Bai giang lang le sapa

+ Rất chân tình trong từng lời tâm sự: dù lần đầu gặp bác lái xe và cô gái song anh đã trò chuyện, bộc bạch tất cả những gì mà anh ấp ủ trong suy nghĩ như thể họ là những người đã quen t

LẶNG LẼ SA PA – NGUYỄN THÀNH LONG

I Giới thiệu chung:

1 Tác giả:

- Nguyễn Thành Long (1925-1991), quê Duy Xuyên - Quảng Nam

- Là cây bút văn xuôi đáng chú ý trong những năm 1960 - 1970 Chuyên viết truyện ngắn và kí Đề tài hướng vào cuộc sống lao động, sinh hoạt đời thường

- Phong cách văn xuôi nhẹ nhàng, giàu tình cảm, giàu chất thơ và ánh lên những vẻ đẹp thơ mộng, trong trẻo của cả thiên nhiên và con người

- Tác phẩm chính: Bát cơm cụ Hồ (1955), Những tiếng vỗ cánh (1967), Giữa trong xanh (1972)

2 Tác phẩm:

- Là kết quả của chuyến đi thực tế lên Lào Cai mùa hè 1970 – in trong tập

“Giữa trong xanh” 1972

- Là truyện ngắn tiêu biểu về đề tài cuộc sống mới, con người mời thời kì hòa bình, xây dựng CNXH ở miền Bắc

- Truyện có một cốt truyện khá đơn giản: xoay quanh một cuộc gặp gỡ bất ngờ giữa bác lái xe, ông họa sĩ già, xô kĩ sư trẻ với anh thanh niên làm công tác khí tượng trên đỉnh Yên Sơn thuộc Sapa Bốn con người khác, tình cờ gặp nhau mà bỗng trở nên thân thiết, gần gũi như trong một gia đình Tuy tính cách và nghề nghiệp khác nhưng tất cả đều có chung một tâm hồn tinh tế, trong sáng, một suy nghĩ lành mạnh sâu sắc và nhất là họ có một thái độ sống, lao động và cống hiến hết mình cho Tổ Quốc một cách vô tư, hồn nhiên và âm thầm, lặng lẽ Anh thanh niên -nhân vật chính của truyện chỉ hiện ra trong chốc lát nhưng để lái cho các nhận vật khác trong truyện và bạn đọc những tình cảm tốt đẹp

II Đọc hiểu văn bản:

1 Tình huống truyện:

a Miêu tả tình huống:

Trong một chuyến xe lên Lai Châu, bác lái xe, ông họa sĩ già và cô kĩ sư trẻ mới ra trường đã trò chuyện với nhau về Sapa, về hội họa, về hạnh phúc và tình yêu Khi xe dừng lại lấy nước và cho hành khách nghỉ ngơi, bác lái xe đã giới thiệu với ông họa sĩ và cô kĩ sư một người cô độc nhất thế gian Đó là anh thanh niên 27 tuổi, làm công tác khí tượng và vật lí địa cầu trên đỉnh Yên Sơn cao 2600m Anh mời hai người lên nhà chơi, sau đó họ có nói chuyện trong 30 phút Trong khi anh

thanh niên kể chuyện cuộc sống và công việc của mình thì ông họa sĩ đã vẽ anh Nhận thấy điều đó, anh thanh niên đã giới thiệu với ông họa sĩ về ông kĩ sư dưới vườn rau Sapa, anh cán bộ nghiên cứu bản đồ sét – những người cũng như anh – say mê làm việc, cống hiến tuổi trẻ, trí tuệ, hạnh phúc cá nhân cho đất nước Câu chuyện của anh thanh niên khiến ông họa sĩ xúc động nhận ra anh chính là điều ông cần tìm kiếm trong tác phẩm nghệ thuật của mình, khiến cô gái thấy rõ sự nhạt nhẽo của mối tình đầu và như được khơi dậy những cảm xúc sôi nổi, niềm khát khao cống hiến Sau hơn 30 phút, họ chia tay nhau trong những cảm xúc bịn rịn, quyến luyến Anh thanh niên không quên tặng cho ông họa sĩ một làn trứng và cô gái một

bó hoa thật đẹp

b Phân tích tình huống:

b1 Cuộc gặp gỡ tình cờ và cũng rất hiếm hoi:

- Với cô kĩ sư, đây là lần đầu tiên bước ra khỏi quãng đời học trò chật hẹp, bắt đầu đi nhận công tác, bắt đầu bước vào cuộc sống bát ngát mới tinh Trong sự háo hức ấy, điều gì mà cô bắt gặp cũng có thể để lại dấu ấn sâu sắc trong tâm hồn Chính vì thế, đối với cô, cuộc gặp gỡ với anh thanh niên là điều tuy cô không đợi

mà lại tình cờ có được

- Với ông họa sĩ già, đây thực sự là một cuộc gặp gỡ tình cờ Vì không phải lần đầu tiên ông đến Sapa, hơn nữa ông cũng có ý định “về ở hẳn đây” song lại nhận thấy cần biết tránh nỗi buồn đi để làm việc đòi nên chưa phải lúc ở lại Sapa Nghĩa là trong quan niệm ban đầu của ông, Sapa là chỗ để nghỉ ngơi chứ không phải nơi để làm việc

- Với anh thanh niên, chuyến viếng thăm của “đoàn khách” gồm cô kĩ sư và ông họa sĩ già quả thực hiếm hoi “Bác và cô là đoàn khách thứ hai đến thăm nhà tôi

từ tết Và cô là cô gái thứ nhất từ Hà Nội lên tới nhà tôi từ 4 năm nay”

- Nếu không nhờ có bác lái xe cố ý cho xe dừng lại, có lời giới thiệu để tạo hứng thú cho hai người khách, cuộc gặp gỡ này có thể sẽ chẳng bao giờ diễn ra

b2 Cuộc gặp gỡ đầy hứng thú:

- Lời giới thiệu rất đặc biệt của bác lái xe:

+ Hướng về người họa sĩ già, bác lái xe dường như cố ý khơi gợi hứng thú sáng tạo của họa sĩ: “thế nào bác cũng thích vẽ hắn” Bởi “hắn” - tức là anh thanh niên 27 tuổi ấy “cô độc nhất thế gian”, rất “thèm người” và cũng rất thong minh khi nghĩ ra kế để được gặp người cho thỏa long là dùng khúc cây chắn đường, chặn xe

+ Hướng về cô gái, bác lái xe có một cái nhìn đầy ngụ ý Và những thông tin bác lái xe nói với người họa sĩ cũng là để hướng đến cô gái - một người mà qua câu

chuyện trên đường đi bác đã biết là “vừa dứt bỏ một tình yêu” và đang “khát khao trời rộng”

+ Kết quả là, lời giới thiệu của bác lái xe đã khiến nhà họa sĩ “xúc động mạnh mẽ” và cô gái thì “víu chặt lấy vai ông nửa vì tò mò, nửa vì tự vệ chống lại một cái

gì đó” Cái gì đó ở đây có thể chính là niềm xúc động và những linh cảm về một mối quan hệ quen biết mới sẽ mang lại cho cô nhiều suy nghĩ và cảm xúc tốt đẹp

- Thái độ của anh thanh niên:

+ Vui mừng, sung sướng: từ nét mặt rạng rỡ đến cử chỉ luống cuống của anh thanh niên đều cho thấy anh rất bất ngờ và sung sướng với cuộc gặp gỡ hiếm hoi này Sung sướng và hạnh phúc đến độ anh nói to lên những điều người ra chỉ nghỉ, cũng là những điều người ta ít nghĩ Chính vì thế, anh ngay lập tức đã tạo được sự cuốn hút đối với cô gái và bác họa sĩ

+ Rất hào hứng với cuộc gặp gỡ: hái hoa trao cho cô gái, nói chuyện về công việc của mình - nói như thể rất lâu rồi anh chưa được bộc bạch, trò chuyện với ai, nói cho hết những điều bấy lâu nay luôn ắp đầy trong tâm trí anh, khiến anh say mê, thích thú và đủ để anh chịu đựng được mọi gian khổ, cô đơn nơi đỉnh cao 2600m này

+ Rất chân tình trong từng lời tâm sự: dù lần đầu gặp bác lái xe và cô gái song anh đã trò chuyện, bộc bạch tất cả những gì mà anh ấp ủ trong suy nghĩ như thể họ là những người đã quen thân từ lâu: nối cô đơn lúc mời vào nghề, ý chí và bản lĩnh để vượt lên những gì tàm thường của cuộc sống (nỗi nhớ phồn hoa đô hội)

và tìm ý nghĩa cuộc sống trong chính công việc của mình…

-> Thái độ của người thanh niên khiến cô gái quên cả việc hái hoa, khiến người họa sĩ già thấy mình bối rối bởi ông đã tìm thấy ở anh điều ông ao ước được biết - đấy là một tâm hồn đẹp – một vẻ đạp khơi gợi ý tưởng và đam mê sáng tạo trong ông

b3 Cuộc gặp gỡ mang ý nghĩa “thức tỉnh”:

- Sự “thức tỉnh” của người nghệ sĩ (ông họa sĩ già):

+ Nếu trước khi gặp người thanh niên, ông họa sĩ chỉ nghĩ đến Sa Pa như một nơi để nghỉ ngơi lúc cuối đời - sau khi ông đã đi hết cuộc hành trình sáng tạo nghệ thuật thì cuộc gặp gỡ với người thanh niên, câu chuyện của anh về ông kĩ sư ở vườn rau dưới Sa Pa, về anh cán bộ thí nghiên cứu bản đồ sét đã giúp ông họa sĩ nhận ra “Trong cái lặng im của Sa Pa, dưới những dinh thự cũ kĩ của Sa Pa, Sa Pa

mà chỉ nghe tên, người ra đã nghĩ đến chuyện nghỉ ngơi, có những con người làm việc và lo nghĩ như vậy cho đất nước”

+ Đối diện với người thanh niên, ông họa sĩ đã cảm nhận một cách thấm thía cái bất lực của nghệ thuật, của hội họa trong cuộc hành trình bất tận là cuộc đời Nghệ thuật bao giờ cũng hướng tới khám phá và thể hiện cái đẹp Song cũng có những vẻ đẹp mà nghệ thuật có thể thể hiện và tái tạo được - một cảnh quan, một dáng vẻ, một gương mặt con người Song cũng có những vể đẹp không dễ gì tái hiện lại được cho trọn vẹn, thấu đáo như nó vốn có - đó là vẻ đẹp của thứ ánh sáng

kì diệu tỏa ra từ chiều sâu tâm hồn con người Đồng thời, cũng chính vẻ đẹp tâm hồn mà ông họa sĩ nhận ra ở người thanh niên ấy và sự bất lực của ngòi bút trên mỗi chặng đường sáng tạo lại có sức mạnh thôi thúc ông, nâng tâm hồn ông, tiếp them cho ông tình yêu cuộc sống và đam mê sáng tạo

- Sự “thức tỉnh” của cô kĩ sư trẻ:

+ Câu chuyện của người thanh niên, những trang sách hay mà anh đang đọc

dở giúp cô gái hiểu thêm về cuộc sống một mình, dũng cảm tuyệt đẹp của người thanh niên và thế giới những con người mà anh kể Sự hiểu biết này khiến cô “bàng hoàng” bởi cuộc sống mà cô vừa tiếp xúc ấy cao rộng, đẹp đẽ hơn rất nhiều so với cuộc sống chật hẹp mà cô vừa trải qua

+ Từ cảm xúc bàng hoàng trước vẻ đẹp của một tâm hồn, một lối sống, cô kĩ

sư trẻ còn như được đánh thức trong tam hồn những háo hức và mơ mộng - điều rất cần thiết để cô có thể mạnh mẽ hơn trong cuộc sống mà cô chuẩn bị bước vào Đồng thời, câu chuyện và cuộc sống của người thanh niên còn giúp cô gái nhìn lại chính mình, nhìn lại mối tình mà cô đã bỏ lại sau lưng để yên tâm hơn trong quyết định dấn thân vào cuộc sống mới Có thể ngầm hiểu, sau cuộc gặp gỡ này, cô gái sẽ

có đủ cảm xúc và sức mạnh để sống và dâng hiến đời mình cho một lí tưởng sống cao đẹp như người thanh niên mà cô vừa gặp kia

c Đánh giá tình huống:

- Nhà văn đã xây dựng một tình huống ngỡ như “không có gì” - chỉ là một cuộc gặp gỡ tình cờ trong một cuộc hành trình song lại là một tình huống đầy ý nghĩa bởi nó tác động và làm bộc lộ trọn vẹn những vẻ đẹp trong tâm hồn các nhân vật: một bác lái xe có tâm hồn nghệ sĩ, có sự am hiểu đối với công việc và cuộc sống của người khác, một họa sĩ già giàu đam mê sáng tạo và luôn trăn trở về sứ mệnh của nghệ sĩ (đặt tâm hồn mình vào tác phẩm, tái hiện được vẻ đẹp của cuộc sống và con người), về sự bất lực của nghệ thuật, một cô kĩ sư trẻ hăm hở bước vào một cuộc sống mới với đầy thử thách, một người thanh niên với lí tưởng sống và tâm hồn cao đẹp

- Tình huống truyện đã làm tỏa sáng chủ đề của tác phẩm: “Trong cái lặng im của Sapa, dưới những dinh thự cũ kĩ của Sapa, Sapa mà chỉ nghe tên, người ta đã nghĩ đến chuyện nghỉ ngơi, có những con người làm việc và lo nghĩ như vậy cho đất nước” Hướng tới thể hiện chủ đề ấy, nhà văn đã khơi dậy trong tâm hồn người

đọc niềm tin yêu cuộc sống, tin yêu con người, tin yêu những điều tốt đẹp trong cuộc đời

2 Nhân vật anh thanh niên:

a Hoàn cảnh:

- Nơi làm việc: trên đỉnh núi Yên Sơn cao 2600m - nơi chỉ có cái lạnh và sương mù, rất ít khi gặp được người để trò chuyện, tâm sự Theo lời bác lái xe, anh

là người “cô độc nhất thế gian” và luôn “thèm người”

- Công việc: đo gió, đo mưa, đo nắng, tính mây, đo chấn động mặt đất, góp phần vào việc dự báo thời tiết hàng ngày - một công việc mà nếu nhìn bề ngoài rất

tẻ nhạt Hơn nữa công việc luôn đòi hỏi sự chính xác về giờ giấc, đều đặn mỗi ngày

4 lần (1 giờ, 4 giờ, 11 giờ, 19 giờ) bất kể nắng mưa, gió bão hay tuyết rơi

-> Một hoàn cảnh khắc nghiệt và đầy thử thách, nhất là với tuổi trẻ vốn khát khao bay nhảy và ưa hoạt động, luôn có nhu cầu hòa nhập với thế giới của những người cùng trang lứa, có nhu cầu hạnh phúc lứa đôi

b Đặc điểm:

- Tâm hồn trong sáng, phong phú:

+ Hình ảnh thế giới sống, không gian sống của anh: công việc đòi hỏi sự chính xác đến tẻ nhạt trong một điều kiện khắc nghiệt không khiến anh trở thành con người khô khan, cứng nhắc Cuộc sống một mình đơn độc cũng không khiến anh trở nên dễ dãi, xuề xòa Nhìn vào không gian sống của anh, ấn tượng đầu tiên là

sự gọn gang, ngăn nắp và khoa học, ấn tượng tiếp đó là sự sinh động và tươi đẹp Ngoài những giờ ốp, anh đọc sách, nuôi gà, trồng hoa - cả một vườn hoa với đủ các loại hoa dơn, hoa thược dược đủ màu sắc Nếu không phải là người yêu đời, say mê với cuộc sống, người thanh niên ấy sẽ không thể tạo ra cho mình một thế giới tươi tắn và sinh động đến nhường ấy -> Biết làm phong phú cho cuộc sống của mình để sống một mình không tẻ nhạt

+ Trong những điều người thanh niên ấy tâm sự với những vị khách bất ngờ xuất hiện trong ngôi nhà của anh, có một điều đáng chú ý đó là ý thức kiểm soát cảm xúc, tình cảm của mình để tự thanh lọc những gì tầm thường có thể còn tồn tại Anh không giấu giếm những ý nghĩ đã từng tồn tại trong lòng anh: nỗi cô đơn (qua cách nhìn những ngôi sao trên bầu trời đen kịt - thấy nó cũng lẻ loi như mình), nỗi nhớ phồn hoa đô hội có thể có trong thói quan chạy xuống chơi với bác lái xe, với những người khách trên những chuyến xe đi qua Khi anh giật mình tự hỏi lòng về bản chất củ nỗi nhớ người nhớ xe trong mình, khi anh quyết loại trừ những cảm xúc tầm thường có thể có bằng cách ở lì trong trạm hang tháng là khi anh hướng lòng mình đến những tình cảm trong sáng, đẹp đẽ hơn Việc bác lái xe sau bao lần dừng lại, bóp còi toe toe mà anh không xuống, đá pahri thân hành lên trạm gặp anh đã

cho thấy chính sự trong sáng của tâm hồn anh làm nên sức hút đối với người lái xe từng trải

- Giàu tình cảm, chân thành và nồng hậu:

+ Trong điều kiện sống và làm việc khắc nghiệt, người thanh niên luôn có cảm giác “thèm người” - dù là những người không quen biết Vì “thèm người” quá, anh đã ngĩ ra cách chặn xe để được trò chuyện với mọi người Niềm khao khát ấy của anh khiến bác lái xe cảm động, mỗi lần lái xe qua lại chủ động dừng lại để đem đến cho anh niềm vui

+ Dù là người lái xe và anh không phải là bà con thân thích, song anh lại rất quan tâm và chu đáo trong cách cư xử: biết vợ bác lái xe vừa ốm dậy, anh đã đào củ tam thất để gửi bác ngâm rượu uống Chính sự sâu sắc và nồng hậu trong tình cảm

đã giúp anh biến cái duyên gặp gỡ trở thành mối quan hệ thân tình

+ Khi ông họa sĩ và cô kĩ sư lên chơi, anh đã vô cùng vui mừng, hạnh phúc: anh vui mừng đến luống cuống khi đón khách, ân cần chu đáo khi tiếp đãi, thành thực bộc lộ những điều người ta chỉ nghĩ, đếm từng phút vì sợ hết mất 30 phút gặp

gỡ quý báu, lưu luyến với khách khi chia tay, xúc động đến nỗi phải quay mặt đi và không dám tiễn khách r axe dù chưa đến giờ “ốp”…

->Tất cả những biểu hiện tình cảm ấy của anh khiến những người khách dù mới gặp đã lập tức thấy quý mến và cảm nhận sự thân thiết, ấm áp như đã quen biết

từ lâu: cô gái chạy đến bên anh, đỡ lấy bó hoa từ tay anh như một người bạn đã quen thân, còn ông họa sĩ già hứa bằng danh dự là sẽ trở lại để cùng anh cảm nhận

“cái lặng yên lúc 1 giờ sáng trọn vẹn trên cao”, đồng thời ông cũng không cưỡng nổi niềm khao khát được tái hiện lại trong bức kí họa những nét đáng yêu ở con người anh

- Có lý tưởng sống đẹp đẽ: đối với người thanh niên này, điều tuyệt vời nhất

là được sống có ý nghĩa, được cống hiến tuổi trẻ và tâm huyết, sức lực của mình cho đất nước

+ Những suy nghĩ sâu sắc và mới mẻ: trong cuộc trò chuyện với các vị khách, người thanh niên đã bộc lộ rất nhiều suy nghĩ khiến người nghe phải thấy bất ngờ và thấm thía Với anh, con người và cuộc sống con người là điều ai cũng khao khát được gắn bó Anh đã nói với ông họa sĩ rằng “người thì ai mà chả thèm hở bác?” và có một sự lí giải rất thấm thía nguyên do của nỗi thèm người ấy rằng

“mình sinh ra là gì, mình đẻ ở đâu, mình vì ai mà làm việc” và còn hóm hỉnh cho rằng chính bác lái xe khi thân hành lên trạm của anh cũng là “thèm” người Anh không cho rằng mình cô độc bởi anh có công việc, chính công việc là người bạn và

là điều tạo nên ý nghĩa cuộc sống của anh “khi ta làm việc, ta với công việc là đôi”, cũng chính công việc tạo nên cho anh một mối quan hệ gắn bó với bao nhiêu an

hem đồng chí dưới kia Rõ ràng, người thanh niên ấy có ý thức sâu sắc về công việc, về bổn phận, trách nhiệm của mình Anh dù biết và đã nếm trải tất cả những khó khăn, khắc nghiệt của điều kiện làm việc vẫn nhận thức được rõ ràng là công việc dù “gian khổ thế đấy, chứ cất nó đi, cháu buồn đến chết mất”

+ Những cảm nhận đặc biệt: với người thanh niên, công việc thầm lặng của anh là “góp phần phục vụ sản xuất, phục vụ chiến đấu” Bởi vậy, dù vất vả, gian khổ song anh vẫn thấy nó đầy ý nghĩa, vẫn nói về nó bằng tất cả sự hào hứng, say sưa Anh đã giới thiệu với ông họa sĩ và cô kĩ sư về từng chiếc máy, từng thao tác làm việc và hiệu quả, ý nghĩa của nó Anh còn nói về niềm hạnh phúc bất ngờ khi được biết rằng mình đã góp phần phát hiện ra một đám mây khô “giúp cho không quân ta hạ được bao nhiêu phản lực Mỹ”

+ Cái nhìn tích cực, lạc quan về con người và cuộc sống: anh luôn thấy những điều tốt đẹp của những người sống quanh mình Từ ông kĩ sư tìm cách làm cho “củ su hào nhân dân toàn miền Bắc nước ta ăn được to hơn, ngon hơn” đến người cán bộ khoa học hi sinh hạnh phúc và tuổi trẻ của mình khi n/c bản đồ sét quý giá, để nhờ nó mà “của chim nông, của chìm sâu trong lòng đất đều có thể biết”

và cả anh bạn trên trạm đỉnh Phanxipang cao 3142m với độ cao lí tưởng để làm khí tượng… tất cả đều đang để ngưỡng mộ, đều khiến anh thấy cuộc đời này thật đẹp, thật đáng để dâng hiến tuổi trẻ và tâm huyết, sức lực của mình Chính cách nhìn ấy khiến anh dù ý thức rõ về ý nghĩa công việc mình làm song vẫn rất khiêm nhường khi thấy mình vẫn còn nhỏ bé, bình thường, thấy sự đóng góp của mình cho cuộc đời này còn chưa có gì đáng kể

c Ý nghĩa hình tượng nhân vật:

- Anh thanh niên là hình ảnh tiêu biểu của những người trí thức cách mạng say mê khoa học, âm thầm lặng lẽ cống hiến cho cuộc đời

- Thông qua hình tượng anh thanh niên, tác giả đã khẳng định và ngợi ca lí tưởng sống cao đẹp của tuổi trẻ, tinh thần lao động quên mình của những người trí thức thời đại mới

3 Các nhân vật khác:

a Ông họa sĩ già:

a1 Vị trí: Vừa là nhận vật trong truyện vừa là điểm nhìn trần thuật thể hiện những suy nghĩ, tình cảm của tác giả

a2 Đặc điểm:

- Là người nghệ sĩ có tâm hồn nhạy cảm: ngay sau lời giới thiệu của bác lái

xe về anh thanh niên, ông họa sĩ đã xúc động mạnh khi nhìn thấy người con trai có tầm vóc bé nhỏ, nét mặt rạng rỡ từ trên sườn núi trước mặt chạy xuống chỗ đỗ xe

Khi đến thăm nơi người thanh niên sống và làm việc, ông ngạc nhiên khi thấy anh đang hái hoa, cảm động và bị cuốn hút trước sự cởi mở, chân thành của anh Rồi ông lại “bối rối” khi nghe anh thanh niên kể về công việc Bằng sự từng trải nghề nghiệp và nỗi khát khao của một nghệ sĩ dang đi tìm đối tượng cho những sáng tạo nghệ thuật, ông biết mình đang xúc động và bối rối bởi ông đã “bắt gặp một điều thật ra ông vẫn ao uốc được biết - một nét thôi đủ để khẳng định một tâm hồn, khơi gợi một ý sáng tác, một nét mới đủ là giá trị của một chuyến đi dài” Với cô gái đi cùng, bằng sự từng trải và tinh ý ông đã nhận ra những tâm sự thầm kín ở cô Lời góp ý bâng quơ mà đầy ngụ ý của ông già đã giải tỏa tâm trạng cho cô gái và khiến hai người trở nên thân thiết

- Là người nghệ sĩ có ý thức sâu sắc về trách nhiệm nghệ thuật:

+ Dù đã đến tuổi về hưu, ông vẫn thực hiên một chuyến đi thực tế thay vì tổ chức một buổi tiễn Ông đến miền núi cao xa xôi quanh năm mây mù để sáng tác Trong cuộc hành trình đi tìm cái đẹp, người họa sĩ ấy chưa chấp nhận điểm dừng Ông đã từng nghĩ tới việc nghỉ ngơi tại Sapa song vẫn thấy “chưa phải lúc”

+ Trong hành trình đi tìm cảm hứng cho nghệ thuật, vẻ đẹp trong suy nghĩ, việc làm, đức tình tốt đẹp của anh thanh niên là một bất ngờ của cuộc sống dành cho người nghệ sĩ khiến ống thấy bối rối Tuy nhiên, ông thấy rất rõ rằng thể hiện được một cách chân thực đầy đủ vẻ đẹp ấy trong một bức chân dung là cả một sự khó khăn, khó khăn hơn nữa là làm sao thể hiện được tình cảm, sự ngưỡng mộ tấm giương anh cán bộ khí tượng, làm sao “đặt được tấm lòng” của người họa sĩ vào trong bức chân dung, làm sao để hình ảnh anh cán bộ ấy trong bức tranh không phải

là một ngôi sao xa trong cảm nhận của người xem tranh, làm sao để mọi người hiểu

về người thanh niên ấy - qua bức tranh của ông - như những gì mà anh vốn có Tất

cả những trăn trở ấy khiến người họa sĩ nhận ra giới hạn của nghệ thuật, “sự bất lực của nghệ thuật, của hội họa trong hành trình vô tận là cuộc đời”

+ Tuy vậy ông họa sĩ cũng hiểu rõ, bắt gặp một con người như anh thanh niên

là “một cơ hội hãn hữu cho sáng tác” Cho nên dù nhận thức rõ rằng từ khi bắt gặp một vẻ đẹp trong đời sống đến khi đưa được nó vào tác phẩm, hoàn thành quá trình sáng tác còn là cả một chặng đường dài, song với tình yêu cuộc sống, con người và niềm đam mê sáng tạo, người họa sĩ vẫn sẵn sàng chấp nhận mọi thử thách

-> Ông họa sĩ là nhân vật mang quan điểm của nhà văn Thông qua nhân vật này, nhà văn vừa khẳng định vẻ đẹp của nhân vật chính, vừa gửi gắm những suy nghĩ của mình về con người, về nghệ thuật

b Bác lái xe:

- Tuy chỉ là một người lao động với một công việc khá vất vả, nặng nhọc (lái

xe đường dài) song bác lái xe hiện lên trong tác phẩm là một con người giàu tình

cảm: bác hiểu nỗi “thèm người” của anh thanh niên làm ở trạm khí tượng nên ngay

từ lần đầu gặp gỡ đã có thể cảm thông với cách làm rất đặc biệt của anh để được gặp người không những thế, giữa hai người đã nảy sinh một mối quan hệ thân thiết Mỗi lần lái xe qua nơi làm việc của người thanh niên, bác đều cố ý dừng lại để người thanh niên ấy có những cuộc gặp gỡ với mọi người Những cuốn sách mà bác mang lên là những món quà quý, là người bạn chí cốt của con người cô độc nhất thế gian ấy Và khi người thanh niên ấy không xuống khi xe tới, chính bác đã phải thân hành lên tận nơi thăm nhà anh Vậy là, chính vác cũng có nỗi “thèm người” một biểu hiện của con người giàu tình cảm để yêu thương và quan tâm sâu sắc tới người khác

- Theo nhận xét của ông họa sĩ già, bác lái xe cũng là “một tay lái có máu nghệ thuật” - tức là có một tâm hồn nghệ sĩ Quả thực, ở bác có sự nhạy cảm đặc biệt nên dù ông họa sĩ không mang theo hộp màu, giá vẽ, cuộn giấy… mà chỉ có một cuốn sổ con trong túi song bác đã ngay lập tức nhận ra nghề nghiệp của ông Không những thế, bác còn giới thiệu với ông họa sĩ vẻ đẹp của thiên nhiên và con người Sapa để vẽ Vẻ đẹp của Sapa thì người họa sĩ đã biết, song quả thực nếu không có bác lái xe, ông cũng không thể có cuộc gặp gỡ thú vị với một người thanh niên tuyệt vời như thế để được trải nghiệm những cảm xúc, suy nghĩ sâu sắc trong cuộc đời làm nghệ thuật của mình

- Có tới hơn 32 năm lái xe trên con đường qua Sapa, bác lái xe hiểu rõ về nơi này Sapa với bác không chỉ là nơi có cảnh đẹp để người ta đến nghỉ ngơi mà còn là nơi lí tưởng để làm việc Bởi vậy, bác đã hỏi người nghệ sĩ về nỗi sợ cảm giác buồn

có thể có khi đến Sapa, và đã nín lặng như có chút thất vọng khi người họa sĩ cho rằng cần tránh nỗi buồn đi để làm việc đời Vì trong sự hiểu biết của bác, vẫn có những con người đối diện với nỗi buồn, với sự cô đơn để làm những việc có ích Chính vì thế, bác mới cố ý dừng xe lại, có những lời giới thiệu thật đặc biệt về người thanh niên nhằm thu hút sự chú ý của ông họa sĩ và cô kĩ sư

-> Tuy chỉ là nhân vật phụ song có vai trò không nhỏ trong việc tạo sự tiến triển của tình huống và thể hiện chủ đề tác phẩm

c Cô kĩ sư:

- Là một cô gái Hà Nội vừa mới tốt nghiệp Đại học đã rời bỏ thủ đô, để lại sau lưng mối tình đầu nhạt nhẽo “để lên công tác ở cùng Tây Bắc Cô mang trong tâm hồn mình chút buồn riêng tư song đều lớn hơn, rõ rệt hơn chính là niềm khao khát trời rộng bởi cô vừa bước qua cuộc đời học trò chật hẹp để đối diện với cuộc sống bát ngát mới tinh mà bất cứ điều gì cũng làm cho cô háo hức”

-> Cô gái ấy rất cần được tiếp thêm năng lượng sống để sống dào dạt, mạnh

mẽ hơn trên quãng đường tiếp theo của cuộc đời mình

- Cuộc gặp gỡ bất ngờ với người thanh niên, những điều anh nói, câu chuyện anh kể về những người khác đã khiến cô “bàng hoàng” để hiểu thêm về cuộc sống một mình dũng cảm và tuyệt đẹp của người thanh niên, về cái thế giới của những con người như anh mà anh kể và con đường cô đang đi tới… Nhờ cái “bàng hoàng”

ấy mà cô nhận ra mối tình của mình bấy lâu nay nhạt nhẽo biết bao nhiêu - cũng có

ý nghĩa cô đã tìm ra lí tưởng, mục đich và ý nghĩa cuộc sống của mình Khoảnh khắc “bàng hoàng” ấy cũng chính là sự bừng dậy của những tình cảm lớn lao, cao đẹp khi cô bắt gặp được những ánh sáng đẹp đẽ tỏa ra từ cuộc sống, từ tâm hồn của người thanh niên

- Cùng với sự bàng hoàng ấy là một ấn tượng hàm ơn khó tả dạt lên trong lòng cô gái Mối hàm ơn đối ới bó hoa rất to anh tặng cô - nó sẽ theo cô trong chuyến đi thứ nhất trong đời và còn vì một bó hoa khác, bó hoa của những háo hức

và mơ mộng anh đã tiếp thêm cho cô - nó khiến cô có thêm bao cảm xúc và suy nghĩ mới mẻ, cao đẹp về con người, về cuộc sống

d Ông kĩ sư ở vườn rau Sapa đã quên hạnh phúc cá nhân khi hết mình cho

công việc, anh cán bộ nghiên cứu khoa học đã túc trực chờ sét suốt 11 năm để nghiên cứu bản đồ sét tìm tài nguyên cho đất nước

e Nhận xét:

- Mỗi nhân vật đều có cá tính, có những vẻ đẹp riêng song tựu chung lại, họ đều có những phẩm chất tốt đẹp, có tâm hồn trong sáng, tinh tế, suy nghĩ lành mạnh, sâu sắc

- Xây dựng một thế giới nhân vật như thế, nhà văn hướng tới khẳng định, ngợi ca thái độ hết mình trong lao động, trong cống hiến cho Tổ Quốc, quê hương của những người tri thức Cách mạng

4 Chất trữ tình của tác phẩm:

* Khái niệm: là tính chất được tạo nên từ sự hòa quyện giữa vẻ đẹp của cảm

xúc, tâm trạng, tình cảm với vẻ đẹp của cách biểu hiện nó để có thể khơi gợi rung cảm TM và tình cảm nhân văn

Trong truyện ngắn, chất trữ tình được tạo nên khi nhà văn chú ý khai thác và biểu hiện một cách tinh tế cái mạch cảm xúc tâm trạng, tình cảm của nhân vật hoặc của chính mình trước thế giới bằng những chi tiết, hình ảnh đầy gợi cảm và một lối văn trong sáng, truyền cảm, phù hợp với nhịp điều riêng của cảm xúc, tâm hồn

Một truyện ngắn được coi là giầu chất thơ khi mối bận tâm của người viết không đặt vào việc kể lại một biến cố, sự việc, hành động mà là việc làm bật lên một trạng thái đời sống hoặc của tâm hồn con người

* Biểu hiện chất thơ trong “lặng lẽ Sapa”: