Báo cáo skkn âm nhạc 22 23

Chương trình môn Âm nhạc CTGDPT 2018 tập trung hình thành và phát triển ở học sinh năng lực âm nhạc, bao gồm các thành phần năng lực đặc thù đó là: Thể hiện âm nhạc, cảm thụ và hiểu biết

CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

BÁO CÁO SÁNG KIẾN

Tên

1 sáng kiến: “Một số biện pháp giúp nâng cao năng lực ứng dụng và sáng tạo âm nhạc trong môn Âm nhạc 6 ở trường PTDTBT THCS Nguyễn Văn Trỗi”

2 Mô tả bản chất của sáng kiến:

2.1 Các giải pháp thực hiện, các bước và cách thức thực hiện:

Gồm 6 giải pháp:

a Xây dựng kĩ năng nghe nhạc, cảm thụ từ đó có thể ứng dụng kiến thức đã học vào thực tế (áp dụng cho tất cả các phân môn)

b Tự thiết kế, làm nhạc cụ gõ và sử dụng nhạc cụ bộ gõ (Áp dụng ở phân môn học hát, đọc nhạc, nhạc cụ)

c Đặt lời ca mới (Áp dụng cho các bài đọc nhạc, nghe nhạc)

d Tập đọc tiết tấu theo tên (áp dụng cho phân môn đọc nhạc, nhạc cụ)

e Đổi mới hình thức, phương pháp dạy học trong các tiết vận dụng sáng tạo

f Thay đổi phương pháp kiểm tra đánh giá học sinh một cách linh hoạt

2.2 Phân tích tình trạng của giải pháp đã biết (nếu là giải pháp cải tiến giải pháp đã biết trước đó tại cơ sở).

Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 (CTGDPT 2018) vừa kế thừa và phát triển những ưu điểm của Chương trình Giáo dục phổ thông 2006 (CTGDPT

2006) vừa khắc phục những hạn chế, bất cập của chương trình này Những điểm

cần khắc phục cũng chính là những khác biệt chủ yếu của CTGDPT2018 so với CTGDPT2006 Cụ thể:

CTGDPT 2006 được xây dựng theo định hướng nội dung, nặng về truyền thụ kiến thức, chưa chú trọng giúp học sinh vận dụng kiến thức học được vào thực tiễn Theo mô hình này, kiến thức vừa là “chất liệu”, “đầu vào” vừa là “kết

quả”, “đầu ra” của quá trình giáo dục Vì vậy, học sinh phải học và ghi nhớ rất nhiều nhưng khả năng vận dụng vào đời sống rất hạn chế

CTGDPT 2018 được xây dựng theo mô hình phát triển năng lực, thông qua những kiến thức cơ bản, thiết thực, hiện đại và các phương pháp tích cực hóa hoạt động của người học, giúp học sinh hình thành và phát triển những phẩm chất và năng lực mà nhà trường và xã hội kì vọng Theo cách tiếp cận này, kiến thức được dạy học không nhằm mục đích tự thân Nói cách khác, giáo dục không phải để truyền thụ kiến thức mà nhằm giúp học sinh hoàn thành các công việc, giải quyết các vấn đề trong học tập và đời sống nhờ vận dụng hiệu quả và sáng tạo những kiến thức đã học Quan điểm này được thể hiện nhất quán ở nội dung giáo dục, phương pháp giáo dục và đánh giá kết quả giáo dục

Chương trình môn Âm nhạc (CTGDPT 2018) tập trung hình thành và phát

triển ở học sinh năng lực âm nhạc, bao gồm các thành phần năng lực đặc thù đó là: Thể hiện âm nhạc, cảm thụ và hiểu biết âm nhạc, ứng dụng và sáng tạo âm nhạc

Trong các năng lực đặc thù nói trên thì năng lực ứng dụng và sáng tạo âm

nhạc là năng lực cao nhất Nói cách khác sau khi học xong học sinh phải “làm”

được chứ không dừng lại ở việc biết được, hiểu được

Năng lực ứng dụng và sáng tạo âm nhạc ở Môn âm nhạc trung học cơ sở yêu cầu học sinh:

- Mô phỏng, tái hiện được một số âm thanh quen thuộc trong cuộc sống; biết lặp lại có thay đổi mẫu tiết tấu hoặc giai điệu theo hướng dẫn của giáo viên

- Biết làm dụng cụ học tập đơn giản; biết tưởng tượng khi nghe nhạc không lời

- Có ý thức bảo vệ và phổ biến các giá trị âm nhạc truyền thống

- Biết chia sẻ kiến thức âm nhạc với người khác

- Nhận ra khả năng âm nhạc của bản thân, bước đầu định hình thị hiếu âm nhạc

- Biết dàn dựng và biểu diễn các tiết mục âm nhạc với hình thức phù hợp

* Giải pháp đã áp dụng trước đó.

Bản thân đã từng áp dụng phương pháp trò chơi, phương pháp trực quan

sinh động, giao bài về nhà, sưu tầm Khi áp dụng các phương pháp này, học

sinh rất hứng thú và yêu thích môn học tuy nhiên chưa đạt được các yêu cầu của năng lực ứng dụng và sáng tạo âm nhạc

2.3 Nội dung đã cải tiến, sáng tạo để khắc phục những nhược điểm hiện

tại (nếu là giải pháp cải tiến giải pháp đã biết trước đó tại cơ sở):

a Xây dựng kĩ năng nghe nhạc, cảm thụ từ đó có thể ứng dụng kiến thức

đã học vào thực tế (áp dụng cho tất cả các phân môn).

Nghe nhạc là một kĩ năng quan trọng để phát triển năng lực âm nhạc của học sinh, vì thế hoạt động này được thực hiện khi dạy học tất cả các phân môn,

từ học hát, đọc nhạc, thường thức âm nhạc đến nhạc cụ, lí thuyết âm nhạc

Nghe nhạc trong chương trình Âm nhạc 6 (GDPT 2018) là nghe một bài hát

hoặc tác phẩm âm nhạc không lời Hoạt động này nhằm bổ sung cho học sinh hiểu biết về các tác phẩm âm nhạc và năng lực cảm thụ, giúp các em hình thành

kĩ năng nghe, đó là sự tập trung và chăm chú, không ồn ào, biết nhận xét hoặc đánh giá về tác phẩm Nghe nhạc còn nhằm giáo dục cho học sinh thị hiếu âm nhạc lành mạnh, phát huy trí tưởng tượng và khả năng sáng tạo của các em Nếu

có kĩ năng nghe nhạc tốt, học sinh sẽ cảm thụ âm nhạc tốt hơn, từ đó năng lực sáng tạo và ứng dụng âm nhạc ngày càng được nâng cao

Giáo viên cần chú ý các bước sau:

- Yêu cầu học sinh không làm việc riêng, đặt tay lên bàn, thả lỏng cơ thể

- Cho học sinh nghe đoạn nhạc, bài hát, âm sắc nhạc cụ mà giáo viên muốn cho

học sinh nghe lần thứ nhất (không chiếu hình ảnh, tránh làm cho học sinh bị

phân tâm).

- Mời học sinh nêu cảm nhận của mình về đoạn nhạc, bài hát, âm sắc nhạc cụ được nghe

- Cho học sinh nghe đoạn nhạc, bài hát, âm sắc nhạc cụ lần thứ hai, đồng thời học sinh có thể dùng động tác cơ thể bất kì, tùy theo cảm nhận về giai điệu nhanh, chậm, tha thiết, sôi nổi mà học sinh có động tác phù hợp Trong trường hợp này, mỗi bạn sẽ có cảm nhận riêng về âm nhạc nên động tác sẽ khác nhau

H1 Tư thế nghe nhạc, cảm nhận giai điệu

b Tự thiết kế, làm nhạc cụ gõ và sử dụng nhạc cụ bộ gõ (Áp dụng ở phân môn học hát, đọc nhạc, nhạc cụ)

Điểm mới trong môn Âm nhạc ở chương trình giáo dục phổ thông 2018 là có thêm phân môn nhạc cụ Tùy tình hình thực tế của đơn vị, địa phương mà giáo viên lưạ chọn nhạc cụ để dạy Trong chương trình Âm nhạc 6, phân môn nhạc

cụ gồm những yêu cầu sau:

- Biết chơi nhạc cụ đúng tư thế và đúng kĩ thuật

- Thể hiện đúng cao độ, trường độ, sắc thái các bài tập tiết tấu, giai điệu, hoà âm; duy trì được tốc độ ổn định

- Biết điều chỉnh cường độ để tạo nên sự hài hoà; biểu lộ cảm xúc phù hợp với tính chất âm nhạc

- Biết chơi nhạc cụ với hình thức độc tấu và hoà tấu

- Biết kết hợp các loại nhạc cụ để hoà tấu hoặc đệm cho bài hát

- Biết nhận xét về cách chơi nhạc cụ của bản thân hoặc người khác

- Tự làm được nhạc cụ gõ đơn giản từ chất liệu sẵn có

- Biết biểu diễn nhạc cụ ở trong và ngoài nhà trường với hình thức phù hợp Tuy nhiên năm học 2022-2023, đối với học sinh lớp 6 các em chưa được làm quen với phân môn nhạc cụ ở tiểu học, nên nội dung này rất khó với các em Hơn nữa với điều kiện thực tế khó khăn tại địa phương nói chung và trường PTDTBT THCS Nguyễn Văn Trỗi nói riêng, việc trang bị nhạc cụ cho mỗi học

sinh chưa thực hiện được Hầu hết học sinh làm quen với phân môn nhạc cụ qua sách giáo khoa và video là chủ yếu trong điều kiện chưa được trang bị nhạc cụ

Kế hoạch dạy học âm nhạc 6 được xây dựng dựa theo nội dung sách giáo khoa

âm nhạc 6, chỉ có duy nhất 1 tiết làm nhạc cụ tự chế lồng ghép vào tiết vận dụng sáng tạo Vì vậy để phát triển khả năng sáng tạo của học sinh cũng như phát huy năng lực sáng tạo và ứng dụng, ngay từ đầu năm học tôi đã hướng dẫn học sinh

tự tạo cho mình nhạc cụ bộ gõ Tùy theo sở thích, tính sáng tạo của bản thân, mỗi em sẽ tạo cho mình 1 hoặc nhiều loại nhạc cụ gõ mà các em thích Tính sáng tạo được nhấn mạnh qua cách làm nhạc cụ tự thiết kế với màu sắc, kiểu dáng Đồng thời trong quá trình học trên lớp, học sinh tự ứng dụng nhạc do mình tạo ra thực hành hát và gõ đệm, đọc nhạc và gõ đệm, hòa tấu nhạc cụ gõ theo cách riêng của các em

H2 Nhạc cụ gõ được thiết kế từ các hạt đậu, cốc nhựa đã qua sử dụng

c Đặt lời ca mới (Áp dụng cho các bài đọc nhạc, nghe nhạc )

Ở chương trình âm nhạc GDPT 2006, các bài Tập đọc nhạc thường là đoạn trích của các bài hát quen thuộc có lời ca đi cùng Vì thế mà một số học sinh đã được nghe bài hát, biết hát bài hát thì sẽ đọc nhạc theo giai điệu bài hát, làm cho kỹ năng xướng âm, luyện đọc cao độ tiết tấu của học sinh trở nên thụ động, theo kiểu học vẹt Tất cả các bài đọc nhạc ở môn âm nhạc trong CTGDPT 2018

chỉ có phần đọc nhạc mà không thể hiện phần lời ca (điểm mới so với CTGDPT

2006)

Sau mỗi bài đọc nhạc, giáo viên định hướng cho học sinh dựa vào giai

điệu tiết tấu đã học, tập đặt lời cho bài đọc nhạc vừa học Chủ đề có thể được

mở rộng như: Mái trường, thầy cô, bạn bè, quê hương, đất nước Tương tự như vậy, ở phân môn nghe nhạc, đối với một số bài nhạc không lời ngắn, học sinh cũng có thể dựa vào giai điệu được nghe, được cảm nhận để tập đặt lời Năng lực ứng dụng và sáng tạo âm nhạc được thể hiện rõ qua phần tập đặt lời ca này Các bài đặt lời hay sẽ được chọn trình bày trước lớp

H3 Bài tập nhóm- Đặt lời cho Bài đọc nhạc số 3

d Tập đọc tiết tấu theo tên (Áp dụng cho phân môn đọc nhạc, nhạc cụ)

Tiết tấu chính là sự sắp xếp các âm thanh ngắn dài khác nhau, thành từng nhóm nhỏ, nhóm lớn theo tình ý của người soạn nhạc Nói dễ hiểu thì tiết tấu đại diện cho sự nhanh hay chậm của một đoạn nhạc Như vậy, tiết tấu là yếu tố xử

lý trường độ của âm thanh để tạo nên trật tự, ý nghĩa, sự hài hoà và sự sống cho bản nhạc Nội dung luyện tiết tấu thường áp dụng trong phân môn đọc nhạc, nhạc cụ

Cách thông thường giáo viên sẽ đưa ra mẫu tiết tấu có trong bài đọc nhạc nhạc cụ, hướng dẫn học sinh gõ tiết tấu và đọc tiết tấu theo âm hình tiết tấu của bài như là đen, trắng, đơn

Thay vì thế bản thân tôi áp dụng cho học sinh nghe và đọc âm hình tiết tấu theo tên nốt nhạc 1 đến 2 lần, sau đó cho học sinh đưa ra lựa chọn theo sở thích của mình Có thể là tên của các loài hoa, các loại quả, tên của các bạn trong lớp,

tên bốn mùa (tên phải là từ đơn)

Ví dụ:

* Âm hình tiết tấu của bài:

Mẫu đọc thông thường: Đơn Đơn Đơn Đơn Đen Đơn Đơn / Tròn

Đọc theo tên loài hoa : Cúc Cúc Cúc Cúc Mai Cúc Cúc / Đào

Đọc theo tên loài quả : Táo Táo Táo Táo Ổi Táo Táo / Xoài

Học sinh tự quy ước từng hình nốt tương ứng với 1 cái tên Sau khi lựa chọn tên xong, học sinh sẽ tự đọc, giáo viên chỉnh sửa nếu học sinh đọc chưa đúng Với phương pháp này học sinh rất hào hứng, mang đến nhiều tiếng cười trong tiết học, đặc biệt là phát huy tối đa năng lực ứng dụng và sáng tạo âm nhạc

e Thay đổi hình thức, phương pháp dạy học trong các tiết vận dụng sáng tạo của mỗi chủ đề.

Ở chương trình âm nhạc GDPT 2018, tiết cuối của mỗi chủ đề là tiết vận dụng sáng tạo Đối với một số giáo viên, tiết này thường dùng như 1 tiết ôn tập bài hát, ôn đọc nhạc, nhắc lại kiến thức về thường thức âm nhạc, lý thuyết âm nhạc Nhưng đối với bản thân tôi, ở các tiết này tôi ưu tiên phần thực hành của học sinh về những gì các em đã được học trong chủ đề đó

Có chủ đề, tiết vận dụng sáng tạo sẽ gần như là một buổi biểu diễn văn nghệ thu nhỏ Trước tiết này ở nhà các em đã tập luyện chuẩn bị trước Các nhóm lần

lượt tự giới thiệu (lời dẫn) về bài hát Tùy theo sự sáng tạo của các em mà có

nhóm thể hiện bài hát có chia theo nhiều hình thức lĩnh xướng, hòa âm kết hợp vận động, múa phụ họa đơn giản Có nhóm thì hát kết hợp gõ đệm bằng nhạc cụ

gõ do cá nhân các em tự làm

Mỗi chủ đề sau khi học xong, các em sẽ rút ra được ý nghĩa, thông điệp mà chủ đề đó truyền tải, từ đó có thái độ học tập, hành động, việc làm thiết thực hơn Vì thế mà tùy vào nội dung của chủ đề, giáo viên sẽ đưa ra một số hoạt động phù hợp

Ví dụ: Chủ đề 6 - Mẹ trong trái tim em, các em có hoạt động làm thiệp tặng mẹ nhân ngày 8/3

Chủ đề 4- Ước mơ hòa bình, các em có hoạt động vẽ tranh chủ đề hòa bình

Thời lượng còn lại các em sẽ được xem, nghe một số thông tin, bài hát, đoạn nhạc hoặc phần biểu diễn nhạc cụ mang tính địa phương

H4 Tiết vận dụng sáng tạo - Chủ đề “Mẹ trong trái tim em”

f Thay đổi phương pháp kiểm tra đánh giá học sinh một cách linh hoạt.

Chúng ta đều biết môn Âm nhạc ở trường THCS không nhằm đào tạo học sinh thành những người đàn giỏi, hát hay mà chủ yếu thông qua môn học nhằm tác động vào thế giới tinh thần của các em, giúp cho các em phát triển hài hoà, toàn diện

Sự có mặt của môn học Âm nhạc làm thăng bằng các nội dung học tập góp phần phát triển bồi dưỡng tình cảm, đạo đức, trí tuệ, nhân cách của học sinh Âm nhạc tạo cho nhà trường không khí vui tươi, lành mạnh để các em tăng thêm tình yêu trường, yêu lớp, say sưa học tập, hoà mình cùng tập thể

Đánh giá kết quả học tập không lấy việc kiểm tra khả năng tái hiện kiến thức đã học làm trọng tâm của việc đánh giá, mà đánh giá kết quả học tập theo năng lực là chú trọng vào khả năng vận dụng sáng tạo của các em

Thay vì kiểm tra theo cách hỏi - đáp, làm đề trắc nghiệm, hát, đọc nhạc một cách thụ động, tôi tiến hành kiểm tra đánh giá theo cách tổ chức biểu diễn tại lớp Bằng cách này các em sẽ tự tin, dần hình thành kĩ năng sân khấu Khả năng dàn dựng, biên đạo, đàn, hát… của các em học sinh được phát huy Khi các

em được thực hành nhiều, trải nghiệm nhiều dần dần năng lực sáng tạo âm nhạc, ứng dụng âm nhạc sẽ được bồi đắp Trong một nhóm tùy theo năng lực của mỗi

em mà các em chia nhau ra em nào hát lĩnh xướng, em nào bè, em nào phụ họa,

gõ đệm Việc kết hợp với nhau tạo nên một tổng thể hoàn chỉnh, các em biết hỗ trợ lẫn nhau phát huy thế mạnh của bản thân

H5 Hình ảnh kiểm tra học kỳ 2

1.4 Khả năng áp dụng của sáng kiến:

Biện pháp này được áp dụng cho năm học 2022-2023, mang lại hiêu quả cao trong dạy học, và có thể áp dụng cho nhiều khối học, nhiều đơn vị trong toàn huyện

1.5 Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến:

a Đối với học sinh

- Có ý thức học tập, không xem âm nhạc là môn học phụ.

b Đối với giáo viên:

- Mỗi giáo viên khi giảng dạy cần tìm hiểu về đối tượng học sinh mình dạy năng lực học tập ra sao, tâm lý như thế nào? Từ đó lựa chọn những phương pháp dạy phù hợp nhất với từng nhóm đối tượng

- Nghiên cứu, học hỏi công nghệ thông tin qua bạn bè, đồng nghiệp, các trang thông tin chính thống

- Nghiêm túc học tập các Mô-đun dành cho giáo viên âm nhạc để có thêm nhiều kiến thức, kỹ năng bổ ích, phục vụ cho quá trình dạy học

c Đối với nhà trường:

- Tăng cường bổ sung trang bị các trang thiết bị dạy học

- Tổ chức các đợt tập huấn về ứng dụng công nghệ, thông tin

1.6 Hiệu quả sáng kiến mang lại:

Tăng cường năng lực ứng dụng và sáng tạo âm nhạc giúp kích thích tiềm năng nghệ thuật góp phần phát triển toàn diện về nhân cách học sinh tạo nên những con người năng động, sáng tạo trong thời kì đất nước đang trên con

đường hội nhập và phát triển Âm nhạc như nguồn sữa mẹ nuôi dưỡng thế giới tinh thần giúp các em thêm yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống

Quan trọng hơn hết khi các em tham gia tiết học với nhiều giải pháp giúp nâng cao năng lực ứng dụng và sáng tạo âm nhạc, các em được là chính mình, được thoải mái thể hiện năng lực của cá nhân mình Qua sự góp ý của giáo viên, của bạn bè, năng lực của các em sẽ ngày được phát triển theo hướng tích cực

*Khảo sát sau 8 tuần học đầu tiên của năm học 2022-2023, chưa áp dụng các giải pháp mới:

Tổn

g Số

Học

Sinh

Khối

6

Các biểu hiện của năng lực sáng tạo và ứng dụng âm nhạc

đối với học sinh THCS

Mô phỏng, tái

hiện được một số

âm thanh quen

thuộc trong cuộc

sống, biết lặp lại

có thay đổi mẫu

tiết tấu hoặc giai

điệu theo hướng

dẫn của giáo

viên.

Biết làm dụng cụ học tập đơn giản;

biết tưởng tượng khi nghe nhạc không lời.

Có ý thức bảo vệ và phổ biến các giá trị

âm nhạc truyền thống

Biết chia sẻ kiến thức âm nhạc với người khác.

Nhận ra khả năng

âm nhạc của bản thân, bước đầu định hình thị hiếu âm nhạc.

Biết dàn dựng và biểu diễn các tiết mục âm nhạc với hình thức phù hợp.

* Kết quả k iểm tra giữa học k ì I, chưa áp dụng các giải pháp mới:

STT Tổng số học

sinh Khối 6

chưa Đạt

%

* Khảo sát sau 32 tuần học của năm học 2022-2023, đã áp dụng các giải pháp mới:

Tổng

Số

Học

Sinh

Các biểu hiện của năng lực sáng tạo và ứng dụng âm nhạc

đối với học sinh THCS

Mô phỏng, tái

hiện được một số

Biết làm dụng cụ học

Có ý thức bảo vệ và

Biết chia

sẻ kiến

Nhận ra khả năng âm

Biết dàn dựng và