Đánh giá mô hình bảo hiến theo tinh thần hiến pháp năm 2013 ở việt nam và đề xuất một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ hiến pháp ở việt nam hiện nay

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TÀI CHÍNH TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG HÀ NỘI KHOA LUẬT TIỂU LUẬN MÔN LUẬT HIẾN PHÁP “ĐÁNH GIÁ MÔ HÌNH BẢO HIẾN THEO TINH THẦN HIẾN PHÁP NĂM 2013 Ở VIỆT NAM VÀ ĐỀ XUẤT MỘT SỐ[.]

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG HÀ NỘI

KHOA LUẬT

TIỂU LUẬN MÔN LUẬT HIẾN PHÁP

“ĐÁNH GIÁ MÔ HÌNH BẢO HIẾN THEO TINH THẦN HIẾN PHÁP NĂM 2013 Ở VIỆT NAM VÀ ĐỀ XUẤT MỘT

SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ BẢO VỆ

HIẾN PHÁP Ở VIỆT NAM HIỆN NAY”

Sinh viên thực hiện: Đặng Vũ Khoa

Mã sinh viên: 2111110143

Lớp tín chỉ: PLU218(GĐ1-HK2-2223).1

Giảng viên hướng dẫn: ThS Nguyễn Thị Huyền

HÀ NỘI – 2023

1

1.2.1 Mô hình phi tập trung hóa 5 1.2.2 Mô hình tập trung hóa 7

CHƯƠNG 2: SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA CƠ CHẾ

2.1 Bối cảnh hình thành của cơ chế bảo hiến Việt Nam theo quy định của các Hiến pháp qua từng giai đoạn lịch sử 9

2.1.1 Cơ chế bảo hiến qua Hiến pháp 1946 9 2.1.2 Cơ chế bảo hiến qua Hiến pháp 1959 10 2.1.3 Cơ chế bảo hiến qua Hiến pháp 1980 10 2.1.4 Cơ chế bảo hiến qua Hiến pháp 1992 11

2.2 Mô hình bảo hiến theo Hiến pháp năm 2013 11 2.3 Một số ưu điểm và hạn chế của mô hình bảo hiến ở Việt Nam

CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN MÔ

PHẦN MỞ ĐẦU

Xuyên suốt một chặng đường dài của lịch sử pháp lý thế giới, người ta đãghi nhận rằng Hiến pháp được tạo ra để thiết lập trạng thái cân bằng, điều chỉnhquyền lực nhà nước và thiết lập một ranh giới cụ thể mà nhà nước phải tuân thủ

để bảo vệ các quyền của công dân Vì Hiến pháp là hiện thân của nền dân chủ ởmọi quốc gia và đại diện cho quyết tâm và quyền lực của người dân nên điều cầnthiết là Hiến pháp phải được tôn trọng ở tất cả các quốc gia Đáng buồn thay, ởnhiều quốc gia, Hiến pháp không được tôn trọng một cách thích hợp Bất cứ khinào Hiến pháp không có giá trị pháp lý cao nhất và không được coi là luật cơ bản

2

của đất nước, thì cần phải có một cơ chế để bảo vệ nó Cơ chế bảo vệ hiến phápđược thiết kế để bảo vệ cả Hiến pháp và nền dân chủ, cũng như để bảo vệ quyềnlực mà nhân dân giao phó cho nhà nước Trong bất kỳ mô hình nhà nước dân chủnào, Hiến pháp và cơ chế bảo vệ Hiến pháp là công cụ không thể thiếu bảo đảmquyền và lợi ích hợp pháp của công dân trong mọi giai đoạn của lịch sử nhânloại.

Ở Việt Nam, việc tạo ra một khuôn khổ hiến pháp để bảo vệ giá trị pháp lýtối cao của Hiến pháp là một cấu phần quan trọng trong việc thiết lập một quốcgia pháp quyền xã hội chủ nghĩa Các chỉ thị và sáng kiến của chính phủ nhằm

3

tăng cường cấu trúc luật pháp thể hiện rõ ràng mục đích của họ là coi Hiến pháp

là nền tảng của hệ thống và đảm bảo sự bảo vệ của nó Việt Nam vẫn chưa thểthành lập cơ quan bảo vệ Hiến pháp mặc dù việc hoàn thiện cơ chế bảo vệ Hiếnpháp là một mục tiêu đã có từ rất lâu rồi nhưng vì nhiều lý do nên vẫn chưa thểthực hiện được Việt Nam mới chỉ hoàn thiện và ban hành Hiến pháp 2013,nhưng vẫn cần phải tạo ra một mô hình hiến pháp đặc thù cho thời kỳ mới Hiếnpháp 2013 là hiến pháp cho thời đại mới nhằm tạo cơ sở chính trị, pháp lý để tiếnhành xây dựng Nhà nước trong thời kỳ đi lên chủ nghĩa xã hội trên cơ sở quántriệt và thể chế hóa đường lối, chính sách của Đảng

4

Ngày nay, tình hình thế giới đang có nhiều thay đổi lớn Mặt khác, ở ViệtNam, khái niệm tôn trọng và chấp hành tuyệt đối pháp luật chưa tồn tại trên thực

tế Đa số công dân, những người có quyền và lợi ích hợp pháp được Hiến pháptrực tiếp bảo vệ, chưa hiểu hết tầm quan trọng của Hiến pháp và sự cần thiết phảihạn chế vi phạm Hiến pháp Trên thực tế, những hành động bị cho là vi hiếnthường đến từ các cơ quan chính phủ, chẳng hạn như lĩnh vực dễ thấy nhất làviệc ban hành các công cụ pháp luật Hiến pháp 2013 thiếu mô hình bảo vệ hiếnpháp cụ thể nên khó hạn chế và quản lý tài trợ Tình hình hiện nay đòi hỏi ViệtNam phải tìm ra một mô hình hiến pháp chuyên nghiệp phù hợp để đề xuất trong

5

hiến pháp tương lai của mình Theo Hiến pháp 2013, Việt Nam cũng có cơ chếbảo vệ Hiến pháp với hoạt động kiểm tra, giám sát giữa cơ quan nhà nước, côngdân và cơ quan nhà nước, đủ, yếu, thiếu nhất quán, không đồng bộ, không có quytrình thủ tục, các quyết định bị tuyên là vi hiến ở Việt Nam được đưa ra ngoàiquyền hạn của cơ quan nhà nước Trong tình hình hiện nay, việc xây dựng mộthiến pháp tốt và một cơ chế bảo vệ hiến pháp hiệu quả là hoàn toàn hợp lý.

Từ những lý do trên, em xin lựa chọn đề tài: “Đánh giá mô hình bảo hiến

theo tinh thần hiến pháp năm 2013 ở việt nam và đề xuất một số kiến nghị

6

nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ hiến pháp ở việt nam hiện nay” làm tiểu cuối

kỳ môn Luật Hiến pháp

7

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU CÁC MÔ HÌNH BẢO HIẾN TRÊN THẾ GIỚI 1.1 Khái niệm và vai trò của bảo hiến

dân chủ, có sự phân chia quyền lực nhà nước, phân công và phối hợp giữa các cơquan quyền lực nhà nước với nhau Hiến pháp đặt nền móng cho mọi hoạt độngcủa bộ máy nhà nước, nguyên tắc, chức năng, thẩm quyền bộ máy nhà nước đềutheo sự điều chỉnh của Hiến pháp.

Chủ nghĩa hợp hiến được hình thành bởi ý tưởng chính trị tự do ở Tây Âu

và Hoa Kỳ là hình thức bảo vệ quyền cá nhân đối với sức khỏe, tài sản, tự do tôngiáo và ngôn luận Để đảm bảo những quyền trên, người soạn thảo Hiến pháp đãnhấn mạnh kiểm soát quyền lực nhà nước trong mỗi ngành quyền lực

9

Hiện nay, trên thế giới chưa có một định nghĩa thống nhất, chính xác nào

về bảo hiến Các thuật ngữ được dùng trong mỗi hoàn cảnh khác nhau tùy thuộcvào hoàn cảnh quốc gia, điều kiện chính trị của quốc gia Bảo hiến hay cách gọithông thường khác gọi là bảo vệ Hiến pháp hay tài phán Hiến pháp có thể hiểu làcách thức đánh giá tính hợp hiến của các văn bản pháp luật, các hành vi pháp lýcủa các cơ quan quyền lực nhà nước được thực hiện bởi một cơ quan hiến định

Theo nghĩa hẹp, bảo hiến được giải thích là bảo vệ tính hợp hiến của cácđạo luật, mục đích nhằm tìm ra sự phù hợp giữa Hiến pháp, đạo luật gốc vớinhững văn bản mang tính pháp lý khác, sự phù hợp ở đây không mang tính

10

khuyến cáo mà là sự chính xác Mỗi văn bản có tính pháp lý được ban hành ở bất

kỳ cơ quan nào đều cần có sự tuân thủ tuyệt đối Hiến pháp

Ở một góc độ theo nghĩa rộng hơn, bảo hiến là bảo vệ tinh thần và nộidung của Hiến pháp Tinh thần trong bản Hiến pháp mà các nhà lập hiến đãtruyền tải vảo bản Hiến pháp, bảo vệ mối liên hệ giữa hành pháp, tư pháp và lậppháp, kiểm soát tính hợp hiến của các hành vi thực hiện bởi thiết chế nhà nướcđược quy định trong Hiến pháp Cơ chế bảo vệ Hiến pháp chỉ cách thức tổ chứcthực hiện bảo vệ Hiến pháp của một quốc gia được thể hiện thông qua mô hình

11

bảo hiến mà quốc gia đó lựa chọn Cơ chế bảo vệ Hiến pháp ở mỗi quốc giathường không giống nhau nhưng vẫn có điểm chung nhất định.

Nền móng của bảo hiến được cho là có thể xuất hiện vào thời Hy Lạp cổđại Những hình thức sơ khai của mô hình bảo hiến xuất hiện ngày càng nhiều ởchâu Âu trung đại, các quốc gia bắt đầu có những điều luật liên quan đến môhình bảo hiến Tuy không thành chế định bảo hiến cụ thể nhưng lại có giá trịtham khảo rất lớn như: Đức, Pháp, Bồ Đầu Nha, Na Uy, Đan Mạch, Hy Lạp, Áo,Rumani Vương quốc Anh cũng có những đóng góp nhất định vào sự phát triểncủa cơ chế bảo hiến Anh quốc được coi là 10 quê hương của nền dân chủ, quê

12

hương của nghị viện hiện đại Với việc xuất hiện bản "Đại Hiến chương" hayMagna Carta là một trong những văn bản pháp luật quan trọng trong lịch sử nướcAnh, không chỉ đơn thuần là cột mốc cho tự do, dân chủ của nước Anh; màngười ta xem Đại Hiến chương là một văn kiện đã góp phần không nhỏ trong sựphát triển của chủ nghĩa tự do và nền dân chủ trên thế giới, được ban hành vàonăm 1215 Sự kiện này đã đánh dấu những bước chuyển biến lớn với lịch sửpháp luật nước Anh, trong đó có quan điểm về tính tối cao của Hiến pháp, mặc

dù nước Anh không có một bản Hiến pháp thành văn Người Anh đã khởi xướng

ra thủ tục luận tội quan chức nhà nước đồng thời đề xuất ra tính tối thượng của

13

pháp luật và quyền được tào án xem xét tính hợp pháp của hoạt động chính phủ.Thế kỷ XVIII, tòa án đã ra một phán quyết tuyên bố các luật của đế chế Anhkhông còn giá trị pháp lý trên lãnh thổ Hoa Kỳ Sự kiện xác nhận quyền bảo hiệncủa tòa án Hoa Kỳ mới được chính thức xác nhận hình thành mô hình bảo hiếnkiểu Hoa Kỳ do những tòa án thường thực hiện.

Từ sự ra đời của chế định bảo hiến ở Hoa Kỳ, đã mở đường cho hàng loạtcác quốc gia khác với các bản Hiến pháp sau đó Tây Ban Nha và Bồ Đào Nhathế kỷ 19, dưới sự ảnh hưởng của Hiến pháp Hoa Kỳ năm 1812 tại Tây Ban Nha,Hiến pháp Cadiz đã ra đời Sau đó, Hiến pháp này lại làm nền tảng cho Hiến

14

pháp Bồ Đào Nha ra đời năm 1822 Các bản Hiến pháp này, dưới sự ảnh hưởngcủa Hiến pháp Hoa Kỳ đều mang những mầm mống của cơ chế bảo vệ Hiến pháp

- tính tối cao của Hiến pháp trong hệ thống pháp luật quốc gia; Na Uy, ĐanMạch, Hy Lạp đưa quyền giám sát Hiến pháp vào thế kỷ 19; năm 1867, Tòa ánLiên bang Áo được trao quyền giải quyết những tranh chấp về thẩm quyền, Tòa

án Tiểu bang được trao quyền ra quyết định với các vụ kiện vi phạm Hiến pháp

Tới giai đoạn 1918 - 1939 mô hình bảo hiến của Áo nổi lên, giai đoạn nàyđược coi là "thời kỳ của nước Áo" (the Austrian Period) Nước 11 Áo áp dụngcông trình của hai nhà khoa học Hans Kelsen và Adolf Merkl sáng tạo ra mô

15

hình bảo hiến tập trung Mô hình này đã mở đường cho hàng loạt các Tòa ánHiến pháp ở Châu Âu Hiến pháp năm 1920 ở Áo xác nhận nền tảng của Tòa ánHiến pháp Mô hình Tòa án Hiến pháp chịu trách nhiệm cơ bản bảo hiến như làmột nhiệm vụ độc lập đã được xác nhận ở Áo và phổ biến ra nhiều quốc gia khácnhất là ở châu Âu, trở thành một trong những mô hình cơ bản về cơ chế bảo hiếntrên thế giới.

Sau giai đoạn này, rất nhiều các quốc gia ở khắp các khu vực trên thế giớithành lập cơ quan bảo vệ Hiến pháp theo những mô hình khác nhau như NhậtBản, Thái Lan, Ấn Độ, Myanma, Italia… Ngoài tòa án (tòa án thường và tòa án

16

Hiến pháp) như ở Mỹ và Áo, ở một số nước, pháp luật còn giao quyền bảo hiếncho một số cơ quan khác với những tên gọi, ví dụ như hội đồng Hiến pháp, cáctòa đặc biệt thuộc Toà án tối cao, hoặc cho bản thân Nghị viện Mô hình hội đồngHiến pháp của Pháp năm 1958 và mô hình bảo hiến Quốc hội - nghị viện củaLiên Xô đã mở ra thêm nhiều sự lựa chọn phù hợp hơn hoàn cảnh của mỗi quốcgia.

Các mô hình bảo hiến trên thế giới hiện nay đã được phát triển nhanhchóng, được đa số các quốc gia trên thế giới ghi nhận là một trong những chếđịnh bắt buộc tồn tại trong hệ thống pháp luật quốc gia, được quy định trong văn

17

bản có giá trị pháp lý cao nhất của quốc gia đó ở dạng thành văn hoặc bất thànhvăn Tính đến nay theo những số liệu không chính thức đã có ít nhất hơn 80%các quốc gia trên thế giới quy định về vấn đề bảo vệ Hiến pháp dưới những hìnhthức khác nhau.

1.1.2 Vai trò

Bảo hiến đóng góp rất lớn cho sự hoàn thiện của pháp luật, nền dân chủquốc gia cũng như sự phát triển của quốc gia Mô hình bảo hiến ở mỗi quốc giatùy thuộc vào hoàn cảnh nên có những đặc điểm riêng biệt nhưng 12 cơ bản bảo

18

hiến được xây dựng với những vai trò và mục đích chung Mô hình bảo hiếnđược xây dựng với những mục tiêu cơ bản sau:

- Kiểm soát quyền lực nhà nước, duy trì hiệu quả hoạt động cả bộ máy nhànước, hoàn chỉnh chức năng của từng cơ quan trong bộ máy nhà nước

- Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân

- Hoàn thiện hệ thống pháp luật

Bảo hiến nhằm mục đích để bảo vệ giá trị pháp lý tối cao của Hiến pháp,cũng như hoàn thiện các chế định pháp luật Hiến pháp như tên gọi của nó, sẽbảo vệ những giá trị cốt lõi, những điểm căn bản nhất của quốc gia cho dù bản

19

Hiến pháp đó tồn tại ở bất kỳ dạng nào: thành văn hay bất thành văn Khi tiếnhành xây dựng pháp luật, những văn bản pháp luật xây dựng có thể không hoàntoàn dựa trên cái nhìn khách quan về vấn đề mà còn mang nhiều tính hạn chế, cánhân Việc tồn tại những điểm sai sót, không thống nhất, mâu thuẫn là điềukhông thể tránh khỏi trong thực tiễn Mô hình bảo hiến được hình thành sẽ bảo

vệ xã hội khỏi những văn bản, những điều luật mâu thuẫn, tạo nên sự thống nhấttrong phạm vi của Hiến pháp và pháp luật Hiến pháp có thể hạn chế một phầnhoặc toàn bộ những vấn đề có thể phát sinh trong việc xây dựng, ban hành vàthực thi pháp luật

20

Bảo hiến bảo vệ hoàn chỉnh quy trình “Lập hiến - lập pháp”, đưa quy trìnhvào trong thực tế và áp dụng Hệ thống pháp luật sẽ được xây dựng hoàn chỉnh,đúng trình tự, có sự giám sát chặt chẽ, có sự điều chỉnh kịp thời khi cần Hiếnpháp điều chỉnh những mối quan hệ xã hội đúng theo khuôn khổ pháp luật, theonhững cốt lõi của Hiến pháp Hiến pháp hạn chế quyền lực của cơ quan nhà nướctrong phạm vi mà Hiến pháp quy định, phát huy quyền làm chủ của nhân dân,quyền công dân được xây dựng hoàn thiện trong Hiến pháp được bảo vệ tuyệtđối Nhân dân thông qua cơ quan bảo hiến thực hiện quyền giám sát của mình,yêu cầu cơ quan bảo 13 hiến bảo vệ quyền và lợi ích của mình trước những văn

21

bản vi hiến, hành vi vi hiến của cơ quan quyền lực nhà nước hay của những cánhân thẩm quyền.

Bảo hiến là điều kiện tiên quyết để có thể đưa Hiến pháp vào thực tiễncuộc sống, bảo đảm giá trị pháp lý của các quy phạm pháp luật, tạo nên sự thốngnhất trong toàn bộ quá trình xây dựng, hoàn chỉnh hệ thống pháp luật, khiến chopháp luật có thể đi sâu vào thực tiễn Bảo hiến xây dựng một cơ chế cụ thể khôngchỉ bảo vệ tính pháp lý của Hiến pháp đồng thời xây dựng cơ chế để công dânyêu cầu nhà nước xem xét tính hợp hiến của một điều luật, một đạo luật hay một

22

hành vi bất kỳ vi hiến xảy ra Đối tượng bảo vệ Hiến pháp ở hướng tới là nhữnghành vi vi hiến và cả những văn bản vi hiến.

1.2 Các mô hình bảo hiến trên thế giới

1.2.1 Mô hình phi tập trung hóa

Mô hình bảo hiến của Mỹ là điển hình cho mô hình này Kiểm tra tư pháp

ở Mỹ đặc biệt được xem như chức năng tự nhiên của cơ quan tư pháp Ở Mỹ,mặc dù sự kiểm tra tư pháp là một công cụ quyền lực mạnh nhất của toà án liênbang, nhưng điều này không được quy định trong Hiến pháp Toà án tối cao liên

23

bang Mỹ đã tự nhận cho mình vai trò kiểm tra tư pháp với một lối suy luận pháp

lý xuất hiện lần đầu tiên trong vụ Marbury v Madison

Trong bản án của vụ án này, Toà án tối cao liên bang đã đưa ra một

nguyên tắc rõ ràng về kiểm tra tư pháp: “Trong một vụ tranh chấp mà Toà án

phải xem xét, nếu một bên đương sự đưa ra sự bất hợp hiến của đạo luật mà người ta muốn đem thi hành đối với y, thì Toà án phải kiểm tra xem sự bất hợp hiến đó thật hay không, và nếu có thật, Toà án phải từ chối áp dụng đạo luật bất hợp hiến.”

24

Hệ thống kiểm tra tư pháp của Mỹ được thiết lập ở tất cả các toà án.Không có một toà án đặc biệt hay loại toà án nào có độc quyền tư pháp để kiểmtra tính hợp hiến của các đạo luật – cả toà án liên bang lẫn toà án tiểu bang đều

có quyền kiểm tra tính hợp hiến của luật Do đó, người ta gọi đây là mô hình bảohiến phi tập trung hoá

Bởi vì kiểm tra tư pháp là một hoạt động bình thường của toà án nên một

sự nghi ngờ về tính hợp hiến chỉ được đặt ra khi có khiếu kiện Vì vậy, toà án

Mỹ chỉ kiểm tra tính hợp hiến của một đạo luật khi có một vụ án hay một vụtranh chấp cụ thể Không có sự kiểm tra trừu tượng trong hệ thống pháp luật Mỹ

25

bởi vì kiểm tra tư pháp chỉ có thể diễn ra một cách hợp thức trong một vụ ántrước một toà án thường Như là một hệ quả thực chất của cách thức kiểm tra cụthể này, hiệu lực của những phán quyết tác động đến những đạo luật được giớihạn trong những vụ án cụ thể Vì vậy, kết luận về tính hợp hiến của một đạo luậthạn chế hiệu lực và được giới hạn từ các bên tham gia vụ án.

Trong lĩnh vực bảo hiến của mô hình phi tập trung hoá, mặc dù quyền tàiphán hiến pháp thuộc về tất cả các toà án nhưng người ta thường hay nhắc đếnvai trò của toà án tối cao vì lẽ : trong một vụ án, hai bên bao giờ cũng đem vụtranh tụng ra trước cơ quan tư pháp cao nhất, sử dụng tất cả mọi thủ tục chống án

26

hay phá án, thành ra hậu quả cuối cùng chỉ có thể thu nhận được sau khi vị thẩmphán cao nhất trong hệ thống tư pháp ra phán quyết.

Toà án chỉ có quyền tuyên bố đạo luật bất hợp hiến sẽ không được ápdụng trong vụ án đó chứ không có quyền huỷ bỏ đạo luật đó Hiến pháp khôngtrao cho toà án quyền huỷ bỏ một đạo luật của ngành lập pháp Về điều này

Haminton viết: “Chúng ta không có quyền nói như một số người rằng nếu các vị

chánh án có quyền tuyên bố một đạo luật trái với tinh thần Hiến pháp là một đạo luật vô hiệu lực, các vị chánh án sẽ có quyền quyết định theo ý nghĩ riêng của mình thay thế quyết định do viện lập pháp ban hành bằng một quyế định dựa trên

27

ý kiến riêng của họ Dù có hai đạo luật trái ngược nhau, các vị chánh án vẫn chỉ

có quyền chọn một trong hai đạo luật, như vậy tức là họ chỉ có quyền sử dụng trí phán đoán của họ chứ không phải ý chí riêng của họ.”

Như vậy, về nguyên tắc, hiệu lực phán quyết của Toà án trong các vấn đềhiến pháp chỉ giới hạn trong các vụ án cụ thể và cũng chỉ dừng ở việc tuyên bốkhông áp dụng một đạo luật bất hợp hiến trong trường hợp cụ thể đó Tuy nhiên,

có một nguyên tắc bổ sung cho sự thiếu hụt hiện lực toàn vẹn của các phán quyếthiến pháp là nguyên tắc xác định rằng giải thích hiến pháp của Toà án tối cao liênquan đến tất cả các toà án cấp dưới

28

Các toà án cấp dưới chịu sự ràng buộc bởi phán quyết của toà án tối caotrong các vụ việc hiến pháp Sau khi phán quyết của toà án tối cáo về sự bất hợphiến của một đạo luật được ban hành trong một vụ việc cụ thể, bất cứ một vụkiện nào khác có liên quan đến đạo luật tương tự sẽ có một phán quyết tương tự.

Mặc dù về nguyên tắc, Toà án không có quyên huỷ bỏ một đạo luật bấthợp hiến, đạo luật đó vẫn tồn tại, nhưng sự toà án từ chối áp dụng một đạo luậtbất hờp hiến trong một trường hợp cụ thể trên thực tế đã làm vô hiệu hoá đạo luật

đó Với một truyền thống tôn trọng án lệ, trong những trường hợp tương tự, nếu

29

đương sự nại ra đạo luật đã bị toà án tuyên bố bất hợp hiến thì toà án thụ lí sẽ từchối áp dụng.

1.2.2 Mô hình tập trung hóa

Mô hình bảo hiến của Đức là điển hình cho mô hình này Ngược lại, kiểmtra tư pháp ở các nước Châu Âu được thực thi bởi một toà án đặc biệt độc lậpvới hệ thống tư pháp thường và giữ độc quyền tái phán về các vấn đề hiến pháp.Khác với hệ thống Mỹ, ở Châu Âu, có phổ biến những loại hình khiếu kiện khácnhau như hành chính, dân sự, thương mại, xã hội, hoặc hình sự được giải quyếtbởi những toà án thường khác nhau Khiếu kiện hiến pháp được phân biệt với các

30

loại khiếu kiện khác và được giải quyết theo cách riêng Kết quả là kiểm tra tưpháp ở Châu Âu được thực hiện bởi một toà án đặc biệt theo những quy trình đặcbiệt không theo những yêu cầu của sự khiến kiện thông thường.

Ngược lại với mô hình Marbury v Madison khi Toà án tối cao được tuyên

bố cơ quan tư pháp có trách nhiệm và nghĩa vụ phải nói luật là gì, và có tính hợphiến hay không, toà án thường ở Châu Âu lục không có quyền xét xử tính chất vihiến của một đạo luật Do sự kiểm tra tư pháp ở Châu Âu là nằm trong phạm viliên quan đến quan điểm về chủ quyền nghị viện và sự nghi ngờ việc cho phépthẩm phán có quyền vô hiệu hoá những đạo luật được thông qua một cách hợp

31

pháp, các thẩm phán chuyên nghiệp ở những nước theo hệ thống dân luật khôngthể huỷ bỏ một đạo luật trong một vụ án cụ thể: chỉ có Toà án Hiến pháp mới cóquyền đó.

Ví dụ, ở Italia, các toà án dân sự, hành chính, và thương mại thườngkhông xem xét những vấn đề hiến pháp mà là toà án hiến pháp ở Đức, toà ánthường cũng không kiểm tra lập pháp Toà án hiến pháp liên bang Đức có quyền

tư pháp xem xét lại những hành vi của lập pháp và chỉ có quyền huỷ bỏ nhữngđạo luật của chính phủ liên bang hoặc tiểu bang hoặc 1/3 Hạ nghị viện thông qua.Hơn nữa, một người cho rằng quyển cơ bản của mình bị xâm phạm có thể nại ra

32

khiến kiện hiến pháp trước một đoàn gồm ba thẩm phán để quyết định xem vấn

đề hiến pháp có thể được giải quyết bởi toà án hiến pháp hay không ở Phápkhông có sự kiểm tra lại những đạo luật đã được thông qua Hội đồng bảo hiếnpháp có thể kiểm tra tính hợp hiến của một dự luật trước khi chúng trở thành luật.Như vậy, toà án thường ở Châu Âu không có quyền tư pháp để xem xét lại nhữngđạo luật Mô hình này được gọi là mô hình tập trung hoá, nơi mà toà án hiếnpháp có độc quyền kiểm tra tư pháp

Hơn nữa, những toà án có uy quyền lớn này có thể đưa ra những chỉ dẫnđặc biệt và trực tiếp về việc một đạo luật bất hợp hiến phải được soạn thảo lại

33

như thế nào để theo trình tự hợp hiến Đôi khi quan điểm đó thực sự cung cấpnhững tiếng nói về những đạo luật mà các thẩm phán đã chỉ ra tính hợp hiến của

nó Phán quyết nổi tiếng của Toà án hiến pháp Đức về vụ án phá thai vào nhữngnăm 1970, bên cạnh việc tuyên bố chống lại một đạo luật cho phép tự do phá thai

ở Tây Đức, đã yêu cầu nghị viện thông qua một đạo luật quy định phá thai là tộiphạm

Một điểu quan trọng khác của cách thức kiểm tra của Châu Âu là sự phùhợp của các đạo luật với hiến pháp được xác định một cách trừu tượng Khác vớicách thức kiểm tra của Mỹ nơi mà tính hợp hiến của đạo luật được xem xét trong

34

phạm vi có khiến kiện, sự kiểm tra tư pháp ở nhiều nước theo hệ thống luật dân

sự của Châu Âu được thực hiện không nhất thiết phải có sự tồn tại của nhữngtranh chấp pháp lý Tính hợp hiến của một đạo luật được xác định bằng cách đốichiếu những hành vi lập pháp đáng nghi ngờ với những điều khoản của hiếnpháp Trong sự nghị ngờ này, sự tranh luận không phải là về những sự kiện đangdiễn ra Hơn nữa, vấn đề hiến pháp không phải chỉ là một bộ phận của vụ án màchính là bản thân vụ án Thông thường, tính chấp bất hợp pháp của hành vi lậppháp được xem xét một cách chung chứ không phải nói về những hoàn cảnh cụthể của một vụ án cụ thể

35