Chuong 5 hoc thuyet gia tri thang du(1)

SỰ SẢN XUẤT RA GIÁ TRỊ THẶNG DƯ III.SỰ CHUYỂN HÓA CỦA GIÁ TRỊ THẶNG DƯ THÀNH TƯ BẢN – TÍCH LŨY TƯ BẢN IV.. Giá trị hàng hóa sức lao động do 3 bộ phận hợp thành: Giá trị TLSX vật chất

100 TRIỆU 110 TRIỆU

10 TRIỆU DO ĐÂU MÀ CÓ???

CHƯƠNG V:

HỌC THUYẾT GIÁ

TRỊ THẶNG DƯ

I SỰ CHUYỂN HÓA CỦA TIỀN THÀNH

TƯ BẢN

II SỰ SẢN XUẤT RA GIÁ TRỊ THẶNG DƯ

III.SỰ CHUYỂN HÓA CỦA GIÁ TRỊ

THẶNG DƯ THÀNH TƯ BẢN – TÍCH

LŨY TƯ BẢN

IV CÁC HÌNH THÁI BIỂU HIỆN CỦA TƯ

BẢN VÀ GIÁ TRỊ THẶNG DƯ

I SỰ CHUYỂN HÓA CỦA TIỀN THÀNH

TƯ BẢN

1 Công thức chung của tư bản

2 Mâu thuẫn của công thức chung

3 Hàng hóa sức lao động và tiền công trong

chủ nghĩa tư bản

1 Công thức chung của tư bản

Công thức lưu thông của hàng hóa giản đơn

- Thể hiện mối quan hệ

giữa người mua và

1 Mõu thuẫn của cụng thức chung

Giá bán cao hơn giá trị

Trong l u thông trao

đổi ngang giá hay không ngang giá cũng không tạo ra đ ợc

Trao đổi ngang giá

Làm thay đổi hình thái giá trị từ T sang

H và từ H thành T

Tổng giá trị nằm trong tay mỗi bên

không thay đổi

Trao đổi không ngang giá

Nếu bán hàng > giá trị: Lời nhận được khi bán bằng mất nhận được khi mua.

Nếu mua hàng <giá trị: Lời nhận được khi là người mua bằng mất khi là người bán

Chuyên mua rẻ, bán đắt (cá biệt): Tổng giá trị trước trao đổi = Tổng giá trị sau trao đổi, chỉ có phần giá trị trong tay mỗi bên là thay đổi.

Ngoài lưu thông

Xét nhân tố tiền: Tiền cất trữ không tự lớn lên được.

Xét nhân tố hàng: Nếu là TLSX thì giá trị của nó được bảo toàn và di chuyển vào sản phẩm không làm tăng thêm giá trị.

Kết luận : TB không xuất hiện từ lưu thông và đồng thời không thể xuất hiện ngoài lưu thông Đó chính là mâu thuẫn trong công

thức chung của TB

Để thỏa mãn các yêu cầu đó thì:

3 Hàng hóa sức lao động và tiền công

trong chủ nghĩa tư bản

a Hàng hóa sức lao động

b Tiền công trong chủ nghĩa tư bản

- Hàng hóa SLĐ là một hàng hóa đặc biệt

Khi SLĐ trở thành hàng hóa thì tiền tệ mang hình thái là t bản

Lao động là sự vận dụng sức lao

động vào quá trình sản xuất

Lao động là sự vận dụng sức lao

động vào quá trình sản xuất

Sự khỏc nhau giữa lao động và sức lao động

* Điều kiện để sức lao động trở thành hàng húa

Ng ời lao động phải đ ợc

* Hai thuộc tính của hàng hóa sức lao động

Hµng ho¸ SL§ khi

® îc sö dông th× cã kh¶ n¨ng s¸ng t¹o

ra mét l îng gi¸ trÞ míi lín h¬n gi¸ trÞ cña b¶n th©n nã

ra gi¸ trÞ vµ gi¸ trÞ thÆng d

Giá trị hàng hóa sức lao động cũng do

thời gian lao động xã hội cần thiết để sản

xuất và tái sản xuất ra sức lao động quyết định

Hay: Giá trị hàng hóa sức lao động được

đo bằng thời gian lao động xã hội cần thiết

để sản xuất ra TLSX

Giá trị hàng hóa sức lao động do 3 bộ phận hợp

thành:

Giá trị TLSX vật chất và tinh thần cần thiết để tái sản xuất sức lao động, duy trì đời sống công nhân.

Phí tổn đào tạo công nhân

Giá trị TLSX cần thiết cho con cái công nhân

Chú ý: Giá trị sức lao động bao gồm cả yếu tố tinh thần và lịch sử

Yếu tố tác động đến giá trị sức lao động:

Nhu cầu tiêu dùng về hàng hóa- dịch vụ,

nhu cầu học tập và trình độ lành nghề

tăng tăng giá trị SLĐ.

Sự phát triển của khoa học công nghệ

giảm giá trị sức lao động.

Khi SL§ trë thµnh hµng hãa th× tiÒn tÖ mang

h×nh th¸i lµ t b¶n

II SỰ SẢN XUẤT RA GIÁ TRỊ THẶNG DƯ

1 Sự thống nhất giữa quá trình sản xuất ra giá trị sử

dụng và quá trình sản xuất ra giá trị thặng dư

2 Khái niệm tư bản, tư bản bất biến và tư bản khả

5 Sản xuất ra giá trị thặng dư – quy luật kinh tế tuyệt

đối của chủ nghĩa tư bản

¬ng lai”.

1 Sự thống nhất giữa quỏ trỡnh sản xuất ra giỏ trị

sử dụng và quỏ trỡnh sản xuất ra giỏ trị thặng dư

Quá trình sản xuất t bản chủ nghĩa là sự thống nhất giữa quá trình sản xuất ra giá trị sử dụng và quá trình sản

xuất ra giá trị thăng d

Quá trình sản xuất t bản chủ nghĩa là sự thống nhất giữa quá trình sản xuất ra giá trị sử dụng và quá trình sản

xuất ra giá trị thăng d

Sản xuất ra giá trị sử dụng nh ng

giá trị sử dụng chỉ là ph ơng tiện

Sản xuất ra giá trị sử dụng nh ng

giá trị sử dụng chỉ là ph ơng tiện

Mục đích là giá trị

và giá trị thặng d

Mục đích là giá trị

và giá trị thặng d

a Quỏ trỡnh sản xuất ra giỏ trị sử dụng

trong chủ nghĩa tư bản

Là quá trình sản xuất ra của cải vật, trong đó có sự kết hợp t liệu sản xuất và sức lao động

- Đặc điểm của quá trình sản xuất ra giá trị sử dụng trong CNTB:

+ TLSX và SLĐ tập trung vào trong tay nhà t bản

+ Công nhân làm việc d ới sự kiểm soát của nhà TB

+ Sản phẩm làm ra thuộc sở hữu của nhà t bản

b Quỏ trỡnh sản xuất ra giỏ trị thặng dư

Giá trị 1 kg sợi Chi phí sản xuất (2kg sợi)

Tiền mua bông (1 kg): 5$ Giá trị của bông chuyển dịch vào: 10$ Tiền hao mòn máy móc: 2$ Giá trị của máy móc chuyển dịch vào: 4$ Tiền mua sức lao động: 3$ Giá trị mới do lao động tạo ra: 3$

Tổng cộng: 10 $ Tổng cộng: 17$

Giá trị thặng d là một bộ phận của giá trị mới dôi

ra ngoài giá trị sức lao

động do công nhân làm thuê tạo ra và bị nhà t bản chiếm không

Trong chủ nghĩa t bản đ ơng đại đã tồn tại nhiều công ty cổ phần, trong đó một bộ phận cổ đông

là ng ời lao động Từ đó, xuất hiện quan niệm cho rằng, không còn việc bóc lột m, bởi vì ng ời

lao động đã cùng làm chủ với các nhà t bản

Quan điểm trên đúng hay sai? Vì sao?

2 Khái niệm tư bản, tư bản bất biến và tư bản khả biến

a Khái niệm tư bản

T b¶n lµ gi¸ trÞ mang l¹i gi¸ trÞ thÆng d

T b¶n lµ mét quan hÖ s¶n xuÊt x· héi vµ mang tÝnh lÞch sö

b T bản bất biến và t bản khả biến.

Điểm chung: giá trị không thay đổi về l ợng trong quá trính SX ===> T bản bất biến (c).

4 Tỷ suất và khối l ợng giá trị thặng d

v: T bản khả biến đại biểu cho giá trị của 1 SLĐ

V: Tổng TB khả biến đại biểu cho giá trị của tổng số

SLĐ

4 Hai phương pháp sản xuất ra giá trị

thặng dư và giá trị thặng dư siêu

ngạch

a Sản xuất ra giá trị thặng dư tuyệt đối

b Sản xuất ra giá trị thặng dư tương đối

c Giá trị thặng dư siêu ngạch

PHƯƠNG PHÁP SẢN XUẤT

GIÁ TRỊ THẶNG DƯ

Gi á trị thặng dư tuyệt đối Giá trị thặng dư tương đối

* do kéo dài thời gian lao

động vượt quá thời gian

lao động tất yếu

* do rút ngắn thời gian lao động tất yếu

a Ph ơng pháp SX giá trị thặng d tuyệt đối.

TGLĐTY = 4 giờ (ko đổi)

TGLĐTY = 4 giờ (ko đổi)

b Ph ơng pháp SX giá trị thặng d t ơng đối.

Không đổi (8 giờ)

TGLĐTY TGLĐTD

===> Phải giảm TGLĐTY để kéo dài t ơng ứng TGLĐTD

Giảm giá trị SLĐ Giảm giá trị TLSH

Tăng NSLĐ trong các ngành SX TLSH

Tăng NSLĐ trong các ngành liên quan

Tăng NSLĐ XH

VD: Ngày LĐ 8 giờ (không đổi)

* Kết luận chung :

Hai phương pháp sản xuất giá trị thặng dư nói trên được các nhà tư bản sử dụng kết hợp với nhau để nâng cao trình độ bóc lột

công nhân

c Giá trị thặng d siêu ngạch.

- Là phần giỏ trị thu được do ỏp dụng cụng

nghệ mới sớm hơn cỏc xớ nghiệp khỏc làm cho giỏ trị cỏ biệt cuả nú thấp hơn giỏ trị thị trường cuả nú

- Biện pháp để thu đ ợc giá trị thặng d siêu ngạch.

- Giá trị thặng d siêu ngạch là hiện t ợng tạm thời đối với từng TB cá biệt, nh ng đối với toàn XH t bản là một hiện t ợng phổ biến và th ờng xuyên.

- Những điểm chung và khác biệt giữa giá trị thặng d siêu ngạch và giá trị thặng d t ơng đối.

===> Giá trị thặng d siêu ngạch là hình thái biến t ớng của giá trị thặng d t ơng đối

Tại sao?:

*Giá trị thặng dư phản ánh mối quan hệ kinh tế bản chất nhất cuả CNTB – Quan hệ tư bản bóc lột người làm thuê

*Sản xuất giá trị thặng dư tối đa

Là mục đích và động cơ thúc đẩy sự hoạt

động cuả nhà tư bản cũng như xã hội tư bản Vạch rõ phương tiện,thủ đoạn để đạt được mục đích:bóc lột người lao động

5 Sản xuất ra giá trị thặng dư – quy luật

tuyệt đối của chủ nghĩa tư bản

Sản xuất giá trị thặng dư là quy luật kinh tế tuyệt đối của CNTB,ra đời và tồn tại cùng với sự ra đời và tồn tại của CNTB.Nó quyết định các mặt chủ yếu,các quá trình kinh

tế của CNTB,là động lực vận động,phát triển cuả CNTB

Đặc điểm cuả sản xuất giá trị thặng dư trong điều kiện hiện nay

*Khối lượng và giá trị thặng dư được tạo ra chủ yếu nhờ tăng năng suất lao động,do áp dụng rộng rãi công nghệ và kĩ thuật hiện đại

*Tỷ suất và khối lượng giá trị thặng dư tăng lên rất nhiều do cơ cấu lao động xã hội ở các nước tư bản phát triển hiện nay có sự biến đổi lớn

*Sự bóc lột cuả các nước tư bản chủ nghĩa phát triển trên phạm vi quốc tế ngày càng được mở rộng dưới nhiều hình thức

III TIỀN CÔNG TRONG CNTB

1 Bản chất kinh tế của tiền công

2 Hai hình thức cơ bản của tiền công

trong CNTB

3 Tiền công danh nghĩa và tiền công

thực tế

Do bản chất của trao đổi là ngang giá và quá trình mua bán là đồng thuận nên đó là hành

vi trao đổi thông th ờng, nhà t bản không bóc lột công nhân, vì họ đã “trả công lao động”

đầy đủ, sòng phẳng cho công nhân?

Là biểu hiện bằng tiền của giá trị sức lao động nh ng lại biểu hiện ra ngoài nh là giá cả của

lao động

Là biểu hiện bằng tiền của giá trị sức lao động nh ng lại biểu hiện ra ngoài nh là giá cả của

lao động

1 Bản chất của tiền cụng

• Hàng hóa sức lao động luôn gắn với người bán, bề

ngoài chỉ thấy nhà tư bản trả giá trị cho lao động

• Đối với người công nhân: lao động là phương tiện để kiếm sống trong ngày, nên nhầm là bán lao động Nhà

tư bản nhầm là mua lao động.

• Tiền công phụ thuộc vào thời gian lao động hoặc số lượng sản phẩm tạo ra nên sự nhầm lẫn tiền công là giá cả lao động

2 Hai hình thức cơ bản của tiền

công trong CNTB

• Tiền công tính theo thời gian: là hình thức tiền

công mà số lượng của nó ít hay nhiều tùy theo

thời gian lao động của công nhân (giờ, ngày,

tuần, tháng) dài hay ngắn

• Tiền công tính theo sản phẩm: số lượng tiền công phụ thuộc vào số lượng sản phẩm hay số lượng những bộ phận của sản phẩm mà công nhân đã

sản xuất ra hoặc số lượng công việc đã hoàn

thành

Đơn giá tiền công = tiền công trung bình 1

ngày / số lượng sản phẩm trung bình 1 công nhân làm trong ngày

3 Tiền công danh nghĩa

và tiền công thực tế

• Tiền công danh nghĩa: số tiền mà người công nhân nhận được do bán sức lao động

• Tiền công thực tế: biểu hiện bằng số lượng

hàng hóa tiêu dùng và dịch vụ mua được bằng tiền công danh nghĩa

Giá trị sức lao động tăng khi:

• Trình độ chuyên môn được nâng cao

• Cường độ lao động tăng

• Nhu cầu lao động tăng

Giá trị sức lao động tăng giảm:

Năng suất lao động giảm

IV SỰ CHUYỂN HÓA CỦA GIÁ TRỊ

THẶNG DƯ THÀNH TƯ BẢN – TÍCH LŨY TƯ BẢN

1 Thực chất và động cơ tích lũy tư bản

2 Tích tụ và tập trung tư bản

3 Cấu tạo hữu cơ của tư bản

1 Thực chất và động cơ tích lũy tư bản

Động cơ của tích lũy tư bản

Trình độ năng suất lao động

Quy mô tư bản ứng trước

Sự chênh lệch giữa TBSD và TBTD

Lµ sù t¨ng thªm quy m« cña t b¶n c¸ biÖt b»ng c¸ch hîp nhÊt nh÷ng t b¶n c¸ biÖt

cã s½n trong x· héi thµnh mét t b¶n kh¸c lín h¬n

2 Tích tụ và tập trung tư bản

* Tập trung tư bản:

•Ví dụ: 1.000$ hợp nhất với 2.000$ thành

3.000$

• Động lực cơ bản và sâu xa: quy luật kinh tế

cơ bản của CNTB, là việc theo đuổi m.

• Đòn bẩy trực tiếp: cạnh tranh và tín dụng TB

-Cạnh tranh thúc đẩy TB thông qua 2 con đường:

+ phá sản: cưỡng bức trực tiếp + liên kết hoặc sáp nhập: cưỡng bức gián tiếp

•Cấu tạo kỹ thuật =

- Chỉ tiêu tính: số lượng năng lượng, số lượng máy móc… do một công nhân sử dụng trong sản xuất (100kw điện:1CN, 5

mã lực:1CN

soluongSLD

X soluongTLS

3 Cấu tạo hữu cơ của tư bản

•Cấu tạo giá trị =

- Ví dụ: TBBB: 1.000$ kết hợp với TBKB: 200$

giatriTBKB giatriTBBB

1 : 5 200

:



v c

Cấu tạo kỹ thuật Cấu tạo giá trị

Cấu tạo hữu cơ của tư bản

-Cấu tạo hữu cơ của TB là: cấu tạo giá trị của TB do cấu tạo kỹ thuật quyết định và phản ánh những sự biến đổi của cấu tạo

kỹ thuật đó.

- Cấu tạo hữu cơ tăng

TBBB tăng tuyệt đối và tương đối

TBKB tăng tuyệt đối

và giảm tương đối

V QUÁ TRÌNH LƯU THÔNG CỦA TƯ BẢN

VÀ GIÁ TRỊ THẶNG DƯ

a Tuần hoàn của tư bản

b Chu chuyển của tư bản

c Tư bản cố định và tư bản lưu động

1 Tuần hoàn và chu chuyển của tư bản

Tư bản cố định và tư bản lưu động

a Tuần hoàn của tư bản

•Công thức vận động của tư bản trong cả 3 giai đoạn:

T – H … SX … H’ – T’

-Sự vận động của tư bản trải qua 3 giai đoạn, lần lượt mang về 3 hình thức rồi quay trở về hình thức ban đầu với giá trị không chỉ được bảo tồn mà còn tăng thêm, gọi là tuần hoàn của tư bản

- Là sự vận động liên tục không ngừng và là sự vận

động đứt quãng không ngừng Chính trong sự vận

động mâu thuẫn đó mà tư bản tự bảo tồn, chuyển hóa giá trị và không ngừng lớn lên

* Giai đoạn thứ nhất - diễn ra trong lưu

-Hành vi T – SLĐ: yếu tố đặc trưng để tiền

tư bản.

- Hành vi T – TLSX: cần thiết cho SLĐ hoạt động.

- Nét đặc trưng là hàng hóa SLĐ

- Quan hệ hàng hóa - tiền tệ và sự tồn tại quan

hệ tư bản chủ nghĩa đó làm cho tiền tư bản

 Kết quả: Tư bản tiền tệ tư bản sản xuất

* Giai đoạn thứ hai - diễn ra trong sản xuất (H – H’)

•Tất yếu phải dẫn đến giai đoạn thứ 2?

• Công thức: H …SX … H’

- Là quá trình sản xuất tư bản chủ nghĩa

- H’ có giá trị sản xuất = SX + m = giá trị của tư

bản sản xuất hao phí để chế tạo ra nó + m, khác

về giá trị sử dụng và lượng giá trị so với H.

 Kết quả: Tư bản sản xuất tư bản hàng hóa

a Giai đoạn thứ ba - diễn ra trong lưu

thông (H’ – T’)

* Sản xuất hàng hóa có thể ngừng vận động?

* Trao đổi theo đúng quy luật giá trị thu về T’.

 Kết quả: tư bản hàng hóa tư bản tiền tệ (với số lượng lớn hơn ban đầu).

b Chu chuyển của tư bản

* Chu chuyển t bản: là sự tuần hoàn t bản nếu xét nó

là một quá trình định kỳ đổi mới, diễn ra liên tục và lặp đi lặp lại không ngừng Chu chuyển t bản phản ánh tốc độ vận động nhanh hay chậm của t bản

* Thời gian chu chuyển tư bản:

- Là thời gian tính từ khi tư bản ứng ra dưới một hình thái nhất định cho đến khi thu về dưới hình thái ban đầu, có kèm theo giá trị thặng dư.

- Là thời gian tư bản thực hiện được một vòng tuần hoàn

Thêi gian

chu chuyÓn

Thêi gian s¶n xuÊt

Thời gian sản xuất

Thời gian gián đoạn lao động

Thời gian

lao động

Thời gian

dự trữ sản xuất

Công nhân

đang sản xuất

Đối t ợng lao động không chịu tác động trực tiếp của lao động

Hàng hóa dự trữ trong kho

•Thời gian sản xuất: thời gian tư bản nằm trong lĩnh vực

sản xuất.

- Thời gian lao động: thời gian người lao động sử dụng

TLLĐ tác động vào đối tượng lao động để tạo ra sản phẩm, thời gian duy nhất để tạo ra giá trị và m.

- Thời gian gián đoạn lao động: thời gian đối tượng lao

động, hoặc bán thành phẩm, chịu sự tác động của tự nhiên

mà không cần lao động của con người góp sức, hoặc không đáng kể Ví dụ: thóc giống đã gieo, rượu ủ men, gỗ, gạch để phơi khô…

- Thời gian dự trữ sản xuất: thời gian tư bản sản xuất đã

sẵn sàng làm điều kiện cho quá trình sản xuất, nhưng chưa được đưa vào sản xuất, là điều kiện để sản xuất không

ngừng.

Thêi gian l

u th«ng

Thêi gian mua

Thêi gian b¸n

•Thời gian lưu thông: thời gian tư bản nằm

trong lĩnh vực lưu thông.

- Ảnh hưởng tới hiệu quả của tư bản, tức là

việc sản xuất m.

- Bao gồm thời gian mua và thời gian bán, trong

đó thời gian bán quan trọng và khó khăn hơn

- Phụ thuộc vào 3 nhân tố: tình hình thị trường, khoảng cách thị trường, giao thông và phương

tiện giao thông.

* Tốc độ chu chuyển tư bản:

•Là khái niệm dùng để chỉ sự vận động nhanh hay chậm của tư bản ứng trước

• Đơn vị tính: số vòng hay số lần chu chuyển tư bản thực hiện được trong một khoảng thời gian nhất định, chẳng hạn trong một năm.

• Công thức: n = CH/ch

- n: tốc độ chu chuyển tư bản

- ch: thời gian của một vòng chu chuyển tư bản

- CH: thời gian tư bản vận động trong 1 năm (12 tháng)

•Tốc độ chu chuyển tư bản vận động theo tỷ lệ nghịch với thời gian chu chuyển tư bản.