Bài Giảng Lịch Sử Kinh Tế ( Combo full slides 15 Chương )

 Chương này nghiên cứu sự phát triển kinh tế của các nước tư bản qua các thời kỳ lịch sử để từ đó làm rõ những đặc điểm phát triển kinh tế qua từng thời kỳ, những mâu thuẫn, những giới

Bài giảng LỊCH SỬ KINH TẾ

 PHẦN THỨ NHẤT

 Lịch sử kinh tế các nước ngoài

Kinh tế các nước tư bản chủ nghĩa

 Kinh tế nước Mỹ

 Kinh tế Nhật Bản

Kinh tế các nước xã hội chủ nghĩa

 Kinh tế Liên Xô

 Kinh tế Trung Quốc

Kinh tế các nước đang phát triển

 Kinh tế các nước ASEAN

Kết cấu chương trình

 PHẦN THỨ HAI

 Lịch sử kinh tế Việt Nam

Kinh tế Việt Nam thời kỳ phong kiến

Kinh tế Việt Nam thời kỳ thực dân Pháp thống trị (1858–1945)

Kinh tế Việt Nam thời kỳ kháng chiến chống Pháp (1945 – 1954)

Kinh tế Việt Nam thời kỳ 1955 – 1975

Kinh tế Việt Nam thời kỳ 1976 – 1985

Kinh tế Việt Nam thời kỳ đổi mới (1986 – nay)

Kết cấu chương trình

 Chương này giới thiệu các vấn đề cơ bản về môn học: về đối tượng, phạm

vi nghiên cứu, về phương pháp nghiên cứu môn học

 Phân bổ thời gian:

 Số tiết giảng lý thuyết: 1

 Chữa bài tập và thảo luận: 0

Chương 1 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Kết cấu chương

1.1 Mấy nét giới thiệu về lịch sử kinh tế

1.2 Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

1.3 Tác dụng của môn học

Chương 1 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

 Phản ánh thực tiễn sự phát triển kinh tế một cách trung thực và khoa học

 Rút ra những đặc điểm và những quy luật đặc thù trong sự phát triển kinh tế của từng nước hoặc từng nhóm nước

 Nêu lên những bài học kinh nghiệm giúp ích cho xây dựng và phát triển kinh tế

Nhiệm vụ

 Cơ sở phương pháp luận nghiên cứu: các quan điểm cơ bản của chủ nghĩa duy vật lịch sử

 Các phương pháp:

 Phương pháp lịch sử và phương pháp lôgic

 Phương pháp phân kỳ lịch sử

 Các phương pháp phân tích kinh tế

Phương pháp nghiên cứu

Phần thứ nhất

LỊCH SỬ KINH TẾ CÁC NƯỚC NGOÀI

 Chương này nghiên cứu sự phát triển kinh tế của các nước tư bản qua các thời kỳ lịch sử để từ đó làm rõ những đặc điểm phát triển kinh tế qua từng thời

kỳ, những mâu thuẫn, những giới hạn trong phát triển kinh tế của các nước tư bản cùng khả năng tự điều chỉnh để tồn tại và phát triển của chủ nghĩa tư bản.

 Phân bổ thời gian:

 Sô tiết giảng lý thuyết: 2

 Chữa bài tập và thảo luận: 1

Chương 2 KINH TẾ CÁC NƯỚC TƯ BẢN CHỦ NGHĨA

Kết cấu chương

2.1 Sự ra đời của chủ nghĩa tư bản

2.2 Thời kỳ chủ nghĩa tư bản trước độc quyền (1640 – 1870) 2.3 Thời kỳ chủ nghĩa tư bản độc quyền (1871 – nay)

Chương 2 KINH TẾ CÁC NƯỚC TƯ BẢN CHỦ NGHĨA

Các nhân tố tác động đến sự ra đời của chủ nghĩa tư bản

1. Sự phát triển của phân công lao động và sự xuất hiện các thành

thị phong kiến

2. Ảnh hưởng của các phát kiến địa lý vĩ đại

3. Tích lũy nguyên thủy tư bản

4. Sự phát triển kỹ thuật và các hình thức tổ chức sản xuất mới

(công trường thủ công)

GIAI ĐOẠN HÌNH THÀNH CHỦ NGHĨA TƯ BẢN

1. Cách mạng tư sản và sự thiết lập quan hệ sản xuất tư bản chủ

nghĩa

2. Cách mạng công nghiệp

a) Cách mạng công nghiệp ở nước Anh

b) Cách mạng công nghiệp ở Pháp và Đức

3. Sự phát triển kinh tế của các nước tư bản thời kỳ trước độc quyền

KINH TẾ CÁC NƯỚC TƯ BẢN THỜI KỲ TRƯỚC ĐỘC QUYỀN (1640 – 1870)

 Cuộc cách mạng công nghiệp đầu tiên trên thế giới

Cách mạng công nghiệp Anh:

Diễn biến

 Bắt đầu từ công nghiệp nhẹ sau đó lan sang công nghiệp nặng

 Diễn ra tuần tự từ thấp đến cao

 Từ sản xuất máy công cụ tiến đến sản xuất máy truyền lực và động lực, đỉnh cao là máy hơi nước

Cách mạng công nghiệp Anh:

Đặc điểm

 Với nước Anh

 Vai trò của các nhà tư bản đi đầu ở nước Anh?

 Vai trò của cơ chế thị trường ?

 Vai trò của nhà nước đối với sự phát triển các ngành công nghiệp?

 Tính tuần tự trong tiến trình cách mạng công nghiệp ở nước Anh?

 Khủng hoảng thừa và nguyên nhân?

Câu hỏi thảo luận

1 Thời kỳ độc quyền hóa (1871 - 1913)

2 Thời kỳ 1914 – 1945

3 Thời kỳ sau chiến tranh thế giới II (1945 - nay)

KINH TẾ CÁC NƯỚC TƯ BẢN THỜI KỲ ĐỘC QUYỀN (TỪ 1871 ĐẾN NAY)

 Tiến bộ kỹ thuật và sự phát triển của lực lượng sản xuất

 Sự thống trị của các tổ chức độc quyền

 Nền kinh tế các nước phát triển không đều ; thay đổi trật tự kinh

tế trong thế giới tư bản:

Thời kỳ độc quyền hoá

(1871-1913)

Mü 38%

§øc 16%

Anh 13%

Ph¸p 11%

C¸c n íc kh¸c 22%

Tỷ trọng công nghiệp:

các nước tư bản năm 1913

Vì sao nước Anh mất dần vị trí số 1 thế giới về kinh tế?

Nguồn gốc ra đời của các tổ chức độc quyền: Tích tụ tư bản? Tập trung tư bản?

Thông thường, về lý thuyết, độc quyền là yếu tố kìm hãm sự phát triển nhưng tại sao thời kỳ này nền kinh tế các nước tư bản phát triển nhanh?

Câu hỏi thảo luận

 Các cuộc chiến tranh thế giới thứ I và II đã gây hậu quả nghiêm trọng đối với hầu hết các nước tư bản

 Các cuộc khủng hoảng kinh tế xảy ra với những mức độ ngày càng lớn hơn, đặc biệt là khủng hoảng 1929-1933: Kéo lùi sự phát triển kinh tế

 Nước Mỹ dựa vào chiến tranh để làm giàu

Thời kỳ (1914-1945)

a Giai đoạn khôi phục kinh tế (1945 – 1950)

b Giai đoạn tăng trưởng nhanh (1951 – 1973)

c Giai đoạn tăng trưởng chậm, không đều và không ổn định (1974

– 1982)

d Điều chỉnh kinh tế (1983 – nay)

Thời kỳ sau chiến tranh thế giới II

(1945 - nay)

 Các nước thực hiện tái thiết kinh tế sau chiến tranh

 Một số tổ chức lớn ra đời: IBRD ,IMF ,GATT; Hiệp ước Bretton Woods về chế độ tỷ giá cố định

 Mỹ thực hiện kế hoạch Marshall viện trợ cho Tây Âu

Giai đoạn khôi phục kinh tế

(1945 – 1950)

 Thực trạng phát triển kinh tế

Tăng trưởng kinh tế

Sự biến đổi cơ cấu kinh tế

Sự hình thành 3 trung tâm kinh tế: Mỹ, Tây Âu, Nhật Bản

Giai đoạn 1951-1973:

Tăng trưởng nhanh

 Các nhân tố tác động (nguyên nhân)

Vai trò của khoa học – kỹ thuật

Vai trò can thiệp của nhà nước

Đẩy mạnh liên kết kinh tế

Mở rộng quan hệ kinh tế đối ngoại với các nước đang phát triển

 Nhận xét chung

Giai đoạn 1951-1973:

Tăng trưởng nhanh

 Nền kinh tế tăng trưởng khá nhanh và tương đối ổn định

 Tốc độ tăng trưởng kinh tế chung khoảng 5,0%

 Tốc độ tăng giá tiêu dùng bình quân khoảng 3%

 Đạt được mục tiêu việc làm đầy đủ

Thực trạng phát triển kinh tế

5,5

4,6 10,4

5,1 6,8

8,7

0,0 2,0 4,0 6,0 8,0 10,0

 Cơ cấu nền kinh tế thay đổi nhanh chóng giai đoạn 1950 – 1973

Tỷ trọng khu vực I (nông, lâm, ngư nghiệp) giảm nhanh

Tỷ trọng của khu vực II (công nghiệp và xây dựng) tăng lên chậm

Tỷ trọng của khu vực III (dịch vụ) mở rộng rất lớn

Thực trạng phát triển kinh tế

 Thế giới tư bản hình thành 3 trung tâm kinh tế: Mỹ - Tây Âu - Nhật Bản

 Nhật Bản tăng trưởng “thần kỳ”; các nước Tây Âu liên kết hình thành EEC; tốc độ tăng trưởng của Mỹ chậm dần

 Mỹ mất đi địa vị thống trị tuyệt đối trong thế giới tư bản

 Sự cạnh tranh giữa các trung tâm này ngày càng trở nên gay gắt

Thực trạng phát triển kinh tế

 Đẩy mạnh ứng dụng thành tự của cách mạng khoa học kỹ thuật

 Nhà nước tư bản độc quyền can thiệp sâu vào đời sống kinh tế xã hội

 Đẩy mạnh liên kết kinh tế

 Đẩy mạnh quan hệ kinh tế với các nước đang phát triển

Nguyên nhân

 Đặc điểm

 Tăng trưởng chậm, không ổn định (tốc độ bình quân chỉ đạt ≈ 2,4%/ năm)

 Chu kỳ khủng hoảng rút ngắn

 Khủng hoảng năng lượng, khủng hoảng cơ cấu, khủng hoảng kinh tế

đi liền với thất nghiệp và lạm phát cao

Giai đoạn 1974-1982

Nguyên nhân

 Sự can thiệp của nhà nước không có khả năng thích ứng với những biến động kinh tế trong nước, quốc tế

 Đầu tư sụt giảm

 Cạnh tranh giữa các nước ngày càng trở nên gay gắt

 Cuộc đấu tranh giành độc lập về kinh tế của các nước đang phát triển

Giai đoạn 1974-1982

 Nguyên nhân

Tình trạng trì trệ, khủng hoảng kéo dài

Xuất hiện những lý thuyết mới (tiêu biểu là lý thuyết về mô hình kinh tế hỗn hợp)

Giai đoạn 1983 - nay:

Điều chỉnh kinh tế

Nội dung điều chỉnh

Điều chỉnh vai trò can thiệp của nhà nước

Khuyến khích đầu tư

Điều chỉnh cơ cấu kinh tế

Điều chỉnh quan hệ kinh tế đối ngoại

Giai đoạn 1983 - nay: Điều chỉnh kinh tế

 Kết quả

Tăng trưởng kinh tế

Chuyển biến cơ cấu kinh tế (ngành, nội bộ ngành, lao động…)

Giai đoạn 1983 - nay:

Điều chỉnh kinh tế

3,8 3,8

 Chương này nghiên cứu lịch sử phát triển kinh tế Mỹ từ thời kỳ thuộc địa đến nay để rút ra những đặc điểm và những nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế Mỹ qua các thời kỳ, đặc biệt là thời kỳ bùng nổ kinh tế (1865 – 1913) đưa Mỹ lên vị trí cường quốc kinh tế hàng đầu thế giới; thời kỳ giữa hai cuộc chiến tranh thế giới (1914 – 1945) và thời kỳ sau Chiến tranh thế giới thứ hai (1945 – nay).

 Phân bổ thời gian:

 Số tiết giảng lý thuyết: 1

 Chữa bài tập & thực hành: 1

Chương 3 KINH TẾ NƯỚC MỸ

Kết cấu chương

3.1.Khái quát tình hình kinh tế - xã hội nước Mỹ từ thời kỳ thuộc địa đến khi giành độc lập (1492 – 1775)

3.2.Kinh tế nước Mỹ thời kỳ chủ nghĩa tư bản trước độc quyền (1776-1865)

3.3.Kinh tế nước Mỹ thời kỳ chủ nghĩa tư bản độc quyền (1865 - nay)

Chương 3 KINH TẾ NƯỚC MỸ

 Chính sách của thực dân Anh

 Đặc điểm kinh tế vùng thuộc địa Bắc Mỹ

 Cuộc đấu tranh giành độc lập của nhân dân Bắc Mỹ

Tình hình kinh tế - xã hội nước Mỹ trước ngày giành độc lập (1776)

 Bắt đầu từ công nghiệp nhẹ (dệt, kéo sợi…)

 Diễn ra với tốc độ nhanh

 Tiến hành theo hai giai đoạn

 Công nghiệp gắn bó chặt chẽ với nông nghiệp

 Đường sắt được xây dựng sớm, phát triển với tốc độ nhanh góp phần thúc đẩy cách mạng công nghiệp

Cách mạng công nghiệp Mỹ:

Đặc điểm

 Hai hệ thống nông nghiệp đối lập nhau

 Hệ thống nông nghiệp miền Bắc

 Hệ thống nông nghiệp miền Nam

Sự phát triển của nền nông nghiệp Mỹ

 Nguyên nhân

 Nội chiến bùng nổ tháng 4/1861 và kết thúc tháng 4/1865

 Sự chiến thắng thuộc về phe liên bang

Nội chiến ở Mỹ (1861 – 1865)

1 Thời kỳ độc quyền hóa (1865 – 1913)

 Thực trạng phát triển kinh tế Sau cuộc nội chiến (1861-1865), nước

Mỹ nhanh chóng trở thành quốc gia công nghiệp đứng đầu thế giới

 Nước Mỹ vươn lên trở thành nền kinh tế số 1 thế giới

Thời kỳ bùng nổ kinh tế

(1865 – 1913)

 Nguyên nhân

Hậu quả của cuộc nội chiến

Nguồn lực bên ngoài

Sự phát triển khoa học – kỹ thuật

Vai trò của các tổ chức độc quyền

Nguồn lực tài nguyên thiên nhiên, vị trí địa lý…

Thời kỳ bùng nổ kinh tế

(1865 – 1913)

 Nông nghiệp

Cơ cấu ngành kinh tế

Giao thông vận tải

Ngoại thương

Thời kỳ 1865 – 1913:

Thực trạng phát triển kinh tế

 Nước Mỹ tham gia Chiến tranh thế giới I từ 4-1917

Sau chiến tranh Mỹ trở thành trung tâm kinh tế tài chính của thế giới tư bản chủ nghĩa

Thời kỳ 1914 – 1945:

Diễn biến lịch sử

 Cuộc khủng hoảng kinh tế 1920-1921 cũng ảnh hưởng đến nền kinh tế

Mỹ nhưng nền kinh tế đã nhanh chóng được khôi phục và bước vào giai đoạn phát triển ổn định 1924-1928

 1929 -1933 : Đại khủng hoảng kinh tế

Thời kỳ 1914 - 1945:

Diễn biến lịch sử

 Tháng 12 - 1941 Mỹ tham gia chiến tranh thế giới II

 Trong Chiến tranh thế giới thứ hai, Mỹ thiệt hại không đáng kể

 Tiếp tục giàu lên vì chiến tranh nhờ bán vũ khí cho các nước Đồng Minh

Thời kỳ 1914 - 1945:

Diễn biến lịch sử

Kế hoạch Marshall và điều chỉnh kinh tế sau chiến tranh

Kế hoạch Marshall viện trợ cho Tây Âu, Nhật Bản

Viện trợ cho Nhật Bản 2,3 tỷ USD

Xâm nhập thị trường:châu Á, Phi, Mỹ latinh

Kết quả: Nền kinh tế Mỹ tiếp tục duy trì được tốc độ tăng trưởng khá cao

Thời kỳ 1945 - 1973

 Các chính sách kinh tế của chính phủ thể hiện sự vận dụng học thuyết Keynes

 Cụ thể:

Tỷ lệ tích lũy tư bản trong GDP của Mỹ

Tăng chi tiêu cho quân sự và đầu tư cho nghiên cứu khoa học

Phát triển khoa học giáo dục

Chính sách tiền lương và phúc lợi xã hội cao: Mở rộng hoạt động kinh tế đối ngoại

Giai đoạn 1951 - 1973

 Mỹ vẫn là cường quốc kinh tế có ưu thế về kinh tế, tài chính, tiền tệ,

Chính sách chạy đua vũ trang nên ngân sách quân sự tăng nhanh; lún sâu vào các cuộc chiến tranh

Tốc độ tăng năng suất lao động giảm sút, lợi thế so sánh giảm

xuống do tiền lương cao

Đầu tư trong nước tăng tương đối chậm, đầu tư ra nước ngoài

tăng nhanh

Nguyên nhân

sự giảm sút tương đối địa vị kinh tế của Mỹ

 GDP tăng bình quân 2,3% Khủng hoảng kinh tế đi liền với khủng hoảng cơ cấu, khủng hoảng nguyên liệu năng lượng, khủng hoảng tài chính, tiền tệ Lạm phát, thất nghiệp gia tăng

 Địa vị kinh tế của Mỹ tiếp tục giảm tương đối so với Nhật Bản và

Tây Âu

Đặc điểm kinh tế

 Nguyên nhân:

Đầu tư vốn cho kinh tế tăng chậm

Tác động khủng hoảng nguyên liệu và năng lượng

Thị trường trong nước thu hẹp do thu nhập thực tế của người lao động giảm mạnh

Đặc điểm kinh tế

 Tăng cường nghiên cứu và ứng dụng thành tựu của cách mạng khoa học và công nghệ

 Đổi mới tổ chức và quản lý trong công nghiệp

 Tăng cường đầu tư trực tiếp ra nước ngoài và thu hút đầu tư trực tiếp từ nước ngoài

 Phát triển mạnh các công ty xuyên quốc gia

 Điều chỉnh vai trò điều tiết kinh tế của nhà nước

Thời kỳ 1983 - nay:

Điều chỉnh kinh tế

3,7 3,5

1,3

1,1

5,2 4,3

2,6

2,6

2,5

1,6 2,4

2,3

5,9 5,6

3,9

-3,8

4

1,3 -0,3

 Chương này nghiên cứu lịch sử kinh tế Nhật Bản từ cuối thời kỳ phong kiến đến nay, đặc biệt là những chuyển biến kinh tế thời kỳ từ sau cải cách Minh Trị (1868) và thời kỳ sau Chiến tranh thế giới thứ hai, nổi bật là giai đoạn phát triển

“thần kỳ” (1952 – 1973) đưa Nhật Bản lên vị trí những cường quốc kinh tế hàng đầu trong thế giới tư bản và những luận giải cho sự phát triển kinh tế của Nhật Bản qua từng thời kỳ lịch sử

 Phân bổ thời gian:

 Số tiết giảng lý thuyết: 2

 Chữa bài tập & thảo luận: 1

Chương 4 KINH TẾ NHẬT BẢN

Kết cấu chương

4.1 Kinh tế Nhật Bản thời kỳ trước cải cách Minh Trị (1868).

4.2 Kinh tế Nhật Bản thời kỳ từ năm 1868 đến hết Chiến tranh thế giới thứ hai (1945).

4.3 Kinh tế Nhật Bản thời kỳ sau Chiến tranh thế giới thứ hai (từ năm 1946 đến nay).

Chương 4 KINH TẾ NHẬT BẢN

1 Cải cách Minh Trị (Meiji)

2 Cách mạng công nghiệp

3 Sự phát triển của đế quốc Nhật

Kinh tế Nhật Bản thời kỳ từ cải cách Minh Trị đến hết chiến tranh thế giới II

 Tiền đề: thuận lợi – khó khăn

 Diễn biến

 Đặc điểm

 Tác động về kinh tế - xã hội

Cách mạng công nghiệp Nhật Bản

 Khởi đầu bằng công nghiệp nhẹ nhưng các ngành công nghiệp nặng, giao thông vận tải, công nghiệp quốc phòng đã xuất hiện rất sớm và phát triển nhanh

 Nguồn vốn chủ yếu dựa vào trong nước

 Nhà nước Nhật Bản có vai trò quan trọng trong cách mạng công nghiệp

 Nông nghiệp ngày càng lạc hậu hơn so với công nghiệp

Cách mạng công nghiệp Nhật:

Đặc điểm

1 Giai đoạn khôi phục kinh tế (1945 – 1951)

2 Giai đoạn phát triển “thần kỳ” (1952 – 1973)

3 Giai đoạn từ 1974 đến nay

Thời kỳ sau chiến tranh thế giới II

(1945 - nay)

 Hậu quả của chiến tranh

Nền kinh tế bị tàn phá nặng nề

Các vấn đề cấp bách: thất nghiệp (13,1 triệu), lạm phát rất cao, thiếu năng lượng và nguyên liệu

Nhật Bản bị quân đội đồng minh (Mỹ) chiếm đóng

 Cải cách kinh tế sau chiến tranh

 Kết quả

1 Giai đoạn khôi phục kinh tế

(1945 – 1951)

 Thực trạng phát triển kinh tế

Tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP) cao, bình quân 9,8%/năm

Tốc độ tăng trưởng công nghiệp giai đoạn 1950-1960 là 15,9%; giai đoạn 1960-1969 là 13,5%

Cơ cấu kinh tế biến đổi nhanh chóng

Ngoại thương được coi là “nhịp thở” của Nhật Bản

Giai đoạn phát triển “thần kỳ”

(1952 – 1973)

Mức tăng tổng sản phẩm quốc dân thực tế

giữa các nước tư bản phát triển (%)

 Phát huy vai trò nhân tố con người

 Duy trì mức tích lũy cao thường xuyên, sử dụng vốn đầu tư có hiệu quả cao

 Tiếp cận và ứng dụng nhanh chóng những tiến bộ khoa học - kỹ thuật

Nguyên nhân tăng trưởng “Thần kỳ”

 Chú trọng vai trò điều tiết kinh tế của Nhà nước

 Mở rộng thị trường trong nước và nước ngoài

 Kết hợp khéo léo cấu trúc kinh tế hai tầng

 Đẩy mạnh hợp tác với Mỹ và các nước khác

Nguyên nhân tăng trưởng “Thần kỳ”