- Cảm nhận đợc vẻ đẹp của các nhân vật trong truyện, chủ yếu là nhân vật anh thanh niên trong công việc thầm lặng, trong cách sống, suy nghĩ tình cảm trong quan hệ với mọi ngời xung quan
Trang 1Giáo án hội giảng
Bộ môn: Ngữ văn lớp 9
Bài 14 - Tiết 66 Lặng Lẽ SaPa
( Nguyễn Thành Long)
A Mục tiêu cần đạt:
1 Kiến thức: Giúp học sinh
- Nắm đợc một số nét cơ bản về tác giả, tác phẩm
- Cảm nhận đợc vẻ đẹp của các nhân vật trong truyện, chủ yếu là nhân vật anh thanh niên trong công việc thầm lặng, trong cách sống, suy nghĩ tình cảm trong quan hệ với mọi ngời xung quanh
2 Kĩ năng: Rèn kĩ năng đọc, tóm tắt, cảm thụ và phân tích các yếu tố của
tác phẩm
3 Thái độ: Cảm nhận, hiểu niềm hạnh phúc của con ngời trong lao
động
B Chuẩn bị:
GV: SGK, SGV, giáo án, máy chiếu, hình ảnh về Sapa, phiếu học tập, sách tham khảo
HS: Vở nghi, vở soạn, SGK
C Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy và học
Hoạt động 1: ổn định tổ chức, giới thiệu,
kiểm tra sĩ số lớp
Hoạt động 2: Kiểm tra bài cũ.
(? ) Nêu khái quát nhất về nội dung - nghệ
thuật truyện ngắn "Làng" của nhà văn
Kim Lân giáo viên gọi 1 học sinh trả lời
học sinh khác nhận xét, giáo viên nhận xét
cho điểm
* Yêu cầu cần đạt:
- Nội dung: Tình yêu làng quê và lòng yêu
nớc, tinh thần kháng chiến của ngời
nông dân phải rời làng đi tản c đợc thể
hiện chân thực, sâu sắc và cảm động ở
nhân vật ông Hai
Nghệ thuật: Xây dựng tình huống
truyện, miêu tả tâm lý và ngôn ngữ
nhân vật
Hoạt động 3: Tổ chức dạy và học bài mới.
* Giới thiệu bài:
Giờ trớc chúng ta tìm hiểu nội dung truyện
ngắn " Làng" của nhà văn Kim Lân hôm
Trang 2Hoạt động của giáo viên, học sinh Yêu cầu cần đạt
nay cô giới thiệu các em một tác phẩm
nữa trong dòng văn xuôi hiện đại Việt
Nam đó là tác phẩm " Lặng lẽ Sapa" của
nhà văn Nguyễn Thành Long Vậy nội
dung - nghệ thuật của tác phẩm đó nh thế
nào chúng ta cùng tìm hiểu bài hôm nay
tiết 66 "Lặng lẽ Sapa"
* Nội dung:
Yêu cầu học sinh chú ý vào phần chú
thích (*) trong SGK
? Nêu những nét khái quát nhất về tác giả
Nguyễn Thành Long ?
HS: Trả lời GV nhận xét chốt lên màn
chiếu cùng chân dung Nguyễn Thành Long
GV bổ sung: Nguyễn Thành Long (1925
-1991) Quê Duy Xuyên - Quảng Nam, là
nhà văn chuyên viết truyện ngắn và kí
Ông thành công hơn cả là truyện ngắn và
kí viết về công cuộc xây dựng chủ nghĩa ở
miền Bắc những năm 60 - 70 thế kỉ XX
Nguyễn Thành Long là cây bút truyện
I Đọc và tìm hiểu chung
1 Tác giả:
- Nguyễn Thành Long (1925 -1991) Quê: Duy Xuyên - Quảng Nam
- Là cây bút chuyên viết truyện ngắn và kí
ngắn với một phong cách văn xuôi nhẹ
nhàng, tình cảm và giầu chất thơ, ánh lên
vẻ đẹp con ngời mang ý nghĩa sâu sắc
2 Đọc và tìm hiểu chung.
GV: Đây là bài đợc học trong hai tiết nếu
đọc toàn bộ tác phẩm chúng ta mất nhiều
thời gian Vì vậy chúng ta chỉ đọc phần
đầu tác phẩm khi đọc yêu cầu chúng ta
đọc chậm, cảm xúc, lắng sâu và diễn cảm
a Đọc và tìm hiểu chú thích
* Đọc
- GV: Đọc mẫu học sinh đọc, nhận xét
giọng đọc
GV: Để các em tiện theo dõi cô đã tóm tắt
toàn bộ tác phẩm trên màn hình, mời 1
bạn đọc giúp cô phần tóm tắt
GV: Đa phần tóm tắt lên màn hình HS
đọc
GV: Yêu cầu HS đọc chú thích 1, 2, 4, 5
GV: Chiếu hình ảnh núi ở Sapa và giải
thích thêm chú thích 1
Sapa là huyện miền núi của tỉnh Lào Cai
thuộc khu vực dãy núi Hoàng Liên Sơn
* Tìm hiểu chú thích
Trang 3Hoạt động của giáo viên, học sinh Yêu cầu cần đạt
(trong đó có đỉnh Panxiphăng cao 3142m)
nơi đây có thị trấn nghỉ mát nổi tiếng
Sapa Đây là địa danh có độ cao lớn hơn
so với mực nớc biển nên rất thích hợp cho
việc đo gió, đo ma, đo trấn động mặt đất
để dự báo thời tiết Thời tiết của Sapa khá
đặc biệt Nhiều mây mù, có khi tuyết rơi,
rất lạnh vào ban đêm
b Tìm hiểu chung:
? Truyện ngắn "Lặng lẽ sapa" đợc sáng tác
trong hoàn cảnh nào?
* Hoàn cảnh sáng tác:
- Là kết quả chuyến đi thực tế lên Lào Cai mùa hè 1970, in trong tập
"Giữa trong xanh"
GV: Tổ chức cho hs học tập theo nhóm
GV: Chia lớp thành 3 nhóm Nhóm 1 tìm
hiểu nhân vật nhóm 2 tìm hiểu ngôi kể,
nhóm 3 tìm hiểu bố cục Câu hỏi thảo luận
nhóm giáo viên thể hiện trên màn hình:
GV: Phát phiếu học tập cho học sinh
N1: Truyện gồm những nhân vật nào ?
Ai là nhân vật chính ?
N2: Truyện đợc kể theo ngôi thứ mấy ?
Điểm nhìn để kể đợc đặt vào nhân vật
nào? tác dụng?
N3: Truyện có thể chia làm mấy phần ?
Nêu nội dung chính của từng phần ?
GV: Yêu cầu HS thảo luận trong vòng 2
phút sau đó đại diện các nhóm lên trình
bày kết quả trên bảng GV cho HS nhận
xét chéo, bổ sung GV chốt kết quả thảo
luận trên màn hình yêu cầu HS chuyển
nhanh vào vở
* Ngôi kể, nhân vật, bố cục
Nhân vật Ngôi kể Bố cục
- Bốn nhân vật (Anh thanh niên, ông hoạ sĩ, cô
gái, bác lai xe).
- Nhân vật chính:
Anh thanh niên
- Truyện đợc
kể theo ngôi thứ ba nhng lại
đặt điểm nhìn vào ông hoạ
sĩ
- Tác dụng:
Nhân vật chính hiện ra qua cái nhìn
và ấn tợng của các nhân vật
- Chia làm ba phần:
+ Phần 1: Từ
đầu "anh ta kia" giới thiệu cuộc gặp gỡ + Phần 2: Tiếp
Không có vật nh thế" Diễn biến cuộc gặp gỡ
+ Phần 3: Còn lại: Cuộc chia tay cảm động
Trang 4Hoạt động của giáo viên, học sinh Yêu cầu cần đạt
khác giữa anh thanh
niên với cô gái
và ông hoạ sĩ
GV: Nh vậy qua tìm hiểu nhân vật ta xác
định nhân vật chính ở đây là anh thanh
niên Vậy nhân vật anh thanh niên trong
tác phẩm hiện lên nh thế nào chúng ta
sang tìm hiểu phần II phân tích
GV: Các em hãy quan sát đoạn văn "Một
anh thanh niên hai mơi bẩy tuổi… kìa anh kìa anh
ta kia"
? Đoạn văn trên cho thấy anh thanh niên
sống ở đâu ? Nơi đó là nơi nh thế nào ?
? Nơi anh sống có nhiều ngời không ?
GV: ở đây chúng ta thấy rằng qua lời kể
của bác lái xe, giữa không gian bao la
ngút ngàn của đỉnh Yên Sơn, bốn bề mây
mù lạnh lẽo là một mình anh thanh niên
Sự đối diện giữa không gian bao la của núi
rừng là một mình anh thanh niên gợi
chúng ta nhớ đến hình ảnh Bà Huyện
Thanh Quan 1 mình giữa cảnh Đèo Ngang
vắng vẻ, đơn độc Cùng trong không gian
bao la ngút ngàn, lạnh lẽo ấy là hai tâm
trạng hoàn toàn khác nhau Tâm trạng của
Bà Huyện Thanh Quan là tâm trạng cô
đơn, buồn của ngời lữ thứ xa quê Còn tâm
trạng anh thanh niên khi đối diện với
không gian bao la là tâm trạng tự nguyện
lên vùng cao công tác
II Phân tích:
1 Nhân vật anh thanh niên
a Hoàn cảnh sống và làm việc
- Đỉnh Yên Sơn cao 2600m, bốn bề mây mù lạnh lẽo >< một mình
GV: Qua chi tiết trên em cảm nhận về
hoàn cảnh sống của anh thanh niên nh thế
nào ?
? Với nơi heo hút, vắng vẻ nh vậy nhng
anh vẫn tình nguyện ở lại đây công tác
chứng tỏ anh là ngời nh thế nào ?
- Heo hút, vắng vẻ, đơn độc
Nghị lực sống, vợt lên hoàn cảnh, vợt lên chính mình
GV: Qua lời kể bác lái xe chúng ta cảm
nhận đợc rằng hoàn cảnh sống của anh
thanh niên thật đặc biệt Giữa không gian
bao la ngút ngàn nơi độ cao 2600m bốn bề
mây mù lạnh lẽo là một mình anh thanh
niên 27 tuổi, một tuổi đời còn rất trẻ đáng
Trang 5Hoạt động của giáo viên, học sinh Yêu cầu cần đạt
lẽ ra phải sống nơi nhộn nhịp nhng anh
thanh niên lại tình nguyện sống cô độc
mình trên đỉnh núi cao quanh năm suốt
tháng điều ấy đã khiến anh trở thành một
trong những ngời cô độc nhất thế gian
theo lời kể của bác lái xe Nhng đối diện
với cái bao la, hoang vắng của miền sơn
c-ớc ấy là một nghị lực sống, một niềm tin
mãnh liệt vào cuộc sống Điều ấy đã giúp
anh vợt qua hoàn cảnh sống khó khăn,
gian khổ và chính trong hoàn cảnh khó
khăn Nh vậy những nét đẹp trong tâm hồn
anh đợc toả sáng đó là nét đẹp, phẩm chất
nào chúng ta sang tìm hiểu phần b những
phẩm chất của anh thanh niên
GV sử dụng phơng pháp hoạt động nhóm
GV: Đối với phần này cô tổ chức cho các
em hoạt động theo nhóm cô chia lớp mình
thành 2 nhóm N1 tìm hiểu công việc, N2
tìm hiểu suy nghĩ
Nhóm 1: Đọc đoạn văn sau và trả lời câu
hỏi
"Anh ta làm công tác khí tợng kiêm vật lý
địa cầu … kìa anh Cháu ở đây có nhiệm vụ đo gió,
đo ma, đo nắng, tính mây, đo chấn động
mặt đất, dự vào việc báo trớc thời tiết hàng
ngày phục vụ sản xuất, phục vụ chiến đấu
Cháu lấy những con số, mỗi ngày báo
… kìa anh
về "nhà" bằng máy bộ đàm bốn giờ, mời
một giờ, bảy giờ tối, lại một giờ sáng … kìa anh
cái im lặng lúc đó mới thật dễ sợ: Nó nh bị
gió chặt ra từng khúc mà gió thì giống nh
những nhát chổi lớn quét đi tất cả ném vứt
lung tung … kìa anh Những lúc im lặng lạnh cóng
mà hừng hực nh cháy"
Câu 1: Anh thanh niên đã giới thiệu việc
làm của mình nh thế nào ?
Câu 2: Nhận xét gì về việc làm của anh ?
Câu 3: Tìm chi tiết tiêu biểu miêu tả hoàn
b Những phẩm chất của anh thanh niên
* Công việc, suy nghĩ
Trang 6Hoạt động của giáo viên, học sinh Yêu cầu cần đạt
cảnh làm việc của anh thanh niên ?
Câu 4: Nhận xét về hoàn cảnh làm việc
của anh
Nhóm 2: Đọc đoạn văn sau và trả lời câu
hỏi "Hồi cha vào nghề, những đêm bầu
trời đen kịt, nhìn kĩ mới thấy một ngôi sao
xa, cháu cũng nghĩ ngay ngôi sao kia lẻ loi
một mình Bây giờ làm nghề này cháu
không nghĩ nh vậy nữa Vả, khi ta làm
việc ta với công việc là đôi sao gọi là một
mình đợc ? Huống chi việc của cháu gắn
liền với việc của bao anh em, đồng chí dới
kia Công việc của cháu gian khổ thế đấy,
chứ cất nó đi cháu buồn đến chết mất còn
ngời thi ai mà chả "thèm" hở bác? Mình
sinh ra là gì, mình đẻ ở đâu mình vì ai mà
làm việc"
Câu 1: Anh có suy nghĩ gì về công việc ?
Câu 2: Tại sao anh có suy nghĩ đó ?
GV: Thông qua toàn bộ yêu cầu từng
nhóm trên màn hình GV phát phiếu học
tập cho học sinh
Sau 3 phút, 1 học sinh nhóm 1 đại diện
đứng lên đọc kết quả thảo luận câu 1, GV
gọi HS N2 nhận xét
GV: Nhận xét, chuẩn kiến thức, chiếu lên
màn hình
- Làm công tác khí tợng kiêm vật lý
địa cầu
+ Đo gió, ma, báo trớc thời tiết + Thời gian: 4 giờ, 11 giờ, 7 giờ tối,
GV: Hỏi câu 2 nhóm 1 ( Em có nhận xét
gì về công việc anh thanh niên ở đây ?)
GV: Chiếu NX lên màn hình
GV: Qua lời kể của anh thanh niên ta thấy
anh làm công tác khí tợng kiêm vật lý địa
cầu với nhiệm vụ đo gió, ma, báo trớc thời
tiết một công việc không nặng nề nhng đòi
hỏi sự đều đặn, chính xác, tỉ mỉ và đặc biệt
rất nghiêm ngặt về thời gian Ngày cũng
1 giờ sáng
+ Mỗi ngày báo cáo về "nhà" bằng máy bộ đàm … kìa anh gọi là ốp
=> Tỉ mỉ chính xác
Trang 7Hoạt động của giáo viên, học sinh Yêu cầu cần đạt
nh đêm đúng 4 giờ, 11 giờ, 7 giờ, 1 giờ
sáng đều đặn Chính xác dù ma Gió bão
đều phải đi " ốp " không sai từng giờ từng
phút bởi nếu sai sẽ đêm lại tác hại khôn
l-ờng
N1: Tiếp tục báo cáo kết quả thảo luận
câu 3 ( Tìm chi tiết tiêu biểu miêu tả hoàn
cảnh làm việc của anh thanh niên ? )
N2: Nhận xét gv nhận xét chốt màn hình
- Gió tuyết im lặng ào ào xô tới… kìa anh
Nh bị gió chặt ra từng khúc vứt lung tung
- Im lặng lạnh cóng >< hừng hực
nh cháy
? Em có nhận xét gì về hoàn cảnh làm việc
của anh thanh niên
=> Vất vả, gian khổ
GV: Qua lời kể về hình ảnh, làm việc của
anh thanh niên chúng ta cảm nhận rằng
công việc anh thanh niên đòi hỏi sự
nghiêm ngặt, chính xác, tỉ mỉ từng giây
từng phút những sự tỉ mỉ, chính xác ấy
không diễn ra trong phòng thí nghiệm mà
lại diễn ra trong hoàn cảnh thời tiết khắc
nghiệt nơi núi rừng heo hút Có những
đêm ma tuyết ào ào xô tới Cái im lặng thì
nh bị gió chặt ra từng khúc, mà gió thì nh
những nhát chổi lớn muốn quét đi tất cả
ném vứt lung tung Cái lạnh của mùa đông
phần nào tất cả chúng ta ngồi đây đều cảm
nhận đợc Những cái lạnh miên sớm cớc
nơi đỉnh cao 2600m, giữa không gian heo
hút của núi rừng thì rét buốt hơn rất nhiều
đủ cho thấy công việc của anh gian khổ
biết nhờng nào ?
GV: N2 báo cáo kết quả câu 1 ( Anh thanh
niên có suy nghĩ gì về công việc? )
Nhận xét: GV nhận xét, chốt kiến thức
trên màn hình - Ta với công việc là đôi sao gọi là
một mình đợc
- Việc của cháu gắn liền bao anh
em đồng chí dới kia
- Công việc của cháu gian khổ thế
Trang 8Hoạt động của giáo viên, học sinh Yêu cầu cần đạt
GV hỏi N2: Tại sao anh lại có suy nghĩ đó
? ( GVNX, chốt trên màn hình)
GV: Mặc dù làm việc trong hoàn cảnh thời
tiết gian khổ, vất vả với cái lạnh cắt da cắt
thịt với một công việc đỏi hỏi sự tỉ mỉ
chính xác tuyệt đối nơi heo hút núi rừng
t-ởng chừng anh thanh niên có thể buông
xuôi tất cả để trở về nơi phồn hoa nhộn
nhịp ngợc lại anh lại có suy nghĩ thật đẹp
thật ý nghĩa về công việc của mình Anh
hiểu rằng mình làm việc không chỉ vì bản
thân mà còn vì bao anh em đồng chí dới
kia Anh cảm nhận rằng nếu không có
công việc, không vì công việc đó mới là
nỗi cô đơn đáng sợ nhất Vì thế khi nghe
tin mình có công phát hiện đám mây khô,
giúp không quân ta bắn nhiều máy bay,
trên bầu trời Hàm Rồng anh cảm thấy
mình thật hạnh phúc Chính vì ý thức công
việc mình làm nên giữa đêm ma tuyết lạnh
giá cái im lặng thì bị gió nh chặt ra từng
khúc anh thanh niên vẫn hừng hực nh cháy
khí thế làm việc Nhiệt huyết làm việc
Muốn cống hiến đã xua tan giá lạnh nơi
núi rừng giúp anh hoàn thành nhiệm vụ
Đúng nh nhà thơ Tố Hữu từng viết về thế
hệ thanh niên trong những năm 60-70 thế
kỷ XX "Xẻ dọc Trờng Sơn đi cứu nớc-Mà
lòng phơi phới dậy tơng lai"
đấy chứ câu nói đi cháu buồn đến chết mất
=> ý thức đợc công việc và trách nhiệm
? Qua tìm hiểu công việc, suy nghĩ về việc
em thấy anh thanh niên là ngời nh thế nào
trong công việc
HS trả lời, GVNX chốt trên màn hình - Yêu công việc, say mê với công
việc
GV liên hệ thực tế: Chúng ta đợc học
ch-ơng trình hớng nghiệp lớp 9 ta thấy rằng
một trong những nguyên tắc của việc chọn
nghề có cơ sở khoa học là phải yêu
nghề Nếu không yêu nghề chúng ta
Trang 9Hoạt động của giáo viên, học sinh Yêu cầu cần đạt
không thể vợt qua những khó khăn khắc
nghiệt mà nó đem lại, ở đây anh thanh
niên là ngời yêu nghề, say mê nghề, vợt
qua mọi khó khăn, thử thách hoàn thành
tốt công việc Cô hy vọng sau khi tốt
nghiệp các em sẽ chọn đợc một nghề các
em yêu thích
GV: Trong công việc anh thanh niên là
ngời yêu nghề, trong cuộc sống riêng t anh
là ngời nh thế nào chúng ta sang *3
* Tổ chức cuộc sống.
GV: Yêu cầu học sinh quan sát 2 đoạn văn
cuối T183 - 185
? Khi đến trớc nhà anh thanh niên ông hoạ
sĩ và cô kĩ s bắt gặp điều gì ?
GV: Gọi HS trả lời, GV NX, bổ sung chốt
lên màn hình
? Khi vào đến nhà ông hoạ sĩ ngỡ ngàng
trớc điều gì ?
GV gọi HS trả lời, GVNX -> chốt trên
màn hình)
- Ngời thanh niên đang hái hoa: Hoa dơn, hoa thợc dợc, vàng, tím,
đỏ, hồng phấn, tổ ong … kìa anh
- Một căn nhà ba gian, sạch sẽ, bàn ghế, sổ sách, biểu đồ thống kê … kìa anh
- Cuộc đời riêng thu gọn lại một góc trái gian … kìa anh
=> Yêu thiên nhiên, yêu đời, yêu cuộc sống, ham hiểu biết
? Qua đây em thấy anh thanh niên là ngời
nh thế nào ?
GV: Anh thanh niên ngoài công việc, còn
biết tìm đến nguồn vui lành mạnh để cân
bằng đời sống tinh thần Cuộc sống của
anh không cô ơn buồn tẻ khi anh biết lấy
sách làm bạn tâm tình, biết tổ chức cuộc
sống của mình ngăn nắp, tơi tắn
Thế mà một số thanh niên hiện nay đợc
sống trong sự yêu thơng, đùm bọc gia
đình, nhà trờng, xã hội lại cha ý thức đợc
trách nhiệm của mình trong việc học tập
còn tìm đến nguồn vui không lành mạnh:
Đua xe, điện tử, cờ bạc, gây lên những hậu
quả đau lòng cô hy vọng rằng qua đây
chúng ta sẽ xác định đúng mục đích học
tập đạt kết quả cao
? Mối quan hệ với mọi ngời xung quanh
của anh thanh niên đợc thể hiện qua những
* Thái độ với mọi ngời xung quanh
- Biếu vợ bác lái xe c tam thất, biếu
Trang 10Hoạt động của giáo viên, học sinh Yêu cầu cần đạt
hành động nào ?
HS trả lời: GV nhận xét chốt trên màn
hình
? Khi ông hoạ sĩ có ý định muốn về mình
anh thanh niên có phản ứng gì ?
? Qua tìm hiểu mối quan hệ của anh với
mọi ngời xung quanh em thấy nét đẹp nào
trong tâm hồn ngời thanh niên đợc bộc
lộ ?
làn trứng
Đặt khúc cây giữa đờng chặn xe -nói chuyện
- Vui mừng, luồng cuống khi có khách phơng xa đến
- Không, bác đứng vẽ cháu
=> Nhân hậu, khao khát đợc gặp gỡ mọi ngời , khiêm tốn, vô t
HS: Trả lời, GVNX, chung và chốt trên
màn hình
GV: Trong nhiều nét đẹp về phẩm chất, thì
tính khiêm tốt của anh đáng đợc ca ngợi
nhất Sống và làm việc trong hoàn cảnh
khắc nghiệt nh vậy nhng anh thanh niên
vẫn cảm thấy những đóng góp của mình
nhỏ bé, cha bằng ông kĩ s vờn rau xu hào,
anh kĩ s nghiên cứu sét câu nói giản dị
"Không, bác đừng về cháu" toát lên vẻ đẹp
con ngời rất khiêm tốn "Nh đỉnh non cao
tự giấu mình"
Kết luận:
? Qua tìm hiểu nhân vật anh thanh niên
em có nhận xét gì về bút pháp nghệ thuật
của nhà văn Nguyễn Thành Long khi miêu
tả nhân vật
* Nghệ thuật:
- Nhân vật chính hiện lên qua lời kể, nhìn nhận, đánh giá của các nhân vật khác
- Kết hợp giữa hoàn cảnh sống, công việc, suy nghĩ, tổ chức cuộc sống thái độ đối với mọi ngời xung quanh
- Khắc hoạ rõ nét phẩm chất - nét
đẹp của anh thanh niên
? Qua tìm hiểu nhân vật anh thanh niên
em thấy anh là ngời nh thế nào ?
* Nội dung: Anh thanh niên là ngời
có nghị lực vợt lên hoàn cảnh sống, yêu nghề, yêu thiên nhiên, yêu cuộc