Tiểu luận môn luật hiến pháp đề tài mô hình tổ chức hệ thống tòa án của việt nam hiện nay theo pháp luật hiện hành, những giải pháp để hoàn thiện

Hoạt động xét xử được thực hiện nhân danh nhà nước CHXHCN Việt Nam Hoạt động xét xử thực hiện thei các trình tự thủ tục nghiêm ngặt và chặt chẽ theo quy định của các luật về tố tụng Việc

TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ HÀ NỘI

KHOA LUẬT

Tiểu luận môn : Luật Hiến Pháp

Đề tài: Mô hình tổ chức hệ thống Tòa án của Việt Nam hiện nay theo pháp luật hiện

hành, những giải pháp để hoàn thiện

Họ và tên : Vũ Viết Thành Ngày sinh : 23/02/2002 Lớp : 3470

Mã sinh viên : 20A51010148

Hà Nội , ngày 07 tháng 07 năm 2023

MỞ ĐẦU Hiếp pháp sửa đổi năm 2013 chú trọng đến việc tạo cơ sở, bước tiến trong tư duy lập hiến Việt Nam Đặc biệt, đối với các chế định về Tòa án nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước có vai trò tư pháp đặc biệt Sự hình thành và phát triển qua từng năm tháng của Tòa án nhân dân luôn gắn liền với quá trình thay đổi của bộ máy nhà nước Cùng với các cơ quan nhà nước khác, Tòa án nhân dân ngày càng khẳng định được tầm quan trọng của mình trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Hiểu được tầm ảnh hưởng to lớn của những chế định Tòa án nhân dân, em xin phép

được chọn đề tài “Mô hình tổ chức hệ thống Tòa án của Việt Nam hiện nay theo pháp luật hiện hành, những giải pháp để hoàn thiện.” để trình bày bài tiểu luận của

mình

Phần I: Sơ lược về hệ thống Tòa àn nhân dân

I Chức năng, nhiệm vụ của TAND

1 Chức năng của TAND

- Căn cứ điều 102 Hiến Pháp 2013 và điều 2 luật tổ chức TAND ghi nhận Tòa án nhân dân (TAND) là cơ quan xét xử của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Tòa án xét xử những vụ án hình sự, dân sự, hôn nhân và gia đình, lao động, kinh tế, hành chính và giải quyết những việc khác theo quy định của pháp luật

Hoạt động xét xử được thực hiện nhân danh nhà nước CHXHCN Việt Nam Hoạt động xét xử thực hiện thei các trình tự thủ tục nghiêm ngặt và chặt chẽ theo quy định của các luật về tố tụng

Việc xét xử Tòa án nhân dân có tính quyết định cuối cùng khi giải quyết các vụ việc pháp lý

Hoạt động xét xử được thực hiện bởi những thẩm phán và hội thẩm có chuyên môn và nghiệp vụ xét xử được bầu, bổ nhiệm theo những trình tự được pháp luật quy định

2 Nhiệm vụ của TAND

- Tại khoản 1 Điều 2 Luật Tổ chức Tòa án nhân dân 2014 quy định về như sau:

Tòa án nhân dân có nhiệm vụ bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân

Bằng hoạt động của mình, Tòa án góp phần giáo dục công dân trung thành với Tổ quốc, nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật, tôn trọng những quy tắc của cuộc sống xã hội, ý thức đấu tranh phòng, chống tội phạm, các vi phạm pháp luật khác

3 Vị trí xã hội của tòa án

Là cơ quan trong hệ thống tư pháp, Tòa án có những đặc thù so với các cơ quan khác trong hệ thống này, đó là:

Tòa án, người đại điện của quyền lực tư pháp khác với cơ quan lập pháp và hành pháp ở chỗ không giải quyết vấn đề ở tầm vĩ mô, không hoạch định chính sách kinh tế – xã hội mà có chức năng giải quyết các vấn đề rất cụ thể, từng tình huống, từng sự kiện cụ thể trong đời sống xã hội Tòa án chủ yếu đóng vai trò là một bộ má “quyền lực” chứ không sản sinh ra “công lực” mới, nó thực hiện việc

áp dụng pháp luật, đưa việc thực hiện quyền lực tư pháp vào cuộc sống Bởi vì thông qua quyền lực tư pháp mà pháp luật tác động đến những quan hệ xã hội Đây là phương tiện chủ yếu trong việc giải quyết các trường hợp xung đột giữa các quan hệ pháp luật

Tòa án là một cơ quan độc lập Khi xét xử tòa án có trách nhiệm áp dụng đúng đắn pháp luật nhà nước, không bị ràng buộc bởi bất cứ tác động nào, các cơ quan nhà nước khác không có quyền can thiệp Nguyên tắc này không có nghĩa

là tòa án biệt lập với các cơ quan khác của nhà nước, vì vậy tòa án vẫn phải phối hợp chặt chẽ với các cơ quan khác để cùng cơ quan đó phục vụ tốt các quyền lợi hợp pháp của nhân dân

Những người làm công tác xét xử phải có trình độ chuyên môn, nghiệp vụ pháp

lý rất cao, đủ khả năng để giải quyết các vấn đề rất phức tạp như xác định tội phạm và người phạm tội và áp dụng hình phạt, phán quyết các tranh chấp, các

sự kiện liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, tổ chức Lao động xét xử là lao động sáng tạo trong áp dụng pháp luật, đòi hỏi tư duy ở trình độ cao của người Thẩm phán Họ phải tiếp cận với một hệ thống đồ sộ các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành, kể cả pháp luật của các quốc gia khác khi có liên quan và cả pháp luật quốc tế Lao động xét xử luôn luôn bị giới hạn bởi những quy định khắt khe của pháp luật tố tụng về chứng cứ, về thời hạn, về

độ chính xác của bản án

Trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, vị trí, vai trò của tòa án lại càng được khẳng định Vì tòa án chính là cơ quan thực thi quyền tư pháp trong bộ máy nhà nước và việc thực thi quyền này lại ảnh hưởng trực tiếp tới mục tiêu và các giá trị của công cuộc xây dựng Nhà nước pháp quyền ở Việt Nam, tòa án là nơi thể hiện sâu sắc nhất bản chất của Nhà nước về nền công lý của chế độ, đồng thời thể hiện chất lượng hoạt động và uy tín của cả hệ thống tư pháp trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa

Phần II: Mô hình tổ chức hệ thống Tòa án của Việt Nam hiện nay theo pháp luật hiện hành, những giải pháp để hoàn thiện.

I Mô hình tổ chức hệ thống Tòa án của Việt Nam hiện nay theo pháp luật hiện hành

1 Tòa án nhân dân tối cao.

Tòa án nhân dân tối cao (TANDTC) là cơ quan xét xử cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Lãnh đạo cao nhất được gọi là Chánh án

Theo điều 21 Luật tổ chức TAND năm 2014 thì cơ cấu tổ chức của TANDTC gồm:

Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao;

Bộ máy giúp việc

Cơ sở đào tạo, bồi dưỡng

Tòa án nhân dân tối cao có Chánh án, các Phó Chánh án, Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, Thẩm tra viên, Thư ký Tòa án, công chức khác, viên chức và người lao động

 Chánh án tòa án nhân dân tối cao: do Quốc hội bầu, Chủ tịch nước giới thiệu và không nhất thiết là Đại biểu Quốc hội

 Phó chánh án TAND tối cao: do Quốc hội phê chuẩn, chánh

án TAND tối cao giới thiệu, Chủ tịch nước ra quyết định bổ nhiệm

 Thẩm phán TAND tối cao: do Quốc hội phê chuẩn, chánh án TAND tối cao giới thiệu, Chủ tịch nước ra quyết định bổ nhiệm

Số lượng thành viên Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao không dưới mười ba người và không quá mười bảy người; gồm Chánh án, các Phó Chánh án Tòa nhân dân tối cao là Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao và các Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao

Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao có nhiệm vụ, quyền hạn sau đây:

Giám đốc thẩm, tái thẩm bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật bị kháng nghị theo quy định của luật tố tụng; Ban hành nghị quyết hướng dẫn các Toà án áp dụng thống nhất pháp luật;

Lựa chọn quyết định giám đốc thẩm của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật, có tính chuẩn mực của các Tòa án, tổng kết phát triển thành án lệ và công bố án lệ để các Tòa án nghiên cứu, áp dụng trong xét xử;

Thảo luận, góp ý kiến đối với báo cáo của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao về công tác của Tòa án nhân dân để trình Quốc hội, Ủy ban thường vụ Quốc hội, Chủ tịch nước;

Tham gia ý kiến đối với dự án luật, dự thảo nghị quyết để trình Quốc hội, dự án pháp lệnh, dự thảo nghị quyết để trình Ủy ban thường vụ Quốc hội;

Thảo luận, cho ý kiến đối với dự thảo văn bản pháp luật thuộc thẩm quyền ban hành của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao và

dự thảo văn bản pháp luật giữa Tòa án nhân dân tối cao với cơ quan có liên quan theo quy định của Luật ban hành văn bản pháp luật

Phiên họp của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao phải có ít nhất hai phần ba tổng số thành viên tham gia; quyết định của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao phải được quá nửa tổng số thành viên biểu quyết tán thành

Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ trưởng Bộ Tư pháp có trách nhiệm tham dự phiên họp của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao khi thảo luận, thông qua nghị quyết của Hội đồng Thẩm phán Toà án nhân dân tối cao Quyết định giám đốc thẩm, tái thẩm của Hội đồng Thẩm phán Toà án nhân dân tối cao là quyết định cao nhất, không bị kháng nghị

I.2 Tòa hình sự, dân sự, kinh tế, lao động, hành chính

Tòa hình sự, Tòa dân sự, Tòa kinh tế, Tòa lao động và Tòa hành chính Tòa án nhân dân tối cao giám đốc thẩm, tái thẩm những

vụ án mà bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật bị kháng nghị theo quy định của pháp luật tố tụng

Các Toàn phúc thẩm Tòa án nhân dân tối cao có Chánh tòa, các Phó Chánh tòa, Thẩm phán, Thư ký Tòa án

Các Tòa phúc thẩm Tòa án nhân dân tối cao phúc thẩm những

vụ án mà bản án, quyết định sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật của Tòa án cấp dưới trực tiếp bị kháng cáo, kháng nghị theo quy định của pháp luật tố tụng; giải quyết khiếu nại đối với các quyết định của Tòa án nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương

Theo điều 20 Luật tổ chức TAND năm 2014, TANDTC có những nhiệm vụ và quyền hạn sau đây:

Tòa án nhân dân tối cao là cơ quan xét xử cao nhất của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam Tòa án nhân dân tối cao giám đốc thẩm, tái thẩm bản án, quyết

định của các Tòa án đã có hiệu lực pháp luật bị kháng nghị theo quy định của luật tố tụng

Giám đốc việc xét xử của các Toà án khác, trừ trường hợp do luật định

Tổng kết thực tiễn xét xử của các Tòa án, bảo đảm áp dụng thống nhất pháp luật trong xét xử

Đào tạo; bồi dưỡng Thẩm phán, Hội thẩm, các chức danh khác của Tòa án nhân dân

Quản lý các Toà án nhân dân và Tòa án quân sự về tổ chức theo quy định của Luật này và các luật có liên quan, bảo đảm độc lập giữa các Tòa án

Trình Quốc hội dự án luật, dự thảo nghị quyết; trình Ủy ban thường vụ Quốc hội dự án pháp lệnh, dự thảo nghị quyết theo quy định của luật

2 Tòa án nhân dân cấp cao

Tòa án nhân dân cấp cao có Chánh án, các Phó Chánh án, Chánh tòa, các Phó Chánh tòa, Thẩm phán, Thẩm tra viên, Thư

ký Tòa án, công chức khác và người lao động

3.1 Uỷ ban thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao

Ủy ban Thẩm phán Tòa án nhân dân cấp cao: gồm Chánh án, các Phó Chánh án là Thẩm phán cao cấp và một số Thẩm phán cao cấp do Chánh án Tòa án nhân dân tối cao quyết định theo

đề nghị của Chánh án Tòa án nhân dân cấp cao

Số lượng thành viên Ủy ban Thẩm phán Tòa án nhân dân cấp cao không dưới mười một người và không quá mười ba người Phiên họp của Ủy ban Thẩm phán Toà án nhân dân cấp cao phải

có ít nhất hai phần ba tổng số thành viên tham gia; quyết định của Ủy ban Thẩm phán phải được quá nửa tổng số thành viên biểu quyết tán thành

tối cao

Phúc thẩm vụ việc mà bản án, quyết định sơ thẩm của Tòa án nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương thuộc phạm vi thẩm quyền theo lãnh thổ chưa có hiệu lực pháp luật bị kháng cáo, kháng nghị theo quy định của luật tố tụng

Giám đốc thẩm, tái thẩm bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, Tòa án nhân dân huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh và tương đương thuộc phạm vi thẩm quyền theo lãnh thổ

bị kháng nghị theo quy định của luật tố tụng

3.3 Các tòa án chuyên trách

Tòa hình sự, Tòa dân sự, Tòa hành chính, Tòa kinh tế, Tòa lao động, Tòa gia đình và người chưa thành niên

4 Tòa án nhân dân cấp tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương

Tòa án nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương có Chánh án, các Phó Chánh án, Chánh tòa, các Phó Chánh tòa, Thẩm phán, Thẩm tra viên, Thư ký Tòa án, công chức khác và người lao động

Ủy ban Thẩm phán Tòa án nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương gồm Chánh án, Phó Chánh án và một số Thẩm phán Số lượng thành viên của Ủy ban Thẩm phán do Chánh án Tòa án nhân dân tối cao quyết định theo đề nghị của Chánh án Tòa án nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương

Phiên họp Ủy ban Thẩm phán Tòa án nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương do Chánh án chủ trì

Ủy ban Thẩm phán Tòa án nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương có nhiệm vụ, quyền hạn:

Thảo luận về việc thực hiện chương trình, kế hoạch công tác của Tòa án nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương; Thảo luận báo cáo công tác của Chánh án Tòa án nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương với Tòa án nhân dân tối cao và Hội đồng nhân dân cùng cấp;

Tổng kết kinh nghiệm xét xử;

Thảo luận về kiến nghị của Chánh án Tòa án nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương đề nghị Chánh án Tòa án nhân

dân cấp cao, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao xem xét lại bản

án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm theo yêu cầu của Chánh án

kinh tế, Tòa lao động, Tòa gia đình và người chưa thành niên.

Trường hợp cần thiết, Ủy ban thường vụ Quốc hội quyết định thành lập Tòa chuyên trách khác theo đề nghị của Chánh án Tòa

án nhân dân tối cao

- Sơ thẩm những vụ án theo quy định của pháp luật tố tụng;

- Phúc thẩm những vụ án mà bản án, quyết định sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật của Tòa án cấp dưới bị kháng cáo, kháng nghị theo quy định của pháp luật tố tụng;

- Giám đốc thẩm, tái thẩm những vụ án mà bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án cấp dưới bị kháng nghị theo quy định của pháp luật tố tụng;

- Giải quyết những việc khác theo quy định của pháp luật

5 Tòa án nhân dân cấp huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh và tương đương.

5.1 Cơ cấu tổ chức

Tòa án nhân dân huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh và tương đương có thể có Tòa hình sự, Tòa dân sự, Tòa gia đình và người chưa thành niên, Tòa xử lý hành chính Trường hợp cần thiết, Ủy ban thường vụ Quốc hội quyết định thành lập Tòa chuyên trách khác theo đề nghị của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao

Căn cứ quy định tại khoản này và yêu cầu, thực tế xét xử ở mỗi Tòa án nhân dân huyện, quận, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh

và tương đương, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao quyết định việc tổ chức Tòa chuyên trách

Bộ máy giúp việc: Chánh án Tòa án nhân dân tối cao quyết định thành lập và quy định nhiệm vụ, quyền hạn của bộ máy giúp

việc Tòa án nhân dân huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh

và tương đương

Tòa án nhân dân huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh và tương đương có Chánh án, Phó Chánh án, Chánh tòa, Phó Chánh tòa, Thẩm phán, Thư ký Tòa án, Thẩm tra viên về thi hành án, công chức khác và người lao động

Sơ thẩm vụ việc theo quy định của pháp luật

Giải quyết việc khác theo quy định của pháp luật

6 Tòa án quân sự

Tòa án quân sự trung ương.

Tòa án quân sự quân khu và tương đương.

Tòa án quân sự khu vực.

II. Những giải pháp để hoàn thiện hệ thống Tòa

án của Việt Nam hiện nay

- Căn cứ những pân tích ở trên em xin đưa ra những giải pháp hoàn thiện như sau:

Đề cao vai trò của tòa án, bảo đảm tòa án là trung tâm của hệ thống tư pháp và xét xử là hoạt động trọng tâm trong hoạt động tố tụng là quan điểm và chủ trương mang tính đột phá của Đảng trong quá trình xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở nước ta Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cải cách tư pháp trong thời gian qua cho thấy cả

về mặt nhận thức cũng như thực tiễn xây dựng và hoàn thiện

hệ thống pháp luật - những cơ sở lý luận và pháp lý quan trọng bảo đảm tòa án là trung tâm, xét xử là trọng tâm vẫn chưa có chuyển biến đáng kể Tổ chức và hoạt động của tòa án vẫn còn nhiều bất cập, chưa đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao của thực tiễn

Thứ nhất, xây dựng và hoàn thiện hệ thống bộ máy của TAND Mỗi nhánh quyền lực đều có đặc trưng riêng, thể hiện bản chất của nhánh quyền lực đó và quyết định đến cách thức tổ chức

và hoạt động của nhánh quyền lực tương ứng Độc lập là đặc trưng quan trọng nhất và tất yếu của quyền tư pháp Nếu quyền tư pháp bị tác động, can thiệp trái pháp luật từ các cơ quan, tổ chức, cá nhân thì nó sẽ không thể vận hành một cách khách quan, mà tính khách quan lại là yêu cầu tất yếu thể hiện