Chuong 6 luật hình sự

Bài giảng điện tử chương 6 Luật hình sự Việt Nam phục vụ cho hoạt động dạy học môn pháp luật đại cương. Bài giảng được thiết kế đầy đủ nội dung, có hình ảnh và video minh họa. bài giảng phục vụ cho sv tham khảo và làm bài tập nhóm

CHƯƠNG VI LUẬT HÌNH SỰ VÀ LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ

I KHÁI NIỆM LUẬT HÌNH SỰ

1 Khái niệm luật hình sự

Luật hình sự là một ngành luật trong hệ thống pháp luật Việt Nam, bao gồm hệ thống các quy

phạm pháp luật do Nhà nước ban hành, xác định những hành vi nào nguy hiểm cho xã hội là tội

phạm, đồng thời quy định hình phạt đối với những tội phạm ấy

2- Đối tượng và phương pháp điều chỉnh

NHÀ NƯỚC

QUAN

HỆ XÃ HỘI

THỰC HIỆN HÀNH VI NGUY HIỂM CHO

XÃ HỘI (TỘI PHẠM)

NGƯỜI PHẠM TỘI

* Đối tượng:

* Phương pháp điều chỉnh của LHS:

 Phương pháp quyền uy: sử dụng

quyền lực của nhà nước trong việc điều chỉnh các quan hệ pháp luật hình sự

3- Nguồn của Luật Hình sự

Luật có liên quan

CÁC VB HƯỚNG DẪN THI HÀNH LUẬT, BỘ LUẬT

VÀ CÁC VB DƯỚI LUẬT CÓ LIÊN QUAN

Một số Bộ luật, Luật có liên quan

4 Các nguyên tắc cơ bản của Luật Hỡnh

Nhân đạo XHCN

Chủ nghĩa yêu n ớc

và tinh thần quốc

tế

5 Vai trò của luật hình sự

Bảo vệ chế độ XHCN, quyền làm chủ XHCN;

bảo vệ quyền bình đẳng giữa đồng bào các dân tộc; bảo vệ quyền lợi ích chính đáng của công dân;

bảo vệ trật tự PL XHCN; chống mọi hành vi phạm tội;

giáo dục ý thức tuân theo PL; đấu tranh chống và

phòng ngừa tội phạm

1 Bảo Vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, quyền làm chủ của nhân dân, bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa

2 Giáo dục ý thức tuân theo pháp luật

3 ấu tranh Đấu tranh phòng ngừa và chống

tội phạm

(Điều 1 Luật Hỡnh sự 2015

Vai trò của pháp luật hỡnh sự

II Kh¸i niÖm téi ph¹m, cÊu thµnh téi ph¹m vµ tr¸ch nhiÖm h×nh sù

“ Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật Hình sự do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ

Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hoá, quốc phòng an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp khác của tổ chức, xâm phạm tính mạng, sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm, tự do, tài sản, các quyền, lợi ích hợp pháp khác của công dân, xâm phạm đến lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa” (Điều 8 Bộ luật Hình sự năm 2015)Điều 8 Bộ luật Hình sự năm 2015)

1- Khái niệm tội phạm

(Khoản 1 Điều 8 Bộ luật Hình sự 2015)

Tính nguy hiểm cho xã hội

2 Những dấu hiệu cơ bản của tội phạm

Là hành vi gây thiệt hại hoặc

đe dọa gây thiệt hại đáng kể cho các quan hệ xã hội được luật hình

sự bảo vệ.

Tính có lỗi của tội phạm

Là thái độ tâm lý của một người đối với hành vi nguy hiểm cho xã hội của mình và đối với hậu quả do hành

vi đó gây ra.

Tính trái pháp luật hình sự

Hành vi nguy hiểm cho xã hội chỉ

được coi là tội phạm nếu nó được

quy định trong luật hình sự

Tính phải chịu hình phạt

Bất cứ một hành vi phạm tội nào cũng đều bị đe dọa phải chịu một hình phạt.

3 Phân loại tội phạm

Các loại

tội phạm

Tiêu chí xác định Mức độ nguy

hại đối với XH Mức cao nhất của khung hình phạt

TP ít nghiêm trọng Không lớn Đến 3 năm

CẤU THÀNH TỘI PHẠM

4 Các yếu tố cấu thành tội phạm

MẶT KHÁCH

QUAN

MẶT CHỦ QUAN

CHỦ THỂ

KHÁCH THỂ

Khách thể

của tội phạm

Là quan hệ xã hội được luật hình sự bảo vệ và bị tội phạm gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt

hại ở mức độ đáng kể.

Mặt khách quan Là những biểu hiện của tội phạm diễn ra hoặc tồn tại

bên ngoài thế giới khách quan.

Hành vi nguy hiểm cho xã hội

Tính trái pháp luật

Mối quan hệ nhân quả giữa hành vi nguy hiểm cho XH

và hậu quả.

Phương tiện, công cụ phạm tội, phương pháp, thủ đoạn…

Chủ thể

Là con người cụ thể đã thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội được luật hình sự quy định là

tội phạm

Mặt chủ quan Là những diễn biến tâm lý

bên trong của tội phạm

Lỗi Động cơ Mục đích

Điều 9 Cố ý phạm tội

Cố ý phạm tội là phạm tội trong những trường hợp sau đây:

1 Người phạm tội nhận thức rõ hành vi của mình là nguy hiểm cho xã hội, thấy trước hậu quả của hành vi đó và mong muốn hậu quả xảy ra;

2 Người phạm tội nhận thức rõ hành vi của mình là nguy hiểm cho xã hội, thấy trước hậu quả của hành vi đó có thể xảy ra, tuy không mong muốn nhưng vẫn có ý thức để mặc cho hậu quả xảy ra.

Điều 10 Vô ý phạm tội

Vô ý phạm tội là phạm tội trong những trường hợp sau đây:

1 Người phạm tội tuy thấy trước hành vi của mình có thể gây ra hậu quả nguy hại cho xã hội, nhưng cho rằng hậu quả đó sẽ không xẩy ra hoặc có thể ngăn ngừa được.

2 Người phạm tội không thấy trước hành vi của mình có thể gây ra hậu quả nguy hại cho xã hội, mặc dù phải thấy trước và có thể thấy trước hậu quả đó.

5.Trách nhiệm Hình sự

Trách nhiệm hình sự là biện pháp của Nhà n ớc đối với ng ời thực hiện tội phạm, thể hiện tập trung ở sự áp dụng hình phạt đối với chủ thể đó Ng ời phạm tội phải gánh chịu

những hậu quả bất lợi nhất định

6 Các chế định khác về Bộ luật hình sự

6.1 Phòng vệ chính đáng

Là hành vi của ng ời vì bảo vệ lợi ích của Nhà n

ớc, của tổ chức, bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng

của mình hoặc của ng ời khác, mà chống trả lại một cách cần thiết ng ời đang có hành vi xâm phạm các lợi ích nói trên Phòng vệ chính đáng không phải là tội phạm

Điều

kiện

Có hành vi tấn công đang thực tế đe

dọa đến lợi ích hợp pháp

Hành vi chống trả phải gây thiệt hại

cho ng ời có hành vi tấn công

Hành vi phòng vệ phải là hành vi chống trả lại 1 cách cần thiết

6.2 Tình thế cấp thiết

Là tình thế của một ng ời vì muốn tránh một nguy cơ đang thực tế đe dọa lợi ích của Nhà

n ớc, của tổ chức, quyền và lợi ích chính đáng

của mình hoặc của ng ời khác mà không còn

cách nào khác là gây một thiệt hại nhỏ hơn thiệt hại cần ngăn ngừa Hành vi đó không phải là tội phạm.

Điều kiện

Có sự nguy hiểm đang thực tế

đe dọa lợi ích hợp pháp

Việc gây ra thiệt hại là cách duy nhất để ngăn chặn thiệt hại khác

Thiệt hại gây ra phải nhỏ hơn

thiệt hại cần ngăn ngừa

6.3 Chuẩn bị phạm tội

Là tìm kiếm, sửa soạn công cụ, ph

ơng tiện hoặc tạo ra những ĐK cần thiết khác để thực hiện tội phạm Ng ời chuẩn bị phạm một tội rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng thì phải chịu trách nhiệm hình sự về tội định thực hiện.

6.4 Phạm tội ch a đạt

Là cố ý thực hiện tội phạm nh ng không thực hiện đ ợc đến cùng vì những nguyên nhân ngoài ý muốn của ng ời phạm tội Ng ời phạm tội ch a đạt phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm ch a đạt

6.5 Tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội

Là tự mình không thực hiện tội phạm đến cùng, tuy không có gì ngăn cản

6.6 Thời hiệu quy cứu trách nhiệm hình sự

Là thời hạn do bộ luật hình sự quy định mà khi hết thời hạn đó thì ng ời phạm tội không bị

truy cứu trách nhiệm HS

( Tùy theo mức độ đã phạm tội)

III Hỡnh phạt và các biện pháp t pháp

1 Khỏi niệm hình phạt

Hỡnh phạt là biện phỏp cưỡng chế nghiờm khắc nhất được quy định trong bộ luật hỡnh sự

do tũa ỏn quyết định nhằm tước bỏ hoặc hạn

chế quyền, lợi ớch của người phạm tội

Mục đích của hình phạt nhằm trừng trị ng ời phạm tội, giáo dục họ thành ng ời có ích cho

XH, ngăn ngừa họ phạm tội mới

Hỡnh phạt bổ sung

1- Cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc cấm làm cụng việc nhất định

2- Cấm cư trỳ 3- Quản chế ( cải tạo ở địa ph ơng có kiểm soát) 4- Tước một số quyền cụng dõn

5- Tịch thu tài sản 6- Phạt tiền

7- Trục xuất

3 Các biện pháp t pháp

- Không phải là hình phạt

- Các biện pháp bao gồm: Tịch thu tang vật và tiền bạc trực tiếp liên quan đến tội phạm; trả lại tài sản, sửa chữa hoặc bồi th ờng thiệt hại; buộc công khai xin lỗi; bắt buộc chữa bệnh

4 Căn cứ quyết định hình phạt

Là việc tòa án lựa chọn 1 hình phạt cụ thể để

áp dụng đối với ng ời phạm tội

IV LuËt tè tông h×nh sù ViÖt Nam

1 Kh¸i niÖm tè tông h×nh sù vµ luËt tè tông h×nh sù

2 Nhiệm vụ của Luật tố tụng hình sự

Bảo vệ chế độ XHCN, bảo vệ lợi ích của nhà n ớc, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, tổ chức, bảo vệ trật tự, pháp luật XHCN, giáo dục mọi ng ời ý thức tuân theo PL, đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm.

3 Các nguyên tắc của Luật tố tụng hình sự VN

Nguyên tắc chung Nguyên tắc riêng

Héi thÈm Nh©n d©n

Th ký phiªn toµ

6 Ng ời tham gia

tố tụng

- Quyền và lợi ích pháp lý liên quan đến vụ

án: Bị can, bị cáo, ng ời bào chữa…

- Nghĩa vụ: Ng ời làm chứng, ng ời phiên

dịch, ng ời giám định

T¸i thÈm

Tình huống 1:

Nguyễn Văn Đông 20 tuổi, bị mắc chứng bệnh tâm thần từ nhỏ Ngày 20 tháng 3 năm

2015, trong khi phát bệnh, Đông bỏ nhà đi lang thang, Đông đã lấy chiếc xe đạp của một em

học sinh, sau đó cho một thanh niên mà Đông gặp trên đ ờng đi Sau khi trở về nhà, Đông đã gặp em Hải ở cùng thôn và Đông đã đánh em Hải gãy một chân

Anh (Chị) hãy cho biết với những hành vi trên,

Đông có bị truy cứu trách nhiệm hình sự hay

không? Vì sao?

Trả lời Tình huống 1:

Điều 12 Bộ Luật hình sự năm 1999 qui định:

“Ng ời từ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội

phạm Ng ời từ 14 tuổi trở lên, nh ng ch a đủ 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm rất nghiêm trọng do cố ý hoặc tội phạm

đặc biệt nghiêm trọng”

Tuy nhiên những hành vi của Đông thuộc tr ờng hợp quy định tại

Điều 13 Bộ luật hình sự năm 1999:

“Ng ời thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội trong khi đang mắc

bệnh tâm thần hoặc bệnh khác làm mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình, thì không phải chịu trách nhiệm hình sự; đối với ng ời này phải áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh ”

Nh vậy, căn cứ vào Điều 12 và Điều 13 - Bộ luật hình sự năm 1999 thì Đông không bị truy cứu trách nhiệm pháp lý vì: mặc dù Đông là

ng ời đã thành niên (20 tuổi) nh ng khi thực hiện các hành vi trên thì

Đông lại đang ở trong tình trạng mắc bệnh tâm thần dẫn đến không

có khả năng nhận thức và điều khiển hành vi.

Tình huống 2:

Ngày 22 tháng 9 năm 2014, Nguyễn Đức Ngọ, sinh năm 1979, là một thanh niên thuộc xã

K, trong một buổi liên hoan với các bạn làm cùng cơ quan, Ngọ đã uống r ợu say và hậu quả là trên

đ ờng về nhà, do không điều khiển đ ợc hành vi

của mình Ngọ đã đánh trọng th ơng, làm giảm

50% sức khoẻ của anh Trần Văn Trọng - một

thanh niên ở xã B khi nhìn thấy anh Trọng đang

đứng cùng bạn gái

Anh (chị) hãy cho biết, trong tr ờng hợp trên, anh Ngọ có bị truy cứu trách nhiệm hình sự hay không? Tại sao?

Trả lời Tình huống 2:

Điều 14 – Bộ luật Hình sự năm 1999 quy định:

“Ng ời phạm tội trong tình trạng say do dùng r ợu hoặc các chất kích thích mạnh khác, thì vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự”

Nh vậy, trong tr ờng hợp trên mặc dù anh Ngọ ở vào tình trạng không nhận thức và điều khiển đ ợc hành

vi, nh ng nguyên nhân dẫn đến trình trạng đó lại hoàn

toàn do lỗi của anh Ngọ đã tự đặt mình vào tình trạng đó

Do vậy, anh Ngọ sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội cố ý gây th ơng tích theo quy định tại điều 104 – Bộ luật Hình sự.

Tình huống 3:

Ngày 14 tháng 11 năm 2003, trên đ ờng đi làm về, anh Nguyễn Viết Chung đã vào một quán n ớc ven đ ờng để ngồi nghỉ Sau khi ngồi uống n ớc đ ợc khoảng 15 phút, anh Chung nghe thấy có tiếng ng ời kêu “c ớp” Khi quay ra, anh Chung nhìn thấy một thanh niên đang cầm trong tay một túi sách, chạy rất nhanh về phía quán n ớc nơi anh ngồi

Đoán biết, đây là tên c ớp mà mọi ng ời đang đuổi, anh Chung đã ném chiếc ghế băng về phía tr ớc mặt tên c ớp Kết quả tên c ớp đã bị vấp ngã gẫy một tay và hai chiếc răng, tỷ lệ

th ơng tật khoảng 35%.

Anh (chị) hãy cho biết, trong tr ờng hợp trên, hành vi gây tổn hại đến sức khoẻ của ng ời khác của anh Chung có bị truy cứu trách nhiệm hình sự không? Tại sao?

“Phòng vệ chính đáng là hành vi của một ng ời vì bảo

vệ lợi ích của Nhà n ớc, của tổ chức, bảo vệ quyền, lợi ích

chính đáng của mình hoặc của ng ời khác, mà chống trả một cách cần thiết ng ời ang có hành vi xâm phạm các lợi ích nói đang có hành vi xâm phạm các lợi ích nói trên.

Phòng vệ chính đáng không phải là tội phạm”

Hành vi của anh Chung đ ợc coi là “chống trả cần thiết”,

do đó không bị coi là tội phạm

Tình huống 4:

Gia đình anh Chu Văn Hiện và gia đình anh Nguyễn Xuân Ph

ơng là hai hộ thuộc xóm C Do có những hiềm khích từ lâu với gia

đình anh Hiện, nên anh Ph ơng đã dự định sẽ trả thù vào một dịp nào

đó Gia đình anh Ph ơng có nuôi một ao cá ở gần nhà anh Hiện, cũng vì lý do này mà giữa hai gia đình ngày càng phát sinh nhiều mâu

thuẫn.

Sáng ngày 12 tháng 6 năm 2005, khi anh Ph ơng ra thăm ao cá thì phát hiện thấy cá chết hàng loạt, kiểm tra kỹ, anh Ph ơng phát hiện

có 3 vỏ chai thuốc trừ sâu nổi d ới ao Cho rằng anh Hiện đã thù gia

đình mình nên cố tình bỏ thuốc sâu cho cá chết, vì vậy, ngay sau đó anh Hiện đã chuẩn bị 1kg thuốc nổ mà mình đã tích trữ đ ợc, dự định

đợi đến buổi tr a, khi gia đình anh Ph ơng có mặt đầy đủ sẽ đặt kíp để giết chết cả nhà anh Hiện.

Vụ việc trên bị phát hiện khi anh Hiện đang ròng dây dẫn đến khối thuốc nổ đặt sau nhà anh Ph ơng.

Anh (chị) hãy cho biết, trong tr ờng hợp trên, anh Hiện có bị truy cứu trách nhiệm hình sự về hành vi giết ng ời mà mình định thực hiện không?

Trả lời Tình huống 4:

Điều 17 – Bộ luật Hình sự năm 1999 quy định về chuẩn

bị phạm tội:

“Chuẩn bị phạm tội là tìm kiếm, sửa soạn công cụ, ph

ơng tiện hoặc tạo ra những điều kiện khác để thực hiện tội

phạm.

Ng ời chuẩn bị phạm một tội rất nghiêm trọng hoặc một tội đặc biệt nghiêm trọng, thì phải chịu trách nhiệm hình sự về tội định thực hiện”

Tr ờng hợp trên, hành vi của anh Hiện đ ợc coi là chuẩn bị phạm tội, căn cứ khoản 3, Điều 8 – Bộ luật Hình sự năm 1999 quy định về các loại tội phạm thì hành vi trên của anh Hiện thuộc loại tội đặc biệt nghiêm trọng.

Do đó anh Hiện sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội giết ng ời, việc xử lý sẽ thực hiện theo nguyên tắc quy định tại

Điều 52 – Bộ luật Hình sự 1999 quy định về việc quyết định hình phạt tring tr ờng hợp chuẩn bị phạm tội và phạm tội ch a đạt.