Nếu hiến pháp không được bảo vệ thì quyền con người, quyền cơ bản của công dân cũng không được bảo vệ

Xét về tổng thể, việc bảo đảm quyền con người vừa là động lực, vừa là mục tiêu trong Hiến pháp của các quốc gia, bất kể theo thể chế chính trị nào.. MỘT SỐ KHÁI NIỆM LIÊN QUAN Hiến pháp

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

Kể từ khi thế giới loài người được hình thành, xã hội ngày càng văn minh thì càng đề cao quyền con người, quyền cơ bản của công dân càng thể hiện rõ tại mỗi quốc gia Mọi quốc gia dân chủ đều đặt ra mục tiêu bảo vệ quyền con người lên hàng đầu Tư tưởng về quyền con người có mối liên hệ chặt chẽ đến quá trình hình thành và phát triển Hiến pháp của mọi quốc gia trên thế giới Xét về tổng thể, việc bảo đảm quyền con người vừa là động lực, vừa là mục tiêu trong Hiến pháp của các quốc gia, bất kể theo thể chế chính trị nào Hiến pháp của các quốc gia trên thế giới đều ghi nhận các quyền con người, quyền công dân ngày càng rộng rãi và cụ thể hơn Hiến pháp được coi như là một yêu cầu tất yếu, khách quan, là nền tảng lý luận cho những cải tổ diện và ở cấp độ cao nhất của thượng tầng kiến trúc nhà nước và pháp luật Ngày nay mức độ bảo đảm quyền con người được xem như là một thước đo của sự tiến bộ và trình độ văn minh của toàn xã hội, không phân biệt chế độ chính trị, trình độ phát triển và bản sắc văn hóa xã hội Cho nên có quan

điểm cho rằng: “Nếu hiến pháp không được bảo vệ thì quyền con người, quyền

cơ bản của công dân cũng không được bảo vệ” Và em hoàn toàn đồng ý với

quan niệm trên Trong quá trình làm bài, không thể tránh khỏi những thiếu sót, em mong thầy cô sẽ có những ý kiến nhận xét, góp ý để em rút kinh nghiệm cho những bài tập lớn sau Em xin chân thành cảm ơn

NỘI DUNG

I. MỘT SỐ KHÁI NIỆM LIÊN QUAN

Hiến pháp là một hệ thống quy định những nguyên tắc chính trị căn bản và

thiết lập kiến trúc, thủ tục, quyền hạn và trách nhiệm của một chính quyền, là bản văn quy định việc tổ chức quyền lực nhà nước, là văn bản khẳng định quyền lực thuộc về nhân dân, nó thể hiện ý chí và nguyện vọng của nhân dân tồn tại trong hoặc ngoài của nhà nước đó Hiến pháp là cơ sở, trên đó mọi luật pháp của quốc gia được ban hành Trong hệ thống pháp luật của mỗi quốc gia, Hiến pháp có hiệu lực pháp lý cao nhất Tất cả các văn bản pháp luật khác đều phải phù hợp với Hiến nguyên tắc, hiến pháp phải do nhân dân thông qua dưới hình thức hội nghị lập hiến, quốc hội lập hiến hoặc trưng cầu dân ý Điều này khác với đạo luật bình thường mà chỉ do quốc hội thông qua Hiến pháp ra đời chính là do nhu cầu bảo vệ một nền dân chủ vì quyền con người

Quyền con người (Human rights, Droits de L’ Homme) là toàn bộ các

quyền, tự do và đặc quyền được công nhận dành cho con người do tính chất nhân bản của nó, sinh ra từ bản chất con người chứ không phải được tạo ra bởi pháp luật hiện hành Đây là những quyền tự nhiên, thiêng liêng và bất khả xâm phạm do tạo hóa ban cho con người như quyền sống, quyền tự do và mưu cầu hạnh phúc, những quyền tối thiểu của con người mà bất kì chính phủ nào cũng phải bảo vệ nó Không

có luật lệ nào được ban ra có thể đi ngược lại những quyền này Quyền con người không thể bị tước bỏ hay xâm hại một cách tùy tiện

Quyền cơ bản của công dân là quyền của công dân được quy định trong

Hiến pháp, điều chỉnh những quan hệ đặc biệt quan trọng giữa công dân và nhà nước, là cơ sở tồn tại của cá nhân và hoạt động bình thường của xã hội Mọi công dân đều có quyền được bảo hộ tính mạng, tự do và tài sản, quyền bình đẳng trước pháp luật

Chế định quyền con người, quyền công dân là tập hợp các quy phạm pháp

luật điều chỉnh mối quan hệ giữa các Nhà nước và các thể nhân, có thể là công dân hoặc không phải công dân Chế định quyền con người, quyền công dân rất quan trọng, vì vậy nó luôn được ghi nhận trong Hiến pháp, đạo luật cơ bản của mỗi quốc gia Chế định quyền con người, quyền công dân điều chỉnh địa vị pháp lý công dân, được hình thành bởi tổng thể các quy định về quyền và nghĩa vụ của công dân, làm nền tảng cho việc quy định quyền và nghĩa vụ trong các ngành luật khác

Ở nhiều góc độ thì quyền con người được áp dụng một cách bình đẳng với tất cả mọi người thuộc mọi dân tộc trên phạm vi toàn cầu, còn quyền công dân thể hiện rõ như quyền bầu cử, ứng cử… ở mỗi quốc gia

II CÁC LẬP LUẬN

1 Lập luận 1: Hiến pháp là văn bản có hiệu lực pháp lý cao nhất mà trong

đó thể hiện quyền con người, quyền cơ bản của công dân tại từng quốc gia.

- Cơ sở lập luận

+ Bản chất của Hiến pháp: “Hiến pháp là đạo luật cơ bản thông qua Hiến pháp là nền tảng, cơ sở để xây dựng các văn bản pháp luật khác” Nhờ đó quyền con người được chú trọng hơn, các văn bản pháp luật càng đi sâu vào đời sống xã hội để điều chỉnh quyền con người một cách phù hợp + Vai trò quan trọng của Hiến pháp của từng quốc gia bảo đảm và bảo

vệ quyền con người và quyền cơ bản của công dân

- Phân tích lập luận

Quyền con người là một vấn đề lớn cả thế giới hiện nay Mọi quốc gia dân chủ đều đặt ra mục tiêu bảo vệ quyền con người lên hàng đầu Quyền con người là những quyền tự nhiên, sinh ra là con người thì phải được hưởng và các nhà nước đều phải thừa nhận quyền tự nhiên này của con người và phải thể chế hóa pháp luật để các quyền đó được thực thi Bảo

vệ quyền con người cũng chính là tinh thần của toàn quốc gai dân tộc trên toàn thế giới Để quyền con người được tuân thủ, thực thi, là những quyền pháp lý, trở thành các nguyên tắc ứng xử chung trong xã hội, và được pháp luật bảo vệ thì quyền và tự do con người được ghi nhận trong Hiến pháp

Hiến pháp chính là công cụ để hạn chế quyền lực nhà nước để tránh việc quyền con người, quyền công dân bị lạm dụng và xâm phạm một cách tùy tiện Xuất phát từ mục đích, nguồn gốc ra đời của Hiến pháp thì

nó là công cụ pháp lý cơ bản để bảo vệ quyền con người ở các quốc gia Tiếp đó, Hiến pháp là văn bản có vị trí và hiệu lực pháp lý cao nhất quy định về dân chủ và quyền con người Các văn bản pháp luật khác cũng có thể quy định về quyền con người, nhưng nó đều xuất phát từ Hiến pháp, phù hợp với Hiến pháp và có chức năng cụ thể hóa và tổ chức thực hiện nội dung quyền con người đã được quy định trong Hiến pháp Bản tuyên

ngôn đôc lập ngày 2/9/1945 của Việt Nam đã trịnh trọng tuyên bố: “Tất

cả mọi người đều sinh ra có quyền bình đẳng Tạo hóa cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được, trong những quyền ấy, có quyền được sống, quyền tự do, quyền mưu cầu hạnh phúc” Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Đó là những lẽ phải không ai có thể chối cãi được”.

Hiến pháp là một văn bản pháp lý nhằm thực hiện quyền con người Mặc

dù ngoài chế định về quyền con người và quyền công dân, Hiến pháp còn

có các chế định khác, nhưng suy cho đến cùng, các nội dung khác đó, ví

dụ tổ chức bộ máy nhà nước chỉ là phương tiện để tiến tới mục đích thực hiện quyền con người, quyền công dân để xây dựng một xã hội, trong đó

“mỗi con người được bay nhảy trong bầu trời tự do”

Thông qua Hiến pháp, mọi người có thể xác định những quyền gì của mình mà nhà nước đó phải tôn trong và bảo đảm thực hiện, cùng những cách thức để bảo đảm thực thi những quyền đó Với tính chất là văn bản pháp lý có hiệu lực pháp lý, hiến pháp là bức tường chắn quan trọng nhất

để ngăn ngừa những hành vi lạm dụng, xâm phạm quyền con người, quyền công dân, cũng như là nguồn tham chiếu đầu tiên mà mọi người đều nghĩ tới khi các quyền của mình bị vi phạm Hiệu lực bảo vệ quyền con người, quyền công dân của Hiến pháp còn được phát huy qua việc hiến định các cơ chế, thiết chế bảo vệ quyền, cụ thể như thông qua hệ thống tòa án tư pháp, các cơ quan nhân quyền quốc gia…

Cụ thể, Hiến pháp Việt Nam năm 2013 tiếp tục kế thừa và phát triển ở tầm cao hơn, nguyên tắc này chính được ghi nhận tại khoản 1 Điều 14

của Hiến pháp: “Ở nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, các quyền con người, quyền công dân về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa,

xã hội được công nhận, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm theo Hiến pháp và pháp luật” Đây chính là cơ sở để Nhà nước xây dựng cơ chế để thực thi

quyền con người và quyền của công dân Các cơ chế này cũng được thể hiện trong các văn bản Luật tương ứng

2 Lập luận 2: Quyền con người và quyền công dân muốn được tôn trọng, bảo đảm và bảo vệ trước hết cần được quy định trong Hiến pháp.

- Cơ sở lập luận:

+ Quyền con người và quyền công dân là đối tượng điều chỉnh cơ bản của Hiến pháp Vị trí của chúng rất quan trọng trong Hiến pháp, quy định

cụ thể trong Hiến pháp để quyền con người, quyền công dân được tôn trọng, đảm bảo và bảo vệ

+ Cách thức hiến định quyền con người trong Hiến pháp, chế định quyền con người ở Hoa Kỳ và cụ thể ở Việt Nam

- Phân tích lập luận:

Cách thức điều chỉnh nhân quyền trong Hiến pháp là hình thức pháp điền hóa nhân quyền vào Hiến pháp Mỗi một quốc gia có cách thức hiến định riêng định riêng để pháp điền hóa quyền con người trong bản Hiến pháp của quốc gia mình, nhưng chung quy lại có ba cách thức chủ yếu:

- Thứ nhất, quyền con người được quy đinh thành chương, điều trong nội dung Hiến pháp Nó được đề cập ở một chương riêng hoặc

nằm rải rác ở một số chương của Hiến pháp Ví dụ: Chương I Hiến pháp Tây Ban Nha năm 1978, Chương II Hiến pháp Thụy Điển năm

1974, Chương III Hiến pháp Nhật Bản năm 1946… và Hiến pháp Việt Nam năm 2013 đã đưa quyền con người vào chương II thay vì chương

IV Hiến pháp 1992, ngay sau chương chế độ chính trị thể hiện được nhận thức của các nhà lập pháp về việc tôn trọng, bảo đảm và bảo vệ quyền con người Đây là cách thức hiến định quyền con người phổ biến nhất hiện nay, được áp dụng đa số các quốc gia trên thế giới

- Thứ hai, chế định quyền con người được quy thành một văn bản riêng và được thừa nhận như một bộ phận của Hiến pháp Điều

này chế định con người được tách hẳn, không nằm trong cấu trúc của Hiến pháp mà nằm ở một văn bản riêng, được thừa nhận như một bộ phận của Hiến pháp Ví dụ, Tuyên ngôn nhân quyền năm 1689 và Bộ Luật về quyền năm 2008 được coi là hai văn bản nguồn của Hiến pháp nước Anh Bản Tuyên ngôn dù được ban hành trước Hiến pháp nhưng nó vẫn được thừa nhận như là một nội dung trong Hiến pháp

- Thứ ba, chế định quyền con người được xác đinh như là những điều bổ sung của Hiến pháp Đây là cách thức ít gặp nhất mà

điển hình là Hợp chủng quốc Hoa Kỳ Hiến pháp Hoa Kỳ ban đầu không có quy định trực tiếp nào về quyền con người nhưng sau đó đã được bổ sung 10 tu chính án quy định về các quyền cơ bản mà sau này được gọi là Bộ Luật về các quyền của Mỹ

Dù được hiến định theo cách thức nào thì chế định quyền con người, quyền công dân vẫn là chế định quan trọng trong Hiến pháp

từng quốc gia Sự tiến bộ của trong các quy định về quyền con người trong pháp luật của một quốc gia phản ánh mức độ dân chủ của quốc gia đó Cùng với sự thành lập của Liên hợp Quốc (1945) và sự ra đời của Tuyên ngôn toàn thế giới về nhân quyền (1948), quyền con người ngày càng trở thành mối quan tâm của nhân loại

Chế định về quyền con người và quyền công dân thường được đặt ở vị trí trang trọng ngay sau chế định về các nguyên tắc nên tảng của Hiến pháp Ví dụ, tại điều Điều 16 Hiến pháp Việt Nam 2013:

“Mọi người đều bình đẳng trước pháp luật;” thể hiện quyền và nghĩa

vụ của công dân không bị phân biệt bởi giới tính, dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo, giàu nghèo, thành phần xã hội, địa vị xã hội… và bình đẳng về trách nhiệm pháp lý nếu bất kỳ công dân nào vi phạm pháp luật đều bị xử lý bằng các chế tài theo quy định của pháp luật Hoặc việc quy định: “Mọi người có quyền sống Tính mạng con người được pháp luật bảo hộ Không ai bị tước đoạt tính mạng trái luật.” là một quy định mới hết sức tiến bộ khẳng định giá trị nhân văn của bản Hiến pháp nói chung cũng như sự xác lập quyền làm chủ của nhân dân đối với xã hội, nhân dân là chủ thể quyền lực tối cao Đồng thời việc xác lập quyền sống còn khẳng định rằng Việt Nam chúng ta luôn luôn thực hiện một cách nghiêm túc và đầy đủ các cam kết quốc tế về nhân quyền đối với Liên Hiệp Quốc

3 Lập luận 3: Vi hiến có thể dẫn đến vi phạm quyền con người và quyền công dân

- Cơ sở lập luận:

+ Vấn đề vi hiến do các cá nhân, tổ chức có thẩm quyền ngăn cản hoặc hạn chế quyền con người, quyền công dân

+ Một số vấn đề vi phạm quyền con người và phương hướng thành lập Tòa án Hiến pháp

- Phân tích lập luận

Với tư cách là đạo luật cơ bản, đặc biệt, có hiệu lực pháp lý tối cao nên việc thi hành và việc vi phạm cũng rất đặc biệt Chủ thể thi hành Hiến pháp là các cơ quan, tổ chức nắm quyền lực nhà nước Cơ quan, tổ chức nhà nước càng có nhiều quyền lực bao nhiêu, càng phải có trách nhiệm thi hành hiến pháp bấy nhiêu Bên cạnh việc thi hành thì khả năng

vi hiến Mức độ nguy hại của các hành vi vi hiến chung có hậu quả rất lớn đến nhiều người, nguy hại cho nhiều thế hệ, cản trở sự phát triển của quốc gia, trong đó có chủ trương chính sách bị thay đổi

Thực tiễn cho thấy có hai loại hành vi vi phạm Hiến pháp: Hành vi hành động vi hiến là hành vi của chủ thể thực hiện hành động trái với các

quy định của Hiến pháp, không phù hợp với Hiến pháp Đó có thể là hành vi của một cơ quan, tổ chức, cá nhân vi phạm thẩm quyền mà Hiến pháp trao cho; hoặc hành vi của bất cứ cơ quan, tổ chức, cá nhân nào nhân danh nhà nước ngăn cản hoặc hạn chế việc thực hiện quyền và tự do

hợp pháp theo quy định của Hiến pháp Hành vi không hành động vi hiến

là hành vi không thực hiện thẩm quyền và nghĩa vụ đã được Hiến pháp quy đinh Cơ quan, tổ chức, cá nhân được Hiến pháp giao thẩm quyền, nếu không thực hiện hoặc thực hiện không kịp thời thì sẽ bị coi là vi phạm Hiến pháp không hành động

Cụ thể, tại khoản 1 Điều 14 của Hiến pháp Việt Nam năm 2013 viết

rằng:“Ở nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, các quyền con người, quyền công dân về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội được công nhận, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm theo Hiến pháp và pháp luật.” Đây là một điều khoản vi hiến rất tinh vi, bởi vì chất vi hiến ẩn khuất trong một mệnh đề được viết gián đoạn: “Các quyền con người… được công nhận… theo Hiến pháp và pháp luật” Điều đó cũng có nghĩa

là: Các quyền con người chỉ được công nhận theo Hiến pháp và pháp

luật Nếu quyền con người nào không hoặc chưa được Hiến pháp và pháp luật công nhận đích danh, thì không hoặc chưa được thừa nhận Điều này ngăn cản hoặc hạn chế việc thực hiện quyền và tự do hợp pháp của cá nhân công dân.

Nhiều về vấn đề về quyền con người, từ tình trạng vi phạm của một

bộ phận cán bộ, công chức, tình trạng vi phạm của công dân và những hành vi lợi dụng quyền con người để xâm phạm an ninh quốc gia, trật tự

xã hội Trong đó, vi phạm quyền con người về chính trị, dưới hình thức

“Hội chứng đám đông” đang là vấn đề xã hội cần sớm có những giải pháp hữu hiệu Trong vài năm lại đây, đã xuất hiện hành vi tụ tập đông người, biểu tình gây rối Chính sự thiếu sót trong việc hiến định gây ra các vấn đề khó giải quyết, là vấn đề nhức nhối của xã hội

Một nước có nền văn minh rực rỡ như Pháp những năm gần đây mới thành lập ra Tòa án Hiến pháp hay còn gọi là Hội đồng bảo hiến (Cour Constitutionelle) để xét xử các hành vi vi hiến Tòa án Hiến pháp có chức năng chủ yếu là bảo vệ các nguyên tắc của Hiến pháp, kiểm tra tính hợp hiến của các luật hay các văn bản quản lý

4 Một số giải pháp thúc đẩy quyền con người, quyền công dân trong Hiến pháp:

Thứ nhất, xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật, tạo cơ sở pháp lý cho việc bảo vệ, thúc đẩy và phát triển quyền con người, quyền công dân đòi

hỏi tăng cường hoạt động lập pháp của Quốc hội như là điều kiện tiên quyết để bảo đảm quyền con người

Thứ hai, xây dựng chế độ trách nhiệm của cán bộ, công chức nhà nước

và hoàn thiện cơ chế kiểm tra, giám sát bảo đảm nhân dân tham gia thực sự công việc nhà nước đòi hỏi xây dựng chế độ trách nhiệm bảo đảm mỗi cán bộ,

công chức nhà nước có thể phát huy hết năng lực cá nhân; đồng thời, xác định

cụ thể trách nhiệm cá nhân của mỗi cán bộ, công chức nhà nước trong quá trình thực thi công vụ, giảm thiểu nguy cơ có thể xâm phạm quyền của công dân

Thứ ba, xóa đói, giảm nghèo, thực hiện công bằng xã hội, giảm sự phân hóa giàu nghèo, nền tảng cho phát triển bền vững bằng cách dùng công cụ, sức

mạnh thông qua chính sách thuế, thực hiện việc điều tiết, phân phối lợi ích và bảo đảm phúc lợi xã hội

KẾT LUẬN

Nhân quyền là những quyền cơ bản nhất của con người, nó tồn tại tự nhiên gắn bó mật thiết với con người Quyền con người luôn là mục tiêu của mỗi quốc gia Hiến pháp không chỉ là những chỉ văn bản quy định việc tổ chức nhà nước mà còn bảo đảm việc thực hiện quyền con người và quyền công dân Do vậy, nếu Hiến pháp không được bảo vệ thì quyền con người và quyền cơ bản của công dân cũng không được bảo vệ

DANH MỤC THAM KHẢO *Sách tham khảo:

1 Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình Luật Hiến Pháp Việt Nam, Nxb Công

an Nhân dân, Hà Nội, 2017

2 Trường Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh, TLHT – Luật Hiến Pháp Việt Nam, Nxb Hồng Đức, 2018

3 Hiến pháp Việt Nam 2013

4 Nguyên tắc Hiến pháp về quyền con người, quyền công dân, Nxb Chính trị

Quốc gia – Sự thật Hà Nội, 2016

*Bài viết trên trang web:

1 Bài viết Vi phạm hiến pháp và các loại hình Vi phạm hiến pháp:

http://tks.edu.vn/thong-tin-khoa-hoc/chi-tiet/119/545

2 Bài viết Quyền con người tại Việt Nam luôn được khẳng định và đảm bảo:

http://tapchitaichinh.vn/tai-chinh-phap-luat/quyen-con-nguoi-tai-viet-nam-luon-duoc-khang-dinh-va-dam-bao-301143.html

3 Bài viết Cách tiếp cận hay là cách thức quy định nhân quyền trong Hiến pháp: http://tks.edu.vn/thong-tin-khoa-hoc/chi-tiet/119/617