghiêng nghiêng vành nón đứng chờ aiVen dòng sông phẳng con đò mộng
Lả lướt đi về trong nắng mai”
Bởi vậy, viết về dòng sông Hương là một thử thách May thay, nhà văn Hoàng PhủNgọc Tường đã vượt qua thử thách ấy để tặng cho đời bút kí “Ai đã đặt tên cho dòngsông” Trong tác phẩm này nhà văn đã cảm nhận về đẹp của sông Hương từ nhiều góc
độ, phương diện Nhà văn đã tìm hiểu thủy trình, khám phá vẻ đẹp của cảnh sắc thiênnhiên sông Hương và nhìn dòng sông trong sự gắn bó với nền văn hóa của xứ Huế,trong lịch sử dựng nước và giữ nước, cảm nhận về nó một cách đầy đủ, trọn vẹn nhấtvới một tâm hồn nghệ sĩ đầy rung cảm
Trong bài kí, vẻ đẹp của sông Hương trước hết được tác giả cảm nhận từ gócnhìn địa lí qua thủy trình, cảnh sắc thiên nhiên của dòng Hương giang từ vùng thượnglưu qua vùng đồng bằng rồi về thành phố Huế Ở mỗi khúc đoạn dòng sông lại hiện lênvới một vẻ đẹp riêng đầy cuốn hút.Trong đó, đoạn văn này miêu tả vẻ đẹp của sôngHương khi nó chảy về đồng bằng châu thổ
2 Vẻ đẹp của hình tượng sông Hương qua đoạn trích
2.1 Mang vẻ đẹp nữ tính, diễm kiều và nhuốm màu cổ tích
- Sông Hương qua cái nhìn lãng mạn của Hoàng Phủ Ngọc Tường như một côgái dịu dàng, mơ mộng đang khát khao đi tìm tình yêu theo tiếng gọi của trái tim Dòngsông Hương khi về đến đồng bằng được tác giả so sánh và nhân hóa với một người congái đẹp nằm ngủ mơ màng chờ người tình mong đợi đến đánh thức Trong sự so sánh,nhân hóa này sông Hương mang vẻ đẹp nữ tính, mềm mại, diễm kiều của một ngườicon gái nhưng vẻ đẹp của nó cũng nhuốm màu cổ tích, gợi người đọc liên tưởng đếnnàng công chúa xinh đẹp ngủ trong rừng chờ hoàng tử đến hóa giải lời nguyền để đếnvới tình yêu
Sau một trăm năm, hoàng tử xuất hiện đánh thức nàng công chúa trong cổ tích,
còn dòng sông Hương phải chờ đợi qua nhiều thế kỉ “Phải nhiều thế kỉ qua đi, người
tình mong đợi mới đến đánh thức người gái đẹp nằm ngủ mơ màng giữa cánh đồng Châu Hóa đầy hoa dại” Vẻ đẹp của Hương giang ở đây giống như vẻ đẹp gợi cảm của
người thiếu nữ giữa một cánh đồng đầy hoa Có thể nói, hình ảnh, cánh đồng hoa dạilàm tôn thêm biết bao nhiêu vẻ đẹp thơ mộng của dòng Hương giang khi về đồng bằngchâu thổ, khiến sông Hương mang một gương mặt khác hẳn so với khi nó chảy giữarừng già
2.2 Sức sống của tuổi thanh xuân và cuộc hành trình có chủ đích
Trang 9Sau giấc ngủ mơ màng hàng thế kỉ, dòng sông Hương được đánh thức và đãbừng tỉnh Để rồi sau đó, bằng sức sống mãnh liệt của tuổi thanh xuân nó thực hiện mộtcuộc hành trình có chủ đích để tìm đến với thành phố tương lai của nó Phải nói rằngtrong thiên bút kí này, nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường luôn nhìn dòng sông Hương vàthành phố Huế như một cặp tình nhân đầy thương nhớ Và như một người con gái dámdấn thân để tìm đến với tình yêu đích thực, để đến được với người tình mong đợi làthành phố Huế, Hương giang đã phải trải qua một cuộc hành trình đầy gian truân Nóphải chuyển dòng một cách liên tục, vòng những khúc quanh đột ngột, uốn một đườngcong thật mềm, vẽ một hình cong thật tròn… qua điện Hòn Chén; vấp Ngọc Trản, nóchuyển hướng sang tây bắc, vòng qua thềm đất bãi Nguyệt Biều, Lương Quán rồi độtngột vẽ một hình cung thật tròn về phía đông bắc, ôm lấy chân đồi Thiên Mụ, xuôi dần
về Huế Những từ “liên tục”, “đột ngột”… là những trạng từ miêu tả sự đổi dòng đầy
Hương phải đi trong dư vang của núi rừng Trường Sơn, vượt qua những lòng vực sâu,trôi đi giữa những dãy đồi sừng sững như thành quách với những điểm cao đột ngộtnhư Tam Thai, Lựu Bảo
Có thể thấy, bằng một lối hành văn uyển chuyển, ngôn ngữ đa dạng và giàu hìnhảnh, Hoàng Phủ Ngọc Tường đã diễn tả một cách sinh động và hấp dẫn những khúcquanh, ngã rẽ của con sông Mỗi đường đi nước bước của sông Hương gắn liền vớinhững địa danh khác nhau của xứ Huế được nhà văn dành cho một cách diễn đạt riêng.Nhờ đó mà hành trình về xuôi của dòng sông không đơn điệu, nhàm chán mà trái lại nóluôn luôn biến hóa khiến người đọc đi từ ngạc nhiên, thú vị này đến bất ngờ, ấn tượngkhác Có những câu văn giàu chất họa đến mức cứ ngỡ như đường cọ của người họa sĩđang đưa những nét vẽ về sông Hương trên bức tranh thiên nhiên xứ Huế: vòng quathềm đất bãi Nguyệt Biều, Lương Quán… vẽ một hình cung thật tròn về phía đông bắc.Lại có câu văn gợi một nét mơ hồ với nhiều liên tưởng và cảm xúc rất thích: sôngHương vẫn đi trong dư vang của Trường Sơn Thủ pháp nhân hóa và so sánh được sửdụng kết hợp với hệ thống ngôn từ giàu cảm xúc và hình ảnh cũng góp phần đáng kểvào việc khắc họa một dòng sông thơ mộng, trữ tình
2.3 Vẻ đẹp của dòng sông Hương trong cuộc hành trình đầy gian truân
Giống như con người trong khó khăn, gian khổ thường bộc lộ ra những phẩmchất tốt đẹp, trong cuộc hành trình đầy gian truân ấy, sông Hương có dịp bộc lộ vẻ đẹpcủa nó Sông Hương như người con gái đẹp biết tự làm mới mình, trang điểm cho mìnhđẹp hơn trước khi gặp người tình mà nó mong đợi:
+ Về hình dáng: Vì phải uốn lượn, đổi dòng liên tục nên hình dáng dòng sông
trở nên mềm mại như một tấm lụa Có thể nói, vẻ đẹp của sông Hương trước khi vàothành phố Huế là vẻ đẹp mềm mại của một người con gái đẹp Dòng chảy uốn lượn,những khúc quanh của nó hiện lên như những đường cong trên cơ thể của một ngườithiếu nữ đương độ xuân thì
+ Về sắc nước: Vượt qua những lòng vực sâu dưới chân núi Ngọc Trản sắc nước
sông Hương trở nên xanh thẳm Dòng sông còn tạo nên những mảng phản quang thay
Trang 10đổi trong ngày trên bầu trời thành phố Huế với sớm xanh, trưa vàng, chiều tím nhưngười Huế vẫn thường miêu tả Như vậy, sông Hương ngoài vẻ đẹp về cảnh sắc thiênnhiên còn là tấm gương phản chiếu nét đẹp của cảnh quan đất trời hai bên bờ sông.Không có sông Hương, những ngọn đồi ở ngoại vi Huế vẫn có vẻ đẹp riêng nhưng vẻđẹp ấy sẽ mất đi cái long lanh, cái đa sắc màu và không còn những “điểm cao đột khởi”xuất hiện như một điểm nhìn văn hoá, thưởng thức Bởi vậy, Sông Hương chính là
“trung tâm cảnh”, là linh hồn của thiên nhiên cảnh vật ở đây
+ Vẻ đẹp: Vẻ đẹp của sông Hương ở vùng châu thổ còn là vẻ đẹp văn hóa Đó là vẻ
đẹp trầm mặc nhất như triết lí, cổ thi, nhất là khi dòng sông chảy qua những đám
quần sơn lô nhô, giữa giấc ngủ ngàn năm của vua chúa với những lăng tẩm đồ sộ củavua chúa thời Nguyễn được phong kín trong những rừng thông u tịch Chảy bên những
di sản văn hóa ấy, con sông như bỗng trở nên nghiêm trang hơn, nó như khoác lên mìnhtấm áo “trầm mặc” mang cái “triết lí cổ thi” của cổ nhân hay mang vẻ đẹp của hai câu
thơ cổ kính: “Bốn bề núi phủ mây phong - Mảnh trăng thiên cổ bóng tùng Vạn Niên”.
Dòng sông Hương hay chính là dòng chảy của lịch sử vẫn bền bỉ chảy qua năm tháng
và đang vọng về trong ngày hôm nay Hơn nữa, vẻ đẹp trữ tình, văn hóa của dòng sôngcòn được thể hiện qua chính âm hưởng, nhịp điệu, tiết tấu của văn bản ngôn từ, quacách nhà văn miêu tả nhịp điệu dòng chảy của sông Hương, qua âm thanh gợi cõi vôthường, huyền hoặc của tiếng chuông chùa Thiên Mụ ngân nga tận bờ bên kia và âmthanh nồng ấm thân yêu của những xóm làng trung du bát ngát tiếng gà
3 Đánh giá tính trữ tình (chất thơ) của bút kí Hoàng Phủ Ngọc Tường
3.1 Chất trữ tình thể hiện qua phương diện nghệ thuật:
Hình tượng sông Hương được miêu tả bằng ngôn ngữ tinh tế, giàu chất thơ; lốihành văn hướng nội, mê đắm, tài hoa; nghệ thuật so sánh, nhân hóa sáng tạo, nhữngliên tưởng độc đáo,… sử dụng rộng rãi đặc sắc những phép tu từ gợi cảm vốn là quenthuộc trong thơ như so sánh kết hợp với nhân hóa, ẩn dụ Chất thơ toát ra từ những câuvăn, hình ảnh đẹp, đầy màu sắc và từ độ nhòe mờ của hình tượng nghệ thuật: “nhữngxóm làng trung du bát ngát tiếng gà”, "Sông Hương vẫn đi trong dư vang của TrườngSơn”, “Sắc nước trở nên xanh thẳm”, “những ngọn đồi này tạo nên nhiều mảng phảnquang nhiều màu sắc” “Sớm xanh, trưa vàng, chiều tím”…
3.2 Chất trữ tình thể hiện qua vẻ đẹp thơ mộng của Hương giang:
Hoàng Phủ Ngọc Tường đã “vẽ” lên sông Hương bằng chất liệu ngôn từ cái dángđiệu yêu kiều và rất tạo hình của sông Hương khi nó ở ngoại vi thành phố Huế Nhàvăn không chỉ tái hiện lại một cách chân thực dòng chảy địa lí tự nhiên của con sông
mà quan trọng hơn biến cái thủy trình ấy thành “hành trình đi tìm người yêu” của mộtngười con gái đẹp, duyên dáng và tình tứ Đây cũng chính là cảm nhận riêng, độc đáo
và rất đặc sắc của nhà văn về sông Hương trước khi nó chảy vào lòng thành phố thânyêu
3.3 Chất trữ tình của đoạn kí còn thể hiện rõ qua cái tôi đầy xúc cảm của tác giả:
Cảm hứng xuyên suốt trong đoạn trích cũng như trong tác phẩm là niềm say sưa
tìm kiếm và khẳng định vẻ đẹp riêng, sức cuốn hút, quyến rũ riêng của con sông xứ
Trang 11Huế Hương giang hiện lên qua cuộc tìm kiếm của Hoàng Phủ Ngọc Tường không chỉ làcon sông địa lý mà là một sinh thể, một con người, một người con gái vừa xinh đẹp, vừatài hoa, vừa thăng trầm chìm nổi cùng lịch sử lại vừa đằm thắm lắng sâu với nền vănhoá riêng của nó Rõ ràng Hoàng Phủ Ngọc Tường đã đem tình yêu đằm thắm lắng sâu
và những cảm xúc sôi nổi say sưa phổ vào trang viết để rồi mỗi dòng văn như một bài
ca tôn vinh vẻ đẹp của sông Hương Vì thế cái dễ nhận thấy từ những trang văn là chấttrữ tình đậm đà đằm thắm
Đoạn số 3:
[…] Từ đây, như đã tìm đúng đường về, sông Hương vui tươi hẳn lên giữa những biển bãi xanh biếc của vùng ngoại ô Kim Long, kéo một nét thẳng thực yên tâm theo hướng tây nam – đông bắc, phía đó, nơi cuối đường, nó đã nhìn thấy chiếc cầu trắng của thành phố in ngần trên nền trời, nhỏ nhắn như những vành trăng non Giáp mặt thành phố ở Cồn Giã Viên, sông Hương uốn một cánh cung rất nhẹ sang đến Cồn Hến; đường cong ấy làm cho dòng sông mềm hẳn đi, như một tiếng “vâng” không nói ra của tình yêu Và như vậy, giống như sông Xen của Pa-ri, sông Đa-nuýp của Bu-đa-pét, sông Hương nằm ngay giữa lòng thành phố yêu quý của mình; Huế trong tổng thể vẫn giữ nguyên dạng một đô thị cổ, trải dọc hai bờ sông Đầu và cuối ngõ thành phố, những nhánh sông đào mang nước sông Hương tỏa đi khắp phố phường với những cây đa, cây cừa cổ thụ tỏa vầng lá u sầm xuống xóm thuyền xúm xít; từ những nơi ấy, vẫn lập lòe trong đêm sương những ánh lửa thuyền chài của một linh hồn mô tê xưa cũ mà không một thành phố hiện đại nào còn nhìn thấy được Những chi lưu ấy, cùng với hai hòn đảo nhỏ trên sông đã làm giảm hẳn lưu tốc của dòng nước, khiến cho sông Hương khi đi qua thành phố đã trôi đi chậm, thực chậm, cơ hồ chỉ còn là một mặt hồ yên tĩnh Tôi đã đến Lê-nin-grat, có lúc đứng nhìn sông Nê-va cuốn trôi những đám băng lô xô, nhấp nháy trăm màu dưới ánh sáng mặt trời mùa xuân, mỗi phiến băng chở một con hải âu nghịch ngợm đứng co lên một chân, thích thú với chiếc thuyền xinh đẹp của chúng và đoàn tàu tốc hành lạ lùng ấy với những hành khách tí hon của nó băng băng lướt qua trước cung điện Pê-téc-bua cũ để ra bể Ban-tích […] Hai nghìn năm trước, có một người Hi Lạp tên là Hê-ra-clít, đã khóc suốt đời vì những dòng sông trôi đi qua nhanh, thế vậy! Lúc ấy, tôi nhớ lại con sông Hương của tôi, chợt thấy quý điệu chảy lặng lờ của nó khi ngang qua thành phố… Đấy là điệu slow tình cảm dành riêng cho Huế, có thể cảm nhận được bằng thị giác qua trăm nghìn ánh hoa đăng bồng bềnh vào những đêm hội rằm tháng Bảy từ điện Hòn Chén trôi về, qua Huế bỗng ngập ngừng như muốn
đi muốn ở, chao nhẹ trên mặt nước như những vấn vương của một nỗi lòng.
(Trích Ai đã đặt tên cho dòng sông?, Hoàng Phủ Ngọc Tường, Ngữ văn 12, Tập một,
Nxb Giáo dục Việt Nam, tr.199-200, 2014)
Cảm nhận vẻ đẹp hình tượng sông Hương trong đoạn trích trên.Từ đó, bình luận ngắn về cái “tôi” tài hoa, uyên bác của Hoàng Phủ Ngọc Tường.
I MỞ BÀI
Trang 12- Giới thiệu tác giả, tác phẩm: Tk mở bài chung
- Dẫn vào đoạn văn và yêu cầu của đề bài: Đoạn trích “Từ đây… nỗi lòng” đã làm
nổi bật vẻ đẹp của sông Hương, từ đó, bộc lộ rõ cái tôi tài hoa, uyên bác của Hoàng PhủNgọc Tường
II THÂN BÀI
1 Khái quát
Các dòng sông là cái nôi của những vùng, các nền văn hóa đa sắc màu nên viết về nócác nhà thơ, nhà văn thường viết bằng cả sự am tường, bằng một tình yêu tha thiết, sâulắng Từ lâu, con sông Hương của xứ Huế cũng đã rất nhiều lần đi vào các tác phẩm vănhóa, thơ ca Dòng sông ấy đã từng được nhà thơ Hàn Mặc Tử miêu tả :
“Gió theo lối gió mây đường mâyDòng bắp buồn thiu hoa bắp layThuyền ai đậu bến sông trăng đó
Có chở trăng về kịp tối nay“
Hay một nhà thơ nào đó cũng ca ngợi vẻ đẹp của sông Hương, xứ Huế:
“Thiếu nữ thẫn thờ vê áo mỏng Nghiêng nghiêng vành nón đứng chờ aiVen dòng sông phẳng con đò mộng
Lả lướt đi về trong nắng mai”
Bởi vậy, viết về dòng sông Hương là một thử thách May thay, nhà văn Hoàng PhủNgọc Tường đã vượt qua thử thách ấy để tặng cho đời bút kí “Ai đã đặt tên cho dòngsông” Trong tác phẩm này nhà văn đã cảm nhận về đẹp của sông Hương từ nhiều góc
độ, phương diện Nhà văn đã tìm hiểu thủy trình, khám phá vẻ đẹp của cảnh sắc thiênnhiên sông Hương và nhìn dòng sông trong sự gắn bó với nền văn hóa của xứ Huế,trong lịch sử dựng nước và giữ nước, cảm nhận về nó một cách đầy đủ, trọn vẹn nhấtvới một tâm hồn nghệ sĩ đầy rung cảm
Trong bài kí, vẻ đẹp của sông Hương trước hết được tác giả cảm nhận từ góc nhìnđịa lí qua thủy trình, cảnh sắc thiên nhiên của dòng Hương giang từ vùng thượng lưuqua vùng đồng bằng rồi về thành phố Huế Ở mỗi khúc đoạn dòng sông lại hiện lên vớimột vẻ đẹp riêng đầy cuốn hút Ở những đoạn văn trước nhà văn đã miêu tả sông Hương
ở thượng nguồn mang vẻ đẹp mãnh liệt, man dại và huyền bí, nhưng có lúc lại trở nêndịu dàng say đắm Bởi vậy, vẻ đẹp sông Hương ở thượng nguồn như một cô gái Di-ganphóng khoáng, man dại có tâm hồn tự do, trong sáng Sông Hương khi về đến đồngbằng châu thổ mang vẻ đẹp của một người con gái đẹp và nhuốm màu cổ tích Ngườicon gái đẹp ấy dám dấn thân vào một cuộc hành trình đầy gian truân để tìm đến vớingười tình trong mộng là thành phố Huế Theo đó, đoạn văn này miêu tả vẻ đẹp củasông Hương khi nó về đến thành phố Huế
2 Vẻ đẹp sông Hương trong đoạn trích
Miêu tả vẻ đẹp sông Hương ở Huế là lúc tài văn chương của tác giả được dịp thănghoa Bởi vì, về đến Huế, sông Hương mới bộc lộ hết vẻ đẹp của nó và hầu như người tathường chỉ biết đến sông Hương qua gương mặt kinh thành của nó Ta có thể ví đoạn
Trang 13văn miêu tả sông Hương ở Huế của Hoàng Phủ Ngọc Tường như một tấm đá hoa cương
đủ khắc tên nhà văn làm vẻ vang một đời nghệ sĩ
2.1 Sông Hương được nhân hóa, mang tâm trạng như con người
Sông Hương khi chảy vào thành phố Huế được nhân hóa mang tâm trạng như conngười Khi biết đã tìm đúng đường để về gặp thành phố thân yêu, sông Hương vui tươilên hẳn lên giữa biền bãi vùng ngoại ô Kim Long Qua lăng kính tình yêu, nhà vănHoàng Phủ Ngọc Tường đã luôn nhìn sông Hương với thành phố Huế như một cặp đôitình nhân và dòng Hương giang khi gặp người tình trong mộng đã không che giấu niềmvui của nó
Khi biết đã tìm đúng đường về để gặp người tình mong đợi, sông Hương cũng khôngcòn băn khoăn, trăn trở “đổi dòng”, “uốn mình” liên tục nữa mà “kéo một nét thẳng thựcyên tâm theo hướng Tây Nam, Đông Bắc” thật yên tâm bởi nó đã nhìn thấy cây cầutrắng của thành phố Như vậy dưới ngòi bút của Hoàng Phủ Ngọc Tường sông Hươnglúc này đã là một cô gái có tâm hồn, ý thức tìm được chính mình, đi tìm tình yêu đíchthực của mình để được ôm ấp trong lòng một cố đô cổ kính
Khi gặp người yêu, có cô gái nào lại không làm duyên, làm dáng và sông Hương ở
đây cũng vậy Khi giáp mặt thành phố ở cồn Giã Viên “sông Hương uốn một cánh cung
rất nhẹ sang Cồn Hến; đường cong ấy làm cho dòng sông mềm hẳn đi, như một tiếng “ vâng” không nói ra của tình yêu” Quả thực, đây là một câu văn súc tích, mang vẻ đẹp
lãng mạn và đầy mê đắm của tình yêu miêu tả dòng sông Hương khi gặp người tình của
nó trở nên đầy e ấp, tình tứ, thể hiện sự chấp nhận tình yêu một cách đầy kín đáo và nữtính
2.2 Sông Hương ở Huế gắn liền với hình ảnh cây cầu trắng
Nổi bật trên nền xanh của dòng Hương giang ở Huế là hình ảnh đầy ấn tượng:
“chiếc cầu trắng của thành phố in ngần trên nền trời, nhỏ nhắn như vành trăng non” Ai
đã từng đến Huế đều biết đến cây cầu Tràng Tiền nổi tiếng vẫn soi bóng trên dòngHương giang, gợi một vẻ đẹp rất riêng mà chỉ có xứ Huế mộng và thơ mới có Hình ảnhcây cầu ấy của đất cố đô đã đi vào thi ca với vẻ đẹp quyến rũ kì lạ:
“Cầu cong như chiếc lược ngà Sông dài mái tóc cung Nga buông hờ”
(Nguyễn Bính)Nguyễn Bính và Hoàng Phủ Ngọc Tường đều cảm nhận được đường cong gợicảm của cây cầu vắt ngang dòng sông Hương Nhưng nếu nhà thơ Nguyễn Bính so sánhcầu Tràng Tiền như chiếc lược ngà thì Hoàng Phủ Ngọc Tường lại so sánh với vànhtrăng non – một so sánh độc đáo, mới lạ để gợi tả thêm vẻ đẹp duyên dáng, tươi sángcủa cây cầu Khi sông Hương gặp Huế, vẻ đẹp của dòng sông và cây cầu như hoà vàolàm một Cây cầu như một nét đẹp bừng sáng tô điểm cho vẻ đẹp của của dòng sôngcũng như thành phố Huế
2.3 Sông Hương được so sánh với các dòng sông đẹp trên thế giới
Để làm nổi bật vẻ đẹp đặc trưng của dòng sông Hương ở Huế, Hoàng Phủ NgọcTường đã so sánh sông Hương với một số dòng sông đẹp và nổi tiếng trên thế giới Nhà