PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐAO TẠO NAM SÁCHHỘI THI GIÁO VIÊN GIỎI CẤP HUYỆN Tên biện pháp: Tạo hứng thú cho học sinh học văn bản văn học qua các hoạt động khởi động và đọc diễn cảm... PHÒNG GIÁO
Trang 1PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐAO TẠO NAM SÁCH
HỘI THI GIÁO VIÊN GIỎI CẤP HUYỆN
Tên biện pháp: Tạo hứng thú cho học sinh học văn bản văn học qua các hoạt động khởi động và đọc diễn cảm
Trang 2PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐAO TẠO NAM SÁCH
HỘI THI GIÁO VIÊN GIỎI CẤP HUYỆN NĂM HỌC 2020- 2021
Tên biện pháp: Tạo hứng thú cho học sinh học văn bản văn học qua các hoạt động
khởi động và đọc diễn cảm
Họ và tên giáo viên dự thi:
Môn: Ngữ Văn Trường:
, ngày ….tháng ….năm 2020
XÁC NHẬN CỦA HIỆU TRƯỞNG
VỀ HIỆU QUẢ ÁP DỤNG CỦA BIỆN PHÁP CỦA GIÁO VIÊN
(Ký, đóng dấu)
Trang 3TẠO HỨNG THÚ HỌC VĂN BẢN VĂN HỌC QUA CÁC HOẠT ĐỘNG
KHỞI ĐỘNG VÀ ĐỌC DIỄN CẢM
1 Lí do chọn biện pháp
Việc đổi mới phương pháp giảng dạy môn Ngữ văn đã và đang là yếu tố quyết định hiệu quả giờ dạy Phương pháp dạy học đổi mới chú trọng việc phát huy tính tích cực, chủ động, tự giác, sáng tạo của các em học sinh từ đó làm cho các em ham thích môn học Hiện nay phương pháp dạy văn đổi mới quan tâm đến việc tạo sự hứng thú học văn của học sinh Mục đích của tiết văn là tạo được những rung động thẩm mĩ, giáo dục nhân cách cho các em Một nhà triết gia đã từng phát biểu: "Dù có dắt ngựa đến bờ sông cũng không thể bắt nó uống nước được" Việc học của học sinh cũng như vậy, dù bắt các em ngồi học ngay ngắn, nhưng nếu không tạo được hứng thú, các em không thể học tốt được
Hiện nay, học sinh có biểu hiện chán học Ngữ văn, chuyện lạ mà có thật đã phổ biến trong nhà trường từ nhiều năm nay Thầy cô giáo lên tiếng, phụ huynh băn khoăn, học sinh đã lơ là và chỉ học để đối phó với những kì thi Ngữ văn là bộ môn khoa học nhưng đồng thời cũng là bộ môn nghệ thuật- một môn nghệ thuật dùng chất liệu biến ảo vạn năng là ngôn ngữ, là tiếng mẹ đẻ của dân tộc, lẽ ra người học phải tiếp nhận nó với niềm đam mê Thế nhưng…chữ xấu, sai chính tả trầm trọng, dùng từ không chính xác, câu cụt, văn rối, không biết sắp xếp ý tứ, đọc - hiểu văn bản chưa cảm được… là những lời phê thường gặp trên bài làm của học sinh Nguy hại hơn, tâm hồn các em- cái đích cuối cùng của bộ môn Ngữ văn cần đạt tới- cũng sẽ héo khô theo Vậy tại vì đâu? Có người bảo rằng tại hoàn cảnh xã hội, thời buổi thị trường xôn xao: “Người ta đi kiếm giàu sang cả Tôi chỉ mơ màng chuyện viễn vông.”
(Nguyễn Bính) Hiện nay, phần rất lớn học sinh đều quan tâm đến nghề nghiệp tương lai, đến chuyện công ăn việc làm thiết thực, các môn học tự nhiên và ngoại ngữ tỏ ra chiếm ưu thế: Toán, Lí, Hoá, Tin, Tiếng Anh…tỏ ra được ưa chuộng, rất ít các em chọn con đường Văn Lại có người đổ lỗi cho chương trình và sách giáo khoa còn có điểm chưa hợp lí như tính vừa sức, rồi việc thi cử, kiểm tra yêu cầu cao về tính sáng tạo.v.v… đã làm giảm hứng thú học môn Ngữ văn của các em
Trang 4hứng thú học tập cho học sinh để tiết học văn thực sự sinh động, học sinh thấy nhẹ
nhàng, thoải mái, thư thái trong tâm hồn, tiếp thu kiến thức một cách tự nhiên, không gượng ép
Trong phạm vi của bản báo cáo, tôi xin đề cập đến một số biện pháp nhằm tạo
hứng thú học văn bản văn học qua các hoạt động: khởi động - đọc diễn cảm
2 Mô tả biện pháp
2.1 Hứng thú trong học văn
2.1.1.Hứng thú là gì?
Hứng thú là thái độ đặc biệt của cá nhân đối với đối tượng nào đó, vừa có ý nghĩa với cuộc sống vừa có khả năng mang lại khoái cảm cá nhân trong quá trình hoạt động
Biểu hiện của hứng thú thể hiện ở sự tập trung cao độ, sự say mê hấp dẫn bởi nội dung hoạt động
Trong bất cứ hoạt động nào nếu có hứng thú, con người sẽ có cảm giác dễ chịu với hoạt động, làm nảy sinh khát vọng, hoạt động có sáng tạo Ngược lại, nếu không
có hứng thú sẽ dễ dẫn đến những cảm xúc tiêu cực
2.1.2 Hứng thú trong học tập môn Ngữ Văn.
Có được hứng thú trong môn giờ dạy - học môn Ngữ văn phụ thuộc vào trình
độ giáo dục văn học của nhà trường nói chung và giáo viên nói riêng Người giáo viên tạo được hứng thú cho học sinh sẽ đạt kết quả cao trong việc truyền đạt và tiếp thu kiến thức Người học văn sẽ cảm nhận được cái hay, cái đẹp trong từ ngữ, bố cục, vần điệu, giá trị nội dung, nghệ thuật….có khi hứng thú tìm hiểu sâu rộng vấn đề và đưa đến những cảm xúc
Cái khó của giáo viên là làm thế nào truyền được lửa đến cho học sinh, truyền được cảm xúc đến người học Học sinh THCS vốn thích tìm hiểu và sáng tạo nhưng chưa có phương pháp đúng để cảm thu tác phẩm văn học một cách thấu đáo, chưa cảm được cái hay cái đẹp ẩn chứa trong từng câu, từng chữ, chưa co cảm xúc thực sự đồng điệu với cảm xúc của tác giả….Chính những thiếu sót trên mà các em không thích học và đọc văn Vậy nhiệm vụ của chúng ta là phải khơi dậy niềm đam mê hứng thú học văn của các em, biến các câu chữ khô khan biết động đậy, nhảy múa,
Trang 5biết vẽ lên những bức tranh lúc dịu dàng bình yên, lúc dữ dội, phải làm cho tâm hồn các em biết yêu ghét giận hờn, biết nhỏ những giọt nước mắt cảm thương đối với những nhân vật, biết cười khi nhân vật hạnh phúc
Tạo hứng thú cho các em, cũng để các em hướng nghiên cứu, tự giải quyết các vấn đề nảy sinh trong quá trình học Giáo viên không chỉ giảng say sưa, một chiều mà hãy lấy học sinh làm trung tâm, có những câu hỏi gợi mở, cho các em thảo luận, các
em được nêu ý kiến đánh giá nhận xét…Từ việc đưa ra những ý kiến trái chiều gây tranh cãi cũng góp phần tạo hứng thú tích cực
2 2 Biện pháp tạo hứng thú trong tiết học văn bản văn học.
2.2.1 Tạo hứng thú thông qua hoạt động khởi động.
2.2.1.1 Khái niệm: Hoạt động khởi động là hoạt động đầu tiên khi thực hiện
các nội dung dạy học
2.2.1.2 Mục đích của hoạt động khởi động: là tạo tâm thế vững vàng, tâm lí
thoải mái, một cảm xúc, sự hứng thú và tâm hồn đam mê môn học Từ các hoạt động khởi động hấp dẫn giáo viên dẫn dắt vào bài học, học sinh bị cuốn hút ngay từ những phú đầu tiết của tiết học
2.2.1.3 Yêu cầu với giáo viên:
- Khi bước vào lớp tạo cho mình một tâm trạng nhẹ nhàng, có ánh mắt, lời nói,
cử chỉ thân thiện, gần gũi, hòa đồng cùng các em
- Hãy gác lại những vướng bận lo toan từ cuộc sống
- Đẩy lùi những bực dọc vì học sinh nói chuyện, học sinh mắc lỗi, học sinh vi phạm nội quy….biến tất cả những điều đó thành những câu chuyện vui, có ý nghĩa
- Người giáo viên khi bước lên bục giảng phải tạo cho mình một cảm giác hưng phấn, say mê, tràn đầy năng lượng, dẫn dắt các em hòa cùng nhân vật để các em cùng cô được cười, được khóc cho nhân vật, như lời thơ của tác giả Việt Nga:
"Giờ Văn nụ cười, nước mắt Nghẹn ngào, thanh thản đan xen Thầy đau nỗi niềm dâu bể
Trò day dứt cùng thế nhân"
- Người giáo viên chuẩn bị những hoạt động khởi động vui tươi, sôi nổi hào
Trang 6hứng Tùy từng tiết học người giáo viên có những lựa chọn khác nhau.
2.2.1.4 Một số hình thức tổ chức hoạt động khởi động
a Khởi động thông qua lời giới thiệu vào bài hấp dẫn kết hợp hình ảnh
Ví dụ: Khi dạy văn bản "Lặng lẽ Sa Pa" của Nguyễn Thành Long - Ngữ Văn 9 - Tập1 Sau khi ổn định tổ chức, giáo viên cho xem những bức ảnh Sa Pa và giới thiệu vào bài:
" Đất nước Việt Nam ta với nhiều vùng đất tuyệt vời, ở mỗi vùng đều có sắc màu, hương vị riêng Có một vùng đất không ồn ào náo nhiệt như thành phố mang tên Bác Cũng không rêu phong cổ kính nhưng cũng rất hiện đại như thủ đô Hà Nội Một vùng đất cũng chẳng có những buổi chiều tà hoàng hôn đã trở thành bài ca bất hủ như
Đà Lạt Cũng chẳng lừng lẫy khắp thế giới như Hạ Long… Nhưng Sa Pa lại có nét hấp dẫn đặc biệt Đây không chỉ là nơi có màu trắng của trời, của mây, của mưa, của một khoảng lặng yên bình mà, cũng không chỉ là nơi nghỉ dưỡng đặc biệt dành cho
du khách mà nơi đây còn là vẻ đẹp của những con người lao động quên minh"
Chúng ta cùng đến với vùng đất va con người Sa Pa qua tác phẩm "Lặng lẽ Sa Pa" của tác giả Nguyễn Thành Long
Yêu cầu lời dẫn vào bài thật hay, gây ấn tượng mạnh, chứ không chỉ là lời giới thiệu đơn giản thông thường Có thể vào từ câu thơ, hoặc câu nói nổi tiếng…
Khi dạy bài "Nói với con" (Y Phương) - giáo viên chiếu những ngôi nhà đá của người dân tộc Tày và giới thiệu: Hình ảnh này được nhắc đến trong một bài thơ của người dân tộc miền núi
"Vâng! Làng thơ Việt Nam bên cạnh những nhà thơ đồng bằng - những nhà thơ vùng cao cũng đóng góp một phần không nhỏ vào bản hợp xướng thơ ca dân tộc với những âm điệu mới Nó "Là lạ, ngồ ngộ" bởi ngôn từ mộc mạc giản dị và lối diễn
đạt rất thật Chúng ta hẳn được nghe những câu thơ " Tôi nhớ vợ tôi lắm Xin được
về hai ngày Nhà tôi ở Mường Lay có con sông Nậm Rốn" của nha thơ Cầm Vĩnh
Ui và những câu thơ trong bài "Em tắm" của Bạc Văn Ùi Đó là những bài thơ được bình chọn là một trong 100 bài thơ hay nhất của thế kỷ XX Hôm nay cô và các em sẽ đến với một tác phẩm cũng nằm trong tiết tấu của một nỗi niềm miền núi- "nỗi niềm bằng lặng như sương trắng phủ kín thung sâu, nó phong tỏa, trầm tích như một thứ cổ
Trang 7vật Đó chính là đặc sản vùng cao" qua bài thơ "Nói với con" - Y Phương - một người con của dân tộc Tày."
b Khởi động thông qua việc cho học sinh nghe bài hát
Bài hát ở đây có thể là một bài có liên quan đến văn bản sắp dậy, hoặc bài hát được phổ nhạc từ chính văn bản
Ví dụ: Khi dạy văn bản "Đồng chí" , "Viếng lăng Bác", "Mùa xuân nho nhỏ" giáo viên có thể cho học sinh nghe các bài hát này
Hoặc giáo viên cho nghe bài hát có liên quan đến những cảm hứng sáng tác của văn bản
Khi dạy văn bản "Bài thơ tiểu đội xe không kính" cho học sinh nghe bài hát
"Trường Sơn đông, Trường Sơn tây"…
c Khởi động qua hoạt động vui chơi kiến thức bằng hình thức trò chơi : ai nhanh hơn, hộp quà may mắn, trò chơi ô chữ….
Dạy bài "Truyện Kiều" của Nguyễn Du, giáo viên cho chơi trò chơi ô chữ giới thiệu các nhân vật, từ ngữ liên qua đến tác phẩm
Câu hỏi hàng ngang gồm 16 ô hàng ngang, 1 cụm từ chìa khóa ở hàng dọc
Trang 8Biểu diễn ô chữ tượng trưng như sau:
Học sinh lần lượt trả lời, tạo hứng thú học tập sôi nổi Mỗi học sinh trả lời đúng, GV thưởng một món quà thông qua việc mở hộp quà may mắn…
d Khởi động thông qua việc diễn hoạt cảnh
Việc diễn hoạt cảnh ngắn sẽ tốn thời gian, công sức của người giáo viên Giáo viên viết kịch bản cho các em, hướng dẫn các em đóng và diễn hoạt cảnh Nội dung của hoạt cảnh phải liên quan đến văn bản mình sẽ dạy Các em học sinh cần tập luyện, hiểu được ý nghĩa
VD: Khi dạy bài "Chuyện người con gái Nam Xương" của Nguyễn Dữ, tôi cho HS tập và diễn hoạt cảnh trong vở kịch "Quan âm Thị Kính" - "nỗi oan giết chồng" (SGK Ngữ Văn 7), học sinh rất tích cực và hứng thú
Trang 9e Khởi động qua việc cho học sinh xem đoạn phim tài liệu liên quan
Khi dạy bài "Bài thơ về tiểu đội xe không kính " (Phạm Tiến Duật), để giới thiệu vào bài tôi cho học sinh xem đoạn phim tài liệu "Con đường Trường Sơn" - tập7 Đoạn phim này giới thiệu về con đường Trường Sơn "Đông nắng - Tây mưa", trong đoạn phim có giới thiệu về hình ảnh chiếc xe không kính
Cho học sinh xem đoạn phi tài liệu về một vùng đất được nhắc đến trong văn bản Bài "Sông nước Cà Mau" (Đoàn Giỏi), giáo viên cho xem đoạn phim giới thiệu
về vùng đất Cà Mau, trong đoạn phim này cũng có hát ca khúc ca ngợi Cà Mau "Đất mũi Ca Mau" (Nhạc sĩ Hoàng Hiệp )
2.2.1.5 Ưu điểm và hạn chế khi tổ chức hoạt động khởi động.
a Ưu điểm
Đây là hoạt động rất tích cực cho cả phía giáo viên và học sinh Bởi lẽ để làm được một hoạt động hấp dẫn người giáo viên phải có sự chuẩn bị kĩ lưỡng, tâm huyết, sáng tạo, từ đó người giáo viên tự trau dồi trình độ chuyên môn, kĩ năng sư phạm Đây cũng là cách thức để phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo và năng lực tìm tòi của người học sinh trong việc cảm thụ tác phẩm văn học, nhằm phát hiện tài năng, năng khiếu của học sinh Các em cũng hiểu bài hơn, bồi đắp hứng thú tình yêu, sự đam mê đối với môn Ngữ Văn
b Hạn chế
Thời lượng trên lớp ít, nếu người giáo viên không định hướng tốt, không làm chủ được tốc độ, không chọn lọc và khai thác, dễ dẫn đến việc chạy theo đổi mới chứ thực sự không hiệu quả, học sinh "Như nước đổ lá khoai"
Các hoạt động trên cũng không thể đưa hết vào một văn bản nào, giáo viên linh hoạt sử dụng và xử lí cho từng văn bản
2.2.1.6 Một số lưu ý khi tổ chức hoạt động khởi động
Giáo viên phải chuẩn bị chu đáo, kĩ lưỡng từ khâu chuẩn bị tài liệu, thiết kế giáo án, chuẩn bị các bước lên lớp, tâm thế lên lớp, cảm xúc Dạy văn không chỉ dùng
lí trí truyền thụ kiến thức mà còn cảm nhận truyền giảng bằng tâm hồn
Để có được tiết giảng như ý, tạo hứng thú trong hoạt động khởi động thì việc lựa chọn các bài hát, các đoạn vi deo, các clip phim tài liệu phải chính xác, chuẩn
Trang 10mực, đặc sắc nhất.
Các hoạt động cần linh hoạt phù hợp từng khối, lớp, không nên tiết nào cũng
áp dụng một cách thức, phải tổ chức bằng nhiều cách thức khác nhau để học sinh không nhàm chán Và đặc biệt không phải bài nào chúng ta cũng bắt buộc phải tạo hứng thú qua hoạt động khởi động Còn nhiều hoạt động trong giờ học, vì vậy người giáo viên thường xuyên học hỏi, trau dồi, tích lũy tri thức kĩ năng, mạnh dạn đổi mới Cần chọn những tình huống, chi tiết, sự việc "có vấn đề" để phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh
Mỗi hoạt động khởi động giáo viên chú ý thời gian, thời gian cho hoạt động này không quá 5' (trừ học sinh diễn hoạt cảnh có thể kéo dài 10')
2.2.2 Tạo hứng thú học văn bản văn học qua hoạt động Đọc diễn cảm
2.2.2.1 Khái niệm
Con đường đi vào tác phẩm văn học nhất thiết là phải đọc Đọc diễn cảm chính
là một phương tiện giáo dục đạo đức và thẩm mĩ, phát huy năng lực sáng tạo cho cả người dạy và người học trong quá trình học văn
Đọc diễn cảm (còn gọi là đọc hay) là một hình thức bộc lộ cảm thụ văn bản Qua đọc diễn cảm người giáo viên sẽ đo được mức độ cảm thụ của học sinh Đọc diễn cảm chính là một kĩ xảo của quá trình đọc
Đọc diễn cảm là cách đọc sáng tạo, phát hiện, khơi dậy đúng bản chất của vấn
đề mà nhà văn gửi gắm vào đó, giúp cho người nghe dễ dàng nhận ra những tín hiệu
về tình cảm, cảm xúc và kiến thức mà nhà văn gửi vào trong tác phẩm
2.2.2.2 Tác dụng của việc đọc diễn cảm
Việc đọc có vai trò rất quan trọng trong việc hướng học sinh thâm nhập, cảm thụ tác phẩm văn học Đọc diễn cảm văn bản văn học là con đường đầu tiên của người nghe khi tiếp cận với văn bản, thành bại của tiết học văn bản phụ thuộc rất lớn
ở khâu đọc Nếu người giáo viên đọc hay và hấp dẫn đã tạo sự chú ý, hứng thú say
mê học tập ngay từ bước đầu cảm thụ văn bản văn học
Đọc diễn cảm sẽ đưa học sinh tới gần văn bản, phá vỡ khoảng cách định mệnh giữa học sinh và tác phẩm văn học mà cơ chế cũ tạo nên( thầy đọc, thầy lĩnh hội rồi truyền đạt cho học sinh) Có thể nói rằng lần đọc trên lớp la lần duy nhất học sinh
Trang 11được tiếp xúc trọn vẹn với tác phẩm văn học- một lần mà học sinh hiểu tác phẩm đúng đắn nhất
Đọc diễn cảm sẽ tạo được không khí tươi mát sinh động trong giờ học Bởi khi đọc phải tưởng tưởng, phải tri giác nhiều khi làm cho học sinh quên đi lớp học cụ thể
mà để tưởng tượng ra cảnh đời, cảnh người với những hình ảnh sinh động
Đọc diễn cảm sẽ giúp người dạy, người học phát hiện ra được những cái hay bất ngờ của tác phẩm mà hình thức trực quan tri giác đôi khi không có được
2.2.2.3 Yêu cầu của việc đọc (nói chung)
a Đọc đúng: Là trả lại hoàn toàn đúng nội dung văn bản Đọc đúng là giải quyết kĩ năng, năng lực ngôn ngữ cho học sinh Đọc đúng là không được đọc sai văn bản, là quá trình tri giác đúng văn bản
b Đọc hay: Đây là bước tiếp theo của quá trình đọc đúng, phải trên cơ sở đọc đúng và hay mới thành công được Đọc hay là bước chuyển tiếp từ lĩnh vực ngôn ngữ sang lĩnh vực văn chương Đọc đúng là có nghĩa là đọc nghĩa, còn đọc hay là đọc ra ý
c Đọc diễn cảm: chính là hệ thống phương pháp đọc sáng tạo, bản chất của nó chính là tái tạo được tâm lý cảm xúc của nhân vật, người đọc thể hiện được đúng vai trò của từng nhân vật
Ví dụ khi đọc bài thơ "Viếng lăng Bác" (Viễn Phương), người đọc phải làm sống lại tình cảm của nhà thơ Viễn Phương trong lần ra thăm viếng Bác
Ở khổ I- II- II: Giọng thơ thể hiện tình cảm vừa trang nghiêm vừa tha thiết có cả niềm đau xót lẫn tự hào Do đó khi đọc cần linh hoạt nhấn giọng, hạ giọng ở một số từ ngữ:
Nhấn giọng ở các từ: "Con", "Hàng tre xanh xanh Việt Nam", "nghe nhói trong tim"….để bày tỏ niềm tôn kính, xót đau
Hạ giọng ở các từ "Ôi", "đi trong thương nhớ"…thể hiện sự ngậm ngùi
Nhịp thơ : Chậm, sâu lắng, tha thiết
2.2.2.4 Yêu cầu đối với giáo viên và học sinh
Khi đọc diễn cảm cả giáo viên và học sinh phải có cảm xúc Nếu gò ép sẽ đọc giả cảm xúc
