Bài giảng Phân tích chi phí - lợi ích

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ PHÂN TÍCH CHI PHÍ LỢI ÍCH 3/15/2020 1 MÔN HỌC PHÂN TÍCH CHI PHÍ – LỢI ÍCH (COST BENEFIT ANALYSIS CBA) TS Trương Đức Toàn DĐ 0916 839 569; Email toantd@tlu edu vn 1 TRƯỜNG ĐẠI HỌC[.]

Trang 1

1

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦY LỢI

KHOA KINH TẾ VÀ QUẢN LÝ

BỘ MÔN KINH TẾ

2

1 Số tín chỉ: 02 (1-1-0)

2 Số tiết : Tổng số: 30, trong đó: LT: 15; BT: 15

3 Thuộc chương trình đào tạo ngành:

- Môn bắt buộc cho ngành: Cơ sở ngành Kinh tế

Môn học Phân tích lợi ích chi phí trang bị cho sinh viên những kiến thức

cơ bản về phân tích lợi ích chi phí, các quan điểm trong phân tích lợi ích

chi phí, quy trình phân tích; Cơ sở để nhận dạng, phân tích lợi ích và chi

phí; Các cách lượng hóa lợi ích chi phí trong các trường hợp có hoặc

không có giá thị trường, hàng hóa ngoại thương, trong thị trường bị biến

dạng, hay với các loại hàng hóa khác nhau,… Môn học giúp người học có

được những kiến thức và biết vận dụng linh hoạt các phương pháp phân

tích các phương án, các dự án phát triển kinh tế xã hội trước khi ra

quyết định đối với các dự án đầu tư

LT TL/BT

1 Chương 1: Giới thiệu về phân tích chi phí lợi ích 2 1

2 Chương 2: Cơ sở kinh tế phúc lợi của phân tích chi phí lợi ích 3 1

3 Chương 3: Cơ sở kinh tế vi mô trong phân tích chi phí lợi ích 3 1

4 Chương 4: Nhận dạng chi phí lợi ích 3 1

Tổng quan về môn học (tiếp theo)

Trang 2

2

5

Chương

Nội dung

Số tiết

LT TL/BT

6 Chương 6: Đo lường chi phí và lợi ích trong điều kiện không có giá thị trường 2 1

7 Chương 7: Yếu tố thời gian của chi phí và lợi ích 2 1

8 Chương 8: Đánh giá hiệu quả và phân tích rủi ro 2 2

6

Giáo trình và tài liệu tham khảo:

Giáo trình:

[1] Bộ môn Kinh tế tài nguyên và môi trường, Nhập môn Phân tích Lợi ích

- Chi phí Kiến thức căn bản cho sinh viên ngành Kinh tế; Kiến thức cần thiết dùng để nghiên cứu kinh tế môi trường và phân tích kinh tế dự án NXB Đại

học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh, 2003

Tài liệu tham khảo:

[1] European Commission (2014) Guide to Cost-Benefit Analysis of Investment Projects Economic appraisal tool for Cohesion Policy 2014-2020 Belgium: European Commission Publishing

[2] Anthony E Boardman, David H Greenberg, Aidan R Vining, David

L Weimer (2011) Cost-benefit analysis: concepts and practice Fourth edition Cambridge: Cambridge University Press

7

Phương pháp đánh giá:

Chuyên cần 10 lần - Tham gia học tập đầy đủ, nghiêm túc

Thi cuối kz 1 - 60 phút (không kể thời gian phát đề)

- 5 câu hỏi đúng/sai giải thích; 1 câu hỏi

tự luận; 1 bài tập

1-2 tuần sau khi kết thúc môn học

60 %

GIỚI THIỆU VỀ PHÂN TÍCH CHI PHÍ

- LỢI ÍCH

Trang 3

NỘI DUNG

1 Phân tích chi phí – lợi ích (CBA) là gì?

2 Vai trò của phân tích chi phí – lợi ích

3 Phương pháp luận phân tích chi phí – lợi ích

4 Quy trình thực hiện phân tích chi phí – lợi ích

5 Ý nghĩa của phương pháp CBA

1 Phân tích lợi ích – chi phí là gì?

a Sự cần thiết phải lựa chọn

Một bệnh viện khác trong thành phố?

Một sân bay mới hay một đường bay khác ở nơi hiện có?

Một tuyến đường ở vị trí X hay vị trí Y?

Thêm nhiều nhà hơn hay tiếp tục sx nông nghiệp ở ngoại thành

Tăng nguồn điện từ dầu, than đá, gió hay từ năng lượng mặt

trời

Cơ sở lựa chọn

- Mỗi sự lựa chọn đều có một phạm vi kinh tế, các lợi ích mà

nó đem lại, các chi phí cần thiết của xã hội phải bỏ ra

- Để lựa chọn cần so sánh những thuận lợi, bất lợi của từng

Trang 4

4

Phương pháp phân tích

chi phí – lợi ích (CBA)

b Định nghĩa

Boardman (2/2001): Phân tích lợi ích-chi phí là một phương

pháp đánh giá chính sách mà phương pháp này lượng hĩa bằng tiền giá trị của tất cả các kết quả của chính sách đối với tất cả mọi thành viên trong xã hội nĩi chung Lợi ích xã hội rịng là thước đo giá trị của chính sách.”

John Alfred Sinden: Phân tích lợi ích-chi phí là một phương

pháp đánh giá sự mong muốn tương đối của các phương án cĩ

tính cạnh tranh lẫn nhau, trong đĩ sự mong muốn được đo lường

bằng giá trị kinh tế đối với xã hội nĩi chung

H Campbell & R Brown (2003): Phân tích chi phí – lợi ích là

một khung phân tích có hệ thống cho việc thẩm định kinh tế

các dự án tư và công được đề xuất trên quan điểm xã hội nói

Trang 5

CBA là một quy trình nhận dạng, đo

lường và so sánh các lợi ích và chi phí xã

hội của một dự án, một chương trình đầu

tư, hoặc một chính sách

• Nhận dạng: Gồm những loại chi phí gì, lợi ích gì

=> danh mục chi phí, lợi ích

• Đo lường: Tính toán xác định khối lượng, giá trị của

Dự án là một loạt các hoạt động được sắp xếp nhằm đạt

được một kết quả cụ thể trong phạm vi ngân sách và

thời gian nhất định – dự án không phải là kế hoạch

Dự án công hoặc dự án tư: Cả hai loại dự án này đều

cần được thẩm định để xác định xem chúng có sử dụng

hiệu quả các nguồn lực khan hiếm hay không

Dự án công: các dự án công có thể là việc cung cấp

• Vốn vật chất: kết cấu hạ tầng như cầu, đường, đập thủy điện, thủy lợi

• Vốn tài nguyên: cải tạo đất, bảo tồn, kiểm soát ô nhiễm, quản lý thủy sản, xây công viên

Dự án tư: Rất đa dạng và phong phú như xây dựng các

nhà máy, xí nghiệp, khu du lịch, tòa nhà cao ốc, khu thương mại…

Trang 6

6

Chương trình: Là tập hợp nhiều dự án được thực hiện

trong một giai đoạn xác định với một mục tiêu cụ thể

Chính sách: là tập hợp các chủ trương và hành động về

phương diện nào đó của chính phủ nó bao gồm các mục

tiêu mà chính phủ muốn đạt được và cách làm để thực

- CBA áp dụng lý thuyết kinh tế để lựa chọn thông qua phương pháp giải quyết vấn đề một cách khoa học

- CBA đôi khi có thể làm giảm tính phức tạp của một quyết định đến mức có thể quản lý được

- CBA là một phương pháp hữu ích và lôgic để giải quyết các vấn đề

Trang 7

Hạn chế của CBA

- Lượng hóa bằng tiền của các lợi ích và chi phí đôi khi

không thực hiện được

- Khi các mục tiêu khác được đề cao hơn mục tiêu hiệu

quả kinh tế

2 Vai trò của phân tích chi phí – lợi ích (CBA)

3 Phương pháp luận của phân tích chi phí – lợi ích

a Cách tiếp cận khi phân tích

Một dự án đầu tư nhằm tạo ra “sự khác biệt”, và vai

trò của CBA là “đo lường” sự khác biệt

Cách tiếp cận „trước & sau‟ dự án

Cách tiếp cận „có & không có‟ dự án

Chi phí của dự án được đo bằng „chi phí cơ hội‟

Quyết định Lựa chọn dự án Không lựa chọn dự án Các nguồn lực được sử dụng

cho dự án

Các nguồn lực được sử dụng cho mục đích khác

Giá trị đầu ra của dự án

Giá trị đầu ra từ việc sử dụng các nguồn lực cho mục đích khác Lợi ích của dự án = X Chi phí cơ hội của dự án = Y

Trang 8

8

b Các quan điểm khi phân tích

CBA dự án

CBA tư nhân

CBA hiệu quả

CBA nhóm thụ hưởng

Phân tích tài chính

Phân tích kinh

tế xã hội

Sự khác nhau về góc độ và mục tiêu phân tích

• Phân tích khía cạnh tài chính chỉ đứng trên góc độ của nhà đầu tư còn phân tích kinh tế - xã hội phải đứng trên góc độ của toàn bộ nền kinh tế và toàn bộ xã hội

• Trên góc độ người đầu tư, mục đích cụ thể có nhiều, nhưng quy tụ lại là lợi nhuận

• Tuy nhiên, trên góc độ nền kinh tế và toàn bộ xã hội thì

sự đóng góp của dự án đối với nền kinh tế thông qua gia tăng phúc lợi của toàn xã hội sẽ được quan tâm

Khác nhau về mặt tính toán

Thứ nhất, đối với thuế: đối với các nhà đầu tư, thuế phải nộp

là một khoản chi phí thì đây lại là một khoản thu nhập của

ngân sách quốc gia và cũng là khoản thu của nền kinh tế

Thứ hai, đối với các khoản vay nợ, khi trả nợ (cả gốc và lãi)

không được tính là một chi phí xã hội hay lợi ích xã hội do

đây chỉ là một khoản chuyển giao quyền sử dụng vốn từ

người này sang người khác mà thôi chứ không phải là khoản

gia tăng của xã hội

Khác nhau về mặt tính toán Thứ ba, đối với giá cả các đầu ra và đầu vào, trong phân tích

tài chính, giá này được lấy theo giá thị trường

Nhưng trong thực tế và đặc biệt là đối với các nền kinh tế đang phát triển thì giá thị trường không phản ánh đúng giá trị hàng hóa do chính sách bảo hộ mậu dịch, sự độc quyền…

Do đó, khi phân tích kinh tế xã hội cần phải loại bỏ những méo mó, sai lệch của giá cả Một mức giá tham khảo được sử dụng để điều chính lệch lạc đó gọi là “giá mờ” – (shadow price)

Trang 9

Khác nhau về mặt tính toán

Thứ tư, tỷ suất chiết khấu trong phân tích tài chính có thể lấy

trực tiếp theo mức chi phí sử dụng vốn huy động trong thị

trường

Trong khi, tỷ suất chiết khấu trong phân tích kinh tế xã hội là

chi phí xã hội thực tế của vốn và có thể phải được điều chỉnh

căn cứ vào mức lãi suất trên thị trường vốn quốc tế

c Chi phí và lợi ích xã hội

- Chi phí: là toàn bộ các phí tổn hay thiệt hại mà xã hội phải gánh chịu, hy sinh khi thực hiện một dự án, chương trình, chính sách

- Lợi ích: là sự đóng góp của dự án đầu tư cả về mặt kinh tế,

xã hội và môi trường, là tổng thể các lợi ích mà nền kinh tế quốc dân và xã hội thu được khi dự án đầu tư được thực hiện

- CBA dùng để thẩm định các dự án tư nhân trên quan điểm

xã hội, cũng như thẩm định các dự án công

4 Các quan điểm trong

phân tích chi phí – lợi ích

Phân tích tài chính dự án được thực hiện để đánh giá xem dự án đó có khả năng sinh lợi cho đơn vị thực hiện hay không

Phân tích kinh tế (phân tích lợi ích chi phí) là phân tích mở rộng của phân tích tài chính được thực hiện chủ yếu bởi Chính phủ hoặc các tổ chức quốc

tế để đánh giá xem dự án hay chính sách có đóng góp cải thiện phúc lợi quốc gia hay cộng đồng hay

4 Các quan điểm trong phân tích chi phí – lợi ích

a Phân biệt phân tích tài chính với phân tích kinh tế

Trang 10

10

a Phân biệt phân tích tài chính với phân tích kinh tế

Biến dạng thị trường do thuế, trợ cấp, kiểm

soát giá, độc quyền

Ngoại tác và hàng hóa công

Dự án lớn làm thay đổi thặng dư xã hội

Thông tin không hoàn hảo

b Lý do phân tích chi phí – lợi ích

5 Quy trình thực hiện phân tích chi phí – lợi ích

Trang 11

Phân tích chi phí – lợi ích ở đâu trong

qui trình dự án?

a Nhận dạng vấn đề và xác định các phương án giải quyết

c Đánh giá lợi ích và chi phí của mỗi phương án

b Nhận dạng chi phí và lợi ích xã hội ròng của mỗi phương án

d Lập bảng lợi ích và chi phí hàng năm

e Tính toán lợi ích xã hội ròng của mỗi phương án

f So sánh các phương án theo lợi ích xã hội ròng

g Kiểm định ảnh hưởng của sự thay đổi trong giả định và dữ liệu

h Đưa ra kiến nghị

a Nhận dạng vấn đề và xác định các phương án giải quyết

- Nhận dạng khoảng cách giữa tình trạng hiện tại và tình

trạng mong muốn

- Sau đó, các dự án, chương trình, chính sách khác nhau

được xác định để làm thu hẹp khoảng cách này và giải

quyết vấn đề

b Nhận dạng chi phí và lợi ích xã hội ròng của mỗi phương án

- Nhận dạng một cách cẩn thận về các kết quả (chi phí + lợi ích) xã hội thực

- Nguyên tắc chung là tính tất cả lợi ích và chi phí bất kể

ai là người nhận hoặc trả chúng Cần nhận dạng những ảnh hưởng về môi trường và những ảnh hưởng khác

Trang 12

12

c Đánh giá lợi ích và chi phí của mỗi phương án

- Cố gắng tìm ra giá trị kinh tế cho lợi ích và chi phí xã hội

của mỗi PA

- Một số lợi ích và chi phí xã hội có thể đã có các giá trị

kinh tế thực, một số có thể không phải là giá trị kinh tế

thực, và một số khác có thể không có giá trị bằng tiền nào

cả Có những phương pháp riêng để tìm ra giá trị kinh tế,

đo lường những kết quả không có giá

d Lập bảng lợi ích và chi phí hàng năm

Năm Tổng lợi ích Tổng chi phí Lợi ích ròng

e Tính toán lợi ích xã hội ròng của mỗi phương án

- Giai đoạn 1: Lợi ích ròng của từng năm được quy thành

lợi ích ròng tương đương ở một thời điểm chung Khi thời

điểm chung này là hiện tại, giá trị tương đương này được

gọi là giá trị hiện tại (hiện giá)

- Giai đoạn 2: Hiện giá của mỗi lợi ích ròng hàng năm được

cộng lại và cho ta con số tổng cộng

f So sánh các phương án theo lợi ích xã hội ròng

Trang 13

g Kiểm định ảnh hưởng của sự thay đổi trong giả định và dữ liệu

Rất hiếm khi tất cả các dữ liệu được ước tính đầy đủ và

thậm chí hiếm khi chúng được tính toán một cách chính

xác Vì vậy, đòi hỏi phải có những giả định về dữ liệu và

vì vậy người phân tích phải kiểm định ảnh hưởng của

những thay đổi trong giả định đối với thứ tự xếp hạng và

sự so sánh giữa các phương án

h Đưa ra kiến nghị

Ở bước cuối cùng này, người phân tích chỉ ra một phương

án cụ thể nào đó có đáng lựa chọn hay không, phương án nào hay một số phương án nào là đáng mong muốn nhất

Nhà phân tích cũng thảo luận sự tin cậy của dữ liệu, giả định, và các kiến nghị

Nhiệm vụ của chuyên gia kinh tế, kỹ thuật

Trang 14

14

NỘI DUNG

I Mục tiêu của xã hội

II Cơ sở đạo đức của phân tích chi phí - lợi ích

III Tối ưu Pareto

IV Cải thiện Pareto thực tế hay tiềm năng

V Từ cải thiện cá nhân đến cải thiện xã hội

Xã hội hướng đến rất nhiều mục tiêu như:

- Cải thiện phúc lợi kinh tế: Sự gia tăng trong tổng phúc lợi

xã hội, được đo bằng sự gia tăng lợi ích ròng tạo ra từ sản xuất và tiêu dùng các hàng hóa và dịch vụ

- Cải thiện công bằng xã hội: Cải thiện trong phân phối lợi ích

ròng giữa các cá nhân trong xã hội và thường được giải thích bằng sự gia tăng cơ hội cho những người bị thiệt

- Cải thiện chất lượng môi trường: Cải thiện chất lượng môi

trường xung quanh và điều kiện sống,

1 Mục tiêu của xã hội

Trang 15

2 Cơ sở đạo đức của phân tích chi phí – lợi ích

3 Tối ưu Pareto

Tối ưu Pareto: là một tình trạng trong đó không ai có thể giàu lên mà không làm người khác nghèo đi

Tối ưu Pareto đạt được khi tất cả các khả năng làm tăng phúc lợi đã được sử dụng hết Xã hội đạt tình trạng kinh tế tối ưu khi nó đạt được vị trí này

Trang 16

16

Nguyên tắc cơ bản cho việc lựa chọn là cải thiện Pareto thực tế

Pareto quan tâm tới việc cải thiện cả phúc lợi kinh tế và công bằng xã hội

Cải thiện Pareto là nguyên tắc trợ giúp cho việc lựa chọn

Cải thiện Pareto: Một thay đổi thực tế làm ít nhất một người

giàu lên và không ai bị nghèo đi là một cải thiện Pareto thực tế

Pareto thực tế và Pareto tiềm năng

Các dự án thực tế thường làm ít nhất một người nghèo đi theo một

cách nào đó, tuy chỉ với lượng nhỏ nhưng dự án này vẫn không

thỏa mãn nguyên tắc cải thiện Pareto Để thoát khỏi tình trạng hạn

chế này, nguyên tắc này được sửa đổi Phân biệt giữa cải thiện thực

tế và tiềm năng

Tiêu chí của Kaldor: Phương án A được lựa chọn so với tình

trạng hiện tại nếu những người được lợi từ A có thể đền bù cho người bị thiệt, và vẫn giàu lên

Tiêu chí của Hicks: Phương án A được lựa chọn so với tình trạng

hiện tại nếu người được lợi từ A có thể hối lộ cho người bị thiệt để chấp nhận A, và vẫn giàu lên

Trang 17

Nguyên tắc thực tiễn cho sự lựa chọn là cải thiện Pareto tiềm

năng

Một phương án thông qua các tiêu chí Kaldor/Hicks chỉ đem lại

một sự cải thiện Pareto tiềm năng bởi chưa có một sự đền bù hay

hối lộ nào được thực hiện

Trong trường hợp một trong hai được thực hiện, chúng ta có một

sự cải thiện Pareto thực tế Chỉ khi nào thực sự có sự đền bù, thì

khi đó mới có một sự cải thiện Pareto thực tế

Ví dụ minh họa tối ưu Pareto

Trang 18

18

Trang 19

Nguyên tắc lựa chọn

Cải thiện Pareto tiềm năng

Trang 20

20

4 Cải thiện Pareto thực tế hay tiềm năng

Trang 21

Lợi ích ròng và hiệu quả Pareto

Trang 22

Chi phí cơ hội

Trang 23

Tiêu chí quyết định

5 Từ cải thiện cá nhân đến cải thiện xã hội

• Khái niệm tối ưu Pareto dựa trên cải thiện phúc lợi cá nhân

• Việc đánh giá phúc lợi cá nhân dựa trên nguyên tắc độ thỏa

W = f(U1, U2, U3, …., Un)

=> Phương án nào có W lớn nhất sẽ là phương án được chọn

Trang 24

24

5 Từ cải thiện cá nhân đến cải thiện xã hội

Phương pháp xếp hạng:

• Cần tìm ra cách thức để xếp hạng các phương án

• Thông thường xếp hạng thứ tự có tính bắc cầu => tìm ra

phương áp tốt nhất/được ưa thích nhất

• Nếu không có tính bắc cầu ta phải lượng hóa phúc lợi kinh tế

thông qua phân tích chi phí và lợi ích

• Thông qua tổng hợp lợi ích và chi phí một cách trực tiếp để

xem người được lợi có thể đền bù người thiệt hại và vẫn giàu

hơn lên hay không

CHƯƠNG 3:

CƠ SỞ KINH TẾ VI MÔ TRONG PHÂN TÍCH CHI PHÍ LỢI ÍCH

NỘI DUNG

I Mô hình tối ưu Pareto

II Phân tích chi phí lợi ích dựa trên mô hình

cạnh tranh

III Cầu và lợi ích

IV Cung và chi phí

V Lợi ích xã hội ròng

1 Mô hình tối ưu Pareto

Trang 25

2 Phân tích chi phí – lợi ích dựa trên mô hình cạnh tranh

Trang 26

26

2 Phân tích chi phí – lợi ích dựa trên mô hình cạnh tranh

Thị trường cạnh tranh hoàn hảo

Trang 32

32

NỘI DUNG

1 Nguyên tắc chung để nhận dạng chi phí và lợi

ích

2 Hướng dẫn nhận dạng chi phí và lợi ích

3 Cách phân loại chi phí và lợi ích

4 Lượng hóa các chi phí và lợi ích cả vòng đời dự

cả kết quả cho mọi người

Một kết quả là kết quả xã hội thực chỉ khi nó làm biến đổi lợi ích ròng cho toàn bộ xã hội

2 Hướng dẫn nhận dạng chi phí và lợi ích

Tính kết quả tăng thêm:

• Các lợi ích thêm là các kết quả chỉ có thể đạt được

bằng cách thực hiện dự án, và chi phí thêm có thể

tránh được bằng cách không làm dự án

• Lợi ích hay chi phí thêm từ dự án phải được tính, mà

không phải là tổng lợi ích hay tổng chi phí

a Tính những kết quả tăng thêm

Ví dụ:

Mỗi năm khoảng 2 triệu tấn hàng được chuyên chở bằng xe lửa từ Sydney và Melbourne Nếu đường ray được nâng cấp, với đường ray mới, thì số lượng hàng được vận chuyển tăng lên gấp đôi là 4 triệu tấn Như vậy lợi ích của dự án xuất phát từ 2 triệu tấn tăng thêm chứ không phải từ 4 triệu tấn

Trang 33

b Loại trừ các kết quả chìm

• Các chi phí phát sinh hay lợi ích phát sinh nhận được

trước khi dự án bắt đầu gọi là “chi phí chìm” và “lợi ích

chìm”

• Các chi phí và lợi ích chìm không làm thay đổi lợi ích

xã hội ròng của các dự án mới do đó chúng phải được

loại trừ

b Loại trừ các kết quả chìm

Ví dụ: Cải thiện đường ray giữa Sydney và Melbourne chắc

chắn liên quan tới việc di chuyển một số đường ray và công trình xây dựng Những chi tiêu trước đây để xây dựng và lắp đặt những khoản này là chìm Những chi tiêu này không thể lấy lại được và rõ ràng không là chi phí cơ hội dưới dạng một thu nhập trong tương lai bị mất đi do có một phương án

c Loại trừ các chi phí chung

• Chi phí phải trả theo một số tiền nhất định – bất kể

là sản xuất cái gì, sản xuất bao nhiêu và sản xuất

như thế nào

• Các chi phí chung hay chi phí cố định không làm

biến đổi lợi ích ròng giữa các phương án, và vì vậy

c Loại trừ các chi phí chung

Ví dụ: Một người nông dân có thể phải trả một khoản thuế hàng năm cố định cho chính quyền địa phương hoặc thuế tài sản, bất kể đất được sử dụng như thế nào Số tiền thuế này được xác định chung cho tất cả mục đích sử dụng đất tiềm năng, do đó nên được bỏ qua trong bất cứ phân tích nào về các

Trang 34

34

d Tính tất cả các thay đổi về chi phí

• Có những chi phí phát sinh trực tiếp bên trong dự án

như phí tổn về đất, lao động, vốn để thực hiện dự án

Nhưng cũng có những thay đổi về chi phí bên ngoài do

dự án tạo ra

Ví dụ: xây dựng một tuyến đường mới có thể làm thay

đổi luồng lưu thông ở những đường gần đó và làm tăng

sự khó khăn để đi vào một số khu dân cư lân cận Gia

tăng chi phí đi vào khu lân cận là những chi phí thực cho

xã hội xuất phát từ việc sử dụng tuyến đường mới và do

đó phải đưa vào tính toán

d Tính tất cả các thay đổi về chi phí

• Lợi ích của một dự án có thể phát sinh do một sự giảm về chi phí

• Một phí tổn tăng lên do giảm về xuất lượng

• Tất cả “lợi ích do giảm chi phí” và “chi phí do giảm xuất lượng” phải được đưa vào tính toán

Ví dụ: một con đường lớn mới đưa vào sử dụng làm giảm

chi phí chuyên chở cho các nông dân dọc theo con đường

Dù những người sản xuất này không tăng sản lượng, việc giảm chi phí chuyên chở của họ là một lợi ích thực cho xã hội và phải được tính đến

Các chương trình phòng chống lũ lụt có thể làm giảm chi phí thiệt hại do lũ gây ra

e Tính tất cả các thay đổi về lợi ích

• Gia tăng trực tiếp về sản lượng hàng hóa và dịch vụ do

f Loại trừ các khoản thanh toán chuyển giao

• Các khoản thanh toán chuyển giao không đo lường lợi ích từ hàng hóa, hay chi phí của và do đó chúng phải được loại trừ

• Tiền có thể được chuyển từ một cá nhân hay nhóm đến người khác mà không trao đổi hàng hóa hay nguồn lực nào gọi là “các khoản thanh toán chuyển giao”

Trang 35

f Loại trừ các khoản thanh toán chuyển giao

Ví dụ: Tiền hưu trí của Chính phủ trả cho người già, trợ

cấp thất nghiệp, bảo hiểm y tế là sự chuyển giao từ chính

phủ cho các tầng lớp trong xã hội Những người này

không phải trả lại bất cứ thứ gì tương ứng Quà biếu của

các tổ chức kinh doanh, quà từ thiện cũng là thanh toán

chuyển giao, viện trợ quốc tế cho các quốc gia…

g Lưu ý đối với thuế và trợ cấp

Thuế và trợ cấp đôi khi được xem như các khoản thanh toán chuyển giao nhưng trong một số trường hợp khác chúng không phải là khoản thanh toán chuyển giao

Nếu xuất lượng là một sự gia tăng ròng về tổng xuất lượng, hàng

hóa được định giá theo sự sẵn lòng trả của người tiêu dùng cho

chúng - đó là giá bao gồm cả thuế

Nếu sản phẩm mới thay thế sản phẩm hiện có, hàng hóa mới sẽ

được định giá theo chi phí cơ hội của sản xuất Chi phí cơ hội

này là giá trị của nhập lượng mà lẽ ra được tiết kiệm do không

sản xuất sản phẩm bị thay thế - là sản phẩm được tính theo giá

Xuất lượng của dự án

Nếu một dự án đưa tới một sự gia tăng ròng về nhập lượng có thể sẵn sàng cung ứng, mỗi đơn vị nhập lượng được định giá theo chi phí cơ hội thực của nó – đó là chi phí xã hội thực của những tài nguyên thực – giá này không gồm thuế nhưng gồm trợ cấp

Nếu dự án sử dụng nhập lượng mà trước đây được sử dụng ở nơi khác, thì chi phí cơ hội của nó là giá mà người sử dụng khác sẵn

Nhập lượng của dự án

Trang 36

36

g Kiểm tra các lệ phí của Chính phủ

• Các lệ phí biểu hiện chi phí của việc sử dụng các đầu

vào do đó được tính đến trong tính toán chi phí – lợi

• Một lợi ích hay chi phí có thể được tính theo 2 cách và

ta vô ý tính cả hai cho nó hay hai kết quả loại trừ lẫn nhau nhưng ta vô ý tính cả hai

i Tránh tính trùng

Ví dụ:

Nhu cầu lúa mì có thể suy ra từ nhu cầu bột mì mà nhu

cầu này suy ra từ nhu cầu bánh mì Nếu ta cộng giá trị

bánh mì, giá trị bột mì và giá trị lúa mì, ta tính ba lần Sự

sẵn lòng trả cho lúa mì là sự đánh giá đủ về sản phẩm của

dự án

Bảo vệ đất có thể làm tăng sản lượng nông nghiệp và giá

trị của đất Đây là hai kết quả loại trừ Nếu sử dụng đất để

canh tác làm tăng sản lượng nhưng nếu bán đất thì đem

lại thu nhập do giá trị đất cao

j Loại trừ các kết quả quốc tế

• Doanh thu xuất khẩu và chi phí nhập khẩu phát sinh bên trong quốc gia là các khoản gia tăng thực về lợi ích và chi phí cho quốc gia, vì vậy phải tính đến

• Loại trừ lợi ích và chi phí phát sinh bên ngoài biên giới quốc gia

Trang 37

k Xem xét các thay đổi về giá trị tài sản

• Đối với dự án có thời gian tồn tại xác định, tính thu

nhập hàng năm cho đến khi kết thúc dự án, tính chi

phí thay thế khi chúng phát sinh, và đưa vào tính toán

bất cứ thay đổi nào về giá trị tài sản cuối dự án

• Đối với dự án có thời gian tồn tại vô hạn, tính thu nhập

hàng năm theo toàn bộ thời gian tồn tại và đưa vào

bất kỳ chi phí thay thế nào cần thiết để duy trì giá trị tài

sản ngay khi chúng phát sinh

l Phân biệt kết quả tư nhân với kết quả xã hội

• Các lợi ích và chi phí phù hợp với một công ty tư nhân hay hộ gia đình có thể không phù hợp với xã hội và ngược lại

m Tính các ngoại tác

• Ngoại tác xuất hiện khi sản xuất hay tiêu dùng của cá

nhân (hay nhóm) ảnh hưởng tới sản xuất hay tiêu

dùng của cá nhân (hay nhóm) khác và không có sự

đền bù hay thanh toán nào được thực hiện bởi cá

nhân gây ảnh hưởng

• Tất cả các ngoại tác phải được nhận dạng, định giá và

đưa vào tính toán vì chúng là những thay đổi thực về

lợi ích xã hội ròng

n Xét các lợi ích cấp hai và chi phí cấp hai

• Trong thị trường cạnh tranh và tất cả các nguồn lực

toàn dụng , không có lợi ích và chi phí cấp hai thực và

do đó chúng không được đưa vào tính toán Nhưng trong các thị trường không cạnh tranh các kết quả cấp hai có thể hiện hữu và phải được nhận dạng

Trang 38

38

n Xét các lợi ích cấp hai và chi phí cấp hai

Ví dụ: Sự gia tăng sản lượng lúa nhờ dự án thủy lợi, ta

xác định lợi ích ròng cấp 1 là sự gia tăng thặng dư cho

nông dân Lợi ích ròng cấp 2 là thặng dư mà người

cung cấp các yếu tố đầu vào cho các trang trại hay chế

biến lúa của các trang trại Chúng là những thặng dư

tăng thêm mà các ngành công nghiệp cấp hai được

hưởng khi cung ứng dịch vụ cho dự án

o Tính các kết quả không có giá

• Lợi ích và chi phí không có giá là các thay đổi thực về lợi ích xã hội ròng Vì vậy chúng phải được nhận dạng

và đưa vào phân tích

Các phương án sẽ có một số kết quả không có giá thị trường thậm chí đó là những kết quả rất quan trọng Ví dụ: chất lượng nước, không khí được cải thiện, sức khỏe tốt hơn, nhiều nơi giải trí hơn, bảo tồn nhiều động vật hoang dã hơn

3 Cách phân loại chi phí và lợi ích

Lợi ích

Cấp 2 Cấp 1

Trang 39

• Xác định và liệt kê từng lợi ích và chi phí

• Lập bảng cho mỗi lợi ích và chi phí theo một trong

tám loại (các khoản mục trong bảng chỉ là mô tả định

tính)

• Các kết quả ở nhiều dạng cho cá nhân, công ty, hộ

gia đình và cơ quan chính phủ

• Một số chi phí, như chi phí cho nước, phải được

kiểm tra để đảm bảo chúng là chi phí cơ hội

• Tính trùng có thể được kiểm tra và phòng tránh

• Kết quả cấp 2 phải được kiểm tra đảm bảo chúng

thật sự tồn tại

Quy trình xác định các khoản mục: Cách phân loại các kết quả để nhận dạng lợi ích và chi phí:

Thặng dư tăng thêm

cho người chế biến và thặng dư tăng cho những người cung ứng đầu vào cho quá trình sản xuất

Thặng dư tăng thêm cho người sản xuất lúa

Chi phí Chi phí cung cấp nước tưới tăng thêm

Chi phí thiệt hại từ ô nhiễm tăng do sử dụng thêm phân bón

Một số lưu { trong việc nhận dạng lợi ích và chi phí:

Khoản mục Cá nhân (Phân tích tài chính) Xã hội (Phân tích Lợi ích – chi phí)

Mục đích phân tích Chỉ ra giá trị kinh tế cho các cá nhân,

doanh nghiệp hay hộ gia đình

Chỉ ra giá trị kinh tế cho toàn bộ xã hội

Mục tiêu tổng quát Tăng phúc lợi kinh tế cho cá nhân Tăng phúc lợi kinh tế cho toàn xã hội

Khái niệm về sự cải thiện Lợi ích ròng cho riêng doanh nghiệp

hay hộ gia đình

Lợi ích ròng cho toàn bộ xã hội

Biến đổi về chi phí Đưa vào tính tất cả các chi phí phát

sinh ra bởi cá nhân

Xem xét một cách tổng thể thay đổi

CHƯƠNG 5:

ĐO LƯỜNG CHI PHÍ VÀ LỢI ÍCH KHI CÓ GIÁ THỊ TRƯỜNG

Tiêu đề	Bài Giảng Phân Tích Chi Phí - Lợi Ích
Người hướng dẫn	TS. Trương Đức Tồn
Trường học	Trường Đại Học Thủy Lợi
Chuyên ngành	Phân Tích Chi Phí - Lợi Ích
Thể loại	Bài giảng
Năm xuất bản	2020
Thành phố	Hà Nội

Định dạng
Số trang	79
Dung lượng	7,76 MB